Słowo Pomorskie 1933.12.03 R.13 nr 279

Jliesi
e 2
50 zł., egzemplarz 20 gr. 


:
 " 


Role 13 


M 279 p" 


'I..... .., 


..... 


" . 


Niedziela, 3 £I1Idnia 1933 


I 


. ' 
I:'. 
:.:: , 
, II 
I . 
E 


"'""..... 


Toru
 u1łca iw. Katarzyny ł. telefoD 57 - redakcja 300 


P ().IA()
SK 
,
. -- 


(Dziennik Torufuki - 'Gazeta Torubs\:aJ 


Toru:l1, 2 grudnia 


Dlaczego jestem 
narodowcem! 


. '
 . I .,' 
"I N
i 'prz.ęciwnicy "sanacyjni'
 usiłu- 
j, wmawiać' swoim' ..dobrowolnym 
i przymusowym" zwolennikom, jakoby 
Tlarodo
cY byli.- zaślepionymi partyjni- 
kami, uprawiają.cymi" ..opozycję dla 0- 
pozycji", jakoby. narodo1.vcy byli bez,- 
myślnemi no.rzędziami w ręku' spryt- 
nych. graczów politycznych, którym 
idea katolicko - narodowa jest środkiem 
do celu, 'do' zdobycia, wład
yitp. Nie 
dziwimy 
ię, boć ..sanatorzy" oceniają 
innych według.s!ebie. . Nie łud
imy-s
ę. 
iŻbyśmy czołowych "sanatorów" mogli 
przekoqać i.nawrócić z błędnej drogi. 
Nąm ch

i. raczej o to, abyśmy prze- 
konali ludZi dobrej woli. którzy niedo- 
statecznie rozpoznają się wśród progra- 
mów partyjnych, nieś1.'-iadomie ulega- 
j, uboCznym wpływom sanacyjnym. 
'Tym cbcę szczerze i otwarcie odpo- 
wiedzioć na pytanie. "dlaczego jestem 
narodowcem":, . , 
StI:'Qn. Narodowe opiera. swój pro- 

 polit)'czriy na dwóch głóy."nych 
zasadniczych podstawach: na Idei ka- 
tolickiej - ł na Idei -nar04owej. 
Ratolicj'zm Jest ideą Boskę.. z Bog:1. 
ma p
z..tek, a w 19 wiekach sweg'l 
istnie.ni
 do\vfót:łł namacalnie, że prze- 
pojoni'lest" Duchem BofY'mf -że ceiem 
jer9 jest. doprowadtenIe ludzi do Wiecż- 
nej szczęśliwości, do Boga. Błędnem 
jednak byłoby t.wierdzenie, , jakoby ka- 
tolicyzm nie nada1.\"8.ł się do uporząd- 
kową
a spraw ziemskich, - przeciw- 
nie głębiej myślę.cy ludzie, .nawet ni& 
katolicy. . umają szczerze. - że w świ& 
cie zapal10wałybY pokój, zgoda, wy- 
równanie przeciwieństw stanoWych. ja- 
kotei narodowo - państwowych, gd
'by 
ludzie zawsze i wszędzie chcieli zasto-' 

owYwać zasady katolickie.. 
.' Jeżeli idea katolicka. w samej swej 
istocie j86t najszcz)-tniejszlJ., najidea.l- 
oiejszę.. bo jest BOtSkę.. to dla: narOdu 
i państwa polskiegQ jest katolicyzm je- 
dynę.. niewZTUszonę. ostoję., na której 
przyszłość swoj" oprzl'Ć i budO\VRĆ 
mogło 
Katolicyzm w)1'rowadzu, naród pol- 
ski z mroków dziejowych na wielką a- 
reOl
 światowI!. staje się oż
-wczęm 
tchnieniem, tworzę.c('lm naród i pań- 
stwo polskie.. Katolicy:tm cementuje 
różne szczepy Polan w jednę. całOŚć na- 
rodowę. - t rozwija w niej tak potężne 
siły i &dolności, że w Z8raniu swego 
życia. państwowego oprzeć się może dzi- 
kiemu "Drang nach OSł.en"- germań- 
s!,lemu i uchronić Słowiańs
zyznę 
Przed zalewem germańskim. Katoli- 
cyzm nie przytłumił, ani nie zniszćzył 
ża,dne) u'lety naszego narodu. ' raczej 
uźyinił . W8Z)-stkie dobre pierwiaStki, 
tkwl,ce w duszy polskiej. wypiel
gno- 
waJ Je i rozwinął. . :;. .' 
Jeiell w innych narodach OO\\I'Óce- 
nie siQ od katolicyzmu powodowalo ,u- 
Padek. dueha 1 rozliczne kl
ki spolacz- 
J na I narodowe, to w ż
-ciu naszego na.- 
rOdu l państwa od1.\TÓcenie się od źró- 
de} katoUckic:h powodowało tem nama- 
calnfejsze klęski, a zwrot do ko.toli: 
cYZDlu dtwigał naród nasz z potopu. 
roz1')'Wał kajdany. - 
lUstorja naszt'.go narodu ł pailstwa 
dowodzi, że katolicyzm tak Wl'Ó!;ł w 
duszę narodu 1 z nię. si
 zrósł, że. oder- 
wanie katoIłcyzmu od duszy polSKiej 
r6wna sfQ ciężkiemu, nit'bezplecznemu 
Okaleczeniu duszy polskiej,' powe.wia 
Ił .ny śywotn'l. nb"
OI..nl'loJ' \.... 


Przed meczem Polska 
 Niemcy 
w całych Niemczech szalone zainteresowanie - Meczowi przypatrywać się będzie 
50.000 ludzi 


BerlID, sobota 
. TEL Wł.:ASNY' 
\'Yczoraj o godz. 19,20 przybyła. do 
BerlIna polska ekipa. piłki' nożnej na 
niedzielne spotkanie z Niemcami. Ró- 
wnocześnie z ekipą' przyjechał prezes 
Polskiego Zwię.zku Piłki Nożnej generał 
Bończa . Uzdowski, członko
'ie zarZą- 
du oraiprzedstawkiele polskiej prasy 
sportowej.' . 
Na dworcu powitali przybyłych go- 
ści delegaci niemieckiego związku piłki 
nożnej. Ze strony polskiej powitali dru 
żynę delegaci poselstwa R. P. w Berli- 
nie. attache wojskoWy poselstwa, kon- 
sul generalny oraz przedstawiciel PAT. 
\V
-s1a.dającym z wagonu sportow- 
com polskim W'ządzono entuzjastyczne 
prz
'jęcfe. , 
W: skład naszej .ekspedycji wchodzę. 
piłkarze: . Alpański, Martyna, ' Buła- 
nowo Kotlarczyk I.. Kotlarczyk II., My 
siak, Urban,. Matjas, -Nawrot, Pazu- 
rek, ,\Vłodarz, .ora,z rezerwowi: ,Kurek, 
Paję.k, Dzh1.
isz, Smoczek i Ciszewski. 
Prócz piłkarzy, których kierownikami 
z ranftenia iarzą.du są: gen. Bończa.-- 


7.-:c1 
:;o:
..# ... ... 
;..d :ł-f"'t" -:.-" 
'::"'
i;"
 
 ,ł:, 
'", 1'-



 I'-!"" .
. . ::
... 
 
.. {- '.
;r.:: J"-':: 
 /. 
'! , - 
""' 

- .: 
" .".".  
L. . -' ':""'" ;oL 
. ;"ł 
 r ' ,,,,'. 
/ . .
 
. J  
1;_- 
.; t- 1 


".;, 
 ,:. 
:, ::1' 'j" 
., ' " 't4 
 
, ;
t
::
:
 
,..-, 
 :; 
 
._................
;

_::-:
 .. 
.,.
.. ,. 
. 
.. ;" i;;'

.' \-/. . 
.. ,.. . ., 

4 .r


-" 
'o .-';", 



..
 
 
';;:"««':.. 


..
. t:.=}'- 


,; t 
;
,".', 


":" "...-:-.;; 


.:''f,., 
.... .}1., :.: 


c 

' t  


..... . ;,.
 


ł .¥, 
=.:!:
"'. 


:.


 . 


.. _
 
 .
. 1 

.--
 


. I
.. 


, ' 


.,. 


..:.W.. 



.... .  


;.::;
 
[
:;
.... 
; 


'" 


.-:

 '" -.:; .. . . 


'.-: 


....0:; 


, 
1 



 
 -
.

 
-t: jot; 


,... t 
i . 
ł 


............. 
';
 
¥ 
-,,
...,... 



i,
, 


.'. 


;


-:;;
 



:: 


.-t.". 


.. ;
 
.f' o) 


, 
.-:.c 


c" .:t :..; 


. ... 
 .. 
J: .r,,; 
 ':.. 


Od lewej: obrońca niemie
ki Krause, b
amkarz Polski Albański., obrońca 
Bułanow I środkowy napastnik Nawrot. 


Uzdowski, Mallow i kpt., Z1.\-ię.zkowy 
Kałuża., jedzie również kilku cżłonków 
za.rzlłdu.na koszt własny (Nikolski, Wo- 


. Tardieu 


iega DO wladze 


.1' . y 
ary!, sobota. (rs) 
W. dniu dzisiejszym stafe przed par- 
lamentem nowy 'rząd z premjerem 
Chautemps na czele; \V kołach parla- 
mentarnych liczę. się. z' tem; że prąwi- 
ca w m
rśl zaleceń 'Tardieu, )(
ry wy- 
suwa się coraz bardziej na front,. po- 
dejmie energiczny atak na rząd. 


. . . Tardieu na- łamach "La. Liberle" 
sformi.1łował lapidarnie zadania naro- 
dowego rządu Francji. Według opinji 
h premjera, Francja potrZebuje czte- 
tech B1

anj;Yi:t)-'.armji-, !itórej .ef
k... 

'Y, j ,
uj!:br.oi
fnje. qdpo,wiadały},y Wy- 
maganiom wszelkich 
olroliczriości;. ,2) 
d)'J!lomacji,:opa'.rtej . na realnych :siłach, 
jakię - Francja IlUL obecnie. w Europie 
Według opinji radykalnego dzien- do '!;jwej"dy.spozycji;' 3)_zdrowych finan- 
nma ..L'Ouvre" . prezydent republiki I sów, na których 
ogłaby' się' - oprzeć 
Lebrun może się dziś znaleźć wobec al- armja i dy:plomacja;,4), ducha zaufania 
ternatywy: albo rozwię.zać izby: Depu- 'i siły męskiej, świadomej dobra ogól- 
towanych i Senat, albo oddać władzę I nago, ducha. pełnego wiary w przy- 
w ręce prawicy. .. sz:łość i siłę narodu. 


truwa. Tylko bardzo płytkie umysły, 
pomącone głowy, zatrute obcym jadem 
dusze mogą dowodzić, jakoby katoli- 
cyzm był kiedykolwiek dla naszego na- 
rodu szkodliwy
:. 'A w obecnej dobie 
dziejowej katoljcyWl dla narodu i pań- 
stwa polskiego jest wr
cz konieczno- 
ścię. nal'odowo - państwow'ł- - Chociaż- 
by kto! tylko . powierzchownie patrzał 
na dzisiejsze stosunki, musi nam przy- 
znać słuszność. Chyba. jest niezaprze- 
czalnem, że tylko wzmocniony. spotę- 
gowany katolicyzm uchronić moze Pol- 
skę przed. Żale1.';em bolszewickim. Kat.o- 
licyzm i tylko katolicyzm dać nam mo- 
że siłę odpornę. przeciw wciskaję.cej się 
truciźnie bolsze\\ickiej. Ustawy prze- 
ciwkomunist)'czne.' policja. i są.dy mo- 
gę.. być tylko zewuęŁrznemi środkami o- 
chronnemi,. lecz nie zapobiegn\!- zlu. je- 
żeli dusza narOdu b
'łaby schorzałę. i 
słab'ł- A wojsko. choćby najlepiej przy- 
gotowane i użbrojone nie b
.dzie wałem 
obronnym," jeżeli dusza żołnierza nie 
będzie silnę. i zdrowQ, a nie będzie nię., 
jeżeliby dusza ńa
'odu 11yla chora i sła- 
ba. boć żołnierz z nal'Odu wychodzL . 
Z drugiej strony" grozi nam zalew 
germański, .: spotęgpwany obecnie przez 
hitleryzm. . Nie można wierzyć, iżby 
hitleryzm mógł odrodzić skutecznie na.. 
ród niemiecki, bo ,nosi w sobie pier- 
wiastki pogańskiC'; qdzę opallowanfa 
innych narodów.' Poza. tern hitleJ1"Zm 
a.czkolwle-k w tym I owym względzie 
Z\\r&C.a. się do poj
ć i zasad moralnych 
chnescijnńskłch, ogólnie jednak nie 
jest prawdzh
 ie chrześcijańskim. a wie- 
lu wśród cżołowych hitlerowców skła- 
nia się do swoiście pojętego chrześci- 
jaństwu, germańskit'go, a nawet do ger- 
mańskieJ religii pogańskiej, dostoso- 


lamin, Mosin), oraz grupa. dzienni- 
karzv ' 
Pr
sa niemiecka poświę
 w spra. 
wie Żbliżającego się spotkania bardzo 
wiele miejsca i artykułów, , poś,,;,.ięco- 
nych polskiemu piłkarstwU:. 'Artykuły 
te świadcJ1:ę. 'o wielkiem zaintereso';\'a- 
niu niemieckich sfer spOrtowych nie. 
dzieinym meczem PoIska. - Niemcy. 


.resztQ
ani lJoi.6


r
e 
_... _ r _ _...._ ... _ . . . r
.' \ 
.
 , . 
__
adził
,:sQbot
: 
,1' , I. . : ,.TELEł':"!
 

SI\Y 
Za. zabicie trzech Niemców'areszto- 
wam i osadzeni w więzieniu',zootaIi na- 
stępują.cy bojówkarze: . -
 '. 
Tadeusz Ta
żak, Roman Kowalski. 
Juljan Plutov."Ski,.. Stamsław Kosmow- 
ski; Eugenjusz Kosmo'WSki, - Juljan SZYD 
ski. Stanisław PokorSki, Igmi.cy Słup- 
ski, lan Soslak i Maksymiljan' Kutnik. 


wanej do dzisiejszych potrzeb hitleryz- które utrwalę. byt narodu - i państwa; 
mu. Bą.dź jak bą.dź - przejściowo mógł- polskiego i zapewnię. wspa.niały rozwój.. 
by. h!tI
ryzm 
licyjne
' m
 i Katolicyzmu nie'uZa.
eżn1a,się od'Ja- 
SZOWlD
sty
zn
1 
asła:nl . r
ętac w kiejkolwiek partji politycznej" atoli.; ka- 

ąrodZle ł:łe
lec
lm wIelkie sIły. Kato- tolicyzm potrzebuje'l'Zetel.nego poparcia. 
hcyzm menuecki, opanowany przez także na arenie pOlitycznej:. Kościół ,kat. 
hitI
z
 a. w_ zn
czne
 ,cz
ci. mu nie nakazuje' iadnemu katolikowi.. aby; 
s
h
ebI?-]ący, nar8.Zl
 me. znaJdzIe w był - zwolennikiem tej czy awej partji. 

ble s
ły,. aby s
l
ncze 
orYWY, para- ale zak,azuje na.leżeć o. do stowarzyszeń 
hz
wac. l na wła,scl1.ve sklerowac tory. lub partyj wręcz .wrogićb Kościołowi. 
- Jeż
li ,
r:oźnemu niebezpił:czeństwu Prawy katolik przyłą.czy się naturalnie 
g
rmans
lemu . Polska. Z'w}-clęsko 
a do ta,1dej partji,' która wyminie i 
SIę przecIwstawIĆ, trzeba w polskIm szczerze stoi na stanowisku katolic. 
narodzie wykrzesać pot
żniejszego du- kiem, a chce przestrzegać Żaśa.d kato- 
cha. A takie pot
zne siły w
-dobyć i lickich w całokształcie sWego działania. 
rozwinQ.ć może w P?lsce t:!--
ko kat.oli- Nie chce Kościół wcale, aby part je po- 
cyzm. Podkop
'wame katolIcyzmu l o- lityczne nazywały się katolickiemi ale 
słabianie jego wpływów niszczy najży- chce, aby katoliccy wyborcy i 
ło- 
wotniejsze siły narodu. Wszak dostrze- 'wie działali po ka,tolicku. X. 
gamy. upadek, ba zanik ducha naro- 
dowego wszędzie, . gdzie sekciarstwo i 

ońsko .:. żydowskie l.volnomyśliciel- 
stwo zdobywa wplywy. . 
Dlatego prawdziwy miłośnik Polski 
musi b)'ć_ szczerym i gorącym zwolen- 
nikiem katoIicyzPlU. musi domagać się 
ą.
y Pol5:ka stała się prawdzi1.\ie kato- 
licką. Jeżeli u wa.żniej badać będziemy 
wewnętrzne stOtSunki. również doj- 
dziemy do przekon8'nia:, że tylko katoli- 
cyzm może być skutecznem lekal"Stwem. 
Zamęt weWl1ęt.rŻ11Y, upadek moral- 
ności społecznej. i upadek życia gospo- 
darcz:ego główne maję. tródło w kryzy- 
sie ducha, a kryzys ducha ma swoję. 
p
'cz)-n{' w oowróct'niu się od za..
d 
katolickich. Str. N8J'odowe docenia tę 
.....ielk" i wznio5:łę. rolę, jakQ. katoli- 
C}-Km odgIJrwał w przeszłości na.rodu. a 
ł:ozumie doskonale. że tylko przez ka- 
tolicyzm naród polski może się odrodzi
 
i w):tworzy
 w sobie niespoi.yte suy. 


.lllIIlllIllIIlIlIlIImnDUlIlnmnD1mmmmmnnmIllIlIllIII11. 
I o; 

 

 
ł li 
= = 
== Chcesz pić dobre piwo - żądaj == 

 ŚMIETAnKI POMORSKIEJ 
 
.Imnmmnmmmmmllmmmnmmmmlllnmmmllllllrn. 


Bank Polski, oddział w To- 
runiu, płaci dziś. 2 
udni8 
za 1 dolar - 5.50 zł.
>>>
.z. 


....owo POlllORS.... _ niedZiela, dDla 3 grudnia 1133 


Dalszy cią8 procesu 8d
ńskie8o 
"Gratyfikacje" - 10,000 zł Jednorazowo - Kopalnie wiedziały o machinacjach z węglem 
Gdynia, sobota płaca.li \vogóll', tego świadek nie wie. Zamieszkały stale w Gdańsku dyr. 
'V trzecim dniu procesu miał być a finna nie kontrolowała - maję,c do firmy ,.Progress" w Gdyni świadek To- 
prze",łuchany w charakterze świadka nich pełne zaufanie. . masz Perutz nic nowego ani ciekawe- 
dyrektor gdańskiego oddziału firmy Doskonał
 opinję wydał. śWIadek o go nie wniósł do sprawy. Jako przed- 
..Atlantic", p. G r o n k o w s k i, ale się kpt. :\ntonie\\'iczu, nie maJQ.c słów u- stawiciel firnl "Progressu" i ..Progres- 
nie stawił. Nieobecność jego w GdYJI.i znani
 dla jego uczynności I uczciwo- scoaI'u" w Gdyni czuwał osobiście nad 
jest zrozumiała, bo prokuratorja już ścl tem, aby nie robiono nadużyć z wę- 
dawno chciała z nim porozmawiać na 'Większa cz
ść czwartego dnia pro- glem eksportowym. ani razu tez nie 
temat nadużyć węglowych itd. w "A- cesu była właściwie pojedynkiem po- stwierdził faktu jakichkolwiek nad- 
tlanlicu", ale p. Gronkowski woli nie mi
dzy obronę, (główni£' adw. l\Iosiewi- użyć. . . 
opuszczać bezpiecznego Gdanska. czem a prokuratorem) na tle badania Na tam zakończył SIę czwarty dZIeń 
\V trzecim dniu procesu zeznawał świadka Mazura. rozprawy. 
jeslcze b:rły prokurent firmy ,.Atlan- 
tic", Bolesław 
I a z u r. Świadek mó- 
wi głosem nadzwyczaj opanowanym i 
bardzo jasno przedstawia sQ.dowi hi- 
storję założenia firmy, poszczególne 
transakcje itd. 
Oskarżonym Alltoniewiczowi, Mali- 
nowskiemu i lachimczakowi Wy'Sta- 
wia najlepsze świadectwo. jedynie źle 
mówi o osk. Taubercie. który - według 
świadka Mazura - więcej mówił, niż 
robił. 
Co do osk. :\Iosiewicza, to tylko raz 
w biurze był świadkiem. jak oskarżo- 
ny kazał k8-'1jerce wypłacić Antoniewi- 
czowi 300 zł., nie wie jednak, czy to by- 
ła stała "pensja"', czy tylko pożyczka. 
Raz znowu urzędnik kap. portu, 0- 
strowski, przyszedł do biura i zażądał 
około 200 zł.. mówlę,c, że suma ta mu 
się należy. Xa zapytanie, za co mu się 
należy, odparł tylko: ..J a t u d 0- 
stajęl" 
W przekonaniu świadka wszelkie 
transakcje z firmQ. de Rosset przepro- 
wadzał nie dyr. 3.fosiewicz, a d
T. Gron 
kowski. Co do przederygowywania wę- 
gla eksportowego na rynek wewnętrz- 
ny, to zdaniem świadka kopalnie mu- 
siały o tem wiedzieć. 
Inż. de Rosset był tylko de nomine 
kierownikiem przedsiębiorstwa, a wła- 
ściwę, kierowniczkę, była jego żona. 
Anna. siedzlłca obecnie na ławie o- 
skarlonych. Pani de Rosset była w 
interesie pierwszorzędnie zorjentowana 
ł w prowadzeniu tegoż bardzo d%ielna. 
Nawet dyr. Gronkowski mówił nieraz. 
że trudniej mu jest robić interesy z pa- 
nilł de Rosset, niż z jej mężem, ona bo- 
wiem jest w interesach znacznie twam 
sza. . . 
Dalsze zeznania świadka Mazura 
rzucaJ
' ciekawe światło na wewnętrz.- 
ne stosunki, jakie panowały w firmie 
..Atlantic". Np. ci urzędnicy i niżsi 
funkcjonarjusze kolejowi, którzy współ 
pracowali przy przeładunkach węgla. 
otTZ)-mali gratyfikacje świę,teczne, któ- 
re jednoraz
wo razem dOChOdziły do 
II.. zL w gotówce lub naturze. .,Li- 
stę wypłat., sporzQ.dzal1 a następnie d0- 
konywali wypłat Bartczak I niejaki 
Borzestowski. ne wypłacali i czy wy- 


Po ZWJcieSIWie 
wrborczem 
Parlamentarny Klub X arodowy u- 
thwalił na posiedzeniu wczorajszem 
wysłać depeszę następujQ.C4: .. 
Senator Seyda 
,.Kurjer poznatlski" 


Poznań 
Parlamentarny Klub Narodowy prze 
syła na ręce pana Senatora głównemu 
komitetowi wyborczemu Obozu Nam- 
dow
 w Poznaniu i calemu narodo- 
wemu społeczeństwu Wielkopolski g0- 
rące słowa tuIlania I gratu1a,cje z po- 
wodu zwycięsko przeprowadzonych wy 
borów do samorzQ.du miejskiego. 
RybarskJ. 


Zajścia na pokładzie statku 
"Polonia-- 
Niesubordynacja palaczy ok...towydl - Uwl@Złenłe ich przez 
policję ftlmuńsk, - Transport do Wejherowa i osadzenie 
w więzieniu 
Warszawa, pilłtek kapitan odmówił Wówczas oświad- 
Xa pokład!ie statku ,.Polonia" w Kon czyli, że rezygnuj, z daT!!zej pracy. Wo- 
stancy doszło do zajścia, które miaro bec tego palaczy zwolniono. zapłacono 
przebieg następuję.cy: im należności I wysadzono ich na brzeg 
W poniedziałek, po powrocie ,,Polo- zawiadamiajlłc o niesubordynacji. kan- 
nji" do 'Konstancy, odbyła się inspek- sulat w Bukareszcie. Na poleceme kan 
cja lekarska załogi. Przeprov,adzał jlł sulatu policja rumuńska 81"
ztQIWała 
dr. Abramowicz, który stwierdził że palaczy I osadziła. ich w &reSZCIe. (Pra- 
palacz 
liIewski jest chory na Zak
nę, wo morskie prze",:iduje, że prac
i- 
chorobę. której nabawił się w jednym kom okrętowym me wolno odmÓWIĆ po 
z portów. 'Wobec tego dowódc.a okrętu. słuszeństwa d?wódcy statku, zwłaszcza 
kapitan Knottgen polecił odtransporto- w 
ym porcIe). Dowódca okrętu za- 
wać chorego do Gdyni. gdzie znajduje angazował czas!W? palaczy z posród 0- 
się kasa chorych. w której Sił ubezpie- bywate11 rumunsklch. 
czeni 'wszyscy marynarze floty handlo- Aresztowanych 23 palaczy policja ru- 
wej i które. ma obowiązek bezpłatnie muńska odstawiła do granicy, a sta.m- 
leczyć członków załóg statków pol- tę,d pod eskortą polskę, przewieziono 
skich. Jednocześnie Milewskiemu do- ich dalej. \VC2:oraj w nocy pnyjechaIl 
ręczono wymówienie, opiewaję.ce we- onI do Gdyni, gdzie OEI&dzono ich w 
dług zawartej umowy zbiorowej na 48 więzieniu w Wejherowie. Zajmie się 
godzin. nimi prokuratura sądu morskiego. 
:Mile\\-ski chciał sprawę zbagatelizo- .,polonja" odpłynęła. z Coostanzy, 
wać i zwrócił się do swych kolegów. pro zgodnie z rozkładem jazdy, maję.c pod 
szę,c aby go poparli I zażę.dali cofnięcia pokładem palaczy rumuńskich. Po od- 
wymówienia. Palacze zwrócili się z byciu podróży na "Polonję" zostanlł za- 
tem żą.daniem do kapitana okrętu, ale angażowani nowi peJacze - Polacy. 


Redukcja uDosaleń nasiapi ! 


Warszawa, sobota 
TELEFON \VLASNY 
Ponieważ pojawiły się pogłoski. że 
n-skutek starań stowarzyszeń urzędni- 
czych zosł8Dfe dokoD8Da odroczeDle 
reformy uposażeń urzędników państwo 
wych ze sf", miarodajnych pogłoskom 
tym kategorycznie zaprzeczajo. 
W najbliższych dniach ukaże si
 no- 
wa ustawa 'UpOSażeniowa dla pocztow- 
ców. Ich uposażenia będlł zbliżone do 
uposażeń kolejarzy 1 również będlł po- 


dzielone na 16 grup. Uposaienie w naj- 
nłiszej grupie wynosić będzie 100 zł. 
mieslecznie. Prezes dyrekcji poczt po- 
bierać będzie 1000 zł miesięcznie. 
Delegacja Zjednoczenia Kolejarzy 
wręczyła minlstr
'i komunikacji ma- 
morjał zawierający szereg postulatów. 
odnosqcych się do rerormy uposażenia. 
Memorjał ten wytyka złe strony nowe- 
go projektu a mianowicie te, że obniża 
się płace pnedewEizystklem niższych u- 

nfków. 


Paryż wobec uciekinier6w 


Parył, sobota (n) 
W paryskiej radzie miejskIej toczy- 
ła się wczoraj dyskusja nad zagadnie- 
niem ustosunkowania się do emigran- 
tów niemieckich. . 
Prefekt policji Chiappe podkreślił, 
że w Paryżu zamieszkuje obecnie około 
8,000 Niemców, podczas gdy po rewo- 
lW:jl taszystowskiej we Włoszech przy- 
było do Paryia okolo 71.000 Włochów. 

aleźy od emigrantów niemieckich 
ż,dać, aby nie kontynuowali swych 
walk politycznych w stolicy Francji 1 


nłe pr6bowaU wcieg&ć do swy!:h szere- 
gów Francuzów. Zdarzajlł się już nie- 
stety takle wypadki, te pod wpływem 
agitacji ucłe1dnierow z Niemiec ucze- 
g61D1e t,.d6w. poszczególne jednostki 
odmawłaj, pełnienia aIu,t.". wojakowej. 
Emigranci niemieccy nie mogv. być 
aglta.tonunJ, jak również l nie mogą. 
zajmować stanowisk, któreby odebra.- 
ły zarobek Francuzom. 
Dotychczas w Paryżu udzielono ze- 
zwolenIa na stały pobyt tylko M r0- 
botnikom. albo urzędnikom. 


"Rozwój-- 


rozwiazanr 


Emigracja DolilJczna 
Wanzawa, BObota 
Według prywatnych doniesień, ska- 
zani po5łowle brz6!'ty Witos KIernik ł 
Bagiński mieszkaję, w Starej W!;i na. 
Słowaczyźnie, Prager w Pradze a Ue- 
berrnann w Smokowcu. 


Warszawa, sobota Warszawę, Jarot!zewicz, podpłsał de- 
TELEGR WI.AS
Y c)"%Ję. r o z w ł Ił z uj" c ę, d e fi n ff. y- 
Przed kilku tygodniami D&5t4Piło w D i e Tow. "Rotwój" wraz ze W8ZYS't- 
na skutek zarzQ.dzenia władz admlni,. kłem I oddziałami w Polsce. 
stra.cyjnych z a w i e s z e n i e dzi.e.łhl- ' Stołeczna i prowincjonalna prasa 
noścl Towarzystwa ,,Rozwój", stawia- iydowsb notuje fakt definitywnej li- 
jlłcego sobie za cel obronę Polski przed kwidacji ,,Rozwoju" z. ogromnem udo- 
nlebezpieczetlstwem źydowsklem w Z8.- 1 woleniem. 
ydzł nie ukrywajt. że ren- 
kresie politycznym. gospodarczym, spo wf4Z&Diem tej organizacji polskiej sa.- 
łecznym i ku1turalnym. moobrony społecznej wyświadczono 
Onegdaj komisarz rz.tdą na mias\o 1m wfe}Q przysługę. 


Konfiskata ma.iiltk6 
w Niemczech 
Bsrlln, sobota (PAT) 
Dzienn!k usta
 Rzeszy ogłasza roz- 
porzę,dzeme tajnej policji państwowej 
zarzę,dzajQ£ej konfiskatę maJ,tkó
 
prywatnych byłego posła socjal - de- 
mokratycznego Breitscheida, :tnanego 
pl88rza. niemieckiego Henryka Manna 
przywódcy komunistycznego 
Iuenzen: 
berga, publicysty SehwarzsChilda. re- 
daktora tygodnika "TagebUc:h" Emila 
Ludwika i WIelu członk6w zarzędu 
..Czerwonej Pomocy", repUblikafukle- 
RO "Relcbsbanneru" i Diamleckleao t0- 
warzystwa pokoju. 


Ostatnie wiadomości 
z Pomorza 
Dalsze szczeg6ły zamordowa- 
nIa policjanta 
SłaIOIłard, sobota 
lak wykazały dotychczasowe d0- 
chodzenia policyjne 2 aresztowani ban- 
dyci, Muszyński i Wenckl stanowili 
niebezpieczn, 9zajkę włamywaczy, któ- 
ra dokonała cały -szereg włamań. Ran- 
ny MU8zyński. którego stan jest. be
 
aadz1einy, przyznał sie do udziału wł&- 


m&11I& w tut, Kasie Chorych przed 2 
laty, gdzie raniono c1ętko słuŻłCł dyr. 
Kasy, niej. Toehównę. Drugi bandyta 
w chwili lU'fJ8ztowanta zamierzał po- 
pełnić samobójstwo przez M,tycle 9i1- 
nego roztworu strychniny, która po. 
chodziła z kradzieży z apteki Cleszyf1. 
sklego w StarogardzIe. przy rannym 
Muszyńskim znaleziono ponadto przy 
rewizji osobistej 3110 zł., które pochodu, 
Jak się przyznał, z włamania w Kasie 
Chorych w K
cferzynle. 
W sprawie zamordowania post. Ma- 
tusia1llł. tarten z przestępców nie przy- 
znaJe 81, do czynu, zwalaJac włDe Je- 


Nr. 27B 


-. '-- 


. 
I ( 
I 

 
MATAWIS- 
6Z134 


ft.EK:'rRvtzNY ODBIORNIK Z watmOwANvM 
GtośNtKlEM MAGNETO
INDUKCYJNYH. 
POSIADA WSlYSTKlE mml 
lI.:OSZTWEmK0300 ltoTYOł 
CZNIE z' 4LAMPAł1J: 
, 


Sprzeda! we WllzfBtkich lepszfeh nr.acll 
racJjowycb. II olltrowane cenniki bezpłatai, 


DeDelle W 3 słoWlch 


- Nowa ustawa uposażeniowa ma 
wejŚĆ w życie z dniem 1 lutego 193ł r. 
- Sowiety do' roku 1935 zamiana. 
ję, wybudować 5.000 samolotów. 
- W Poznaniu aresztowano mor. 
dercę Ogrodowskiej I jej synka; oka- 
zało się, że posQ.dzenie Ogrodowskiego 
o ten czyn było niesłuszne. 
- Wileński Bank Ziemski wysta. 
wił na licytację 600 majątków. 
- Piiot włoski Zappetta ustalił no- 
wy rekord wysokośCi dla awjonelek 
na 6.ł76 mtr. 
- Prezydent Rzeszy Hindenburg 
przyję.ł wczoraj kanclerza Hitlera. 
- W Borysławiu nastQ.pU wybuch 
gazu świetlnego; 2 osoby ciężko ranne. 
-W Anglji roztrzę.sa się projekt re. 
formy izby lordów. 
- W Berlfnłe odbył się zjazd Ja.poti. 
skich attaches wojskowych. Obradom 
przewodniczył specjalny delegat pułk. 
Muto. 
- Rzę,d austrjackl zamierza prze- 
prowadzić reformę konstytucji d!'Ogł 
plebiscytu. 
- Na uniwersytecie atel1sk1m ko- 
muniści wywołaU poważne zabtll'lenla. 
- Niedaleko Singapore skradziono 
z pOciogu po4plesznego przesyłkę złota 
lartoścł 2 miljonów dolarów. 
- Uroc:zysWć kanonizacyjna bło- 
gosławionego Jana Boeco odbędzie sie 
w niedzielę Wielkanocni) 1 kwietnia 
r. p. 
- za. zakłócenie ,,spokoju publicz- 
nego" skazany został w Essen ksi,d3 
katolicki dr. Klfngham na 6 mieslfJC:Y 
więzienia. 
- Na poczcie głównej w Warsza. 
",1e wszystkie urzędniczki nosz, od l 
grudnia t. zw. togi, czarne satynowe 
f.artnchy z czerwoneml kołnierzykami. 


den na drugiego. 
Brat WencJdego, Brunon, znany a- 
wanturnik, odsiaduje 5-letni, k.arv wie 
zienla za zabójstwo kolegi swego GUń. 
skiego, 
Zwłoki podstępnie zamordowanego 
poliejanta przewieziono do St.&roffa.r. 
du, gdzie w poniedziałek. ł. 12., odbę- 
dzie się pogrzeb. Wiadomość o zbrod. 
ni wywołała silne wrażenie w StarO' 
gardzie ł okolicy. 
Serta włamań W Kościerzyn ie 
KoiclerzyDa, sobota 
W DOC1 z 2:9 na. 
. !.iI!top8da dokonano " 
Ko&clerzyuie podw6jnej k1'a(b:i8lty r; w)u.mi 
n1em. NIeznant sprawcy d08taU się do g?r, 
nydI pomlłIIIICUiÓ ratusza. Na l..ezYI[l ple. 
tne, w przed8iOnku sali po&iedzeń Rad? 
Miejskiej wyrwali dwie deeki z J!Odlolfl. 
Następme zapOOlOCł\ drabiny od zegara r
' 
tuszowego wdarli 8ifj do 8karbca., gdzIe 
;rozpruli kaeę I mbraU całą gotówlr:t. wy- 
n
cą mnJ.eJ więcef 700 zł. Ne.tOlDlIlłtIl pll 
piery wartoIiclowe polOSta.w
i. Rano zna- 
leziono w skarbcu paeek od plascza. lel- 
niego, skradzionego kuJeTOwl BllJlku Lu- 
dowGWJO Dwa dni bowiem temu t16iławllOO 
uczynić' włamanie do Banku Lud. Srr8ll\'7 
eom pl'8lWdopodobme prze8Zkodzono
 gd;t 
kasy jC6ZCZo nio uszkod
li Skradli Jednfl.k 
płarm: letni .bBjera p. JQdrzeJewskl8g0' d 
Tej 8811)eJ nocy dokonano włBalanla o 
.Kaey chorych, mle8ZCZł\C8j się przy ul. KaT' 
licznef nr. D. Tu prz.V pomocy ra

. rtlZ
ł;.u 
U włamywacze Jedną, z bocznych ::owaD . . 
ey ognIotrwalej, zabra.wszy zawartoŚl!,;Y 
n
 około ł60 zł. ulotnili elę. Do lo a. 
lu w8Rl.i prze't okno ze strony podwórza. 
Takte toj nocy włanmno się do bU"'Y 
gimn. 

e skradziono ca.Ją tywn
ć. r
o 
-de w noc y z 28 Da 29 11 ł:lOOzleJo za U i - 
ab . k '-O II 
dU .1(: do hurtowni p. Strocl\YJ1S 1""" 1 ' P 
łowł\.11 lł1ę takte doetać się do!Jk epu . 
SkĄJl przy ul, Ś\ViętojańskJeJ. 'ów 
Ntgay. Jnzcze nie było tylo wypad.
ów 
krodrlety ('() w oetatnlro c1.&sie. SrrB" la 
tej d1u(Jłef 8elljl wla.ma1'1 dotychCZB$ 1\0 
pnychwycono pomimo energlc,;nych b
;' 
chOlb:eó. prowaCzon.ycb pr
ez wladze e
>>>
Nr. 279 

- 


..SLOWO POMORSKIE- - DIalIzIela, dnia 3 grudnia 1133 


Sad nad duchem O. W. P. 


...:,1.. 


Krwawe zajścia w Radzłłłowie przed qdem apelacyjnym 


Warszawa, sobota 
Głośne ro
ruchy w Radziłłowie od;. 
'yły ponowDle przed Slj.dem Apelacyj- 

YID w Warszawie. Sę.dzono rozgłośne 
zalŚCla antyłydowskle. 
W rzeczywistości jednak cięgle by- 
ła mowa o Obozie Wielkiej Polski. któ 
ry w ponurych murach sali Sl!dowej wy 
łania się jako wspaniały 
mit mlodego pokolenIa 
Polski Odrodzonej. lakkoiwiek O. W. 
P. jest rozwię.zany w c.ałej Polsce - 
zdaje się według zeznań funkcjonarju- 
szów policji - żyć wszędzie I być wszę 
dzie. Gdy świadkowie z pośród ludu 
zeznaj'ł o dawnej działalności Obozu 
Wielkiej Polski, mówilj. 
s nabOłe6stwem I Damaazczenlem, 
jako o czemś Wielklem, co zdaje się 
bYĆ wśród wszystkich na sali... 
A chodzi przecież tylko o zajścia 
antyżydowskie: o odwołanie się od wy- 
miaru w I instancji kilkudziesięciu 0- 
skarżonych z red. lózefem Przybyl- 
,kim na czele. skazanych 
oc! I mlesl,cy do dw6ch I p61 lat 
włozfenla. 
Od wyroku pierwszej Instancji za- 
apelowaIf obrońcy skazanych. Obszer- 
nie omówiona jest w skardze sprawa 
zeznań głównych świadków oskarżenia 
Wysokitlsklego I ModIińskiego, funk- 
cjonarjuszy wydziału bezpieczeństwa, 
których rewelacje nie moglj. mieć zna- 
czenia dowodu w sprawie, gdyż opIera- 
i. się 
... anOnImOWYCh źr6dłach 
kon!ldenclonalnych. 
Obrońcy poddają gruntownej kry- 
tyce motywy wyroku SQ.du Okręgowe- 
go w Łomży, który w przewaŻ3ję.cej 
części zajmował sfę OWP., a nie naj- 
Istotnlejszem dla procesu zagadnieniem 
zbiegowiska. W powołaniu się na licz 
ne dowody apelanci dowodzI).. że 
tłum nie Dapaclal Da polIcJ, 
. kIjami, drlj.gaml I orczykami. 
Odwrotnie. Ujawnione na trupach 
raIJ)' postrzałowe, wyraźnie wskazuj I).. 
że 
pOłIofa strzelała do tiuma, 
znajduj'łcego się od kordonu policyj- 
nego w oddaleniu. 
\V 5wielle skargi apelacyjnej rów- 
nie paradoksalnie przedstawia się 
sprawa rabunJlu mienia I poblcla 
ludnołcJ. iydOwskIeJ. 
W Aktach sprawy znajduje się tyl- 
ko jedno świadectwo lekarskie Chai- 
ma Sterna. o otrzymaniu przez niego 
rany tłuczonel na głowie, 
a poza tern brak jakichkolwiek usta- 
leń o pobiciu ludności żydowskiej. 
W konkluzji obrońcy domagajlj. się 
uchylenia w
TOku plerw!!!zej Instancji i 
unlewłnnJenła wszystkich skazanych. 
Na samym wstępie obrońcy wnosili 
o zbadanie w charakterze świadka 
red. R e m b i e I I ń s k I e g o ("Myśl 
Narodowa"). który został . 
doprowa4zoDy do qdu. 
Świadek ten ma wyjaśnić charakter 
tnajduj'łcego się w aktach sprawy do- 
kumentu ,,\Valka. z wywiadem". który 
nie jest bynajmniej 
lak,1 InstrukcJ, boJow" 
a tylko materjałem publicystycznym. 
Ten materjał publicystyczny został zna 
leziony podczas rewizji w mieszkaniu 
red. Rembiellń
klego I nie wiadomo w 
jaki sposób trafił do rę.k funkcjonarju- 

zów policji Wysoklńskiego i ModIiń. 
ski ego. 
S
dzfa Kamlpnlobrodrkl zreferował 
l'Ias1Qpnle sprawę. podkreślajłc ze 
Szczególnym naciskiem, te 
1VSZySoy oskarł.nI .. rOlnikami 
I czlonkamI O. W. P. - 
ludtmi w sile wieku, a jeden z nich 
Mocarski liczy 70 lat. 
Samnn Eaj
ciom w Radriłłowie st- 
dzia referent pośwloelł naogM bardzo 
mało miejsca. natomiast obszernie 
omawiał strakt1ll't O. W. P. 
Równlet obszernie wypadło om6- 
wlenie dokumentów I IMtrukcyj. tt6-- 
r
 mlSlły zawierać szczegółowe wska- 
7.Qwkl do organizowania zaJ.ć antyty- 
(10\\ skich, 
\V pewnym momencie sędzia reł'. 
r
nt dla scharakteryzowania podniet&- 
r l8 , które udr.ieIfło się c.ałej ludnołcl 
111d711łowa na klika dnr przed zaj- 
ściami cytuje 
zeznania p8W1l8ł naaozyolelkl, 

lóra Opowiadała przed slj.dem ph.1'W
 
9Zej Im
tanrjf. jak to dzieci spisko\\ ałr 
fnl,:,rb:y sobą i hawiły się 
· Organizowanie pogrom6w *.d"'. 


{ \ 


Takie zwolnienia mają to do siebie, że 
wydalani z pracy naskutek utraty zdro 
wia. przy pełnieniu obowilj.zków zawo- 
O . d d d I dowych, zyskujlj. prawo skromnego, ale 
zato trwałego zaopatrzenia. Aby unik- 
I, a za wam na mu n ur,. nQ.Ć jednak - Jakichkolwiek obcillżeń 
budżetu kolejowego, odprawia się pra- 
krutuj'łcej się - wykaz.a.ły to przelicz- I cowników kolejowych bardziej uprosz- 
ne procesy - z osobników o małej war 
tości moralnej. 
Niema tygodnia, aby na wsiach i 
w miasteczkach pomorskich nie usiło- 
wano zmusić mieszkańców do świad.- 
czeń materjalnych na rzecz świetlic 
zabaw, strzelań premjowych, mundu- 
rów i t. p. dla Zwi
ku Strzeleekiego. 
Ostatnio znowu w powiecie broonic 
kim Związek Strzeleeki ..nawołuje" 
mieszkańców do "dobrowolnego" mun- 
durowania "strzelców". W tym celu 
rozs
Tła odezwę z doł'łczonlj. deklarację. 
Odezwa ta posiada tyle znamiennej tre 
ścf, iż uważamy za wskazane zamie- 
ścić jlj. poniżej bez skrótów: 


Oroawlaj'łC skargę apel\cyjnł sę- 
dzia. referent poprzestał na streszcze- 
niu konkluzjI. 
Po skończonym referacie przystQ.pio 
no do badania 
iadków. Pierwszego 
wezwano na salę red. Rembielińskiego. 
Prokurator sprzeciwił się zaprzy- 
siężeniu red. Rembielińskiego, twier- 
dzQ.C. że R. odgrywał 
duto roI, w O. W. P. 
i przez to osoba jego jest ściśle zwię.za- 
na ze sprawIj.. 
Red. Rembiellńskiemu okazano na- 
stępnie odpis dokumentu "Walka z wy 
wiadem", poczem świadek opowiada, 
w jaki sposób oryginał tego dokumen- 
tu znalazł się w jego posiadaniu. Zgło- 
sił się doń pewien 
nauczyciel ludOWy z Kaliskiego. 
który skarżył się na prześladowanie 
go jako narodowca I oświadczył, że ko- 
nieczne jest przeprowadzenie przez 0- 
bóz Narodowy 
walki z wywiadem.. 
Memorjał ów potraktował red. Remble- 
liński jako materjał publicystyczny. 
Następny świadek. naczelnik wy- 
działu bezpieczeństwa w min. spraw 
wewnętrznych. Kucharski. powołany 
przez prokuratora, zajQ1 się 
charakteryzowaniem st08aDku O. W. P. 
do kwestii iydowsldej. 
Świadek wyciQ.g8. z teki szereg bro- 
szur I pism i na ich podstawie twier- 
dzi, że zadaniem OWP. było stałe pro- 
wokowanie zajść antyżydowskich i 
podkreślanie kwestjj rasowej. 


Na samym wstępie świadek dość nie 
spodziewanie powołuje się na de
lara- 
cję ideowIj. O. W. P., twlerdz'łc. ze 
kan antysemicki przejawia sit między 
Innem! w punkcie, mówłęcym o panu- 
lęC}'1ll charakterze rellall katolickiej. 
"Awantury, organizowane przez O. 
W. P.. wybuchaj
 zazwyczaj na jesie- 
ni lub na wiosnę. kiedy 
zbUża sł, IIzłe6 Iw. J6zefa. 
Podejmujemy wtedy szereg środków 
prewencyjnych, by nie dopuścić 
do zakłócenia dnła Imienin naszego 
komendanta". 
Dłuższy czas nacz. Kucharski mówi 
o strukturze O. W. p.. 
podkreślajlJ.c jego hierarchiczny charak 
ter. PadajIJ. takie słowa. jak: 
milIcja, system alarmowy, ronaz 
z góry 
ltd. lako przyczynę rozwię.zania O. W. 
P. podaje nacz. Kucharski wypadki ży- 
wieckie i radziłłowskie. 


Wyrok 
Warszawa, sobota 
Wczoral po południu ogloszono w' 
LoD1Ży wyrok Sędu Apelacyjnego w 
sprawie zalść w Badzllłowle. 
Redaktor pisma "Młodzi" Józef Przy 
byszewskl, poprzednio skazany Da 2 
lata włtrlenla oraz p. Borowski, po- 
przednio skazany na 1 rok wlQzłenla, 
zostaU uniewinnieni. 
W stosunku do Innych oskanO- 
nych sęd wyrok zatwierdził. 


Z całego Pomorza napływajlj. do na- 
szej redakcji listy pełne oburzenia na 
niedopuszczalne poczynania Związku 
Strzeleckiego. W szczególności zwraca 
się uwagę na niebywałe rozzuchwale- 
nie różnych lokalnych "kacyków strze- 
leckich". którzy poczynaj Q sobie na Po 
morzu. jakby byli na swoim folwarku. 
Nasi przygodni informatorzy podają. 
liczne przykłady na te twierdzenia. W 
listach tych można zresztQ. wyczytać. 
że wszyscy SIj. gor'łcymi zwolennikami 
krzewienia najdalej posuniętego przy- 
sposobienia wojskowego, tak koniecz- 
nego na Pomorzu. ale najkategorycz- 
niej protestujlj. przeciwko tworzeniu u- 
zbrojonej organizacji politycznej, re- 


Wielce Szanowny Panie I 
Zwi
ek Strzelecki jllko orgllnizacja, której cele I Zlldania lIą powszechnie znllnr . w I a- 
t ł e m u obywatelstwu. a która odziedzic.zywllzy te;'1 "'i.elki 
lIpitll
 
oralny. jll
 jej p
zyPlldł 
w udziale, - otywiona jest m o c n e m I d, i e n I a m " staJllceml 111ł
 nllkllzlll11J chwdi I wy- 
kładnikiem potrzeb zbiorowych. 
Z po
r6d licznych zIIgadnie6, jakie aię wi-ł" z t, n a j p o p U la r n i e j s z II organizllcJą, 
wysuwlI lIię na plllD pierwszy m u n d ur. . . . . . 
Przyzwoity w)'gląd i dziełoa postawa - to naJWIększa sila atrakcYJna, którll Jednoczy 
i budzi zapał wszeregllch. 
Zwi
ek Strzelecld. p O P u l a r n i e zwany _Strzelcem-. mil tę wysokll IImbicjll, ateby 
n a lot o n e n a 1\ z a d a n I a były spełnianie c h I u b n I e i alllly lIię podnietlI do dlllsZel!o 
szkolenia w miodem pokolellłu d u c b a h e r o I z m II I P o 'w i ę c e II i II dlll PllństwlI, 
Środki jednllk, jllkiemi rozporZl\dza. oie 1111 znllczne i w nlljbliiazrj przyszłości nie motnIl 
lic&y
 na to, gdy PańlItwo redukuje IIWÓJ budtet, te z tej IItrony IIpOtkll go. ia
lIś wydatna pomo
: 
Musimy iść nllprz6d O własnych Bilach bu tadnych p O w II i n I e J s z Y c h lIubwencJI 
Pa6atwa. . 
Wtem trudnem połołenlu apelujemy do p II t r j o t y C n Y c h uczuć tuteJuego Obywatel- 
stwa. lIżeby tym zwlaazcza, którzy ze zrozumiałych względów nie mogą się zdohyć nil kupuo 
własnego munduru. p r :II y j . t :II P o m o c " . 
Musimy zwiękllzyć hufce naszych drużyn strzeleckich. mUllimy nIldać rozmllch organIzlI- 
cyjny tej krzewiącej Bię S:ll k o Je d u c h a o b y wat e Is k ł e II o. .. . . 
Jelit r z e c z II n I e u n I k III o n II ł e c I ę ł a r u m u n d u r o w a n I a teJ tak komeczneJ 
orgllnizacji spoczywa na nu, n a m i e j II C o w e m s p o ł e c . e 1\ s t w i e. 
Ci zatem kt6rych stK Da to, nie mogli ai, w y ł a m a t z og6lnej d y II C yp li n y II P o- 
t e c z n e j i winni pod nakazem zmyslu obywatelskiego do zbiorowego czynu dorzucit sw6j 
włun, czyn I 
W tym celu ..racamy się do Wielce Szaoownego PlIDa O z o b o w III :II a n i. II i ę d o 
u m u n d u r o w a n i a lodnello względnie więcej S t :II e l c 6 w. 
Cena munduru wynolli 15,- zł. kt6re II" płatne w trzech ratach miesięcznych od grudnia br. 
WypełnionIl deklArację upnejmie prallimy nadesłać do Z II r :II II d II P O w i a t o w e g o 
Z w I II z k u S t r z e I e c k I e g o, nil ręce sekretlll"za ob. Piotrowski ello Adama. Brodnica, S t a- 
r o II t w o pok6j nr, 17, got6wkQ zd względnie raty uprasza aię wplacać do K. K. O. pow. bro- 
dnickleil
 na konto ZlIrz,du Pow. Z. S. 
Za Zarzlld Pow. ZwillZku Strael. 
(Leon ł.angowskl) 
prue8 


Czytajoe powy'bze, nie tylko eo zda 
nie. ale wprost eo słowo - przeciera 
się oczy. 
..Strzeley'" Sł na Pomorzu p o p u- 
larnl, BO pail.8twowo twór- 
c z y. leźeU sobie nie stroJII) tartów s 
ludnoścł pomorsklej, l zdaje Im sl
 że 


Za Zan,d Pow. Kół PrzyJ. Z. S. 
(J6uf Wimmer) 
presel 
mówi" na serjo - to zostawmy im to 
złudzenie. 
Zróbcie wszakie jednol Niechaj a- 
kwizytorem na mundury "strzeleckie" 
nie będzie ów sekretarz starostwa w 
Brodnlcy. Wtedy zobaczymy, wiele 
mundurów o ł I a r u j e "strzelcom" 
Pomorzel 


Redukcie kolejarz, 


Wśród praeownlków kolejowych w 
dziale mechanicznym w Warszawie 
nastłpiły w tych dniach masowe re- 
dukcje osobowe. Około 200 kolejarzy 
- warsztatowców znalazło się bez za- 
opatrzenia emerytalnego na bruku. 
Również w Piotrkowie dokonano re- 
dukcji wśród personelu warsztatowe- 
go j mówi 5ię, że nlebawrm wszystkie 
Inne warsztaty kOlejowe w poszczegól- 


nych dyrekcjach przejd, przez !lito no- 
wych redukcyj. 
OkoIlcsności'ł najbardziej tragfczn'ł 
dla redukowanych pracowników Jest 
fakt, że byli nieetatowymi. W myśl 
obecnych przepi",ów nie maj" więc 
iadnych praw do emer)"lury, ani tei 
do jakiegokolwiek inn
o Z8.opatrr-e- 
nia. I1edukcja przepl"owadzoua zosta- 
ła na podstawie osławionego wśród 


t!!tr.3. 


e 


kolejarzy paragrafu 134 pragmatyki 
slużbowej, który mówi, że pracownika 
można. zwolnić bez podawania przy- 
czyn. lest wprawdzie jeszcze paragraf 
133, który przewiduje procedurę zwal- 
niania pracowników kOlejowych na 
mocy orzeczenia komisji lekarskiej. 



., 
, 


Ms,., 
Ot 

 


po kilka 
ltarmelkOw piersiowyc n 
..Z 3-ma jodłami" 
uchroni niezawodnie Od przeziębien.a. 
kaszlu i chrypki. 


Torebk
 60 gr. 


KAR M E LKI PI E RS IOWE 
Z 3:I]1QJODtAM I 


aDGlłłA\fO TH [RWO 
 
I, 
.1IELlur "...
 , E D'YNY 

. KRAJOWY 
$l
 Z GWARAHCJ.ł. 
!!! ._0 


-;- 


KRZYSZTOf DRUH i SYN 


czon'ł metodQ, mianowicie na podsta- 
wie bezwzględnego S 134. 
Zwolnionym z pracy przysługuje 
jednorazowa odprawa, z której odrazu 
potrę.c.a im się w całości ..pożyczkę na- 
rodow'ł". 
Wśród kolejarzy zarówno na terenie 
dyrekcji warszawskiej, jak i w tych 
dyrekcjach, które stojlj. przed groźbą 
..oszczędnościowych" zwalniań, powyż- 
sze postępowanie wywołało olbrzymie 
poruszenie i rozgoryczenie. 


Kta organizował ni'Dad 
na "Dw6r Artusa-- 
Pod tym nagłówkiem CZ} tamy w 
..Gazeeie \Yarsz.a.wskiej'. - nr. 368 A: 
,,Przed kilku dniami donosiliśmy 
o krwawym napadzie bojówki sanacrj- 
nej na zebranie przedwyborcze Stron. 
Narodowego w Toruniu w wielkiej sa- 
li "Dworu Artusa". Napastnicy zde- 
molowali urzQ.dzenie lokalu. łamiąc 
wartościowe meble. sprawione kosztem 
wielu tysięcy złotych z okazji jubile- 
uszu 700-lecia miasta. Krzesła wyrzu- 
cano przez okna z drugiego piętra. po- 
wybijano szyby w drzwiach i lustra 0- 
raz poraniono kilkanaście osób. 
"Obecnie narodowe "Słowo Pomor- 
skie" reprodukuje fotograficzn'ł odbit- 
kę listu sanacyjnego ,,kierownirtwa 
akcji w
Tborczej Narodowego bloku go- 
spodarczo - społecznego" (Toruń, ul. 
Warszawska 12. teł. 769). 
,,LIst ten został rozesłany do bojów. 
karzy z zawiadomieniem, aby prz
-brIf 
na zamknięte zebranie w restaurarji 
..Trzy korony'" sklj.d rusZOno na ..Dwór 
Arlusa M . 
"Napad zatem został zgorT uplano- 
wany i wykonany przy użyciu wyna- 
jętych osobników przez sauacyjne kil"- 
rownictwo akcji w
.bor('rr.i w Toruniu. 
,,1:jawnienie tego rak tu wywołało na 
calem Pomorzu olbrz
.mie wraienie",
>>>
!Str. ł. 



 


.SLOWO POMORSKIE- _ niedziela, dnia 3 graclDJa 1133 


Nr. 2711 
.
 


DZIAł GOSPODARCZY 


" 


d k . ni
ze w złocie, obecnie wychod
 na 
Papie '" " rocentowe O Z 'ł 5 UJ 
 rynek? 
daje się, że raczej mamy d() 
· .. I' .. czynienia z innem zjawiskiem: z prze- 
prawo do z - 'łCI - a .. . sunięciem lokat bankowych i oszczęd. 
r nościowych na lokaty w papierach pro 
centowych. 
C . lUł - ze W pos zukiwaniu naikOł-ZYstnieiszej lokaty Wycię.ganie dalej idę.cych wni&- 
_ . sków z tego stanu rzeczy jest o tyle 
nowe ich emisje. ale bQdź co bądź opro- trudne, że obok jawnej stopy procento- 
centowanie faktyczne. papierów procen wej, dziś już względnie niskiej, mamy 
towych zmniejszyło SIę w bież. roku także wysoką stopę procentową na ryn 
dość poważnie. ku niezorganizowanym. Jest rzeczQ 
CZy oznacza to, że kapitały "tchórz- wątpliwą., którą z tych stóp procento- 
liwe"; których posiadacze obawiali siQ I wych przyjQ.Ć należy za miernik sytua. 
długoterminowej lokaty i trzymali pie- cji na rynku pieniężnym. 


Ostatnio dość w)'raźnie zaznaczyła 
się zwyżka papierów procentowych. 
Ciułacz. mający do wyboru, uloko- 
,,'ać swój wkład na ł procent rocznie, 
- albo też' nabyć papier procentowy, da- 
jący faktyczne oprocentowanie wciQ.Ż 
. jeszcze ponad 10 procent, często zdecy- 
duje się na wycofanie oszczędności z 
banku i nabycie papieru procentowego. 
Zapewne - wkład oszczędnościowy 
można wycofać każdej chwili i bez ry- 
zyka, 
 nabycie papieru procentowego 
bądź co bądź za\vsze jest tranzakcję. 
ryzykowną. aczkolwiek ryzyko jest sto 
sunkowo niewielkie. Czy jedpak dwu- 
krotna przeszło różnica procentowania 
nie jest wystarczaję.cem wyrównaniem 
tego ryzyka? Zdaje się. że tak. ,skoro 
'tendencja zw}'żkowa papierów procen- 
towych trwa właściwie niepr-lerwanie 
niemal od roku. 
\Yeźmy kilka prz)'kładów: dn. 2 
st)'cznia rb. notowano 4.5 procentowe 
Listy Zastawne Ziemskie po kursie 
35,50; onegdaj na giełdzie w,"!'Szaw- 
skiej płacono za nie «.75, 5-pró
 Listy 
Zastawne m. Warszawy w dniu 3 stycz 
nia rb. notowano 49, onegdaj zaś 58. , 
Wprawdzie jesteśmy jeszcze dosyć 
daleko od chwili, w której wysoki 
kurs papierów procentow)-ch umożliwi 


KRortlKA GOSPODARCZA 


(k) InwestycylDłl poczyDanla Fund1lszu 
Prac\' w r. tIU. Podobno w dyrekcji Pań- 
(o) Upadł
 za nleplacenle 
,Sąd stwowe${O FundliszU Pracy kończą, uklada. 
Ok
gowy w 'Warszawie ogłosit z ki:lńcem' nie 'Planu inwestycyj publlicznycb na rok 
ub. t)'godnia upadlość firmie ..Int. S. przYSZłY. Wszystkie '",ojewództwa otrzy- 
Singer", przyczem podstawq wnioSku o mai v nakaz. p
.stawienia projektu roł?ó
 
ogłoszenie upadłoścI były wyll\Cznie nttl
 Iokaln,:ch. Prellmu;larz wylatkóY'. na ID 
ności pracowników powytszej firmy za" westycJe zamyka Sit: cyfrą 00 mll]Onów zł. 
pracę. Ja;t to pi
r
8zy t
o r
)(lzaju wypito Od t" umOWy k
 Dledolltępna 
dek, gd).t zgo
 7: obowl!\ZuJl\Cem orzecz p1lbliczności. Ja.k wiadomo o9Łatnio uetawa 
nictwem zaprzestame wypłat tylko .,;tOO Y kartelowa wprowadziła przymus rejestro- 
elrntko\\ać m
1I ogłoszenl3 upadlośtr. o de wania wszelkich umów kartelowych. Do..: 
dolvczy J:obo
,lązan handlowych;.c 
 0- tychczas wciqgnięto ich do rejastru 184. Są 
krę!icm'y rozpatrywał sprawę .na ,J?Osled
e- to właściwe umowy, powolujl\Ce do tycia 
I!u Jawne
. na które.m. FZeczmk wlerz
cu
:.. kqrte1e ,oraz umowy dodatkowe. Tr
ć sa- 
l1,p
cowmków ,dowod
I1, te nal:!'Żn$:1 pra mych umów nie jest jawna i dos
pna dla 
cowDlkó
 są równłei 
erzyteluościa
1 publiczności. 
atomiast motna się zaznajo 
bendlowamL Zgo
le bowIem z orzeczmc- mić ze spi.s
m i9ł.niejl\Cych umów kartelo..: 
twem umo
a. wll\!qca pracodawc
 z pra- wych 
(:(m nikiem prz....dsiębi01'8 ł wa oon{ilowego, . 
ma w zasŁo.owaniu do pracodawcy charak (k) Na obszarZe kraj1l Isłnłela lał , I p61 
ter handIo\\y. a ani prawo. anI p
tyka łys. gospodantw 

cb. Od dłut 
sądowa nie \\ymll.g'
 l "ą. by wierzyciele ogl'l 8
e
0 czasu na te
eme 
eJ Rzeczypospo-. 
6zaj
 upadlość by i handlującymi. Sąd lite l trwa orgaIllzowame .t. zw. gOspel., 
Okręgowy, podzielajqc powyt.Bze wywodY. darstw pnykładowycb. Akcja ta ko
sta 
ogl08i1 up1łdlość. z subwencyj min. rolnictwa I reform rol- 
nych. W poszczególnych województwach 
powe.tajq coraz liczniejsze drobne gospO- 
daI'6t",'a wiejskie, mog/\ce słmyć u 'przy- 
Iki ZnOW1l zmlaDY w b_kowokl gdaii.. kład. dla okolicy. 
a obszarze ca.I
 pań- 
sldel. Dow!adujemy 8ię, te walne zgroma- 
wa istnieje około 4.500 włościańskich go 
d2.eme Dan:r.il/:er Bank fuer Handel und Ge spodaI'6tw przodowulezych, pozo5tajl\Cych 
werbe uchwaliło przejście tego banku w pod oplek/\ In&truktorów. utrzym,ywanych 
r
ce Dresdener Bank'u. którego oddzia.ł w wiclu powiatach przez organizacje rolni 
i(uański jm od kilku tygodni przejąl na cze przy pomocy subwencyj na ten cel prze 
siebie 'Prowadzenie interesów wspomnia- znaczonych. Przy biur&ch wsz)'etklch izb 
nei instytucji rolniczycb C%ynne 
 inspektoraty organi- 
(k) Pierwsze posiedzenie rady gospo
- zacjI takich gospodarstw. Pr'1.v Związku 
ki dnevnel. 30 listopada br. odbyło sil! w Izb i organizacyj rolnkzych POW8t8.ć ma w 
gmachu min.. rolnict\\a i reform rolJ1ych por
umienlu z min. rolnictwa i reform 
w "'a.rsza\\ie inauguracyjne posiedzenie rolnych centralny komitet do 8praw 1rg&- 
TaIły 
pOdarki drze
nej,. pod przev.'O:I- IIIzacii przod011l,-niczyc:h gospodar&tw mniej 
ni:'h"em ''wicemin. rolnictwa p. Karwac. szych.. . 
ki8ll0. \\'stepne przemÓwienie wygłosil m:. Ck) J[oDtroIa 
 --.-'-ch. Z 
nieter rolno . reform rolnych p. Nakoniecz- ..- .
-....--
 
nikow-Klukowski, poczem kolejno zabie- DOAodu nadutyt, popelnianych przy im- 
rali Ido. pp.: Fudakowekl w im. zrzeszenia porcie artykułów ty\\.nościowych I terenu 
Zwiazku \\1aścicieli Lasów, p. Krystyn 0_ W. Miasta Gdańska. mln. skarbu. w poro. 
strowski z ramienia Rady Naczelnej' zumieniu . z paD8tw:ow/\ 8łu
bą zdrowia 
ZVoiązkÓw Drzc".-nych. delegat adD)inist.rŚ.. WP
Wadzl ód grudnIa kontrolę .paczek tyw 
cli IlI6Ów pafJstwowych oraz p. Blt.rań6ki J 
lOWych. przychodZĄCYch z.
 gda.ń 
ramienia Związku Izb Przemysłowo_Han- BkieJlo. Importerzy' będą . musieli ponosić 
dIowY h P tych przemówieniach dolwna- IUi cele lwJ.danIa tYWDOŚcI opłaty zg6ry; 
no w'::
ru Okomisji traktatowej. komJ8ji paCzk,1, nads)'łane IJO!=zt4. nie OOpolloladają- 
J)rodukcii i zbytu. komisji obciĄteń pro- ce "",m(Jltom konA'oli. będq odsyłane z po- 
dukcu oraz omowiono zakres prac posuJ:e_ wrotem. 
lt61nych komisyj. Na zakońcunie min. (]t) P-.k!w1Ude nafty pod Truka_7 
Kar
acki podkreślił. te glównym. eelem ,Prowadzone 
 ct&lru br. p08zukiw&nla 
powołania do tycia rady gOSpodarkI drzew nafty w okohcac:ł1 TroskaW1:a. da.ly wy_ 
nei bylo 6twr;rzenie takiego ciala, 
 IrtO- niki sprzeczne lub niepewna. Z raportOw, 
I'JC był}-by reprezentowane wszYb
k'e 7,A- nadesłanych prz
 prowadzących poszuki- 
intł'r'sowane lI'alęzle drzewnlctwa Z&lOWno wania g
ologów 
)'nika. te w t2!j chwIli 
,aństVoo,\ego Jak prywatnego oraz same- nla motna orzec, czy na tercna.eh 
ch =st- 
nąd l/:osJ:Od8.tĆzy w celu uzgodnienia liC&- metq złota nafty. Planowane J- prowa- 
nowisk repr
towanych grup g08podar.. dzenie daJ6zyoh poszukiwań w roku prozy. 
czvch mi
dzy sobą. IIzłym. 


ORZECZENIA 


Kalendarz,k Dodatkowy 
Z KRAJU 


Da grudzi- 
W grudniu przypadają, płatności na.atę- 
pojł\CYch podatków: 
d o 15 g r u d n l a - zaliczka miesięcma 
Da patisbwowy podatek przem.yslowy w 
wysokości obrotu, osią,gni4:tego w listOpa- 
dzie b. r. przez przedsiębiorstwa handl!).. 
we I i li kat.. i przemysłowe od I.-V, kaL, 
prowa.dzące prawidłowe kSIęgi handlowe, 
ortU: przedsiębiorstwa 8prawozdawcze_ 
do 15 gr u d n i a - czWarta rata Z1"Y- 
c:r:aJtawanego podatku przemysłowego od 
obrotn, osiągniętego, w 1003 r.. w ci¥1J 7 
dni od daty _J)Otr
ia pa/l$twowy poda.- 
tek dochodmo.-y od upOBtU!eń 5łu
wych. 
emerytur i wynagrodzeń ze najemna pracę 
W1'&Z z dodatkiem kryzySO\'l,-ym; 
do 5 gr u dn i a - czwarta .MIota kwar_ 
talna r6tnicy w podatku dochodo\V)-D] z 
tytułu kumtrlacji wraz z dodatkiem kry- 
zysowym; 
, d o 15 g r u d n i a - zaliczka mieSięcz- 
na. na poczet nadzwyczajnego podat.ku od 
niektórych zajęt zawodowych. w 
Y80'iości 
naJelnej od dochodu, osi¥Diętego w Ii- 
stopadz.ie b. r. przez komorników.. p1B3l"ZJ' 
hipotecznych i rejentów; 
d o 5 g r u d n i a - I!Qdatek:OO energii 
elektrycznej, pobrany przez 8przed_Cę 
energH w okresie od 16 do 30 Jistopada br. 
f)raz do 20 groinia, tente podatek pobrany 
za okres od 1 do 15 grudzua br. 
W grudniu upływa termin ostateczny wy- 
kupywania ś\1\iadectw pnemyslowych na 
1934 rok przez po6zczegOlne przedsif;:bior- 
Btwa. 
Ponadto w f!TUdniu płatne są, podatki 
odroczone. rozlmone na raty. ktOrych ter- 
min płatności prz;ypada w tym okresie 
oraz te podatki. na które platnicy otrzy_ 
mali nakazy pJatnirze z terminem w gro. 
dniu bT_ 


KR6TK1E INFORMACJE. 


- Mm_ Skarbu ukończyło. przygotowa- 
nia do pien.f!Z!Jgo looo
ania nowo wypa' 
szczonych bonów fundU8z" inwMtycyjne- 
J(O. 
- WYWóz skór 6uroVoych w pafdzier- 
niku bvł nader nieznaczny, skutkiem sto- 
eunko;\o \\-ysokiej ich ceny na rynku 
kraic
ym a zbyt niskiej zagranicą. 
- Według doniesień z D31hi ceią,gn
 
!OfIia-ł-o ostateczne porozumienIe w sprawie 
Ind)j8ko - Jap0ń8ki
o trakt.atu h.a.nd1o- 
w
o. 
-. Rzad k!lnadyjgki postanmił wpro- 
91 adZJt . w zWIązku z dewaltlacją dolara 
cła 8Pf!c::alne na towary amerykań5lde. któ- 
TP mOJ{ą byt wytwarza.ne równiet w Kann- 
dzie. 
- 

-pugzcza.ln
 zbiór rJflZenlcy w 
Australii ma wyno91ć lftj milj. bu&1t 
prud mieei/\cem zbi6r ten obU.czano na IsO 
mili. .lbU,rv ze8złoroczne 6ił':
ały 212 mllj. 
busd!. 


"W;
H" 1It"!ala Iryzuręl 
je 
on włosom Jędrn
 I, podatnośi zarazem. 
Dzięki temu przyjmują one z łatwośdą, 
ondulację zwykłq I trwalą, zacbowuj.ą: 
nlezmiennie 691'0; IuIzta.lt. 
"W1osopołYsk" otrzymujlj eię z kat.dą, 
toro?bk4 szamponu ,.Czarnoglówka-Extra..., 
łagodnego środka do pielęgnacji wloeów. 
k965 


Huta żelaza Roeehling w zagłębiu Sa.-y 
( .':

, .

 ,\, jA' 

l; ł,;
 
 ' 
, . A t.;. rl" ,I,J:. 
. 
.t\ '-:
\-t
,1 i "i I:
tt' :1 '.'
:f
) 

);ł.".
'
 
#!' _ _ 
 .t ,A i' I 
 \ :\,\' ł..,,,," 

 
 "1 . 01' 
 I lo,. 


"
 
"'I' '" ".. '" 

-:...;..... :;:-
 

 r 
ł'. 
lł" " 
--o :
. łq:. - --'oJ 
 ,._
' 
 - ł .!r.. t :' 5 }) .2!! ;/ 

 
 .......-'....
, 
I 
 J J 1i.!1 u ...-. 
 , . 
., 
 

 _--'I _' 'I ł , . I ' , s.," I-;
' . .' ł. . 
-s:-......-.;. 
'-. 
., ,"\
ł. lł'..)r..-=:" . ,.--- 

 ' 'X
' I' ........ &,'ł., '$ 
','i" k 
.t
 
, , .i.
 
 
i' f -... . '!:J" .
. : ! 
' 
 :: . _ -. .....;;
 .J
t 
 
& . . 

. - -
 I ' ..".;..,.'
. ".,..'1 
. .:r"'F 
 'u'. 
 I .:, ....-r...... \ 
I
"""-A ..,. h
 S" A l'\ft" Ił I ,:.ć., ,- --:- 
... 

\-
 i:lJ,"t"' 
1\;ł 
L'r' 
 .;r ł' -,," 


-..., --:. y
P'..;,ł.( i;. '
:. I. L' ., ,/",,,:. 
Ił 6 . 'ł : ;' 
 
,il / l:. I 
...'Jf.,'i€r
.,. ' ':.. 
, I - -'
 t ił 
'. --.#..., ..1 

 - ",,' '.;; 



:I4-
l.:--: I
 f'..:-..' 
 J'.'
 l 
- '"t )... , ł 
 A łf( J,,'- 
 I 
, /. I. ,.t.
 f "łd - 
::--- " .
 ',
. A "ni' ,-.:1'--.---=-- 
 
--- 
;;;;"' 
 
 . 
 ,..-, 
__ 
 I '-....: . _ .-..Ilu,,,,, \ki 
Caly wyaUek dyplomacJI nłemlec klej skierowany Jest " kierunku wy- 
frymarczenia od Francji zagl,bla Saary bez plebiscytu, kt6ry traktat wenaIskl 
aataUl na rok 1135. 
Zagloble Baary Jest fednem z naf bogatszych zagl,bl przemysiowych caleJ 
Europy. 


t ,r, 


..... 


1\. 
\ . 
.. 
. 

 


\
 


, 

:-. 
\ , 


.' 


.,. 
.. 


(k) ZasDld dla bezroboIDycb w Urud I 
PrelimlDsrz na grudzień ustnla nu za '!I
: 
dla bezrobo
nych robotników kwo
 l.7

zOO 
zl w przewidywanIu, te uprR'W.nionvch d 
pobierania ustawowych znBi:'ków,.t FUnd o 
szu Bezrobocia 
dzio 35.000 osób. Po et u. 
nio dochodów preliminarz przewiduje ro. 
mę 2.700.000 zl. z tytułu wklMek za Ub eu - 
pieczonych robotników oraz Il8tawowej Jz- 
płaoLy ze skarbu państwa. 0_ 
Wypłat.v zasiłk6w bpzrobotnym 
I\ IIi 
odbywały. CO Ił .dni zdolu, a nie jak d 
 
tyC0Cza.8 co tydzień. . O. 
(k) TęnnłnowlI traazakcle drzewem. \Vi 
le nl(!owiadomych, z jaklemi w okreei2 p
 
wojennym 9potykal 8ię eksporter bl\dt hn 
porter drewna, powodowały, te tranzakc" 
na d09U1
VY p6!fa:brykatów drzewnych J
 
bywały st
 dOplNO w 
krCi8ie bezpośrednio 
poprzoom.Ją,c
 otwarcI:'! nawlgacj!. 'Dopie 
ro w roku bletqcym zapoczątkowano po. 
wrót dA? :tJW
u.ajów przedwojennych. t. j. 
lo z.aWIł
ra.I!la, tra.nza.kcyj w jesieni na do 
stawę w lecie roku przY8;tłego. TrilDzakc'
 
te odbywajq Bfę na.razio w mal)'ch n:izml
: 
rsch, niemniej dowodzq one, te w między_ 
n1lJ"O(10wym obrocie drz
wnym nasf
puje 
powrót 'do normalnych 8t08Unk6w., 
(k) W sprawie czasu pracy po 1 etycznia 
1934. Główny il18p. pracy rozesłal do in. 
spl!'ktćt'6w okregow. i obw. Dkólnik'w spra- 
wie czasu' 'Pracy w przemyśle i bundlu 
W okOlmk;u tym gl6wnf inspektor' wy ja: 
śnia ,W zWIązku z wejśclcm \y 
cie z 1 
6
'C:EJ\iR. lWł r. noweli do uemwy o 'czaeie 
pracy w przemyśle .i ha.ndlu. te przewi.. 
. dzla.ne tą ustaIwą, zmIany w nOMnach msu 
pl"lJoCy 'lIle wchodzq w tycie z samego prR- 
"'&, lecz w y m a g a'j lir przeprowndzpnia 
odpowiedniej zm111D, warunk6w nmowy, 
wzgqędnie zmla.n,y w regulamlnacb pracy 
J08ZCZ&gOlnych zakładów. 
Ck) Dozór Dad wyrobem I obiegiem. mil- 
k! ł wYrobów mlłCZDJ'cb. :\Iinister opieki 
spolecznej wydal rozporządzenie W.PorDzU' 
mieniu z ministrem przemY8łu i bendiu o 
dozorze nad wYrObem i obiegiem mąki i 
wyrobów mącmych. Postanowienia teg3 
rozporządzenia dotyczą, mą,ki. prz8%\1aczo. 
nej do spotywanla przez ludność. wyrobów 
mą.cmych, jak pieczywo. ciasta. makarony. 
wyroby cukiernicze i t. d.. mieisc wyrobu. 
przechowywania I sprzedat:v; mąki, prze_ 
wozu. handlu ulicznego pieczywem i wyro- 
bami cukiernkzemi. oraz przvrzą.d6w i na.. 
czyń. utywanych przy wyrobie m
ld i wy. 
robów mQ,cznych 


z ZAORANICY 


:fi; 


. ,,\ 
 h.... 
fz) . PoUtyka CIID IZ4d1l łł--y WJlllte. 
rzona IIrzedwko kartałom. Minister l!06po. 
darki l\.zeQy '
I rozpon..ądzenie, w któ. 
rem zwraca ele oetro przeciwko pod\\yt. 
szaniu cen rynkowych prze& poszczególna 
związki JfOtJpOdarcze oraz kartele przemy. 
słowe. .Minieter W8kazuje na to, te dal6ze 
nieuzasadnione podwytkI cen oslabiają si- 
le kupna mas i z tego powodu paralitują 
plany rządu w .;valce z bozrobociem i kry. 
zysem. Mini8ter zapowiada podjęcie ootrych 
.zan;adzeń przeciwko organizo.cjo!B przomy 
BIowym, nie stoeujQ,CYm Iłll! do jego W6ka. 
7.ówe'k w tej sprawie. 
fz)' utr1ldDłeDla przywoscnre 1f .anetjl 
I we WloszeeIL. Wład!.e szwedzkia prze.. 
dłutyly do 30 kwietnia 193ł r. termin 
e- 
jl;}amentacjl importu mąki i kaszy OWSla. 
nej, we WloQech zaś wvrowadzOno dodat, 
kowe do w wyeokoki 86 lirów' od 100 kg, 
na oleje roślłnne pochodzenia zaJtl'8Diczne. 
1/:0. Wyjqtek stanowią oleje sprowadzane 
dla celów leanlC:ZYcb. 
es) CZy poprawa Da twIatowych fJ1I' 
Juch łelaU wr6łY koniec byayn? 
 
światowym runJru Waza ołleerwować mot. 
na od dł
 cza.su poprawę konjunk- 
tw'Y. Na.pływ zamówietJ w listopadzie 
yl 
lepszy a.nIteU w patd%:iemiku. Na anglel. 
skim rynku mrówki !lYtUacja jest. zupeł- 
nie dobra. a łJł'O(tucenci pn:yśpieszają u- 
MJchomienłe nowych wielkich plecóW.. 
Ró....nleł we Francji sytuacja na. 
u 
8UI'Ówkl lest udowalajQ,CL GOTUJ. ntac!! 
'ł)nedstawia si., sytuacja w sta.low'luach l 
walcowni6A:h. Rdrle stall zamówień ule/[ł 
pewnemu zmniejszeniu. Stosunkowo naJ' 
taplej pnedstawia at
 sytuacja w Nie
.. 
czech. $td7.ie walcownie wyk&Zują 116\\ et 
peWlłe zwlek8z6nie za.l.rudnlenla. Nato- 
miast we Francji oczeltiwat nalety 
 
JrlC7.eDia produkcji ° 10 proc. W Bo
g)1 sy' 
tuacJa utrzymuje alę bez zmia.nY, -. 



a Giełdy ZbotoweJ 
I Tow..owej W BydgoszCZY 
w dniu l 12 1003 r. 
Wanmek: bandel hurt., ład. \V8fl.. dosL 
bl
 za. 100 kg w zlot
b: 
Ceny tranza.k.cyjne: tyto 85 tonn par. 
Bydgoszcz 1ł,!iO-lł,OO; pszeniCY 1
1; P: 
B)'dgoszcz 18,50; owies 30 t. par. B)',..,08 
13.50. 
Ceny orjentacyJne: tyto, pszonlca.. j
c
, 
mJona bez mniany; mq.'ka p. 65' proc. w. 
work. 3),00-31,50. 
naszta notowail b3Z zmiany. 
Ogólne uepoeoblonie 8pokojnl!. . . 
Trllnzn.kcje na ,pdmiennych warunka
' 
tyta. ł.'ł'! tonn, pllzenicy 151 t. jęC1.W 1 t'n 1B 
pr1.cm. 35 t., browo.rowz,go 30 t. ows
 R() \ 
ml\kl t}"tniej 2AJ 1., pszonnej 27 L. otrąb tra 
nich 55 t., p6zenn.ych 2D t., jqczmlennych i 
t
 J{roch .1?olgel'J\. 51) L. poln
O 17 t.. \
yk 
Z-. t,. prlU8zkt 22 t, mnkuchu ełor ec 7.l'!lI(O, 
Wł/oCO 16 to, burak6w 8\Jllzonych la L, Ile01- 
.o.iak:ów fałn-;y.cmyc.h 150 l 
l 
i
>>>
Nr. Z-{8 
= 


.SLOWO POMORSEm" - nleddela, dnla 3 gn4DIa 1933 


. Nowe pOlskie Iransallanl,ki 
SzYbkość do 20 węzłów - NajnowocześnieJsze urządzenia 
JaK wladama. Po.lBki3 staJtki tr8.IlBatlan_ 
łyckie ..Koścl1;lszka" i .,Pułaski", kUl'8ują.ce 
na linji Gdynl'a-So.wy Jo.rk-Ha.1ifax, bl:dq 
w roku 1935 z.a.stąpione przez nOwe, zna.cz.. 
nie większe i szyh6ze jednastki. 
./ __ Poł-ki3 TransatlantyoJue Tow, Okrętowe 
podpisała dnia 29 IiBtopada r. b. umawę z 
wło.ską sto.C1J1lq "Mo.nfalco.ne" w Trieście 
na budowę dwóch nowych statków d-ła. Li_ 
nji Gdynia-Ameryka. 
Budawa tych ostatków stanawi dalszy e- 
ta.p prowadzDneJ ad kJJlku lat planowej 
akcji z:a,mian.y dotychczaso.w
a tabo.ru a. 
krętoWegD Po.lskich prz3d8jęblOl'8tw teglu- 
gawycb przez nawy, bardziej dostosowany 
da . W)'wo.lan
ch. kryzysem gOBpodarczym. 
wYJątko.wa cu:tJuch wa.runków konkureJWji 
mJędzynarodo.wej w tegludze morskiej. 
Umawa o Z3 StocznIą ..Monfalcone" prze- 
widu je sp a.-ty 6-letnie o.raz pazakantyngen_ 
tl1Wą kampensatę węglo.wą \V sto6tln-ku 1:1 
wart aści statków. Poza tern stocznia zobo- 
wiązuje się do. zakupu w Palsce peWD3j ilo.. 
6cl talaza da budowy statków. 
POdpisanie. przez Palskie TraDBBtlaDityc.. 
kle TDwarzystwa Okrętowe umawy Z3 
stoc
'ł ..Mo.nfaJcone" na budawę 2 ł.ra.ns.. 
atla.nt.yckich statków, prz;eznaczonych dła.li_ 
nji Gdynla-Ameryka, w bistorji rozwaiu 
nB8zej flDty hanllawej stanawić będzie 
pamiętn4 datę. 
o Nie tylko. boWl3ID jest ano. r6wnarz;ędne 
z ilościowem po.większeniem naszego. ton_ 
nato przeszla a jedną trzecią jego. stanu 
abxnego, ale równacześnie staoowi niejaka 
punkt graniczny dla 2 r6!nych akresów na.. 
szej pracy na polu tworz;enia. wlasnej te- 
glu
 morskiej. 
Okres abecny. rozpoczęty praJ.-Łycznie 
dapi3ra rokiem 19.:6 mote być IJa,
wany o.. 
kresem pracy pianierskiej. 
Za8t.a1 an nas. za.ro\'lo"1l0 bez- tadnega, w 
doslawnym sensU! tego. s'awa, taboru mor_ 
ski3ga. jak i bez wezelkiega doAwiadczema 
na Dolu eksploatacji przediliębio.rstw te. 
glugo.wyc.h. Trzeba byla WS
tkD twDrzyĆ 
od samego począ.tku. Wychowywać wlas- 
Dych specjalistów zarówna w dziedzinie 
obslugl techniczo3i jak i handlawej, zda_ 
bYwa.ć Dierwszy tonna! i wytykać natura.l. 
ne szlaki rozwaju d1a pal8k.iej teglugi. 
Okres ten cha.rakteryzuje ście'a wsp6l_ 
praca Z zagraniczn;!IDi przedsiębiorstwami 
okrętowemI, do kt6r,ych wchadżiliśmy jaka 
udzlalowcy, z początku t}1ka bierni, a na_ 
stępnie stopniawo. 'W miarę nabywanego. 
doświ
czenia, rozszerzając swo.je wplywy 
i ujmUjąc w 6\voje ręce ich ki3rownlotWo., 
zarowna hand10we jak i technicr.ne. 
Z chwilą razpaczęcia słutby przez nowe 
statki PTrO., co D8Btąpi w roku 1935. bę- 
dzie matna uwatat pierw8Z}' okr
 rozwaju 
naszej flo.ty handlawej za. ukańr.zony
 
az- 
/_

 i 7 i" . 


Po.
nie się następnie drogi o.kres narmal. 
n.eJ eksplaataejoi i et-apniaw3ga rozwo.ju za- 
Slę.gu poszczogólnych palą,czeń komuniJka.. 
cpnS(:h, w. który wchodzImy juz: ze Zo.rga- 
DlZ
anym wla/mym aparatęm handlo.wo.. 
akwizycyjnym. wyszko.lanym personelem 
n-awigacy inym i nawoczcanym tabor3m 0._ 
krętawym. 
Nawe polskie transatJlnntyk1 będq to 
s
tki. paBatersko _ to.warowe, ka;Zdy mniej 
wIęcej dwa. razy \\i
kszy od s-s. .,PDlania". 
Będ& 

e posiadaly na:pęd mo.torowy ara?: 
szybkosc 18---2'() węzłów. W tych warunkach 
podróż Gdynia - lI'ew York trwać będzi3 
tylko. 8 dni, zamiast 13 oiak abecnIe. 
ęędą 
o.. statki na.jwiększe, naj8z.ybsze i 

Jba.rdzlej nawoczesne z paśród wszyst- 
kIch statków tego. typu, utrzymującyCh ka_ 
munikację z marza Bałtycki
a da partów 
pólnocno. - amerykań.skich. 
Jut pabietna charakterystyka nowych 
traDBtLtlantyk6w wyka
uj3 ich W)'tszość nad 
etatkamt staszych typów. Będą Dne mla-ły 
przy tej sameoi mniej więcej wyporności, 
co 5-8. ,.po.lania" (15-000 tonn), pajemno.ść 
brulto 14.400 tann, podcza.e gdy ..Palania" 
ma tylko 7.;:,00 tonn. \V6kazuj3 to na dosko- 
nale wykorzystanie miejsca. - 
N'awe transatJant.yki będą miały tylko 2 
kJasy: turystyczną i trzecią, urządzemem 
swem jednak zuacznie przewytBzając D'BWet 
najlepsze kabiny na starych akrętach. Fakt 
te nawe akręty abliczane!'ą. tylko. na 760 
pasażerów ("Polania" na. przeszła 1000) w 
połącuniu ze stwierdzonem wytej doska. 

ałem wykal4,ystaniem miejsca - wskazu- 
Je na W}-Ęodność kabin (wylączme 1 i 2- 
osobawych) araz na przmmaczenie adpowied 
nich Po.mi
zczeń na jadalnie, sale, pa.1arnie 
i t. do 
o Reasumując. nawe o.kręty' PTTO. dadzą 
pa.eateram palskim wszystkie \\'j'godY, da_ 
stępne do.tychczas tylko. na abcych o.lbrLy- 
mach transoceanicznych. 
Mato.rowy napęd nowych o.krętów pazwo. 
II na uniknięcie przykr)'ch chwilami skut- 
k6w zadymiania Po.kladów. 
Dodajmy na zakańczenie,° te zewnętrz;ny 
wSgląd nawych polskich transatlantyk6w 
:r;upełnie .nawoczesny - a estetyczne1 linji 
kadłuba, wielapiętrowych pak'adach i sze.. 
rakich komInach - jut sam przez się bę- 
dzie stano.wil atrakcję dla paeaterów i wie_ 
lu nawet partów marza Bałtyckiego., nie- 
o.beznanych z nawoczesnemi akrętami. 
powytsze walory techniczne powinny 
no.wym o.krętam zapewmć pasaterów nie 
tylko. polskich, jak to miala miejsce dO'!,ych- 
czas. le-cz równiN i ze S\{1!.ndynawji,- araz 
Europy środkowej i wschodniej, którzy da- 
tychczas karz)'stali Z pałączeń okręto.wych 
prtez party zachoonlo - eUł:opejekic. ł 
ł 


'j 


?- 
Weczór W zbie warmijskiej 
Gawęda na tle zwyczajó w w gwarze warmijskiej 
stary zegar na ścianie wybił godzi- nawet dziewczęta odsuwały się od pie- 
nę szósą. Swem ciężkiem a powoI. ca i zaczęły sobie o różnych strachach 
nem bielem zdradzał. że dłuższy czas opDwiadać. 
na miejscu tem dzielił dDlę I niedolę - SluchDjta tło - zaczyna Barwka 
ze swvm wlaścicielem. Na Dknie kwia- - jek szlam WCZDra do dDmu, to nie. 
ty rysował ostry mróz. Caly dzień dQl daleko krzyżDwków, przy starym dę- 
ostry wiatr. totei; wchodz
ce do izby _ '0 , 
dziewczęta z kołowretkami chuchaly 
 _: _- 
w 1'ęee I "zabijaly" je pod pachami. 
Dosyć obszerna izba zapełniła się 
wnet prząrlkaml. które rzędem swe 
..kólka" !"kolowrotki) poustawiały. Na 
kaminie trzaska.ły palące się drzazgi, 
które razem ze śwlecQ- 10jowQ- oświetla- 
Iy ('ał
 ir.hę. Stary piec z ..murkiem" 
(rodzaj piee.a na Warmji) "dziodek" do l' . . . \
 
brze napalił, tak. że cleplo aż buchało. 10 ''\ / ' ;':. 
- 
o - tło bzierzta sia, bzierzta sia ł ' 
dzipwczDkl, zidzita, te za silę wpół do .; i 

iódmy a mota jeszcze do pełniejtG-lok- " , . 
eia po szpulce łuprzójŚĆ - zaczyna :' 
 .
l;- LO,' 
małka, widzQ-c jak dziewczęta opowia- . ,

 
 --1/.: ? 1 
 
dając sobie swe przeżycia dzienne, _ za. 5- "\..: . ", o - 
pomnialy o kołowrotkach, przyniesio- -,. ..':-t '" 1 
nyrh . ze sobQ- nie do tr6jkolania, lecz - 
 . 1 
do. przędzenia. 
- A wy, bobko. moglibiście z dzie- 
 , --. 
ciamy pslora. drzeć, bo zlata ze przed ; '1,
- / 
zapustami Barwka jeszcze łoddow (we. 

ele) będzie mniala. _a musza ji dać - ' k
 i
''
 
przynajmnl dwa pslerzyny i cztery we- "" 
 ;. 
. 
tl!'lDzia ze sobą. zP.: '. ł 
\\Topt ..kołka" zaczynają. się obra- ...' ""0 f_
 ;4 
cat. Babka z dziećmi, aby mieć jak o. - --". -
 - JlAo 
 
najlepiej, siada za stołem gdzie stoi Warmljka przy kołowrotku 
świera lojo,,,a. przy niej 
sadawil się bzie łDboczulam jekoś postać. Szło za 
1,iadpk. wyrabiając te trzdny ..cewki" mno aż do smentorza. Zimny Pot 
010 .,szpulowania". Nicdalpko pieca u- mnie lobloł i zaczQ.lam sia żegnać. Gdy 
Siadł ojcler, kręc
c nici do batoga i do- bułam kolo smentorza. zrobziuł sia 
kładaj/Jc drzazg do o
nia. zielgi trzask i szmnot. i gdy sia łobej- 
- Pewno 61a dzisiDj ktoś pOzieszui. rzołam, straszek już luciekoł. 
wcale łustonku nimo zietrz, nie slucho- - Lojej! toć to pewno złe, które 
ta, jak mo-cno tuini' - zaczyna dzia- ..ia czaj sto zidziec daje i ludzi str&- 
dpk. . . , szy. Gwolt ludzi już łDma
mliuło i w 
_ ° jenku, mnie już coś nz- za szorc trz
sawiska zaprDwadziulo, gdzie- sia 
lapIie, żeb
 mię tu z:no\\.u nie \\Tstra- łutopsili. lest to chłDp bez gło\V)' i 
nuło _ dodaje Anka. siedzQca piCl'W- prowadzi ze sobQ- czornego psa na 
SZa Dd drzwi., trzech nogach. W)'cbodzi łon czaj sto 
_ Nic słuchota, jek hatogiem t"a- Je .smentorza. Mosz szcz
ście, że cia w 
,.ko? lek flinto strzel o? - mówi bll-b- tońowiska nie zaprowadziuł - mó\\-i 
cia, biorQ-c ..cewkę" i "pu!zczaj,c ją lą. babcia I widzQ-c, jak dziewczęta cieka- 
zIemię; _ i w kominie at piszcz}', P6"''' ' wje słuch al y, cięgnie dnIej: 
ne będzie duch chcioł Wejść do Jizby. - - W
, dziewczoki jeszeze mało zie- 
Nie t
.lko d2tled uClulr straGh, 
 ta. ło straszkach i ło duchach. Nie zi&- 


'I'; t: .. 
.k " "-''''' 

 , 


i, 


.. 


J 


ta pewno, że koło RogawskiegD. tam 
gdzie znajdują sia trzy kamienie, jest 
samDbójca pochowany. tańCZD łD dv,,"U- 
nDsty w nDCY czarDwnice i robzio ziel- 
gi trzask. Nie zieta, że przy MDkinach, 
gdzie sia drogi krzyżujo, zidzieli ludzie 
kupki siana. które ło ty samy parze lo- 
koło. przechodniów tańcowały. Kiedy 
kto zie I zmozi "Ojcze nasz" i ..zieczny 
łDdpoczynek" za dusze zmarłych. to 
wnet łucieknie straszek i nikomu nic 
nie zrobzi . 
OpDwiadanie babci zrobilo na 
wszystkich duże wrażenie, a gdy świe- 
ca lajDwa się przewróciła i zgasła, to 
dziewczęta aż żegnać się poczęły, To- 
tez Marychna., będQ-c na.jmocniej prze- 
straszDna, widząc. że babcia chce da. 
lej DpDwiadać przerywa jej. 
- Przestońcie bobko, przestońcie! 
Bo. jD już aż dm łod strachu. 
- Joł, joł! Przestoń staro, przestDń. 
bo. będą. mniały strach do domu jiść 
- wtrą.ca dziadek. 
Wtem coś do okien zapukało. Dzie- 
ci się tak przelękły, że aż pod stół i 
ped lawy się pokryły, a dziewczęta wy- 
daly Dkrzyk przestrachu. Babcia wy- 
karzystują.c sytuację, straszy: - To 
mDta go, teroz jeszcze moju wystra- 
szy! 
Gospodarz wiedząc, kto miał dzisiaj 
po. dziewczęta przyjść, zapaliwszy la- 
tarnię wyszedł na podwórze. Dziewczę- 
ta były ciekawe, ktoby mógł o godzinie 
ósmej przyjść i się bardzo r()zradowa- 
ły. gd}' za gDspDdarzem weszłO' kilku 
tęgich chlDpakÓW, a gdy Tekla swego 
laśka ujrzała., który jej pOdchlebiał, w 
duchu się reześmiala. 
Nie tylko. Tekla z laśkiem ale i inne 
dziewczęta były każda po swojemu., z 
jednym chłopalUem "pocichuchnu" 
ZJDÓWiDne, i ci każdy do swej, pOczęli 
się psocić. Marta też aż "spszonkiem" 
Gustuia po. rękach biła., tak jej się pso- 
cił. Czyniła to jeanak tylko dl'\ PDZo- 
ru, lecz pDkryjDmu puszczała do nieg() 
oczki. 
- Lepsi byś ta sia na "słodkiego." 
złożyli - odzywa się gDspodyni - zie- 
ta, że od długiegu ślinieniD dziewczo- 
kDm języki przyschl}-. 
Nie dali się chłDpacy długo. prDsić, 
Paweł zebral od każdego. po. "dwa tro- 
jDki M i oddał gDspDdarzDwi, który zatD, 
że p()Szedł do. karczmy, piel'\vszy kieli- 
szek wypił. Podano. flaszkę dookoła., 
-tak. że wnet butelka sia wypróżniła. 
luż tylko. "po pasemku.."O mialy 
dz.iewczęta dDkDńczyć. Toteż RDzalka., 
aby prędzej czas zeszedł, 
ntonDwała: 
Że ją Jan
's nie mniłuje", 
Siedziało tam dziewczę na nim", 
a chlopcy wtórujQ- chórem: 
"I siedziało i płakało, 
Złote włosIU se ciesało. 
Co zaciesze lame,ntuje, 
Że ją landrys nie miłuje". 
Przy wspólnym śpiewie czas wnet 
zleciał. Babcia przypDminaję.:: sDbie 
śpiewem swe młode lata, szkodziała nad 
tern. że te wiosenne dni tak prędko u- 
leciały. Gdy zegar wybił godzinę dzie- 
si
tę.. prządki miały już łDkcie pełne. 
Toteż Anielka, wzi
wszy włókno lnu, 
przy świecy je zapalila i gdy to płDn
c 
pod pDSOWę się uniosło, zawołała: 
- Loszadziało!... toć mój chłDpok 
jeszcze nie spsi bo.. jesscze dmucho. 
Naturalnie, że jeszcze Dle spał, bo. za 
chwilę pomógł jej kołowrotek nieść do 
domu. 


"OIsztyński" 


EGZAMIN 
NA RADNEGO 


Ko.misja egzaminacyjna kand\"da16w na 
- radnych zajęla miej6ca przy stole, nakry- 
tym zielDnem suknem. Przewodniczący je- 
szcze raz rzucił okiem, CZy wszystka jE'6t 
na miejscu. poczem, chrząknąwszy, polecił 
waźnemu wzywać kandydatów na radnych 
"edlug kolejności zgłaszenia sje. 
Jo{a sale wszedl -mIody człowie1t w mun. 
durze 6trzelca. azdo.bio.nvm odznaką strze- 
IGCka i znaczkiem "pożyczki narodawej". 
_ Pro;;ze.' niech pan siada - v,,6kazal 
J)newadniczący na. krZe6la. 
Kandydat na. radnego. ueiadl 
_ Pa.ń6kic imie I na.:z.wi5ka. wiek, zaję- 
cie. wyznani('
 obJ.wate1st
;o? - zapytał 
przewodniCZl\('J-. 
_ Melduję posłusznie, lan Siekicra, lat 

. czło.nek miejsoowe;::O Zwiaz.lm Strzelec_ 
kiep;D, wyznania rzylDBka..katolickicga, 0- 
bywatelstwa bezuart
-jne. 
- Pan się chyba pomylił. pan chciał po- 
v"iechieć: o.bywa-tclótwo pol6kie? Czy nie 
tak! 
- =- Me1duję pootU6l.Die. w6zvstkO jedna. 
MD!O być po1sIU('. JaJi kto wcli. 
- Doskonale. CZ}1.ać i Disać oCz.yy, iście 
umIe pan. Czy ran je6t przy£otowany da 
egzaminu? 
- - Melduję posłusznie. tak jest. 
- Pan ka.nd
'duje z li5tv?_ 
- 
ie r. listy. tylko. z rozkazu. 
_ Dobrz;e. I\ie a te chod%i. ale rAP}.tuię 
e:ię pana, na jakiej liście \'lo 
'borczej figu- 
ru;c pańBkie nszv"iosko! 
- - Melduję posłusznie, na 
 Jl& 


, 


j 


f3tr. :, 


". '''''''';0 \' 
'--'I 
\ 
\ 
, t 


:
 


,.,
o. o 


'I I\J 
' 
I ,
 
I . . 


. 


f 



' 


'J .1 


maszYnie. _ 00 '. ,.- 
_ pan zape'l'o'Jle chciał 00\\'1 zlec: z ,,
- 
rodaweą;:a Bloku Gospodarcz
? Czy me 
tak? 
_ \\'cale nie tak. Z _bloku - owszc';ll. 
al(, z narodowegO. i g06podarcz
o - to nIe. 
MJ1Je pan nie zatrajluje. - 
Przewo.dniczący ociera pOt z czoła.. Przy_ 
chodzi mu z pomocą dru.Iń f¥Q:aroinatar, 
_ panie Siekiera.. niech na mi pan po.. 

e. Pan jffit _strzelec. prawda? 
- Ta się wie. 
_ I kandyduje pa.1l z listv._ 
_ :Mówiłem już, te nie z listv. K
dy- 
duję z tutejszego miasteczka.. A bUjać to 
sie nie dam. 
_ Spokojnie, spokajnie. Zach
i 
ałe 
nieparozumienie. Pan kand
u)e z 1I5ty 
rządawej. Czy nie tak? , , 
_ C\lelduję p:J6łUSZll 1 e, tak Jest. 
_ No. widzi pan. Parazumieliśmy się. A 
tera.:z. pan przewo.dniczq(:y będzie
 panu 
- 
dawal pytania, na które ma -pan adpawla- 
da
 . 
_ Będę odpowiadał. ty'lko niech nie :1'0: 
bi kantów, bo !prowadzę ca.ła kampe.nJę I 
cały ten bajzel rozniesiemy. -D 
_ 1\0., no. Jl(). tak źle nie bed:zie.- , 
_ 1\0. bo po jaką. chalere ten caJy aro. 
baraB. Widzą pano.wie. tc mam adznakę 
6tnelec.ka. to co tu jeszcze 
aminawać?! 
_ Ustawa taka. trudna. panie strzelec. 
_ 1\0.. dobrze, dobrze, niech jut pan ga- 
da. WaJ pęn. 
_ CzY kandydat "..je, jaki mamy obec- 
me rokY 
_ Rak? Wiadomo.. 1933-ci. 
_ Doskanale. A jakie miasto jest stoli.. 
c,,\ Po.lski? 
_ Wa.n;;za..wa, się 
 
- Znakomicie. 
_ A w jakiem województwie laty W at:
 
6Zawa? 
_ W warszawskiem. Tct DVta.I1ie! 
_ 'Wybornie. A słyszał pan co a Mic.. 
kiewiczu ? 
- 1'0. chyba. 
_ A jak Mkkiewiczowi bvła na. imię! 
- Tadeusz.. wiadomo. 
_ Czy pan się nie myli? 
_ Panie prz;ewodniczą.cy, la ibia razy 
nie lubię PD'\\ota.rzat. lak COS DOwiem, to 
- mur. Zna.ją mnie z 
a w kamvanji. Niech 
pan się przepyta. A pan. -pa.nie. nie czytał 
pana Tadeu6ZU Mickiewicza? l ta.kiega ro- 
biq prze,,
nicząc}
! 
_ Proszę tylko. bez uw
. A pisać pan 
umie? 
_ Umiem, tylko musi być dobre pi6ro. 
_ Proszę, tu ma D&II dabre pióro i 
niech ran cokal\\ie.k napisze. 
_ Ale co? 
- Co panu do głowy prz;yjdzie. 
Kandydat Jan o Siekiera siada i pisze 
Teraz z.kDlei jemu pDt występuje na. czoło. 

1ija m1nuta, dwie, trzy. 
- 
a. dosyć będzie. Niech pan poka.te 
co pan napisal. 
Kandydat podaje arkUBZ paDieru. Ka. 
misja czyta: "Legjony to rrołnier&ka nóta"'. 
- Hm. panie Siekiera. CZy nie uwata 
pan. te żołnien powinien Disać cię przez 
"t", a nie prz;ez ..n"? 
- Co. przez tet? Pan, c..,,,"i1. bęhie63 
uczył tołnicrza, ja.k on cię ma Disa
? A to 
dabre sobie. na 00 sobie te cYWile pozwa- 
lajq! 
- A nuta.. czy nie uwata. pan. te lepiej 
byłoby pisać przez ..u". & nie prz;e.z "o" 
kreskawane'! 
- Panie sta.rszy, term£ ja sie pana 
 
dę pytał. Czy pan gra na jakim in6tnImoo- 
cie? Na pe\\'11O nie! A widzi D8.II. A ja. w 
pułku grałem na bębnie. a DI"ÓCZ tego 
gram o 00 barmDnji. I Dan bedziesz mnie 
uCZ)"ł, jak się nuty pisze! 
PanD\\ie egza.minaton.y iS])Ojrzeli po 
sobie. 
- Chyba. dost.a.tecr.nie! - zatvta1 prze. 
wodniczący. 
- ZUDełnie 
i e - odpowie. 
chię1i 
atom. 
- Panie radny Siekiera. fest pan 
:",'alny. 
tJL1nIU'S. C..RobOt.nik")
>>>
Trzesienie ziemi cz, upadek meteoru' 
Seiemogra.fy 
eIEJde. doni?BlY o siI- gaslym wulkanie, lecz te krater ten jest 
nem t.zT.ęs.ieniu ziemi, jakie z&reJeetrowaDO śladem tlderzenia meteoru o ziemię. 
we wschodnich okolicach Enl'QPY. na po- Sama Ina8a meteoru z:a.ryla eię tak głę- 
gJ'aniozu Rosji i Syłedi . boko w ziemię. te nie pozostało po niej 
Uczeni są 
 mniemania. te 
e Y' tadnego śladu na mniejez
h J;lęboko- 
tym wypadku nie b)"kJ tadn8KO 
e
l1a ŚCIiaclI. Wobec tego, te t&ka masa C"tY
o 
ziemi. lecz te wsm&su tego przyczyną:rest telaza, z któr£lgo przewatnie EJdada się me- 
upadek olbrzyIIli
 . meteor:vłu, który teor, pz:zeds&awia wielka wartość. utwOrLy- 
spadl gdzieś na bezdrożach S'rierjł. . nylo SłQ nawet \V Ameryce oeobne towa- 
Czy roetror mote EoPOW?dO

 t&k w!el- l'ZY;;;two. celem od-kOl)a'Dia met.eoru i prze_ 
ki wstrz&S? Upadek na ZIemIę olb
mlch tof;lIenia "tell
 z nieba." na bardziej ziem- 
metooro\\ jest naogo ł tak !Zadki. Jak 
ę- kle prz


ty; CZy sie to uda przy na- 
etymi są na naszej pianecI!' JroŚcle z Inlę- szych d"£hJleJ6Zych środkach technicznych 
dzyplanctarD.)ch ,,!ron - lIczne małe me- nie mowa jeszcze ustalić. . 
t
I"}:. stale "padaJące na nasza, poczclwl\ Najw
ęk8zym jednak znanym nam me- 
ZIemIę - roat.k
. . . teorem Jest meteor, który sPad I w na.szem 
Jeż&liby dohczyc do tego .Je&ZCZe te Btulecitl na Syberji, nad rzeka. Tunguz. 
wEoz}'.sikie drobne okruchy. które do n8B Podczas jego upadku powstało tak 
nie dolecą dlat
o tylko. te. wskutek ta:rc ia olbrzymie cUnłenia ---I..... 
o warsh'y po",etrza ulegaJa l"OZtarzenm a. puw_ruIo 
nawet "paleniu. to ca1kowit
. przyb)'1.ek go- te. okohczne l88r. o starych. potl:Ulych 
sci z: zMwlat6w naletałobY ocenić na kil- pDlach, zostały Ja.kby skoszone olbrzymią 
ka.set roiljonów. k06Ą, 
.\Ie i część ty
h średnio wielkich mę- atuJatnle d
y damaue, 
teoró
. watących j
 za.p
'. Główna m88& meteoru wytło- 
pO kilka kilogram6w każcly, bIla w ZIemi wyrwę. .szeroka na łOO me.. 
jet;t t&k -wielka, te dawniej obawiano sie Ww. a takte I mme.l6Ze odłamki potwo.. 
nawet z: ich 6trony powatnych zabun:eiJ 1)& 
na61:ei kuli ziemskiej w pn:est
'O'I'2'.IIdl 
mi
ypłanetarnych. 
M6wiono. te te m8BY meteorów lDIOgą 
nawet zabamow8.Ć obrót ziemi naokoło j9j 
o;;i. a to poci
y niechybnie za sołwI. 
;npełay zanik tycia lUt a-ł plaalde. 
Dziś na te zagadnienia zupełnie maczej 
sie zapatrujemy: przy całei niezliczonej i_ 
lości spadajł\CYch na Il88Z ziemekl padół 
meteorytów, jest ich masa wobec 6000 try- 
Ijonów tonD. wagi ziemi tak znikomą. te 
Da jei -obrót. nie- moł& mieć abaolutnie u- 
dDego wpływu. 
_ tryllon6w tonDl 
Jaka to liczba! I C£Y motna wog6le 
 
BObie '" yobrazit! 
Naplazmy lIczbe l z U zer8IDS, 
a otrzymamy tl'yljon; OOX\ takich "kawał- 
k6w" waty Il88Za ziemia! l.adna waga. 
niema co mówić! 
Gdyby co 6ekundę liC£Yt do tySąca. 
trzebaby liczyć pl'!'.8Z 
 trzydzieści 
d
'a 1&ta. aby dolicut do 0000 v,tjoIJówl 
ZetJmiecie się ziemi z o1brzymiemi me- 
\eorytami jest mało prawdopodobne i, jak 
to DalI Uc£y długoletnia obeer'waeJ&, sto- 
8IJDkowo :rzadko epobka.nem zjawiskiem. 
KaMy poszczególny wypadek tego rodzaju 
został !I'r;
 zbedany I dokładnie za.. 
reje6tr090
y przez badaczy we wszystkich 
fItronach świat&. 
Jeden z na.j&1awniejszyd1 meteorytó-;v 
jest dziś 
 mm:emn pn.yrodniczego w 
Nowym Jodm; waty on drobnostkę: 
.. cealDar'6wl . 
Niechby tak.i ładunek zleciał na nasz.e 
Xłowy- brrrr_ z:imDo sie robi na sam
 
myśl o tern.. Zwłaszcza. te cał:v ten gbz 
składa się z czystego telaza. 
Jesra.ze większym m1JI!Iiał być meteor. 
który spadł w pn:edhi8t0r7c:z:JXJ"ch czaa!I8Cb 
Da rozległych pog{rk.ach .ArlB:m.Y_ w AmttJ- 
ryce Północ:Dej. Speda.jąc z DIeslycba.D
 
l!Ii1ana
, 
wyrwał w DIet CIIIIn}'JId a.- 
t) Arednley błisko 10» mełz'ów: d&WDiej 
aa.wet myślano. te krater ten ifSt rzec:ą- 
wiście pochodzeoia wułkanicr.aeso. ale 
nOW!'U ba.da.nia os\ałłły bez ładnej w-ł- 
, pliwoAci - jego __lId e" t:IOCbod:zEDie. 
Podczas pomia.row geogra.f"JCZI1yd1 zauwa- 
tono m1anowieie. te w okolicacb tego 
..krateru" 
Igła kompua wybzule Dlezwykle 
. 
...ł.. . 
nlczem nie usprawled1iwiolle. PmłiewU 
zaś tego rodzaJU odchylenia Bl)OWOdowane 
BI\ jedyDie obeeDoAef
 wiekszych tI188 te1&. 
za, meto Dalet:r przyj
. u nie mamy ta 
do c:z;yn1enia z 
 p) dawno wy- 


I!ft:r. 8. 


I. O. Curwood 


Kwiat Dalekiej 
P61noQ 


Przekład autoryzowany 
lerzego Marllc:za 


.,8I.OWO POJIIOBSIU
" 


niedZ1eJ.a. dD1a I ara4nIa las 


rzr ły dute uniany w okolicy caJej. Nie- 
zlIczone zwleJ"Zl)ta I ptaki padly otiarą tej 
kat8f!trofy.. bo rozta.rmny meteor wzniecił 
po!a.r okohcmych lasów' ofiar w ludziach 
nie było jedynie dzięki t
mu. te katastrofa 
ta 
yydarzyła eię w bezludnYch tajga.ch Sy. 
berli. 
. O ea.mem ziBlwisku dowiedziano się od 
m!
ańc6w wioski, oddalonei od tego 
mlC)8ca o bIbko 100 kUometr6w: 
powylatywalI' tam WIZY.We UJ"by 
z okien. 
a p
ygodni obserwatorzy opowiadali. te 
na meble 
Ie powetata jfoSkrawa luna, 
J..
ej &Owe.rzyszył Pl"Z9ra.tliwy huk i 
ŚIYJ8t. . \V tym czasie liczne seismografy w 
E
roPle :zanotowały odleirłe trzeelenie zie- 
mI. co dopiero p6tniej okazało się nie- 
prawdą. 
Być w-ięc mote, te I ł.Ym razem gdzieś 
na bezJudnych przestrzeniach AzJi CZy Sy 
berji .wyda.rzyla 6ię .PDdobI16 katastrofa, ;; 
które] dotychc
 niczego nie wiemy, a 
którą nasze BeJsmograJy za.reiE.'6trowaly 
iako trzęBienie ziemI. Prz}'sz.łość okate, CZy 
n88Z8 przypuszczenia są słuszne. 


Rekin, ze stali 


OIxildzona przez Szwecj4: 5O-ta rocznica 
8pu8ZCZ3D,ia na wodę pierwszej I
i pod.. 
wodnej o napędzie mechanicznym, 
l\Cej 
dziełem Szweda in!. Thorsten Nordenfelda 
przypom.IU&la światu działa.lnoś
 tych 10_ 
dzi w cza.ele wojny śWiatowej. 
Ce1owa.lt w niej Niemcr. którzy jako 
plf!J"\\o'Si utyli łod%ł podwodn) ch do waJki 
z flotą pe.ńetw 8pJ'Zymien:on1'ch. czyniąc 
w jej łIZeJ'efJ&Ch 
..ł..,.kł. spuBt
 r r ,ł.. 
Na wszystkid1 ocea.nad1 uwij6ło się w 
cza-sie wielkiej wojny prawie 
381 alemłeckłch 
 podwod.nJ"ch. 
Alianci byli początkowo wobec: ni31niec- 
kich łodzi podwodnych niemal zupełnie 
bezbronm. Okręty. 
-ł1lBUZ& aIJgie1&k.le, 
sta.r&ły się ieb unikat. Wreszcie Z8Sto8o- 
waDO metodę .... ott
_ -.Ja 0kręt6w haB. 
dIowyata ł traDIIportowJch przez lek- 
kie 
 Watnłejue OIkink1 mórz 
--ł-t_ mIaam1 
na gł.,bokoeci8d1, w którycb nie sr:kOlk1ły 
one zwykłym. o
torn, a utrodmał.y poru- 
sza.nie się lodziom podwodnym. R6\\'D
 
nie opróc:z akcji obronnej 
to stoeowat 
'WOOec n1em.ieckld! kOl"Mn:y akcję zaczep- 
ną, 
Z&jl\(: 
poiowanła na lodzie poclwocła.. 
W ciekawy 8p08ób radZIli sobI3 Fra.nG\J'£i. 
PokrywaJi oni przeznaczony do polowania 
okręt wojenny w i ełk 1\ ił o ś c i ą t a g II. 
które nadawały t8Jdemu statkOWi 
clIanIkłsr alewła.Dego statku h
. 
Załoga łod
i podwodn
j. ZILU'Watyw8r,y 
taki nekomy statek handlowy. nie atako- 
wała go z ukrycia koeztoWDI\ torpPdą. 
lecz podpływała bJitej i wycbyll1lo"SZy si
 
na powier2JCbnię oceantl uS1łowa.ła znm... 
CZJć go w sposób maa;nie taf.wzy - przy 
poIDOC7 &rtylerjL 
I tutaj nllll!lłępowa.ło J 
tngIazu 
 
Zagrotony 
k Z blyekawicmą 
 
śebI. uz;ocaJ iagle, ski
 łGfy arma-t 
ku p:rzeAJedowey, któTy podda.W&ł ei
 w6w- 
c:r.u łtJb giDt\ł. Obarą, 
-puł.ape'k. pa.- 
dło w ć:zaeie wielkiej wojny 1dłkaDaście 
niemi3Ckich lodzt podwodn ych. 
11m,. epoeób palowania na łodzie pochI'oo. 
ne polegał na 


Icnrieala łeb w wielkie sieci metalowa 
ci
ion3 pnez holownikI. Udt z:a.pląt&n
 
w 81et, n1Azczono granatami. Niekiedy sieci 
takie, gęsto przetkane mlnaml. umocowy- 
wano na stałe do dna morskiego. 
U ec:hylku wojny z wielkiMI! powodze- 
niem wykrywano I zwalczano lodzie pod- 
wodne prą pomocy hydzOplan6w, 
- 
skują(: te okolJcznośt, te ob8el"Wtljący pro- 
stopadle powierzchnię morza lot.nik., W1dzi 
lód! podwodnI\. przyslOlliętą nawet kiJku- 
dziesięciometrową warstw" wody I wówczas 
mot3 ją latwo zaata.kować botnbą lub 
granatem. 
Tl'8f!"1c
nie koń
ła się równiet dla wielu 
nlemiec:kkh lodzi podwodnych icb walka z 
lodziaml podwodneml aJja.n«lw. Pojedynki 
te pn:egrywall Z
7k1e Numc.y, Ofia.rl\ tyd1 
coraz bardziej udoskonalonych metod pOlo.. 
wania na podwodnych J'8bu8iów padła 
p r z e fi z ł o P o I o W a niemieckich łodzi 
podwodnych. d
ałajł.CYch w CJ&Sie wojny. 


r ' 'V \
I 
.

) , 


. :-:, 
 


' fjk :, 


","';;' 


.

 


,. 


.....-:
 


..' 
.' ' 



r, 2711 
-= 


CZEKOLADA NADZIEWANA 
A. PIASECKI S. A. 


.-łr' 

 


.. 


-= 


RZECZY CIEKAWE 
I POŻYTECZNE 
-I- Wiele urozmaicenia. do praw 
pełnie ja1'8klego menu "plemion aus
e z
. 
skich I z Afryki środkowej wprowa
nhJ- 
Olbrzymie 
ają.kl, zwane '..PtaBznik zaJ.
 
gdy! wysY8llJą one krew z małych ta aml 
stanowią one 
ajwięk6ZY VM:ysmak Pi g

W: 
ną ozdobę śWlątecznea-o obiadu dziku só w - 
w. 
-I- Wśród. P
yCh temperamentu Wę 
grów znajduje SIę sporo "pantoflarzy" 0- 
etat.nio 
unto
anl merowie za.lotYll ; 
Budapeszcie ..Llg
 obrony praw me.tczyZ .. 
kłA?ra nawoluje kobiety do powrotu do
. 

Iska. d
mo\,,:ego n pr.acy '\lo rodzinie, o 
ponucemu zajęć dla m
h nieodDOWiedn.Pb 
a naletnych' m
:tt:zyznom. Dom...'a ] . D l'; 
. . . t a.b ..- .... ... 61e 
om roWTIle . y ....n
 wyvłacały im ali. 
menty, w wypadku WIny ze strony ton i 
podCZ8S, gdy mą! jest bezrobotny. Oto 
 
dania "panów świata" I 
-I- W hotelu Claridge. "" Londynie Od 
był się w tych dniach wielki b&n.kiet' 
 
ttwieście osób. w którym wział udział Z11n 
komity pl8an, H. G. Wells. WAród 
 
8ZOJ\ych gości zna.jdowalo sie dziesięć 0- 
sób chorych na cu
rzyce. w Ich liczbie i 
H. G. Wel1s. Dla diabetyków ustawiono o 
sobny stół. przy którym obowll\Zywa.t; 
djeta e:pecyficzna; menu za"\\lerało tylko 
te potrawy. które nie zawierają węglowo 
danów. cukier zaś nie tia'urowal wcale ja: 
.ko przyprawa nawet l\'l'Zy desene, zaste' 
powała go sacharyna. Gdy POdano pod. 
czas toastów do 
ólneeo stolu szampana. 
na stole diabetyk6w poja1\ iło się wino 
;ref1ekle. 
+ 1eden r; najsłJlltl.l
 {Jpie-.ków 
wloekich Tltto Ruffo, wyda wkrótce sv,"I! 
pamięb:1'1ki. Będą one lriewlWtpliwle ogrom. 
nie clek8lWe ze względu na niezwykloi
 
karjery Rutfa. Jak wiadomo bowiem. lu'1 
on początkowo kowalem. J)OIWIgAjl\(: swemu 
ojcu w r.a.kłBdzie AJ'I188l'8ko..ltowaJakim w 
Pizie. Jako śpiewak 
ł -ą ke.rjere 
w 20 roku ł.,.cla, dorabi
 się ogromnej 
sławy ł :ma.cmeso ma1l\tku. 
-ł- Pn:elatująey wiatr worawia cienkI. 
napiety Mut telegre.nczny 'W drtranie, któ. 
remu towllZ'ZY8ZY jednostajne bn4)CZenle. 
Sprawiają to tworzące 
 na drucie małe. 
C'ągle zmienne win" powtetrme. kł.ć..e drga 
niem 8WeD1 nikomu nie pneszkadzaj
 
ś.:.leraj
 jednak I nllszcza mleJeca spojsń. 
Wynaleziono obecnie zaeranica. IIp8.1'&ty, 
EIIbez-pleczajl\Ce druty od zutywającego je 
d.nr&nla. Owo 
e - to nie glos na- 
dawanej depeszy. lecz dtwiek drgającego 
cłretn. 


P08'l'1;P W PRODUKCJI 
Polski prtemysł 1'\o'lnlarskl wprowadził 
w oetatniJJ] cu.sie specjAlne aparat S filtra- 
cyjn
 które stanowi" osta.tnl wyraz tech- 
niki i k'ńre podniosły ogromnie jakoŚĆ win 
owoc"'"-7ch. poczynione w Poznaniu próby 
na smak ł ja.koAt wykauły, it "\\;no mjo- 
we dorównywa pewnym gatunkom ugra.. 
tJk;znego. Wytwórnie win. z,grup01lo'8.IIe w 
ZW1lłZku WytwÓł'CÓW Win w poznaniu, M- 
U. do daJezego uł
II3a. ewoich win kra- 
jowydJ i wina op&tnone znakiem Zwi,"u 
są gwuantowanej ja1r.o6cl. Min!.ster "'e. 
giereki KaJlay po ostatniej bytności w Pol- 
ece wyruJl swoje uznanie dla wina pol. 
skiego, 00 mote nu napełnić d
 te ta;\! 
potra.fi1iAmy podtJieJŚć te gał
 przemysl\L 
J
 przeszkodĄ rozwoju wini1l.rstwa 
krajowego jest zbyt wysoki podatek od 
wina krajoweeo. który uniemotliW1a zni. 
tenie cen. k9lO 



dJede
a- ideałtne a'b. 
. i
 


" 


Wróclw8ZY nad rzekę. FUlp ukrył - Wasza eywDlzaeja prze na pół- 
ł6dt pot\ród szuwarów, zawł wszel- noc, I psuje wazystkol 
kle ślady. I POCZfłł znosić pakunki na Odwróciła slO w kienmku skalnej 
polan
. W uroczym zak'łtku, poI"08łym płyty ImłtujfłCej stół. Fftip rzucU je- 


\ 


63 
 pierwszy wymawia1a w ten sposób 
,Jego imię. 2ądam stanowczo. żebyśmy 
natychmiast wysied1U I_li nie przy- 
bijesz 
 do brzegu skacq w wodę. 
a ty mozesz sobie jechać dalej I 
- Słucham panie kapitanie - zgo- 
dził si
 Filip napół pI'"Lytomn1e. 
lanka skierowała ł6dt do brzegu, i 
(Cfłg daJszy) wyskoczyła pierwsza., podczas gdy Fi- 
Ani podejI'"Lewał, że dziewczyna wio- lip PI'"LY pomocy wiosła.. opierał slfJ 
iłuje sama z coraz większem natęże- pl'Qodowf. Wskazała zalegajfłce dno lo- 
niem. byle dopomóc słabnę.cemu towa- dzl bagaże. 
rzyszowi. - Trzeba wyładował to wszystko, 
Rzeka zwężyła się znacznie, a Prłn wraz z namiotem.. ZQSta.jemy do jutra 
Btawał się coraz hardziej rwl)CY- Od rana. 
wschodu słońca. do jedenastej przed Skoro znaleźli się na stałym IQ.dzle, 
południem, trzeba było pięciokrotnie osłabienie Filipa częściowo minęło. Wy 
przenolić czółno brzegiem.' Za plQ.tym wlókł łódt wysoko na suszę. poczem 
razem zjedli obiad I wypoczęli około wraz z lankę.. udał się na zbadanie Ie- 
dwóch godzin. Potem 
ll dalej. O sistego brzegu. Trzymali się dobI'"Le u
 
trzeciej lanka złożyła wiosło wpoprzek bitej ścieżyny łosiej, która wywiodła 
łodzi, ł obróciła się do Filipa. Rysy łeh niebawem na niewielką polanę. u- 
mężczyzny zaostI'"Lyły si
 z wyczerpa- sianQ. tu i ówdzie złomami głazów. 0- 
nia. Uśmiechał się. lecz mimo naj- pę.sywały jł białe pnie brzóz, ciemne 
szczerszych usiłowań uśmiech ten wy- świerki I jodły. Szlak losi przecinał 
chodził żałośnle. Na polkzka.ch płonę- otwari4- przestrzeń. by po drugiej 
Iy mu gOr1)CZkowe rumieńce. W mlej- stronie trafić nad 
zemrzący strumyk 
scu, gdzie został uderzony w walce, kręty I wq.gkl. za.rosły mchem i papro- 
odczuwał piekocy ból. lanka. obserwo- clQ.. Bylo to idealne miejsce na 000/.0- 
wala go dobrQ. chwlle w mUczeniu zu- wlsko. lo tez lanka, na widok chlo- 
]'ełnem. dnej wody strumienia, \\ ydała okrzyk 
_,..., - ł-ItIa, przJieZem po ra,dojei. 


, , 
lO 


., 


.. 


'): 


.--.. 


- A kukul Szukaj pl_ku paml 


buj
 murawę.. ustawił maJeńki, jed- 
wabny namiot lanki. i o kUk8.r1Mcle 
kroków rozpalił ogień. Ze szczególnego 
rod1;a.ju przyjemn
clfł I\dnał łapki Jo- 
dłowe na posłanie dla dziewczyny. Pra. 
cował tak zawzięcie. że w lesie pociem- 
niało już, zanim skończył. Przy cie- 
płem świetle ogniska policzki lanki ru- 
mieniły się jak doJl'"Lałe Jabłko. Obrała. 
sobie piaskI) skałQ jako stół. a rozkła- 
da.ję.c na niej zapasy wyhuchnęła nie- 
Bpodzia.nie śpiewem, lecz. pI'"Lypom- 
niawBzy sobIe, że to nie Piotr jej towa- 
rzyszy, umilkła zmieszana. Filip. z 
ostatnlem naręczem jedliny. 1na.jdowaJ 
81ę wlaśnie poza niQ., więc gdy się obró- 
dła, uśmlcchn'łł się wprost w jej roz
 
radowano oczy. 
_ Lubisz życie lesne? - BPyta.ł. 
- Szalenlei 
Oczy jej błyszczały. Rozglę.dała się 
wkoło- z widocznym zachwytem. 

 Czyż to nie cudne? - szepnęła, od 
dychaję.c szybciej, jakgdyby znużona 
podAiwem. - Za nic w świecie nie wy- 
rzekłabym się tego życia. l'J'f),I:ilam siQ 
tu. I tutaj chcę umrzeć, T Iko.... 
Q8D przebleał po lei twarzy. 


cUmę na złemIę. 
_ ledzmy teraz kolację, - rzekł bet 
trosko, I nadciQgajQ.C& już burza mi- 
nęła szczeeliwie. 
lanka poru pierwszy nadmieniła 
w paru słowach, co myśli o rdzennej 
lud
cI I o przybY8zach. Obecny W)'- 
buch pI'"Lypomnlał Filipowi. jej niena. 
wistny okrzyk w mosunku do Chur- 
chill. Teraz jednak uspokoiła się zu. 
pełnie. jed
 prawie Vit milczeniu, 
przyczem Filip hpostrzegł. Ii: musi ł1
'Ć 
ba.rdzo znużona, Skoilctywszy. SIe- 
dzieli trochę przy ogniu. obser\\'uJIlC 
grę płomieni. Ogleil stopniowo przr' 
gasali mrok nacierał zewszQ.d. Głębo- 
ka cisza leża.ła wokół. W jedlinie, o- 
podaJ. pohukiwała sowa. czyni,c to 
głosem stłumionym i ostrożnym, w o- 
bawio jakgdyby. że niOps.trzny wrz.a..
k 
mógłby zbudzić nanowo jasnOŚć (lZlen- 
nQ.. 9r6d ch8.!lzczy rodziły się rozUctne 
dtwiękl: sz;mery, chnf;sty. szele
tY: 
spowodowane być moie przeL powIe\' 
wiatru. przez zwieI'"LfJt.&. jakieś. !ub 
przez duchy. Ponad głowami ludzh 
'mlgłe sosny, jodły i świerki gwarxrlY 
łCIIfr d8IaY 
 


I 
(
>>>
Nr. 279 
- 
JOZEF KISIELEWSKI 
."amietniki hrabiny przebranei 
. za służącąll 
 


.BLOWO POMORSIDE" - aJeclzfela, "nla S gra4lłla 1113 


spożytkowuje. Przy rozWa.Zanlaeh wyjść 
trzeba ze stwierdzenia, że tre
, ja4 
karmi wielotysięczne tłumy prasa. naj- 
gorszego typu, jest zła i szkodliwa. 
Szkodliwa i moralnie I społecznie i li- 
teracko. Chyba nikt pie moł.e uwa- 
żać za fakt dodatni to, że stale I co- 
dzień, pomału ale konsekwentnie um.a.o- 
nia. się niższe warstwy czytelnleze we 
wstecznictwie i aberacjl umysłowej. 
W pracy zaradczej można na.razie 
i

 dwiema drogami. Jedna, to by
 prze- 
ciwnika. jego wlasną. broni
 Jedna z 
gazet popularnych w Poznaniu "Orę- 
downik") metodę tę zastosowała z d0- 
skonałym skutkiem. Drukuje oodzień 
calą kolumnę powieści sensacyjnej, ale 
o treści i tendencji zdrowej, aby po- 
woli podnosi
 czytelnika do coraz lep- 
szego poziomu. 
A druga możliwość - to droga wy- 
szukania. właściwych sposobów docIe- 
rania do tego nieprzebranego mrowia 
czytelniczego. Sporo wydawanych 0- 
becnie czy dawniej powieści zwłas
cza 
w zakresie powieści średniej) posiada 
treść na. tyle atrakcyjnę.. aby mogły 
one ze skutkiem konkurować z roman- 
sidłami w ..groszówkach". Trzeba 
tylko umie: wybrać ksią.żki i trafić z 
niemi - do cbętnych, jak się okazuje, 
czytelników. Obecnie pomiędzy tą. 
warstwą cz
'telniczą, o której mówimy. 
a ksi=!źką jest mur absolutnego roz- 
działu. Cóż to za piękne zadania dla 
iniciatorów najbliższego Tygodnia 


!Str. 7, 


ZN
K()
IIT. W()V N()L()IIi/S.... 
N.ł.JW'ł'TWCI2NIE.JSZE ...UI:O 
FfI: N
" " Z . " PVZNA fii 


Księiki - mur ten rozwalać. Trochę 
to trudniejsze od, powiedzmy, zorgani- 
zowania "Ioterji książek" ale jaki re- 


i'" 


'. 


. , 


... ' - 
.. 


zultat! Proszę tylko pomyśleć, zoba- 
czyć to oczyma wyobraźni: nakład śre- 
dniej powieści polskiej - 500.000 
egzemplarzy I 


Gdy młody, a obładowany wfado- chowego pokrewieilstwa z Mickiewi- 
fl1odcial11i i ambicją. absolwent które- czem. powtarzajQ.C z dumą. a obłudnie 
goś z kursów dziennikarskich rozmy. jego słowa o książkach, które zbłę.dzo. 
śla o jakiejś niezwykłej podróży, kt6- pod strzechy. 
raby odrazu postawiła jego pozycję Istotnie, te horrendalne bzdury speł- 
dziennikarską. bardzo silnie - marzy niły ideał mickiewiczowski: zbłQ.dziły 
o eskapadzie do Mandżurji, roi o wy- pod strzechy. ale nie tylko tam, zbłą- 
prawach na wyspy Hawajskie. do Mon- 
ziły. zwła.c;zcza pod dachy olbrzymiej 
trealu. na szlaki Poszukiwaczy złota IloścI domów robotniczych. kupieckich, 
do AIs."ki, ale nie pomyśli napewno o urzędniczych. inteligenckich... Nie co- 
podróży na głuszę bardziej bliskQ., na fam tego ostatniego słowa choć trzęsie 
pustkowie znajdujQ.ce się o kilka kro- mnę. ostatnia pasja. Tak, inteligenc- 
k6w od nleg
. A 
zkoda. Temat, o kich. Widziałem na oczy (nie piszę na 
którym wspomInam Jest Jak najbar- "własne". jakkolwiek brzmi to nie do- 
dziej egzotyczny, t. zn.. że przeciętny brze; ale przecież na cudze nie można 
inteligent nie wiele wie o Istnieniu te- widzie:) jak w kolei, a jeszcze kiedy
 
go "krajob;azU", a jeśli. wie l na
et, w kawiarni ludzie inteligentni czytali 
borriblIe dletU, sam w mm uczestmczy powieści wspomnianych pism. - Dzieje 
- nie zdaje sobie sprawy, że jest to się to nie tylko na Pomorzu. Wszęd:r:ie. 
autentyczna egzotyka. Po wszystkich miastach. 
Na stacji w Pucku podczas tegorocz Nie zdajemy sobie sprawy z tego. w 
nych wakacyj mały, obdartJ chłopak jak silnym stopniu społeczeństwo pol_ 
podsunę.ł mi natarcz
'wie gazetę z ta- skie, a przedewszystklem jego warstwy 
kQ. zachętę. do kupna: niższe, opanowane są przez tego rodza- 
- Niech pan kupi. Tu jest fajna ju pic;ma. Istnieją w Warszawie i Lo- 
powieść - zniżył głos i przymkną.ł dzl, a może jeszcze gdzieindziej całe 
znaczQ.Co oko - "Pamiętniki hrabiny, koncerny prasowe, które wydają. po 
przebranej za służą.cą...... kilka, kilkanaście pism tego typu o 01- 
Zdaje się, że powtarzam tytuł dokład- brzy mich nakładach. Gazety te jed- 
nie, choć być może brzmiał on .,Dziew- naję. sobie czytelników dwoma atrak. 
czyna w pętach miłości". albo Jeszcze lna cjami: tasiemcami ckliwych powieści i 
czej. Moja niedorzeczna manja zbie- pornografj/J, a najczęściej a]jażem tych Katoll - c U hl - SZpan ' lcJ! O wJ/borach 
rania po jednym egzemplarzu każdego dwóch składników naraz. Przed dwoma . 
nowonapotkanego pisma sprawiła, że laty poczęła się pchać na rynek poznail- 
za. 10 groszy zdobyłem możność prze- ski jakaś ,,;ięciogroszówka". która w spo Banknlctwo socjalizmu 
czytania "Pamiętników hrabiny" w sób czelny i bezwstydny zamiec;zczała Wielki dziennik katolicki w Rolan- nie 
waża za prawdopodobne, by się 
porcji, przeznaczonej na ów dzień. całe łamy ogłoszeń stręczycielskich. dji "Maasbode" ogłasza niezwykle cie- !:OŚ tlodobnego stało w najbliższym 
Część zazwyczaj najistotniejsza w ga- Widziałem ostatnio w Warszawie, że kawą rozmowę, jaką udało się nawią- czasie. 
zeCie codziennej, t. zn. telegramy. do- pismo to ma już piękny, komfortowy mć umyślnemu wysłannikowi tej ga- 
Iożna wprawdzie spodziewat się. 
niesienia I artykuły - w Owem piśmie sklep. własne auto z elegancko wyma- zet y z przywódcą "Action Popular", że przesilenia gabinetowe doprowadzić 
b)"ła na planie drugim. Właściwie by- lowanym tytułem pisma. Zastana- Gil Robiesem, w związku z wybora- mogą do pewnego rodzaju faszyzmu i 
ło z niej tyle. Ile potrzeba na uratowa- wiam się, jakiego potrzeba nakładu. mi do kortezów, zakońcwnemi wspa- wywołać nastroje antydemokratyc
e; 
nie "honoru domu": parę telegramów, aby pismo. kosztujące 5 groszy mogło niałem zwycięstwem stronnictw umiar trudno jednak przypuszczać. by mla- 
kilka odsmażonych sensacyj kryminal. pozwolić na tak kosztowne rekwizyty. kowanych ze wspomnianą "Action Po- ło to przyczynić się do odnowienia mo- 
D y ch. Ale w lwiej części była - to Albo jak płatnych ogłoszeń? pular " na czele narchji. 
ta b I t t P . d . Widywałem nieraz w kawiarniach,' - 
gaze e e rys yczna. Ismo co zlen- _ W'-bor" w dniu 19 listo p ada - - WI ' ększość stron nictw umiarkowa- 

 . I . l ' t jak S p ora część publiczności zaczyty- . 
ne, po..wlęcone pie ęgnowamu I era- m ówił Gil Robles - w"'-kazał y W\ . rrai- nvch stOI ' na stan owisku po wszechnego_ 
t II R I . I wała się tą tandetą. A co naj ciekaw- oT 
ur)' ewe aCJa sze _ niemal wszyscy rozpoczynali ne przesunięcie opinji publicznej na prawa wyborczego, nie może więc być 
W numerzt', składaj/Jcym się z czytać te pisma od kolumny powieści. prawo. \Yobec tego faktu stronnictwo mowy o tern, by wprowadwno jakieś o- 
ośmiu stron były dwa całostronicowe I powiadaj Q, że u nas nie czyta się Ilasze w przyszłych kortezach obejmi2 graniczenia tego prawa. Rów n ość 
odcinki powieści, jedna czy dwie no- książek, nie czyta się powieści. Chciał- stanowisko centrum parlamentarnego. w o b e c p r a w a musi być zasadę. na- 
wele, dwa feljetony, opis podróży na bym, aby czynniki zainteresowane zli- \Veżmiemy oczywiście, udział w rzą- czelną., dlatego też wszelkie p!'8.wa wy. 
Jamajkę i niezawodny system w
-gra- czyły kiedyś dzienny nakład tych- dach, nie oznacza to lednak, by "Ac- jątkowe. zwłaszcza stosowne wobec za. 
nia miljon
 w Monte Carlo. Za.mie- wszystkich pism "powieściowych", któ- tion Popular" miało przejQ.Ć całą. wła- konów, muszą być zi1ie-sione. 
s7.czając te ostatnie wskazówki, wycho- re jadą wyłącznie na drukowaniu dzę w swoje ręce. Pierwszem naszem ].eśli idzie o naukę, jaką. daje wy- 
dzlła redakcja ze słusznego niewą.tpli- ckliwych albo pornograficznych opo- zadaniem będzie skasowanie wielu nik ostatnich w}-borów, to zaznaczyć 
wie założenia, że żaden z jej czytelni- wiadań. To me si cyfry tysią.czne, ale praw, wprowadzonych w okresie rzę.- wypada, że' walka wyborcza toczyła się 
i6w. poczciwy dorożkarz czy panna ze bodajże miljonowe, a w każdym razie dów poprzednich, przedewsz
'stkiem nie międz
' poglądami republikańsk!e- 
5klepu, nigdy nie pojedzie sprawdzać wielosettysięczne. praw o laicyzacji i socjalizacji Hisz'p
- mi i monarchistycznemi, lecz o to, Ja- 
niezawodności systemu, o całość tedy Te cvfr\' _ to zagadnienie. Za nie- nji. !\lusimy nadto uzyska.ć rewIzJę ki jest s t o s u n e k n a r o d u d-o h a- 
okien redakcyjnych i osób czcigodnych mi przecief stoi _ głód słowa drukowane konstytucjL - s e ł s o c j a l i s t Y c z n y c h. 
redaktorów można nie żywić obaw. go. Trzeba to sobie uświadomić i zdecy- Na wyrażoną. przez korespondenta Socjalizm w Hiszpanji zbankruto-' 
Pó:tnJejRze obsen"acje przekonały dować, jakby tę siłę ujQ.ć i wyzyskać. I z obawę, czy wobec niepom}-ślnego dla wał calkowicie. Stwierdzają to nawet 
mnie o niebywałej popularności "Pa- punktu widzenia polityki społecznej i z radykałów wyniku wyborów prezydent AzaHa i Lerroux. a ostatecznie doku- 
miętnlków hrabiny". Całe Pomorze punktu widzenia interesów kultural- Rzeczypospolitej nie zechce rozwiązać roentują wybory. Nie znamy wpraw- 
zalane jest podobnemi gazeciskami. \V nych nie jest obojętne. jak owa siła się parlamentu. Gil Robles oświadczył. że dzie jeszcze ostatecznych wyników, 
sposób natrętny wciskają. te "dziesię- wiemy jednak, że ucz}"niono pierwszy 
cio- ł pięclo-groszówki" wszelkiej ble- M I LI NA II krok w dobrym kierunku. 
dacie, łakną.cej drukowanego słowa Od 100 lat herbata S Z U Hiszpanja wkracza w nowy okres 
i - szczypty złudze
. 
to 
ie, czy .. swych dziejów l odnawia swą dawną. 

ydawcy tego rodzaju plS"? me 
zuka- 1 - znana w całej Polsce. Wsztłdzle do nabycia. k 904 trad}Tcję katolicką. (KAP) 
II}. usprawiedliwień I czy me cZUJą. du- 


Zycie kulturalne 
LEKARZE w 
YCIU 
DAWNEGO TORUNIA 
Pod koniec w. lł-go lia.vł Toruń jut 
ok. 12.000 miee.z.ka.ńc6w. co na owe czasy 
bvlo liczbą niemalą. Przypuścić mo
na, te 
tak ludne ml881.o nie było pozbawione 0- 
picki lekarskiej. Jednakte pierws" 
\\7.lIlianka w dokumentach. dotycr;ąca le- 
karzy w Toruniu, datuje dopiero r; r. lłOO. 
Wledy to pisze w. mi6trz Konr
 voo 
1unlłln/{en list do Rady m. Torwu&, pole- 
cając jej uslugi 8Neao lekarza Jana. 
Watnlejszą Jest Inna wzmianka z tegoi 
wieku 15-11'0. odnaleziona śwleto. bo w ro- 
ku bietącym. Mianowicie na karcie tytul':- 
\\ ej inkunabulu z r. lł88. znaldującego się 
w hlbljolece semlnarjum duchownego w 
P('lplinie. znaleziono notatke łaciMk.ą tej 
Irf'
cI: 
..I\siątka zna.komilOio męta Pana Jana 
Z\\Rn
O LiberhantAm, doktora medycyny, 
IIrod1.01ICf(O w Toruniu. fizvka króla Pol- 
3ki". 
7. tcj krótkl('j notatki do.vladujemy eię, 
lI' I('karz lIadwo""llY Jana Olbrachta, który 
mlllrl na,{le w Toruniu (17. 6. 1501 r.). był 
ro'lf!wllym torlll'ICZ\ kiem, Clekawv to przy. 
"!-l"IIl'k tlo prz)'6zlplto ,.slownika biogt'l\- 
flr.7,IU'ItO zl1akomitych toruńcavk6w", ?złe. 
hl. klorl'go zada.niom byłobY zeBtawle
le 
\\""elkich zn
Lkomit06c1 - a bvlo Ich me- 
mlJ.ło - ktorych kolebka był Toruń. 
l'icrw"1.a wzmianka o uetanowienlu 
"IIIh'i 0l.i\ki iekal
ki"j .\' nll8'lem mieście 
IHII"',n,lzl 11 r, 140!
. \\' OWCZIlB ustaJlla Rada 


I"i"l.ll 1101001')' dla fizyka miejskiego na 
1
 n"rr:nł.w rorznie, OII6Z('rniei piszą kro- 
nIki \I InkHr7.11 Janie dr Bell. którego Ra- 
d.. Jll'7.yj':la w r. 1502 inko lekarza miej- 


I"J:" 1;1 '.....lną oplal" 60 Rrzvwlłm I 
vol_ 
""ITI mlł
7kl\nlf'm, "ti'm 7astrzctenu'm. 
te ni(' OPII
ci on ml8tita bC% wled"y burmi. 


etrza i tt' obywatelom nie bedzie uciątJl- 
wym pod względem pobierania pieniędzy 
za swe posluKi zawodowe.. 
Kiedy mowa o czlliaCh u schyłku w. 
15-RO l początku w. 16-
, Itodzi się .wsp?m 
nieć oznakomitem dZlCcku Toruma., K,?- 
pernUn.. iitóry po uzyBkam.u _ w Pa
YiIE' 
sto:Jllia doktora medycyny zajmO\val !I'ę \..- 
Pol6ce - choć nie w samym Toruniu - 
leczeniem chorych, czet!o dowodem zacho_ 
wana dOląd recepta jellO piół:a- Zreeztą w 
aktach warmlńskic
 powiedziano. te "byl 
blcp;ły w medyc}"Die"; wiadomo teł. te 
przez dlutt;zy CZBB byl lekarzem przybocz- 
nym swego wuja., biskupa warmińskiego 
l.uk86r;a Waczenrod
, 
.JednĄ z naj wybitniejszych . po6
&ci 
wśród lekarzy 'N dawnym ToruIllu jest 
dr. MarcIn MochlIlRer, ur. r. 1537. Byl on 
aptekarzem I równocześnie lekarzem a 
wkrótce potem fizykiem miełsklm. toną 
jego byla Katarzyna Strob
ówna, si08tra 
słynnego w dziejach Torunia burmistrza 
Henryka Strobanda. Marci.n Mochiager do- 
IItĄpił. jako mąt 
ośwladcZOllv. w!eN 
 
dno6d: byl lawniklem st!fl'Omlelelum. po- 
tem rajcą, wreszcie burmistrzem. Plas
 
wal ponadto ItOdnoś
 lI.6eeora chełmińskie. 
go !lądu ziemskiego, byl dell¥tatem Toru. 
nia na koronacji krola Henryka Walezego. 
a król Stefan Batory powierza! mu 3-krot- 
nie naj.\'atlliej0:.7.1\ w Toruniu władv: bur:- 
lO'Jlbiego królewskiego. Na tyCh StaąOWI- 
ekach zasłutyl się niemalo 6We:mU miastu 
rodzinnemu. - 
O tych I wielu innych. leka.rr;
h w 
dawnym I nowezym ToruTIlU mówI Dam 
w}'lItawa unądzona (od 26. 11. począwszy) 
'w muzetim mlejskiem z Inlciatvwy senjo.. 
fa lekarzy torul'1skicl1, p. dra Steinboma; 
Na wystawie tej, ktllra jcet Irorlna uwagI 
inko clekawy przekrój t.ycia n3.fizego mia- 
stQ w pewn
'ch je,sro przeiawach. zgroma- 
d7.ono bo!tall\ koll'kdł;: ró1.u\"ch pamiQtek 
po lekarzach torlll\sklch. 
Są tu najrozmaitsze dokumenty arehi- 


wa1ne (od r. 1400 począWSZY). są stare 
k6i

i. niektóre b. cenne. sa portrety wy- 
bitnych lekarzy - toruńczYków. jak Ko- 
pernika, Soemmerinlta, Jana Schu
 (fun_ 
datora oltrodu botaniczneJlo). druki oVyda- 
ne przez lekarzy miejscowych I w. in. 
Do naiclekaw6Zych eksponatów nalety 
np. album portretów iekanv toruńskich z 
ostatnich OO-ciu lat (wlasność p. dra 
Steinborna), kolekcia bardzo wartościowa 
jako dokument CZII.6ÓW ni
vt dawny
h. 
a jednak jut powoli zapadaJących w nle- 
pamięć... 


ClviB Thorunensis. 


MOZAJKA W ANGIELSKIEJ 
GALERJI NARODOWEJ 
Osoby, zwiedzające G81Jerję 
a:rodową w 
Londvnie muszą, O
le przekrOC'ty
 wiel. 
ką pOsadzkową mJzajkę. chC¥ przejść z 
weeh-bulu do sal mieszczących plótna ma- 
larz..v wioskich. }Ioza.jk
 na posadzce od. 
słonięto dopiero niedawno. Tw6reą j
i jest 
OBiadly w Londynie malarz 1'08yjskl. Bo- 
rys Anrdp. 
Rzadko w Anglii dzielo Mtukl w:'JÓ łcze - 

np1 nabnl.lo tak 8zybko rozgl08U, ja.k mo_ 
zaj«a W' "National Ge.llery", ekomponO- 
'lana przez Bor.yM Anrepa. 
Mozajka. przed£lta"-iająca ApoIJina w o- 
toczemu dziewięciu muz, n8brala nie dla- 
tego rozgloeu, te to dzieło 8ztuki współ. 
czesnej umieszczono u weHcia do wio- 
rów eztuki minionej. lecz dlatego. te kom. 
pozycja mozajki tkwi korzeniam1 w tyciu 
towarzyekiem Anglji. 
Postacie, które w zWiewnych ruchach 
w)"pelni
 podluł.ny proetokąt. są, stosow- 
nie do Iilecenia., portretami osób z lon\)-il. 
SklegO ,,high life"u" Za w}'j"tkiem jednej: 
mU7;V MelP9meny. która ma rysy Grety 
Garbo. .JeSt io tl'1 iedytla podobizna. któraj 
ał"trsta nie E.twor7.)'1 z natury. cbocia4 do- 
!'kOD:łle podohieilólwo 
Il'lpomeny z ektorką 
@zwedrkl\ r:roca się odrazu w oczy. 
UChnraktcryr;owany jako Ba.chus iao!!.t zM_ 


ny angielski krytyk eztuki Clive Bell. a 
smuklym Apollinem jest młody poeta Os- 
bert Sitwell, który wraz z sIostrą ewoją. 
Edytą, ns.ilet..v do tąo kierunku literarory, 
który jest postraehem kół mieszczań5kic.h. 
Powagę muzy Klio przeniósl malarz An- 
rep na portret Vlielkiej powieściopLSarki 
angi316kiei. Wirginji WDOlf, która uprawia 
bardzo lubi1!.ny w Angljl genre romantycz. 
ncj biografji. Muzę tańca, TerptlYchorę, ucie. 
leśnia znana l'05yjska tancerka, Lopucho. 
wa. przedstawicielka klasycznego baletu. 
będąca ton" fi1oniemieckiego ekonoml91y 
Keynesa. Pozostale mu
 są upodobniona 
do pań z lond)-ńskiego towarzystwa. Ze 
szczeg61nem zainteresowaniem publiano- 
Śl"l spotyka się Tha.1ia jako lad}" Jowitt. 
Przypomn1ać nalety, it nie nalety bynaj- 
mniej dO rzadkości. it elawni artyści w 
kompo
:rc:jach swoich posługują Się mode- 
larni r; wBp6lcze.mego tycia. W obrazach re- 
nesansowego Girlandaja., znajdujących eię 
w kościele Panny Marii we Florancji. spo- 
tyka się portrety dam z florenckiego to- 
\\"'arz)'stwa. a w kaplicy eykst)-ńBklej w
ród 
fresków Michala Aniola nie brak podobizn 
kardynR.lów i 1n11,)'Ch ówczesnych dostojni. 
ków kościelnych. 
LITERATURA 
N o w y Jor k. Najwi
k&Ym zJ»"1etn 
cieszy el
 obecnie w U. S. A. ksią.1ka lIl'r- 
veya AUena p. t. ..Anthony Adverse". Do. 
tychczas sprzedano l
.OOO 2gzempl&rzr I 
popyt na tę powieść trwa nad81. Równie!. 
wlelk" pokupnOŚć ma ksiątka prof. uni. 
wersytetu IIwojorek.iego Waltera B. Pił- 
kina P. t. ..2ycle ł"OZpocz)-na "'ę r; czt
r- 
dzieetk,,". Ciekawe. jest bogato iluSlrowana 
ksiąotka ..American Proc
ion". pnoo!'ta. 
wiająca za pomocą doskonn'ycb fotOflrafi
 
rozwój Stan6w Zjednoczonych od roku 18\11. 
do czae6w obecnych. 
TEATR 
\V i e d 36. - !'owa operetka E;.:;('mannll. 
zatytułowana "Kot w \\-orku" ciC$Z)' @;ę tu. 
tai wiaIklem DOwodzeniem.
>>>
;Str. IS. 


.ZlLUWO rOlllJORSIUE- ...... niedziela. dnia 3 grudnia tl33 


F21r
yrod@\ n -=r 
(:lh Hi'i1nk @\ 
w czarn,ch glebinach 


Pra!!'lł amrrykańska. a za nią. 
wia- I ale mim? to.po
ocnych przy 
egludze. 
to"a niedawno temu pisała o CIeka- Starożytni pisarze podawalI głębo- 
wvch odkrvciaeh, jakich dokonał sław- kość morza Śródziemnego na 15 stadji 
m: dziś badacz amerykański, \Villiam - 
 zn. okolo 3000 
. i niewiele się o- 
B'eebe na głebinach oceanu Spokojne- mylIli w. sw
c
 
o
larach. A. przeciei 
go. trzeba wwdz!ec, ze Jedynym. Ich przy- 
Ł-ezony ten zbudował specjalny ba- rz
d
m pomu
;
wym. była Ima, z ka- 
lon "talm\y. wytrzymały na olbrzy- mIeniem 
 m
J zawieszonym. 
mie ciśnienie wody, Jakie panujt' na . W średn.low!eczu. sławna i potężna 
wieikirh głęnUlaeh i zaopatrzony w o- wowczas memlecka Hanza, zaprowa-, 
kienko. kwarcowe oraz reflektory. za- dziła ,,księgę morską..., w której zapi- 
pomocą których mógł obserwować sywano w)niki rzeczywi
tych pomia- 
uJi.;;zt
łtowanie dna morskiego i żyją.- rów morza Północnego 1 Bałtyckiego. 
re tu zwierzęta - a nawet fotografo- po których krQ.Żyły statki Hanzy. \Vo- 
wać je. g6le panowało jeszcze i wtedy mniema- 
2e dokonał tam ciekawych I dla nie. że n8: j . wi ększa głębOkość. 
órz jest 
zwykłego człowieka odkryć, t
o do- w 
rzyblI
emu rów?8. najWIększym 
wodzi niebywałe zainteresowanie się wymo
łośclom .na Ziemi -:- przy
)U- 
szerokich warstw ludności jego praca- szczeme, Y'ysun
ęte w starOZytllQŚCI. 
Dziś "nemy, ze zapatrywanie to jest 
mylne. Największa dotychczas znana 
głębina podmorska o blisko łOOO me- 
trów przekracza wysokość Mount Eve- 
restu w Hima1ajach, którego wysokość 
obliczono na 8840 metrów. 
Pierwsze, rzeczywiście dokłaJne po- 
miary głębokości mórz zapocz
tkował 
w drugiem dziesięcioleciu ub. wieku 
John Ross, który jako pierwszv skon- 
struował ..obcęgi głębinowe". ważą.ce 6 


Nowy cIrtron clIa Durk6w 
Największą, trudnością w badaniach 
J?dm?rskich jeet mot.ność porusza- 
ma 81e po dnie morza i zbieranie 
ciekawych okaz6w tycia roślinneg:J 
i zwierzęc
o. Dzwon. jaki widzimy 
na fotoJO"afii. umotliwia opuszczeme 
sie na R'lębokość 500 In. Po prawej 
etronie widzimy dtwignle, zapomocą 
ktouch wydobywa sIę z gruntu mam i :lyjątka. 
centnarów. Opuścił je w zatoce Baffina 
(kolo Grenlandji) na głębokOść 1970 m.. 
I przy ich pomocy wydobył z dna mor- 
skiego lodowato :r:imny mul podmor- 
sId. Później James C. Ross, podczas 
swej podróży do bieguna poludnlowe- 
go wymierzył pomiędzy BrazyIj
 a wy- 
spę. św. Heleny, głębokość 8łOO m., po- 
sługują.c się udoskonaloneml już przy- 
l'U)daml pomlarowemI. 
Przy tego rodzaju pomiaracb napo- 
tyka się na szereg trudności natury 
technicznej. Thzeba pamiętać. że na 
wielkich głębokościach panuje olbrzy- 
mie dśnienie wody. Kostka wody ó 
przekroju 1 cm. kwadratowego I wyso- 
kości 10 metrów wywiera nacisk 1 kg. 
na taką. powierzchnię; zatem w głębo- 
kości 100 m. panować będzie ciśnienie 
10 kg. na cm. kw.. czyli ciśnienie 10 
atmosfer. W tej głęhokoścl organizm 
ludzki już nie zniesie tak wielkiego 
ciśnienia I musi zginQ.Ć. 
Warstw
. wierzchnie wody cisn" na 
warstwy mzsze. wobec czego na wiel- 
kich głębokościach woda będzie jak- 
by bardziej gęsta, ścieśniona. 7..atem 
_.a. - można mówić. że będzie .,twardsza" - 
czyli, że będzie stawiała większy opór 
ci!lłu,. opadają.cemu na dno. będ7ip je 
wlęce] w y p I e r a ł a. Trudno w tych 
warunkach zauważyć chwilę opadnięcia 
· ciężaru na dno. zwłaszcza, 1.e i lina sta 
Ilow&. na której wisi ma.'I& olowiu - 
calość nazywa się sondą. gl'.:binow
 _ 
ma też swą. wagę. 
Dziś mamy już udoskonalone sondy 
r głębinowe, a nawet przyrz
dy. zaporoo- 
cą których z łatwością. można wydoby- 
wać z najwięk
:r:ych głębin szlam z 
dna morskiego I próbkI wody z róź- 
nych glębokości. 
W jakim celu to sie robi? Prace te 
mają. swoje uzasadnienie nie tylko na.- 
ukowe, ale przedewszystklem maję. też 
cele praktyczn& na oku. Przecież na dnie 
oceanów - mimo dzisiejszego rozwoju 
radjotelegrafji - zaklada się stale je- 
szcze podmorskie kable telegraficzne. 
po których przelatuj" depesze z kon- 
tynentu na kontynent Jakość szlamu 
z dna I jakość wody. zawarte w niej 
składniki chemiczne I ewentualne ży- 
j
tka. mają przecież duży wpływ na 
trwałość kabli; chcą.c je uodpornić i u- 
czynić trwalszemi, trzeba znać przyczy- 
ny, jakie mog
 spowodować gzybs
e zu- 
życie się kabli; można tego dokonać 
jedynie przez szczególowe badania 
składników chemicznych wody f mulu 
podmorskiego. 
Wa7nem też je8t dla 7ycla codzien- 
nea'o zbadanie, w jakich warunkach 


; 


/
.:
-"' f .;
' ł 
, , -
:': - , 
. -'II
, 
..,;. " .-. 
-- 


'- 



 "-.. -,'- 
.:, , q'
... '_ \'_ 'c! 
__.. --ł- _. 'r 11-" ..... 
':t ", *' ok ;:I' .'\- 


',,-.. 
-. 


. - 
....-.. .
"':-. 
. -.... 




 . 


, -- 
-
- - 


. ,........ 


, - 



 ' 
ł
..

. 


" 



' 


:..... 


I 
. - 


mI, oraz popularyzowanie badań.. pod- 
morskich przez p
. Podczas jednej 
S pierwszych "podróŻy" w głębiny prof. 
Beebe, połączono nawet jego atar.d 
nurkowy zapomQCI} telefonu z ĄZ6re- 
giem J'8djostacyj, które przeka Iy 
objaśnienia uczonego, obserwuj' ego 
!:!!Ijoe tycie podmorskie. 
. Dziś do ulubionych rozrywek ludo- 
wych w Ameryce naJeży opuszczanie 
się w takim balonie na dno morza i 
obserwowanie przy świetle reflektorów 
tyj
cych tam zwierzl}t I roślin. 
- JUz w odległych czasach historycz- 
nych wymierzano głębokość mórz; 
prZecież wszystkie narody kulturalne 
świata starożytnego. a więc po kolei: 
Fenicjanie, Grecy i Rzymianie - byli 
przicież żeglarzami - Rzymianie mniej 
copj'&wda - i potęgę sw
 zdobyli i u- 
gruntowali na morzach. Musieli więc 
z konieczności zapoznać się przede- 
wszystkiem z głębokością. dna morskie- 
go, bo to im było potrzebne do żeglugi; 
wymierzali więc mielizny i oznaczali 
je ńa mapach bardzo niedokładnych, 


,:*' 


:c 


-'J -- 


t-A' 
A' 


- !':- 
. -Ą 


1_- 


': 


:. 


,/iF 


(- 


--- 
--- 
./ 


.. 


. 


CUDA OCEANóW 


DZIwaczne, p?d0bne do troi i ry
y, pomiędz.y 
szkieletem wljjloryba. Fotogra.fJ
 lIoy.kona.nO 
na filma.ch, uau}onych na promienie 
świeUne pozaczerwone., W głębinaCh mor- 
skich panuje bow1em CL9n1nOŚĆ i dochodzą 
&am tylko promIenIe li1'\o'ietlne, dla oka. 
ładzkl8Q'O niewidzialne. 


...{j 


l 


- 
-
 
\r 


...t.- _ 
i:. 


i 
.;.... 


ł 


'j 


Kto wkIzIał pływaJącego 
zająca? 
Poczc1!'y l przez wszystkich prześlooO- 
wa.n.y zaJ
 niekiooy dOkonuje pewnych wY 
c7,J'n.6w. o kt6re nawet byśmy go Die poeą.- 
dzal
. - Historyjkę ponitszą, opowiedzial 
pew
en nauczyciel. a WięC ni3 myśliwy a.ni 
I
mc
y, których nit'6lusznie zresztą. poma- 
wia !"Ię o latwość kolOlJ'zowania I przesa- 
dzama pewnych prz
yć. jakich byb świad- 
kami podczas swych pOlowań. 
. Otót nauczyciel ten, wiedeńczyk, wybrał 
ij'.ę po p
ludniu na przejatdł-kę kaiJljJtiem 
po Duua)u. w okolicy obfitującej w liczne, 
mDl
;r=:r:e I wi
ksze wysepki. rozrzucone po 
cliłem rozlewisku wodnem. Na wysepkach 
tych chowają. się zające w wielkich ilO- 
$ciach. a t.e wszystkie te wys3Pkl są z8W8Z9 
o{I,:

te od I
u, przyPuszczano, te ł.Yją.c:e 
na nich ujł\C& poza nie nigdy nie wychO- 
dUj, chyba zima 
Jal!1
 '" i
 było zdumienie nauczyciela, 
gdy obserwując z ukrycia samotnego zają- 
ca, zauwatyl. te wchodzi on do wody. Co 
WU:C3j - zajączek wyplyną,ł odrwatnie na 
szerokie fale Dunaju na OOleglość dkolo 
800 metr6w od wyspy. a zawróciwszy, do- 
plynął do brzegu I przez pev,1an czas ieEW'
e 
się tam pluskał. 
C
 mote ktoś u nas za.uwUYl po(Ionne 
zja\\iskoY 


Nowości ted1nkzlł e zagnmlą 
We Francji pojawila si
 na rynku pomy- 
słowo skonstruowana wlll1iza pOOr6tna, po- 
siadająca pod spod
m cztery k61ka ° obrę- 
czach gumowych: osie kółeczek są osadzo_ 
ne w lotyskach' kulkowych. 
Wobec tego wygodny Francuz nie musi 
dtwigać clętkiei wu.hzy podr6t.nej po p3lO- 
nach dworcowych, lecz ciągnie ją wygodnie 
za uchwyt. Pomysłowe to urządzenie po- 
winno przyjąt sic;: takte i u nu. 
. . 
. 
Dotychczas roW!r nie brł pomocntkiem 
przy fotografowaniu, przeciwnie - stanowił 
niekiedy du
 pod tym względem przeszko- 
dę. Pev.1en pomysłow,y mechanik wpadł 
na następującą kotl{:
ję: SkoD8t
"8.ł 
małą dtwlgnię, zapomocą. które i umoco_ 
wuje Się aparat fotograficzny na kierow. 
nicy i ramie, która kameJ"L6 daje mocne 
oparcie. 
Na wycbctkach rowerowych jest to u. 
rzą.dzenie niewątpliwie bardzo pnyd&\ne. 
* 


Gdy zau.Ał sIl! rozw6J radjofonji, m6- 
wtono powszechnie, ł;e stary. pottcl1'\o")' 
gramofon IIkoiJczył -ą rol
; oka.ula się 
ta przepowiednie. zupełnie ('ł\ybion
 bo jak 
to na katd:nn kroku widzimy, gramofon 
nietylko nie utracił swego stanowiska, jako 
II18trument, odtwarzajĄcy muzyk,
, lecz 
rozpowszechnił się obecnie ta.k, jak nigdy 
przedtem. 


rozwIJa się tycie zwle
e J roślinne 
w głębinach wód. Mniemano dawniej. 
te o ile tam istniej" jakiekolwiek stwo 
rzenla, to żyj
 one jakby w pancerzu. 
który je chroni od nacisku wody. Tym- 
czasem jest wręcz przeciwnie: zwierzę- 
ta głębinowe nie tylko, że nie maj, 
żadnych pancerzy, ale nawet szkieletu 
kostnego; Ich ciało - to masa galare- 
t.y, trzymajt-eej się razem właśnie dzfo- 
ki temu wielkiemu ciśnieniu wody, ja- 
kie w tych głębokoścIach panuje. Wy- 
rażano przypuszczenie, że zwierzęta 
glebinowe SIł ślepe. bo przecież pro- 


-:- 



 


.ł, 

, 


Nr, 27B 
-- 
B61e głowy Sił najczę'clej wynikie - 
rzeń w działaniu tołądka i jelit, Dl zebu. 
Woda Gorzka MorszyftSka 
w dawce: od 1/. do 1 szklanki Usuwa r 
choroby. Sprzedał w aptekacb i l o Z!C
YII
 
" er)ech 
- 
Dzięki rozwojowi techniki motem dżi 
u siebie w domu 
wać plyt ,_ y - II 
fonowe bez kosztown,ych urządz
gra.tno- 
starczy na mlej8ce membrany za.looyć Wy_ 
cjalne, nioorogie urządzenie I na sp

 
nie 6preparowanej plycie utrwalić Dl - 
głos lub muzykc;:. Płyta taka k08ztUj IIBz 

et.nie od wielk
cl - od 1.50 zl e_ 
szy l po odczyszczeniu mota slut Y Ć
 d w_ 
... . o I1&- 
"",ępnego nagrania; moma na niej nag!'8.ć 
po}wlei do trzydziestu IllUd,ycyj. 
W Ameryce obecnie zamiast listu z 
wlD8Z0waniem przeByła 8ię nagran" 'W r- 
mu pł
. kt6rą 8Zczęśliwy odbiorca 0_ 
szczs" u siebie przez gramofon. - wyft1- 
cbując tyczeń, lub._ 
isk; bo I to mo
- 
na nagra
1 . 


... 


... 


Nowe ocIooycia "(;heoło
 
+ W tych dniach archeolog wioski Prof 
LuigJ Ug01ini zdal sprawę na kongresie hi 
stor.ycznY'Dl w Barl, :ze swych p
 wYkopa 
liskawy.ch w Albanji. Prof, UgoUnł 
 
ki
wniklem prac wYkopaJiSk
YCh-:ł 
mi
e aJibailBkiem Butrote (8tarorzym 
skie Buwrlntum), mógł stw1erdzić ooklai 
ność opisu tego mie.st8. w ..Eneidzie" W- 
giolju6TA g,- 
Topogr&fja miaata .l sytus.oja jego pom 
ni.k6w odpowiadają. dokladn1e opi9OlVi, po- 
danemu pn:ez Wergiliusza. Odna18Z1ono D
 
W3t bramę. przez którą. Eneasz miał wejAt 
do But.oriIltu:m. Teatr. zbudowany w C7JWBl 
tym wieku przed Nar. Chrystusa. zacl10wal 
się zupełnie dobrze. Widet w mm je!IZCze 
podziemi
 w kt6rem nai;ladowBDo 
gn:moty. 
Według zdlLnia prof. U80łin1ego, Wergi- 
1j
 mleszkat w Butorintlm1 MOSIUnkowo 
długo i temu zawdzięczać Ila'er.ty t&k do. 
kładne 9o-"Spomnlenia poety o mll!l'!cie, w 
którem miał tYć j
 bohater. zanIm przy 
był na ziemię wioską. 


-I- W Tadłikistanle, wAz" lIrodkowej 
na terytorjum BOWieckiem. znaleziono przy 
padkowo w ruinach sta.rot.yt.nel[o zamku 

opisy eogdyjskle. Zamelt ten DOSiadał 
 
piętra j r6tni1 . POd kat.d.Ym WZglfJ(lem 
od innych budowli lIrodJtowo..azjatyckfcb 
l
 typu. Do obecnych c:zas6w przecho- 
wała się jedynie część murów za.mkowyeh 
piętra pa.rterowego l resztki łuk6w. 
Odkopano równiet m J'Qkopls6w w 
 

ku BORdyjskim I jeden rok
 w cl1ifL. 
akim. 1S z tych rękopia6w oosiadają pl&- 
CZĄ.tki z czerwonago wosku. 
jące 
wielbłąda dwup.rbn68(). W8Z:vstk.ie 
o. 
pisy z nieliczneml wyiatkaml do8kona!s 
się przechowały. Naler.ty zaznaczy t, te do. 
tychczas rękopisy eogdyjeltje były majdo- 
wane Jedynie na terytorjum chliISkiem i 
10 wszystkie są przec:bowywane w .ibljo. 
tskach paryt.a j Londynu. 


dzIaływuj" jedynie na kllsq fotogra- 
fjCZDQ- Promienie te mają. wlelk
 prz&- 
nłklłwośt I o tyCh Ich własnościach d0- 
wiedziano siQ dopiero po obserwacji, 
życia glębinowego. 
Wywołuj" one te.z szereg dotych- 
czas jeszcze niezbadanych zmian w or- 
ganltmie ludzkim. 
Zrozumiałem slQ teraz stanie, dla- 
czego uc
 caJego świata zapuszcza- 
jl} swój badawczy wzrok w czarne ae. 
luście oceanóW: na dnie ich leży roz. 
wlQ.zanle szeregu zagadek. necfCych u. 



 



 

 
-..... 


. 



, 


?.... 


.. 


-

. 


,.. 


- . 


Potwór ....bhJowy 
W tajemniczych przeetrzenłach J)OdwOOn)' ch tycie bujnie się rozwiia. Obok k8n:
ł 
k6w świata zwierzęcego bytu1a mm pra.w d:tiwe potwory ja.k ten. kt6rcltO pn:ed':
' 
wili. n88U1 fotograf ja. DłuJłoość Jego wyn osi 7 metl'ów. a wqa - 50 cenłna 
mieni p świAtła tak glQboko nie docho- mysł ludzki, który stale poszukuje no- 
dZQ- I to okazalo się nleśclsłem. wych tpmatów. 
Według najnoW5zych badań twler- Zdobycze naukowe, dokony\\'a
e 
dzić możemy. że pot.wory podmorskie. bezustannie przez cichych, nikomu nie: 
przebywaj
cc na wicikich głębinach, zn&nych ..żołnit'I7.Y nauki". niroo zn . a _ 
SI} wrazllwe na pewne specjalne PTO- J czanych ż&dnemi medalami, tł.';tęrU
Q. 
mirn'c świetlne - na promienie poza- cych na każdym kroku populnr


;1 
fi{)lptowp i p07.ac7
rwone, które dla byle bok!lera lub !'koczkn. pro\\ ę. 
zwvkluo oka "I} nicdostrzegalne, a od- 'wiat. na lepsze tory.
>>>
tu. Z7'J 
='" 


.BLOWO POMORSKIE- - DIedzIe1a. dDfa 3 Dnc1Dla te33 
POMORZE 
powierzchnIa - Gleba - Klimat - Ważniejsza ftora i fauna 
Na ukształtowanie pionowe Pomorza. Z dopł w6 . . 
na po
staJ'lie pa.g6rk6w i dolin, w.płynął 'WatniejS
 je:ł, 
y praw: b

.J- 
W zaIluerzchlych czasach oUrz;ymi lodo- lewego _ rwęca, a em. ,
 
wiec 
?łno,:ny. który nap.ierając Ze Skan- R
. Broda, Czarna Woda. WIerzyca 1 
dyDaWjl, mlB
czyl na. swej drodze wszelkie Jezior . 
tycie, a. tlobl
c. pO
lerzchnię ziemi. przy_ czem jezi::s:
c



 


 PJ
 
czymł Sle do Jej zmIany. Lodowiec ten po- przeszlo 1200 Toń .sk 
 
krywając wiekszą część Europy. prLyni6sł w . kaz .' . OWI a, m?CZar:v 1 bagna. 
z P6łnocy mnóstwo gliny. twiru. piasku i a 
 e) częścl.osuszono I ur
lowaJ'lo. 
IJ]arI\'lu. oraz. niema.lo. głazów. Materjaly te. OBUB
:y wód. U)
to 
 s
e 
 Ni,:- 
zs.,etnie od Ich rozlDleszczen1a, noszą naz.. jeszcze d
a zaJIIlU)
 JedDadt I obecnie 
wę moren lodowcowych czolowych lub takt . przestrzeJ1!e na. Kas:zubach. & 
d -n y ch. e pomIędzy Brodmcą. I Dz18łdowem. 
'''
. d na oolnoc od Lidzbarka. 
M o r e n y e n n e powstaly wskutek Pomorz dzi k .. . 
owolnego tajenia lodowca prz;yczem e,. ę I SWOjemu J{eogra.fl(:zne- 
krial. kt6ry ni6s1 lodowi
, ułworz;yl 
= 

i polot.emu, li; takte s
ruktu
 powierz- 
skie równiny, lub lekko falujace płaszczy- it 
sl
a :WIele odmIan klunll;tów tak. 
zny. Na nich zwykle powstawaly gleby bar klimatów iI:ł
 ,,
eJ'
o
 DOBI

 ty!e 
dw 
dzI;ojne. jak np. ziemie Waobrze6kie i do 
o i cz-te w

e w . kl vC?Z l vIDa)
 t Slę 
chełmIl'islue. Kli a ,,
. zwy e. Sl n
 WI
 ry. 
Moreny pagórkowate denne m
.
omorza podI!egal wldocZIlle I we 
tworzyly się wskutek nier
tllarnego ta'a- wcze le.Jszych epokach bardzo r6żnorod- 
nia lo.
wca,. któl'Y: przesuwał sie z miej
ca 
:: 
=
u
:=fn:ło
iadcza wykopaU_ 
na mle)6ce ItioblI przyt.em oowierzchnię, Typowo morski klimat' po . d 'cd ni 
wskutek. czego JJOW6tal WIelce urozmaioony HeJ i w k . sla a. j 
 e 
,.- j obraz o g l"bokich J '

 ach . .. h ą6 .. pas wybrzeta, otrz;vmuJ&c zimą 
lU" " - I JetLlorac, ogrzane wIa try od stro kt6 
którYch kształty są wydlutone . nv morza. .re 
M o r e n y c z o i o we' DO "'
'ft I I przen06
c b '?lę. wgląb kraju, ul
ają znacz- 
. 
DLaWa y nemu OZlę lenIU. 
wawCZ38. p;dy lodowiec tworzyl oibrzymle Lasy. zajmujące prawie 21 Droc. po_ 


Str. t. 


Przedhistorycznym, które znachodzimy 
na powierzchni ziemi. Takie pozosta- 
łości s
 dość częste. zwłaszcza. na wy_ 
dmach. wskutek działania wiatru i Wc- 


PIJe JE WINA 
:.,
 " OWE 
li' 
.
 
GWARANTOWANE 
ZHAKlEM ZWl4ZKOWYM 


- :\'łIÓRCÓw
. 

=,o
 

 - /\
 
 

 "I'I'
- 

.. . 

 
POlNI, 
. 


szy się o tern. p. mag. Delekta udał się 
. na miejsce i przeprowadził systema- 
tyczne rozkopywanie na temże cmenta- 
rzysku. Kształt naczyń odkopanych 
pozwala określić to cmentarzysko jako 
pochodzące z późnego okresu bronzu 
(1200-1000 przed Chr.). Znaleziska te 
dostały się całkowicie do zbiorów mu- 
zeum miejskiego w Toruniu. 
W najbliższym czasie zamierza się 
podjęcie prac wykopaliskowych w 0- 
sadzie wczesnohistorycznej (słowiań- 
skiej) w Łę.zyńskich Dołach (pow. to- 
ruński). Osada ta została odkryta 
tIrzez p. mag. Delektę z okazji badań 
terenow}'ch na miejscu. 
Zaznaczyć wypada, że szczególnie 
środkowa terasa 'Visły pod Toruniem 
jest nadzwyczaj bogata w zabytki ar- 
cheologiczne; toteż badania szczegóło- 
we mogę. dać wyniki bardzo doniO!'łe 
dla pradziejów osadnictwa na Pomo- 
rzu. M. S. 


IIrIAClSTER JACEK DELEK'l'A 


dy, które odkl1"waję, je z pod lotnego 
piasku. Natomiast badania wykopa- 
liskowe polegaję, na systematycznem 
rozkopywaniu grobów czy osad prehi- 
storycznych. 
Przeprowadzone wiosnę, i latem rb. 
badania powierzchniowe dały wynik 
ilościowo poważny; dla prehistorji zdo- 
byto w ten sposób kilkadziesię.t 30- 
wych stanowisk przedhistorycznych. 
przeważnie z epoki kamiennej (5000- 
2000 przed Chr.). Stanowiska te znaj- 
duję. się w powiecie toruńskim po obu 
brzegach 'Visły, ze znaczn
 przewagę. 
Plawego. 
W pow. świeckim. w Gródku, natra- 
fiono w październiku rb. na ślady 
cimentarzrska przedhistorycznego pod- 
czas kopania dołów pod płot tamtej- 
s
ej elektroWTIi wodnej. Dowiedziaw- 


1 


.tt 


IC 


e 


,. 


T 


POMO
Z-E 
Powien:c

;a 
Gleba 
Kł;mo
 


Przez 5 minut mokre nogi - a szkaradny 
katar zatruwa Panu 1;yeie na prz
ąg kB- 
ku tygodni, nie mówiąc już o zapaleniu 
gardła, które chętnie filę prz;ylącza; aby te- 
mu zapobiec, nalety w slotn,ych i dżdży- 
stych dniach dbać 'Przecbwszystkiem o to. 
aby nogi b}']y 6Uche i zatyw8Ć prócz tego 
po kilka razy dziennie k;łnnelki piersiowe 
..z 3-ma jodłami". Srodek ten wzmacnm 
i chroni przed zaziębieniem. W każdej ap. 
tece lub drogerjl otrzyma Pan karmelki 
pi
iowe "z 3-ma jodlami" za taJnie pie- 
niądze. (Torebka 60 gr). Karmelki pier8io- 
we "z 3-ma jodłami" nadają się przede- 
\VSZ)stklCm dla dzieci. kt6r3 w obecnej pc- 

e roku szczeg61nie wratliwe są na słotę. 


'Z. ot-ok.. 


d o ;.. 
o 


:.;;:":
'= .P::ł.i - = u:., 

 p\:
. 
;,... 
....... 

...., Ioi __ 

 "I'hne c.:= 
CJ

 
 


 o- 

 
t 
 . =." 


,.p R.,O' GR "A _'M-Y 


RA:D"J O W E, 
Poniedziałek, 4 gnuInia 
;"ajcie
awsz,,: audycje zagraniczne: Londyn 21.15 koncert z "Queens HaU"; Hay-d 
I Berlloz. WIedeń 20.00 koncert symfon. R06Bini. Schubert, Strauss, Wagner. Bu 
kareszt 21.15 kwartet g_moll Mozarta. Budapeszt 19.40 konc. utw. Beethovena 
6ymfonja IV i V, koncert fortep. wykona Mfred Hoehn. 
Wtorek, S grudnia 
Nałciekawsze aUdycj,e zagraniczne: WIedeń 19.25 ..
iziny" opera d'Allierta. Praga 
21.30 60naty fortepla.no.ve Beethovena. StrassburA 19.
 ,.\Vesele Figara' opera 
Mozarta. Beromłinster 19.20 utwory Bacha j Hiindla na klaw.esyn. 20.00 "Ha1ka' 
opera MOIDuszki ., .. eu;. 
WTOREK ZWO muz. lekka. LIpsk 
Poznań 13.20 płyty. };).OO kOl1Cert solistów: 
14_00 notow. gieldy. 16.40 skrz}-pce, tlet, fOr1ep. 
skrzynka poczt. 17.50 16.10 konc. ork. svmfon. 
6krzynka rolnicza. 19.00 20.10 konc. 6YII1fonic:znv. 
progr. i rozmaito Katowi- Brahms. ROBISini. Wroe.. 
ce. 15.20 wiad. gospodar_ law 12.00 kone. DOoul. 
cre. 17.50 pogadanka dla 14.20 fortepian. 16.00 ślą- 
dzieci 19.10 "Poezja Leś- ISka orko symfon.: Masse- 
miana" odcz. Krak6w net. Sibeliu5. 17,50 muz. 
16.55 redL fortep. Berk- na 2 fortep.: Chopin, 
wirowny. 17.50 ,,zapobie- Rachmaninow. Bąkareszt 
ganie gruźlicy". 19.15 17.00 kone. popoI. 18.15 
skrzynka techn. Lwów reclt. wokalny. sopran i 
12.38 muz. symfoniczna. konc. orkiestry; Rubin- 
18.50 z mało znanych 0_ 6tein. 20.00 6010 na 'Wal- 
Der. 19.00 ..Klubv w daw- torni. 21.15 konc. g-moll 
nei Pol5ce". 23.00 ..Naj_ Mozarta. 22.00 muz. ru_ 
Diekniei6ze Dlvtv". Wilno muii6ka. Sztokholm 17.00 
16.40 6krzvnka dla dzieci. mU'l.. popuL 19.30 Vasa 
16.55 u. ze 6Zkoly. pod
 Prihoda, skrz;ypce. 
chol"3Żvch. 19.10 odczyt 
litewski ..Pomnik 
fic- 
kiewicza". 23,00 kone. 
utw. Straussa. Dlvtv. 


!rIJ 
oł'
1! 
o{J
 
",..'" . 


- 
-'e, 
.łJ 
f
id-ł& o ot 

 :I'.D..s 
'Q 
f.M=. "o 
. . - .. .t 


,.. 


WARSZAW
 


PONIEDZIAŁEK 
7.00 Bud. por. 11.łO 
przegl. prasy. 11.57 sygn. 
czasu. 12,05 muz. popu- 
larna, płyty. 12.30 dzien- 
nik j wiad. meteor. 15.łO 
odcl. lotniczy. 16.10 recit. 
wiolonczelowy, Ginzburg. 
16.40 jęz. francuski, kurs 
początk. 16.55 muz. lekka. 
17.50 skrzynka rolno 18.00 
transm. z Krakowa. 18.55 
rozmaitości. 19.10 tr. ze 
L.vowa. 19.25 wiad. soor_ 
towe. 19.40 tr. z Buda- 
pesztu, utw. Beethoveną 
z tow. ork. symf. wykona 
AHred Hoehn, fortep. 
21.45 ..O B86kach" odcz. 
22.00 progr. i muz. ta.. 
neczna z ..Gastronomji". 
W'l'OREK 
7.00 aud. DOr, 11.40 
pnegol. prasy. 12.05 muz. 
ludowa, płyty. 12.
 muz. 
symfon. orko z Filadelfji. 
plyty. 15.25 wiadom. o 
eksporcie. 15.40 zespól 
jazzowy Wilkosza. 16.40 
"Kącik językowy". 17.25 
arje, M. Pomorska. 17.50 
hodowla kur. 18.00 oda. 
o teatrze. 18.20 6krzvnka 
muzyczna. 18.35 .,Z malo 
znanych oper". 19.00 pro_ 
gr. i rozmaitości. 20.00 
.,Córka pani Angot", oper. 
Leooq'a. 22.15 muz. ta- 
neCZ'l'la z ..Oazy". 
1C.rR'owe 


. 
zatory. Przyczyn1aj4Ce sie do unierucho- wierzclmi Pomorza. przyczyniają 6ię w 
.mienia 11:0. Przy takim lodowcu tworzyły znacznym stopniu do złLaodzenja 06trych 
się u jego czoła niEl1'8Z wYsokie waly mo- zim. 
dyt wstrz;ymują suche i mrotne \Via. 
reD')we. odznaczające 8M3 
ctwem gla- try, a podtrzymują rozw6j roślinności. 
;Ww. które następnie oeiadajac, utworzyly Do 060bliwości roślinnych na Pomorzu 
obszary. zasypane mnÓ6twem kamieni, jak naletą: 
(Ja pojezierzu "kllSl:llbskiem. roś I i n n o li ć ark t v c z n a . b o . 
. Z a n d r y są produktem 'VymywaJ'lia r e a l n a. jak brzoza karłowata. wierzba 
przez wode t\\ iru i plaaku z moren pag6r- borówkolistna, turz;yca i wylacznie na Ro_ 
kowatych i czołowych. Sa to zazwyczaj oL zewiu spotykana roślina dalekiej p6lnocy, 
brzvmie pill6Zczyste. bezplodne równiny, malina moroszka. 
eootykaJ'le w łorach Tucholskich. rośli n n ość W sc h o d n io - pO n _ 
W y d m y p i a s z c z Y S t e występują t y j s k a (stepowa): 06tnica. steoowa, mi- 
glównle w dolinach rzecznych i nad mo- lek wiosenny, szczodrzeniec i wisienka 
nem. Docbod7.1\ one nieraz do kilkudzlesię stepowa. 
ciometroweJ w}'6OkoAci. tworz;a.c zwlaszcza roś l i n n ość a t l a n t v c k a : wrzo- 
na wybrze1a'h (Pia.śnica, Hel). piaski ru- .sień atlantycki, woskowica i stroiniczka w 
chome _ wędrujące, & w dolinach - tara- \ pow. puckim. Karwi i Bielawskich Blot.ach. 
sy piaszczyste. J e d Y. n y i naj.starszy w Eu.ropie las 
Powiśle i Zulawy utworz;vla Wisła do- cisowy, skupienie 6000 sztuk do 900-letnich 
piera w epoce polodowcowej: pierwotnie cisów majduje 6ie, w nadleśnictwie 
pl}.t1I
la chisil'jtZem korytem Brdy, Noteci Wierzchla8 (Swiecie). 
i Warty ku IA'l.bie i Odrze. które byly jej B rek i n i e IIl3.ją największe skupienie 
dopl)"Wami, a zatem kierowala się w Btro- 52 sztuk bardw starych egzemtllarzy w re_ 
ne morza P6łnocn
0. "\\irze Szczyrkowa. na północ od 06ia. 
Powodem l'.1vtowneeo skreceni& Wisly Jar z e b i n a S z wed z k a iedyna !la 
Pl"ty Fordonil' ku półnOCY bvl olbrz;ymi 7.8- kontynencie Europy. roIDie w I!ości okolo 
tor lodowy, utworzony przv morenie czo- 50 sztuk w lasach na Redlo\\ie koło Gdyni. 
!owei na zal'h6d od Bydj;(oszm. wskutek Rok i t n i k rośnie w D8rowach Roze- 
cz
o powstało zastoisko z jl¥ro olbrzy- wia i Jastrz;ębiej Góry, nawet na omywa- 
ltliemi bezploclnemi piaskami na PrLe6trzc- nym falami brzegu morskim. 
ni PodJ{6n; - Cierpke - BydJrosZcZ. M i koł a j e k p r z y m o r s k i podlega 
Obecne kor1'to Wiały h\'lo widocznie le- ochronie na brzeRU nadmorskim Wielkiej 
Tliwo płynąrym dopływem PraVl i&ly. Wsi i Jastrzębiej Góry. 


WTOREK 
Daventry 17.30 muzyko. 
klasyczna: Brahms, Cho- 
Pin. 19.30 Bach. suity na 
wioloncz. 20.20 muz. '[10- 
pul. 22.20 koncert.. Wie- 
deń 15.15 kOIM:. soli.stów. 
19.25 ..Niziny" d'Alberta. 
tr. z opery. Praga 12.35 
orko salohowa. 16.00 kone. 
dla dzieci. 19.3) kane. 
niewidomvch_ 20.00 kone. 
radjoorkiestry. 21.30 eO- 
natv Beethovena. 22.15 
nowe plyty. Strassburg 
13.00 konc. ku czci Mo- 
7.a.rta. 18..00 muz. lekka. 
19.30 ..Wesele Fi
ara". 
OD. Mozarta. W.ł: nłm. 
Luksembura (1190 m) 
:!O.oo utw. Gri
. W.35 
rocit. na viola d'amore. 
22.55 muz. lekka. BeDs. 
bero 16.00 muz. cvsrańska. 
17.21) kanc. filharmonk:zny 
z HamJmnz:a. 20.00 utw: 
Brahmsa i Bacha. 21.15 
muz. wołskowa. 'KGnlas- 
wust. 16.00 koncert. 21.00 
C. Hausen. fortep. 21.30 
mtn. taneczna. Lipsk 
15.25 '1\'600lcz. mUL 0I'Il3- 
nowa. 19.00 muz. kame- 
ralna Webe.r8. 21.30 muz. 
lekka. 23.00 kone. nocny. 
Wrodsq H.

 ph-n.. 16.0) 
koncert DOooł. 1.15 konI'. 
nocny. Berom.łinster (ł59 
m) 19.::0 utw. klawesvno_ 
\H! Bacha i Hli.ndla. :?O.OO 
tr. & OPf'I"}' ..Halka" Mo. 
niuszki. Rzym 20.15 kone. 
chóru. :?1.00 Beethovena 
utw. i pieśni szkockie 
:?2.15 mu.z. I{kkll. i tan. 


ZAIRANICA 
POI\."IEDZIALEK 
Daventry 16.00 kone. 
fortep.: w dalszym ciągu 
utw. StraU86a. 19.30 Bach. 
suity na wioloncz. 23.50 
muz. taneczna.. Londyn 
15..&5 konc. svmfon. z płvt 
19.3:1 kone; orko szkockiej. 

.OO muz. lekka. 21.15 
konc. s"lIlfon. 22.15 utw. 
SullivaJ'la. muz. popul. 
Wiedeń 15.50 nowo
Ci. z 
płyt. 17.25 młode talenty, 
eopran, forte-p. 20.00 kone. 
B}'lI1fon. 22.25 mIrL. ta- 
neczna. Praaa 16.00 konc. 
popularny. 20.25 tańce 
słoi\'ackie. 21.00 Msza L. 
Jana.cka na chór. orko i 
organy. Strassburg 18.00 
muz. lekka. 19.3) kone. 
z Metzu. 21.3) konc. BOli. 
stów. Luksembura (1190 
m) 20.00 konc. z płyt: 
Bach, Berlm, Dukl18. 
20.40 utw. ClIopina. 21.10 
mU'ZVka oolska. 22.00 
konc. i muz. taneczna. 
Bel1sbera 13.00 melodie 
Lehara i Link.el1:o. 16.00 
kone. ooDoł. 20.00 kmc. 
utw. Bul1eria.na I Wollfu- 
&ta. KI5n!gs..mst. 12.00 
tańce z plvt. 16.10 konc. :E- 
T '''SIm. 17.25 muz. wiDÓł- 
CZffi.na. lS.15 dawna mu- 
z}'ka kameralna. 20.1:1 
pl'OJ{ram muzyCZD}'. 21.30 
N'rit. wokaln" Nissena. 


KRAJOWE 
PONIEDZIALEK 
poqaA 13.20 plyly. 14.00 
jriełda zbo!. 15.55 piosen- 
ki rewjowe J. Alan. 17.50 
skrzynka t8chn. Katowice 
15.20 
ełda zbot. 17.50 
pogad. radjotechniczna. 
18.55 ..Prwd stu laty'" od- 
czyt. 19.25 romJaitości. 
Krak6w 17.50 kacik ko- 
biet. 18.00 "Spoczynek u 
roślin" oda. 18,55 "Naj- 
nowsze wyda:wnlctwa". 
Lw6w 12.05 muz. z plyt. 
17.50 stenograf ja. 18.55 
progr. i rozmaitotlci. 19.10 
f('lj. muzyczny. 19.35 
..Silva rerum". Wilno 
15.łO utw, Mozarta. plvty. 
16.10 konI'. dla miodziety. 
plvty. 18.00 kurs obrony 
Drzeciwsm.7.. 


Najnowsze badania archeologiczne 
na Pomorzu 
Badania powierzchniowe w pow. tonańskim - Odkrycie cmen- 
tarzyska w Gródku - Co przyniesie najbHższa przyszłość 
nadania archeologiczne. prowadzo- sytetu Poznańskiego. 
11
 w ostatnich latach w na..c;zej dziel- Zaraz po przybyciu na Pomorze roz- 
n!C}" tak owocnie przez p. dr. Wag
. do- poc
 p. mag. Delekta pra
e badaw- 
łlle(lawna kustosza działu prehIsto- czet przeprowadzaj
c przedewszyst- 
r
(,7.ne.go muzeum miejskiego w Toru- kiem badania powierzchniowe w kłI- 
n1U. 7.Ostał}" po(lj
te na nowo letnię, po- kunastu miejscowościach pow. tonlń- 
rlJ r. b. Mianowicie od dnia 15 maja skiego oraz badania wykopaliskowe \V 
hr., "prawuje w charakterze kustosza pow. 
wieckim .). 
oP.'pkę nad 7.aby tkam i prehistoryczne- Dla. laików dodamy tu wyjaśnienie, 
nl1. p. magister Jacek Delekta. który 7.e badania powierzchniowe polf'gaj
 na 
cI
181a z ramienia Instytutu Baltyc- zhieraniu pozootałości po człowieku 
kll'/to. 
k J(
t on uczniem 7.nanc.go prrhistory- -) Informacie niQJidl'71' zllwdlif:cznmy 
a, prof. l. Kostrzewgki
o z Uniwer- O6Obi6tej uprzeimości D. maz. Dclekt-y. 
li
>>>
Str. 10. 


Sobot.. 2. t2. - Biblany p. 
Niedziel.. 3. 12. _ Franciszka K__. 
Poniedziałek, 4. 1:2. - Barbary p. m. 
Wtorek, S. 12. - Anastazji 


StaD wocły ., wW. z dn. 2 12: . Krak6w 
_ 2.63: ZawichCtit -I- 1.5Z (1.6
), Warsza.wa 
+ 1 ł7 (135) Płock -I- 1,ffi \1,(0); Toruń 
-I- 1:10 ,Ós,: Foroon -I- 1.12 (U8), Chełm- 
no -I- L()ł 11,14). :rud%lą dz -I- 1.32 (1.ł7), 
Korz
niewo + 1.46 (1.
), 
eklo. -I- 0-76 
(0.93), Tczew -I- O;I! (0.86), Eanlage -I- 2
; 
SC'hiE'wenhorst -I- ..3k. . 
Uwaga. Liczby w 
WI8S8ch ocn&acają 
stan Ol dnia poprzdmego. 
:::: :::::::: :::::-0-::-0-::-0-;:-0--:-0-::::: ::::.o.:::::::t

: 
: 
 ""\ Teatr Narodowy w Torunlur
: 
: · : 'JT Jthe' tora.bł. \
: 
-.. .: TeL t,3.sY 
 t'u,:,J"te.t. o 1- 20 s...o.a 193.\i34 :-.-: 
8 _..:.........-:;.:

;
 -
j:'

 


.;;,
..............e 
(;J Proboszcz wśród 
boglc
 fil 
e komedia w 5 akt. A de Lade I P. ChlllDe bI 
 
wf. powieści K. 
aut
'a pnedkład E. 
Wororoeckleało 
LI W niedziele, dnia 3 bm. o fodz. 16-tel 
8 tania popołudni6wka 
 
I!I "COŚ tu nie w porządku" 
Fans w 3 akt. Fr. Arnolda 
8 e Ceny najnii.sse od 2.S gr. do 1.45 zł C 
Wieczorem 
Proboszcz wśród ubogich 
C W poniedziałek. dnia 4 b. m. 8 
C KODcert Religijny t;;I 
Chóru św. Cecylii prZ}' kosciele 
w. Jana [j 
. _ u. . 1, . Mi _ I............. ł..
 
 rIiiii"""'1- 


ReDertuarr kin 


Z Gradzlipłza. Gryf - ..Szalona noc w 
Zoo", najgłośniejoz..v blm 
ezonu; Apoll? 
_ ,,Dzieje grzeehu-. film na tl
 powieści 
SL terom«kiego. 
W BTdQOaC&Y: Adria: od niedzieli ,.Roz 
k06Z.Ile iUopot)""
 (Baby) z Mauricem Che- 
valier. Cristal: najnowszy film polski 
..Przrlłeda". komedja rysunkowa i tygod- 
nik Foxa. Kino ",
j;;kov.'e: w sobotę i nie- 
dzielę "teluna ma6ka
 & Dougłasem Falr- 
banks. 
W 'ronIBiu: Ś
'iatowid: ,.A L Ił - za.. 
tonęła" - premj.; Mars: Król Cyganów 
_ premjera; Lira: ..Sh
r1ok Holmes"- 
- premjenL; Palace: ....'"'Iie będziesz kurł.y- 

" - premiera. 


Z Grudziadza 


-:- IoIc:ł6ł iw. Krzyża. Sa.boietlatwo w 
Rudn
u odpra\', i 8ię w niedzi31ę 3. 12. o 
8Odz.
_ej w tamtej3zej szkole pOwSZechnej, 
Roraty odpra'ftiać 81ę bl:dą przez cały 
czas adwentowy codziennie o godz. 6,.3(). 
W pi4tek p
pada święto 
iepokaL Po- 
czl:cia Sajśw. Macji Panny. Porządek nL 
boteńetw iak w niedzielę- 
W czasie od 3-10 grudrua od
e 6ię 
",e wszystkicb parafjach grudziądzkich 
..Tydzień Mił06ierdzia". Z tej okazji urządza 
'W niedzielę dnia 3. 12. o godz. 2 po poł. Gru- 
dz:ądHi Okrę-g "Caritas" w Domu Parafjal_ 
nym .,wieczór bajek" dJa dzieci - W po- 
niedz.iałek '- 12. odbędzie 81ę zbiórka odzie.. 
ty. Uprasza SIę osoby, posiadajyce ja.kąkoI- 
w;ek r:będną odzie!, abY przygotoy,aly na 
ten dzień paczki, po które 
ł06Zą s
ę cz.łon- 
kime Stow. w. Wincentego a Paulo. za.- 
opatrzone w legitymacje. 
::'Iiadzwycujna kolekta na urządzenie 
gwiazdki bi
nJID odbędzie się w niedziełę 
3. 12. na wszystkich nabotefJstwa.cb. Rów- 
nlet odb4:dzie mQ kwe5ta przed k
em 
na ten sam cel 
CZYDi!Z za ławki w kościele iw. Kny!a 
na rok 1934 pobi
rać się 
zie w Domu 
Parafjalnym od poniedziałku ł grudnIa do 
czwartku 7 bm. w godzinach od 1-7 po POl. 
Kto do 7 grudnia za !!Woje miejsce nie za,.. 
p' aei, "traci prawo pierwszeństwa do niego. 

i
) kupIOne miejsca '"NydziE'rtav,iać się 

/..zfe w I!Obot
 9 grudnia w tym eamym 
czasie. Ceny za miej!lCa na rok 1934 z06tały 
znacznie obnitone i to na 12, 8 i 5 zl. 
Szan. Paraf jan. którzy zalegaj
 Jeszcze z 
:zapłac
i"m podatku kościelnego, uprasza 
sle o tlrE'lrulowanle 8wych zobowU\zaf1. 
Do roznoszenia oplatków w parafji tw. 
h.; zyta upowatniony fest tylko p. organł.ta 
SmoczyfJ.ski i p. Rochon. 
-;- WIadOmOŚCi paraflalDe - fara W nia. 
dz:elę, d!1ill..3 grudnia, rozpoczyna się ..Ty- 
dZIeń 
1I106lerdZ1a
; o godz. 10.3) uroczysta 
8uma; o godz. 19,30 lna.uguraąjna akade- 
m)a w Teatrze Miejskim Na uroczY8tość 
powyu:ą Z8.l'r86zamy wsn.tklch naszych 
paraf;an - 
. Roraty w faru r;dpra",iają eię codz.ie.n- 
nIe o. godz. 6, 
Dle-l w niedzielę I ŚWIęta. 
DnIa 6 grudnla ob"hodzimy odpust św. 
M:knłaj
 pa!rona ntlBz"f!'o ko{jcio!a. OdpUfit 
rozpoczme filę nieszporami we wtorek o 
godz. 18-lj, poczem 
dzi
 krótka nauka. 
W dniu 6 grudnia, cz-rl w sam odpust 


Grudziądz 


Naitaniej I 
Zabawki, wózki dziecięce j Jalkowe 
konie na biegunach. rowerki. torebki 
dam.kle, walizki, teki, ł6tka metalowe 
kosze podwójne Gr. 1m 
w Centr8n w6zk6w I zabawek 
wł. B. KIeszezewski 
(dawniej PeIlOW!łkzs) 
Gmd7.lądz, 3 Kala :j. 


.sLOWO POIIORSlUr - niedziela, 4nla 3 aruilDla 1133 


I KRONIK A I 


Mate lm. jak 1V dni powazednle; po mmy 
św. o godz. 7 i o gok. 9
 krótkie kazanie 
o Ś'\
. MfkohLju, Po połudnIu o godz. 18-e1 
uroczyste nirer;pory. 
Spo\Vi
i św. w 
 wi.eczor&m dla 
m!;'tcr.yzn; we wtorek. S grudnia og61na 
5JK"iedt dla wiernych o godz. 17_ej. 
W plą.tek 8 grudnia obchodz.1my święto 

Iatkl Boskiej Niepokalanie Pocz
ej. 
W3 czwartek dnia 7 bm. o godz. 17_ej 
spowiOOt organizacyj teń8k.ich; w sobotę 
9 bm. do spo\\iedzi św. zapł'1\szamy W8Z)'st. 
kicl1 ojców rodzin katoliC'ki C'h. 
Na niedzll
lę, 10 bm., pttypada uroczy. 
£otość Bra.ctwa św. Barbary. O godz. 8 Msza 
ŚW., o godz. 15 nieszpory E nauką. Nowych 
czlonk6w pr(yjmuje 8ię w kancelarjj pa... 
rafjaJnei. 
CzrD8Z za lawki w ko.,':ielc!! 
. 
1ikołaja 
nil. rok 1934, pobierać się b
zie w kancela- 
rji parafjalnej od ponledziallro 11 grudnia 
do pillrtku 15 bm. od godziny &-7 po połu. 
dniu. Kto do 15 grudnia za swoje miejsce 
nie upłacI, traci prawo pi
eń9t\Va do 
niego. NIeWykupione miejsca wydzierta.. 
wiać a.ię będr.ie w sobotę 16 grudnia w tym 
samym CZ8Sie. Ceny za miejsca na j3dnO 
na.boteiJst.wo 51\ na.s
ujące: w ławkach 
nr. 1. ł - 2ł i 26 po 25 zł. ławki 5 i 27 wy. 
noszą 20 zł. ławki 6 I 28 wynos14 15 zł. Dal- 
SIl' lawk lobnitono z 15 na 12 zł, z 10 na 8 zł, 
zSnałi2zł. 
-;- Dyiar aptek: "Pod rlotą gwiazdą". ul. 
Chełmiru,ka nr. 26. telefon nr. 399; ..Pod 
koroną", ulica J. 'Vybickl
o n". 39. telefon 
nr. 137. 
-;- Repertuar i'e8tru IDeJsklego: Cały 
Grudzillrdz mówi o prze
licznej operetce 
Ka1manna ,Dde1rczę z Rolandl.... która 
na scenie Tpatru }liejsklego ukate się w 
nadchodzqcy czwartek, d. 7 bm. 
f Wielka Mademla sokolstwa. Dziś 
wieczorem o godz. 20. 
dzie 6ię w &e- 
atrze mIejskim urocz)'sta akademja ku 
czci patrona sokolstwa Tadeusza K
U5Z 
ki I ku tlCZC%eniu rocznic.v powstania listO 
padowego. Ka program składają się: kon- 
cert, re-f)rM. wysł.ę.py drutyn sokolich r. 
ćwiczenIami wolnemi. piramidy. ćwiczenia 
na dr
u i poręczach oraz popisy sokolic.. 
Oplał1l. za wstęp wyn06i tylko 10 i 20 
groszy. 
iejsc:e rezerwowane i lot" po 50 
groszy. 
f 8łłzga.,b przy pOrcIe SzuJca aylUl& 
W&ZystJtich miłośników Iytwiarstv.a za- 
wiadamia się, te śli
awka obok portu 

z;u1ca będzie od niedzieli, dnia 3 bm., czyn 
na. OfIcjab}e otwarcie nastą.pl pótni
i. 
f wtec:zor.I[ musyka1Do.woka1aJ' . głm 
Daz1v,m klasyCZDeD1. W niedzielę 3-go 
grudnia. o gadz.. 16-tej odbędzie się w auli 
gimnazjum za staraniem Zarządu Kołll. Ro 
dZlcl
lskiE80 wieczorek muzyk1l.lno..wokll.l. 
ny, na który uprzejmie zaprasza .ię ogół 
rodziców mlodziefy. mIodzie! \\.6zyetkf.ch 
za.kladów naukowych oraz sympahk6w 
młodziety. Wspóldziałaj" luk. w wieczor- 
ku p. im. prof. Rog6Y8ka.-Zukowske., p. 
:){.a.ninkowa. p. dr. de Fr"ndl. p. &obieraj. 
f Wystawa bi4!k1 po1UleJ. Komit
 
Towarzyet\\a Czytelni Ludo-r.-ych urządza 
w zwlllrlku z ., Tygodniem K81ątkl" wysta- 
wę ksiątkl polskiej w jwietlicy pań!two.. 
wego gimnaz jum kluyc:znego w Grud%.ią- 
dzu przy ulicy Sienkiewic:za 24. 
Wystawa otwarta łM!dzie w sobotę, !-go 
grudnia, od godz. l
ID-t:!j I w niedzielę 
cd godz. 10-U
-tej. O łaskawe zwiedzenie 
wystawy upnleu. 
Komitet T. C. L 
f Zapr.y . biWach meł%ykalDych (od 
20 do 25 listopada 1003 r.) 
Urod-ła: kowal Michał Paczkowski - 
syna; piekarz Juljan Porzychowskl - c6r_ 
kę; robomik Bernard Jabłoilski - &YDa; 
wachmistrz SŁa.n;sław Sobkowiak - córkę; 
I'ObotnJt Ignacy BiaIkowskl - syna; ku- 
piec Franciszek Flemming - córkę; ekspe- 
djent Paweł KowaJeki - córk
; siertant 
)Iichał Pszonak - c6rkę; fryzjer Bernard 
WróbleW6ki - syna; kupiec Franciszek 
Kawski - syna; robotnik JIUJ Kruszewicz 
- córkę; roboUuk Jan Wolf - córkę; szewc 
Zygmunt Maj - syna; mistrz bła.chlU'9kJ 
AlojzY Knoff - syna; szofer Stan'slaw Ka- 
linowski - CÓl'k
; robotnik Zygmunt 50- 
lecki - syna; robotDik Jan Gonkoweki - 
syna. - l dzieeko nie6l. płci męskiej. 
f Wielka AkaiealJa Sokola w Teatr7e 
Jliejd:. Cclem uczczenia patrona Sokolstwa Po- 
.kiego Tadeuua Kcńciuszki urzlłdza OkręQ 111. 
..Sokoła" .. 8oboto d. 2. frudDia br. o ,Iodl:. 
8-ej wieczorem w Teatrze Miel.kim wlelk" aka- 
demjł 80kol
 W praQramle kOtlcert orkie.tr, 
woj.kowej oddziału mandolinbt6w "Sokola" I. 
piramidy. odczyt. ćwiczenia na dt,,*ku i porę- 
czach oru t.viczenia wolne druhen i druhów, 
W-łępwyncm10i 2O".Mlej.cereurwowane50,łr 
Ze wl:lZ«:du 
 urozmaicany proaram naldy .ił 
.podzlewat. te akademja powyi.za wypadnie 
nadzwyczaj obuJe. 


c! Skarbf Da .tr,cha. Niema mieszkania 
!,le?Da domu, IIdzieby nie było jakicM rupiecI. 
Jaluchś .terych. ZDIuczon,ch jui ubrań, znisz- 
czonych buclk6w. połamanych mebli. zbytecl:- 
nello ukła a chotby &rzynków .tarych materja- 

6w. Wszystko to niszczeje na strychu. .awadza- 
JilC I rozpylelilC brud. Wyrzucit ladnak ..koda 
bo małe si-= jeszcze przyda. 
I rzeczywi'cie bardzo alQ nawet przyda' 
Więcej nawet, będzie .karbem i jr 6dłem rado
- 
ci dla. wiei!! ubogich, oczywl
de odpowiednio 
naprawione I zdezynfekowene. Przecie icodałen- 
nie widsieć molemy. jak m.łebJiki podwórzo- 
we przeszukujlł I18jnędznlejsi. Poco więc mar- 
nowat rzeczy. dla na. bezutytecsne r czy nie 
leplei puemlenlć Je na monete miłosierdzia I 
oddat odpowiednieJ Imtytucll. Oto choćby do 
":Ssatni" G. O. "CaritM" kt6ry w tym celu 
urządza w 4a.In ł grudnia br. wle1k\ pubU- 
CZl1\ zblorkf oddei, I wszelkich przedmiotów 
dla ubollich. Wybierzemy więc co prędzej wszy- 
stko, co nam zbywa. &r6bmy z tego paczkQ I 
oddalmy kwestarzl'm, zaopatrzOllym w legityma. 
cle. któray nas odwiedził w dniu 4 frudnia br. 
Nie iałulmy bo to dla tych, kt6rzy tak bardzo 
mann", 
f W pou.łedzłai ek ,Zbiórka ocIzłełyl" 
Przysr;ly poniedzia.łek. d. ł grudma, 
dzie 
dnii)l]). "Zbiórki odziety dla biednych", ja- 
ką organizuje GrudZo Okł"':S .Caritas". Ape 
lujemy do \\"8ZY6tkic:iJ. mieszka.ńców n8S'l.e- 
go mlłiE!18, odc:zuwaiłłCYch niedolę biednych 
o poparcie tej zbiórki. 
f' Inangureela ,,'rygoc1nJ.a KSlosIerdzIa", 
W jutrl
jszą niedzielę, d 3. grudnia br.. 
odbędzif' SIę otwarcie wielkiego "Tygoduia 
Milosierdzia". Przedpoludnł..em o godz. 
lO
 odpraw
one Z08tanie w k()ściel
 11lr_ 
n)m św. ł.{ikolaja uroczY8te nahoteńatwo. 
które celebrować będzie delegat J. E. K.. 
ł3;ekupa-Ord)'narjU8%a podczas kt6rego ka.- 
zanie \!I)"głosi ks. kanonik prof. dr. Rasze. 
Ja. WIeczorem o godz. 19
 odbędzie eię w 
Teatrze }lieJ,skim wielka akademia inau- 
gurac:yjna z oor.1alem wladz I ducho_ 
\\ ietlatwa. 


Z B,dgOSZCQ 


Driurr aptek: Od 'Z1 Ust opada do 3 gru- 
. dnia apteka Piactoweka (pl, Pia.;towslu) i 
apteka ..Pod orłem" (Stary H)"Ilek). 
Od ł do 10 grudnIa apteka przy Biela. 
"ach (ul. Gdańska), apteka ,.pod labę- 
dziem" (ul. Gdaileka.) i apteka St.aroauej- 
ska (ul. Dłu
a). 
BJ'dgoskJe Koło aybOwclOtn, 1'OZ",jające 
się 6taJe, rzucllo m)':U utworzema na wzg6 
.rzach nad\\ 1Ma.ńskic:h w pobli4u Fordonu 
(na terenie ""6i Międ.zyne.) 10Ulillka ezybow 
cowego. Lotn!lko to będzie pi
rwsr.em na 
Ziemiach Zachodnich 1 ma być polem ćwi_ 
CZCII dla zwolenników ezybov. nictwa z cale- 
go Pomorza I Wielkopolski. W poblitu lot.. 
n.ska et&ną hangary Da tereni". 6tanowi... 
cym wlasno8ć m. Fordonu. Koło Sl,,) bowco.. 
we w Byd80Nczy . seuegu mła.;t okoUcr;.. 
n)ch zdołaJo jut sktlpić w swoich szere- 
gach około 200 czlonkó,,'. Po Botem Naro- 
dzeniu r.amierza ono Ul'Uc:homić w gma.ohu 
Lic
um łlaDd.Iowego tneci kurs er;ybowDle 
t.we., prowadzony w tym 8MDym z&kres.e, 
co poprzednie dwa, które wyszkoliły okolo 
150 osób, pnewa.t.n£e ,r. pośród mlodziet.,y 
bydgoskich. ezkół zawodowych. 
Hallerczycy ka ad. ...Wda kr6ł61r. W 
nadcbodzą.cy wtorek S grudnIa o godz. 7,30 
odbedzie 6ię w Re&uJ'llie Kupieckiej mi&- 
sieczne plenarne zebranie placówki bydgo_ 
6kiei Związku llaJlerczyków z referatem 
red. Fiedlera. omawl&jącym tegoroczne 
rocznice S&elana Batorego i odsieczy wie- 
deiIBkieJ. Poza tem na porządku dziennym 
sprawy organizacyjne. Zarząl pla.có.....ki za- 
pruza na to zebranie nie 
ylko czlonków 
ZwiazJm, ale r6"nlet hallerczyków ni
 
&zonych. 
Potu. W piątak 1 grudnia o gOh. 7 
wiecz. w)buchl potar w domu Wojciecha 
Ha.łduka przy ul. Toruńskiej 65. Zawer:....a... 
na strat pota.rna stwierdziła ogień w pral- 
ni. Jrl6ry szybko zlikwidowano. LelLkim u- 
IZkodzenlom uległ sufit. 
K.ara 4Ia opoaycloD.lstcnr, Na jednem z 
zebrań przedwyborczych w m1.utecz.11.U Bw 
dnie nad Notec:14. niejaki JakOb WoJde.. 
ChoweJd, którego imćpaD Boy - teleń.ski 
6WOją rek1a.lw\ na lamach pi6m wa.nrzaw- 
aklch J)OdnieAt chciał do l'I&lnJ' Utera.tó.., 
wypowiedział w lIZCZerollcł swojej elowa 
mniej więcej naatępujące: 
_ Jak chcecie. róbcle sobie endecką li- 
stel Ale p6tnłej nie miejcie pret.ell8ji, jetell 
zad06icle s
 do ma,gJstr&tu po zapomogr:. 
pO ziemniaki, a tam wam powiedzą: "Nie 
Jd08OW8.łeś na ..jedynkę". to gin z glodu. 
'Niema dla ciebie zapomóg, ani zlemnla- 
k6wl" 
To szczere wyznanie wiary .łIBD&e1j'tlej" 
pana Jak6ba Wojciecho....aklego wywołało 
wlJr6d zebranych oburzenie, a wśród nie.. 
IiCZa'1Yob na IJIIJt przed8tawlcleU . buclil- 
skieJ ..&8.llacjl" mocną konsternację. 


,..:mmmmnmmmIlIlIllIlIlIllIlIlIlIllIliIlIlUIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIUIIIIIIIII""IIIIIIIIiiIlIllIlIll""1II1IIIIIIII
 
I r " MAT E RJ Aty n8 .br8nI8! pl..zc.e, .mo- == 

 kl"gl, fr8kl, .podnl. I t. p. 
 

 Biel.klej fabryki 8ukna Gustaw Molenda I S y n ! 
g w lakoleI I cenie nledołdgnlon. II g 
g Wlaan- ak lad, .. I'o.n.",kl.m I.na Pomortu: POZNA N Plae Św Ku)'d,1 nr. I a 
g BYDGOSZCZ. ul. Odafi,'b nr. II. TORUN. Iti. S...rata nr 111. GJ)Y
UA, Plac K..."b,kl 11. == 
== uDAŃSK. l.all'ea." 3,. Skl.d, kon"Jlnat,Jne: == 
- GRl1DZJĄDZ. oUc. 11tara "r. I lir_a Ja.. Palu.zlCl_- lcz . 
Olbrzymi 'll'ybor. rnowrocław ul. 1(,61. JadwiEI 37. Urma J6.., D.IOth, C.n, 'abr. 


1111111111111 


I , 



. , 


'III II 


lIł II III 


" 


II _ 


Nr. 279 
stan pOgody, Tempel'8lł.uTa P1'W1et;; 
 
CłliS"U doby od godz. 7 rano dn. 2 12 na' 
sza +. nll.jniuza - 5 (3). JWy! 
Stan w dniu 2 12 tern. o godz. 11 O C'ś 
paw. m Witr E pogodnie. . I n, 


--=- 


(( \".. 
..-::1 ..... 
;';/7';' I 
J' 
 
. 
,..:\.. I,) 
..
,.

 

 
"
ł..

 ' . 
",ł! I 
. . 
 . 


- 


o CZEM WIE 
KOPERNIK Y 


Przellezać 
" ' wydawaDą 

 re.złęl 
Psycholodzy ameryka"scy stwierdził' 
te mIody cz/owiek. kt6ry nie prze/'cz " 
otrzymywanej reszty, lest zlym mate
 
rjalem na męża i ojca rodzinY. 
P6jdq dalei. aniżeli amerykańscy psy. 
cholodzy I powiem. 
e n. p. urzędnrk 
kt6ry nie przelicza otrzymywanej reszły,' 
jtlst zlym urzqdnikiem. ' 
Slużę przykladem. 
"' Podg6rzu. do destyli. "rryszedl 
urzędnik. Odrazu postawiono mu duto 
w6dki i dużo piwa. Urzędnik "il. a po_ 
tem polożyl na ladzie "ięciozlot6wkę. 
Takq sr"brną, okrąglą. 
Wla
cicl"lka skoro wydala resztę: 
dWIe dwuzlot6wki I 1ednoz/ot6wkę. Ra- 
zem r6wnież piił zlotycb. 
Vrzidnik. nie licząc, scbowal pieniq. 
d
e 00 kieszeni i wyszedl z desty/'o 
Kto był tvm urzidnikitlm i dlaczego 
w ten spos6b wydano mu resztę z pięciu 
zlotych woli nie pisał. bo mam jeszcze 
nadzieli. u sił poprawi ; będzie liczyć 
wydawanq mu w knajpactJ r"sztę. 
QRZEQORZ 


Przed 25.ciu lal, 
S4d RZ38Zy w Lipsku skazał 080.dmk6w 
Polaków ubogiej wsi Kasparusa. na zapla_ 
c:enie 1500 mk koszt6w 84dowych i na 
1.nacme kary wl
zicnia w spra\\;e strajku 
szkoln88'O. ..Gazeta Torut:leka" rozpi8a!a 11- 
etę skła.dek na rzecz rodZ1n &kazanych. 
Składki z Torunia naplywaly dos)'Ść obfjci
. 
Wydawnictwo ..Ge.zety Toruńskiej" ofiaro. 
W&
o 20 mit. 
Zlodzieje włamali elę do składu netniks 
Schinauera przy ul. SzewskIej w Toruniu 
I za.bra.li wedlin i gotówki na sumę 60 mk. 
W RywałdzJe pod Wąbrzełnam i2-letni 
gospodarz Fleeher popełnił samobójstwo, Z8_ 
dawazy sobie ł głebolne rany not.em w 
plenL 
W Rogof.nie liatonosz SmoIit'lski UZ,)8kal 
pozwolenI" na r;mianę nazwiska na Schoen- 
berg. Niestety, byli widOC:uUe ludzie, w8ty- 
dzący 8:e polskiego nazwiska. 
Sejmik Powiatowy w Toruniu postanowil 
oddać bezp!atme grunt potrzebny do budo- 
Wf nowej kolei z Torunia do Umslawia. . 
W Kisielicach syn gospodarza MłII'O&& 
t pewien czeladnik netnickI. wracaj&(: do 
domu, szli przez zamarzmęł.a jezioro w Go.. 
rynlu. Lód załamał się . obaj młodzi ludzie 
uton
11. 


- 


Kronika sportowa 
Zawody bOuerald. pomiędzY "AstOrją". 
mistrzem BydgollZCt:y a Gryfem - Toruó, 
odb«lą alę w niedzielle 3 bm. w Toruniu 'PI 
Strzelnicy O godZo 19. Miedzy inn. walczy
 
będą z Astorjl: WalkowIlki, Dorsz I Kara.. 
eek. a r. Gryfu: Serotyńekl, Grenda, Gra- 
bowecy i Zacbarek. 
Zawody zapowiadają się bardzo cieka. 
wie. (ke) d2ł25 



 


I 'HOTEU 
f
ł 


,. 
p 
 
"', ,.'- 

 
j1 - , ! .

 
t(j ) .



,
. \., 

 
#
 

'4 
1.. f? 

\ 
4P

 
 
\

 
. 
Port jer, kthry nie mógł pohamować ewu' 
Jej ciekawoAd. 


, 

. 
rJo'f- 


, , 
JESC TRZEBA 
,"IIIIUIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIOIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIOIII 
a drołyzn8 wielko. Więc korzystaic
e 
z naszych s k I e p 6 w. Mięso z uboJu 
eksportowego sprzedaJemy po cenach 
bordzo niskich. Prosimy zwracał u w
 
łZę n8 cennik. 
Wybickiego 4&. Gr 1194 
TorufIska I - Chełm1ftska 40. 
- 
. -
>>>
Krwawa zbrodnia w Dowiecie 
starogardzkim 
Zastrzelili postenankowego p odczas pełnienia obowi;p:ków 
służbowych 
Kto będzłe ponOslł koszta? W sobotę 25 Starogard, pią.tek ski, zamieszkały w Starogardzie. - 
11 br. wyko
no 
e dziury nA ul.l. Wczoraj nastą.piła w Zblewie pod Wspólnik jego nazywa się rzekomo 
cBcb wyc1ąga.Jąc kaml611le, eelem 
wie- Starogardem krwawa zbrodnia. Sto Becker i pochodzi ze Świecia. 
nia dł:¥?W «!la rekl
y W)1!orczeJ nr. 1. r post. Drzewiecki i post. Matusiak z po- . . . 
Obecllle J
t 
 grudZl
, dawno po wybo. ; sterunku w Zblewie prowadzili docho- Jak nas informuje wojewódzki u- 
ra.cl1, a.dzIUry Jeszcze m
 811. zabruk
e. dzenia w sprawie kradzieży świń. Oko- rzQ.d śledcz y aresztowano w między- 
Ubiegłej nocy pewna kobIeta. mocno 6U
 po ł od 15 30 . . . . 
lurb0'W8- ła wpadając do taikiej jamy. Kto o g. z. . na,tkn
l1. SIę na dwoch czasie drugiego opryszka w Staroga.r- 
będzie pladł koszta? Czy jedynka? Kto dal podeJrz
nych osobmkow, których za- dzie, niej. Klemensa Węckiego, który 
pnIecenie wykopanIa tych dziur? :2:ą,da.my trzymalI celel!l wylegitymowania się. starał się popełnić samobójstwo przez 
wyjaAnień, atebyśmy IDO(!1'i pociągnąć tego Podczas tego Jeden z zatrzymanych do- otrucie. Po wypompowaniu źołę.dka 
gościa C!0 odpow.iedziaJn06d 
owej . ma był z kieszeni browning i slneW do nie zagraża życiu jego żadne niebezpie 
lerjalneJI Te
 po sromotnej przegranej post. Matustaka. Kula przeszyła pierś czeństwo. 
10 natura1me ..nIe ma Pana w dOJI1Q"1 w okolicy serca i spowodowała natych. Sprawcy byli za.wodowymi bandyta- 
LUBAWA mlaatow, śm1eri. . mi, gdyż znaleziono przy nich broń 
Znlnr acWd. Więzień Rybiflski z 'POW . St. post. Drzewiecki podję.ł natych- różnego rodzaju i narzędzia złodziej- 
dzialdowekiego, OOsiadują.cy tu karę 2..leL mIastowy pościg. Podczas pościgu użył skie. Dochodzenia prowadzą. woje- 
nipgo więzien:J& uciekł z więizeni& wczol"8lj broni palnej i wystrzałem z karabinu I wódzkie i miejscowe władze bezpieczeń- 
i dotąd nie Z06t&1 jeszcze &chwytany. NaJe zranił poważnie jednego z bandytów. stwa, po ukończeniu których sprawcy 
ty podni
 te Rybiński uc.iekł jut po raz Ranny, który chwilami jest przytomny ohydnego morderstwa stanQ. przed sQ.- 
drugi w CZ8J!ie ods1ad
ania. ks,r.y. Pierw. podeł. że nazywa się Izydor Muszyń- dem doraźnym. 
szy rU wOOclł dobrowolme po kUku dniach I 
=:: = :
:: -. i GdYnia beIDaśrednia pał_czana 
Potu. Dnia 23. 11. br. ok. godz. 17,30 Z Dalek. - m Wschodem 
oroalił 6
 na 8
odę Lfcalla Józefa w Elgi- 
Bzewl!' w I)OW. WQ,brzeskim et6g BłotnY. od 
kl6rello zapaUła elę r6wniet stodoła i do- 
!U.Zl"lnie T4t0l"Zała.. W stodole spaliło się o. 
koło 30 fur tyta niemlóoonego, 10 fur mie- 
szanki I 10 fur siana. Ogólntl. BLkod
 obli- 
cza D06zkodowany na ł500 zł. Zabndowania 
ubezDieczone 811. w Pom. stow. Ubezp. w 
Toruniu na. OKólną. sumę 12850 zł". Docho- 
drenia w- c:e].Q uatalenia 
C£JD" pa!a.ru 
.". JC-ku. 
CHOJNICE 
Skład Dowel Iłedy MIeJskIeJ. W nowej 
R.1liz.ie Miejskiej miasta Chojnic zasiadać 
będzie at 12 unł:dników w tem 3 emeryto- 
wanvch. Dalej 6 rzemieślników, następnie 
tylko 2 kupców I 1 dyrektor banku, 1 robot 
nik. 1 rMta1J1'8.tor i l praoo;vnik umysłowy 
"r)'watny, a właścicieli domów dwóch. 
t!. ProwokacJa blUerowclnr. Na słupach 
reklamowych zauwa.tono naklejone ulotki 
z nap.jAem ..HeU Hitler" ora.z uwidocznion" 
Bwastvkł:. Policja wdrotyla energicz;ne do. 
cho'.izenia. 
Jeteli do -powytsZego doda. się fakt, it 
przed kilku dniami hiUerowcy dopuścili 

ie na tuL d
'orcu grubego wybryku. to na 
su
'a się mimowoli pytanie, r:r;y władze pol 
,;kle nie 1I0w!nnJ'łlY O6lrzej występować wo 
bec roz:r;uchv.-alenla eię Niemców tuL Lag04 
nościa slO ich nie upokorzy. lecz przeciwnie 
rozzuchwILIi. Do tego przyczynia się takte 
w m8Clll1ej mierze przejazd lic:::mych pocią. 
1:6w z hitlerowcami, z których rozbrzmie- 

'a hymn hitlera_ki a takte liczne prze... 
Jazdy samocbodów niemieckich z hitlerow- 
rami. Na samocbodaeh pawiewaA flagi ce_ 
sarskie i 8wuty.kL (d) 
STAROGARD 
"Czeł6 PWaI"'. 0Iń&t.nia wieczornlca Mę 
skirI!O Chóru Ko4cle
t która odbyła się 
dl!' 26 lJstOł)ada na san p. Wojcieszaka, 
mlala wiełkie poW'Odzenie. Na wstępie ze- 
sPół Chóru Kośc. odśpiewał cztery pioonJ 
chórowe, z których na szczegóJne podkreś!e 
nl6 zasłułroje ostatnia: .. W
ro-M11 śpiewa- 
ry". PubłicznoAt hucmemi oklaskami na- 
I/rodzlła śpłe
8k6w. Wysoki 
iom Chó. 
r! f:m'«1zięczać maina dyrygentowi p. Klo. 
9?",I. oraz solidarnej W8p6łpracr ",azyat- 
kIch ś:iewaków. 
W dnWej części wJeczornlcy odegrano 
dv.:!e m:tuczki t.eatra.1ne p. L .,Siu()ce wla. 
no I 
.'W«3ele Zosi". Crotowe role dolino 
oddali tJ. Liedtke. Scl\roedor, Mac.hallńBkI 
I O
p.owska. Wszyecy aktorzy wywlćłZ8U się 
lIaletycle _ swego zadania. 
PUCK 
. Ze
18 wydaloDego robotolb. Właści- 
tlel 
Icmaki 
ymański z Lc
niewa pod 
PuckIem ostatnio dQtko ranny został dwa 

 I uderzeniami noła. w głowę pnez wy- 

 0!11!RO z pracy roIIotnDta. RaDnY prze- 

 I ,
ezif11V zosta.ł do 8'1I))Itak w Puctu. Poli- 
robotnika &rI'BLtowala. 
s tr6/1ek ale roniJ.. Elektryfikacjo. mla. 


 Przez Poroorsk4 Elektrownię w Gródku 
. Uwa się ratno napr.zód \V tych dniach 

Iesz
ańcv otrzymaJ" drugi bitftetyn elek- 
d:
D1. Informujący dokładnie o _szelkich 
""ląc vcb ooczylla.n.1ach. Do lutego ma być 
III EOny w 8ie6 Gródka cały rynek. obec- 
IJI
 It ut ...łączono zostały n!9kłÓt'O odcinki 
wal! a. W
al Powiatowy miastu tyro- 
lekł_':!kseł Il1L 150 tysięcy z.ł na .koszty e. 

'1uu--łI I 1Jkw1daej1 aI"Jrtrownl mie,i. 


- 


!Ih'. Z'JI 
- 


CHELM%A. 


'Walka . be&rObOCIem. MagiBtn!Jt m!8sI.II. 
Cb31[11£y zat
dnl.s. od dnia 22 bm. na prze 
. S tygodni 000 robotnl.ków. z tych Je!!.. 

'
połmva pra.cu!e "'! Parku 3 Maia. 2JIŚ 
druga. polowa 
Jęta Jest p
mi nad od_ 
Nodmenlem MIałkusza. Dz1enny zarobek 
, zczególncgo robotnika za. 8.godzinny 

& pracy. wynosi S z
 z czego otrzymują 
dwie trzecie w naturalJsch i jedną. trzeciĄ 
w gotówce. O dalszych 
rojekt.a-h pomoc.y 
bezr()lbO
ym na okres umowy dotychczas 
nic niew1adomo. 
UruchOD1II1D;łe kuchni 
bogIcb W PJ"Ly- 
szlyrn tygodmu rozpoczDl
 znowu IJWoją 
d'Zialałność kuchn1a 
boglOh. Uprasza się 
BzanownYCh o
y
ateh m. Che.łmty, jak i 
okolicznych- zremlan o materJs,lne WSpar_ 
cie tei potytecznej instytucji. 
załotanle szk6łki drzew w paiku 3 Kala. 
We czwartek 
 11 załorono szkół
 drzew 
w pobl1tu piaty. zn&jdują.
j się w parku 
;3 Maja. W ten sposób 
8816trat będzie po- 
krYWał zapotrzerowaDle na dIU1Wa w 
wlll6Dym zakresie. Na1etałOlby ty'lko zmie- 
nić ogrodzenie, aby zajtl.i:e nie mogly 
u6zk&dzić moldych drzewek. 
CHEŁMNO 


. · Rozwiązanie centrum sOpOckIego. W N. 
Jest
 sąd
 towarzystw Z'Bpisanych w 
SopoCIe zapIsano w dZ1ale sopockiej partii 
centrowej wzmiankę: towarzyetwo rozv:itl._ 
za.lo się. 
· Na dwa lata wfęzIenia za obrazę b.IUe. 
rowc6w l dr. Rauscbninga skazan,y zoslal 
kllP1ec Elka. On,gorwicki, obywatel rumU!li.. 
skL 
· 
yrzucona. z. trBmwaJa zostala przy 
zakręc1e na mosCJe Irrgarten pf\\'11a ni
 
wiasta, h-.t6ra na szczęście odnwsła tylko 
Itejsze okalleczenia. PrzeVli
ono fą do 
lecznicy. - 
. Budowa nOwej drogi z Do1iD,y J8IŚkowej 
(1aeschk:mtaJ) do Biesikiena (Pietzken. 
dor!) ma być niebawem rozpoczęta.. Prz\' 
budowie tej około 40-50 robotników ma. 
znaIetć prz
 3---4 miesięcy pracę. 
. Korespondent prasy B--łIła Knicker_ 
bocker pnybyl do Gdańska celem zbadania 
stosunków politycznych wschodniej Europy. 
W szcz3góIności ma zbadać, 
 napięcie 
stosunków politycznych na. tym terenie 

agodD1alo. Pobyt jegO' potrwać ma czae 
dłutBzy, przyczem przewidziana jest po.. 
droż p! PołBce. Knickorbock
r był już po- 
przednIO korespondentem moekiewskim 'WY_ 
dawnictw dziennikarskich Heamta, a na- 
s
pnIe korespondentem berlińskim ..New.. 
york Evening PrelS6". - 
. Radosna "twórczośe. pod _..JrłOOM 
t1'zynas\:kI. Pomeważ Zw. Pola.kÓ'W, to zna.- 
czy pewnym jednostkom z tego zacnego 
grona, nie uda10 Bi
 usunąć zarządu z p. 
Le:ndzionem na czeh ze Z. Z. P., ani dobrać 
się do kasy, w1ęc p. Sojecki, oczywiście z 
wyt.s:rego polecenia, utworzył -w ub., soboł4 
nowy związek zawodowy. Zadaniem 
 
zrzeszenia niezawodnie będzie rozbicie i 
oełabieme zasłu:ton
j organizacji Zjedn. 
Zaw. PolskIego. Będzie t-o zgodne z ogólnI}, 
działolnością Zw. Polaków, a tAkrie zgodne 
z tyczenm-mi 2:ydów i masonów. Znamien- 
ne., ta .na. ulotce, wzywającej na odnośne 
zebranie P. Z. P. (Polskie Zl"ZI'.&8Die- 
odprawii w 8ISyście ks. ks. prob. PronobiBa. czemuż nie zgrzesz
me? - Pracy) znajduje 
i Trzcińskiego. p1erwilzą, uroczystą. Mszę się akurat 13 nazwisk (Sojecki, Olszewski, 
św. Kazanl
 bardzo piękne wygłosił ks. dyr. Małach. MokwiJ'iski, Ku.nc, Kempińsld - No.. 
K1..1rowski. W uroczyst
 tej wzięli udział wakow8k
 i in.) Trzynastkę UW8ItajĄ' na.. 
fundatorzy. cały komItet budowy kościola, ogól za liczbę zlowr6tebną.. Niewiadom.o co 
bardzo wielu wiernych i toWarLYstw&. 
wda r:r;y dla tworców, czy dla pnystę- 
Zaznaczyć nalety, te świątynia. 6tam
ła pUJąCYclL 
na placu, na którym znali!ziono pn.y ko- .. Proces ełgaDowskl. Proces przeciw 
pamu fundamentów ury starotytne z wie- EberhardQWi Lauterwaldowi i towarzv- 
ku oomego p. Chr. ;;zom odbędzie 6ię w środę 6 bm. o g04z. -9. 
P ODGóRZ pokój 129. Chodzi o spTawę napadu na Po 
lRków w Ełga.nowie. - 
Zebranie S. :M. P. W ub. pOniedziałek 
VI salce parafjalnej odbyło sie plenarne ze- . P6łtora rokD za pol,c..6ode kIIątkL 
branie S. M. P. przy bardzo IicznYID udzia- Kołoduej Ewald Wesen:!r z Gdańska eka_ 
le czlonków. Zebraniu Drzewodniczył pre_ zany został na półtora roku więzienia 
zes !liwiil6k.ł. Na zebra.ni'I obecni byli: (przez sąd), poniewat posi&de.ł tak zw. 
takte ki;. ks.: prob. Domachow6ki i wikar.i 
qj,ęgę brunatną, o potarze "reichsta@u"-i 
K
'zan. Po sprawozdaniu z ś\\oięta. mło- JtI. wyJOC';yczal. (To chyba nie za. mało). 
dziety wygłosił prezes refp.rat o powstaniu . . Nl AC;pM"';""ka" Jak opowiadają. na 
liDtopadowem. Poza referatem rocznieę Knelpab al"eBY.towano pewną. niewi8lS
. 
powstania uczczono jeszcze popisami or_ która otrzymała kartofle od "winterbilf
 
kiestry. \\"erku
 i prosiła, aby iej na pn)"8Zły TU 
Po kwadransie ewa.ngelieznym p. t. dano lepsze kartofle. - 
"Szanuj bliźniego swego jak 6iebie same- . Budowa statku dla Chla w słOCIIIIl 

". - wygłoszonym przez ks. wik. Kry- Scbichaua. Stoczni Schichaua zlecono bu_ 
zana. pnYBt.ą.piono do spraw wewnętrz.no- dowę bagra dla Whangpoo Censervancy 
ol'l1.'anizacyj.nych, poczem zebranie- za.koń- board w Szangha.ju, w Chinach. Budowa 
czono haslem ..Gotów". bagra dokonana. ma być w GdańBku, m"8Szy 
'Dzień ubogich. J. Em. kB. Kardynał wy- na w Elblągu. Będzie to największy bager 
dał odex,vę w "prawie "Dnia ubogich", ma jaki tu zbudowano. 
jącego sl
 odbyć w nied"lielę S bm. W po- 
wytBzym dniu odb
ie się wspólna Kom. . 1110: Cohn zmienił nazwłsko wraz r; 
św. członków "Caritas" roza biednych i b!!Z lwtl. toną, z domu MaliDchewska i dzietmi 
robotnych. Po popołudniu zaraz po nie_ na Karsten. Równiet wyparł się swego 
BZJ)()ra.ch odbędńe się w sali Central uro- nazwJBka u
nik banku Gerha.xd Sako. 
CZysta. akademja celem w sercach paraf jan bie1B
y Ci to zapewne dawni:!j inaczej 
więki!zep;o zainteresowania się Bpr&W" do- brzmla10) ila Zander. 
broczvnno
 z nastęP. programem: Powi- . Sowiecki kOnsul geDeralny dr. Katbu 
tanie I "ławo .,,'Stępne. występ chóru mje 
p
 Gdańsk w niedziel
 \V pol. uda, 
SzaDE\I1:0 SMP, deklamacja, refera.t, słowo Jąc się prr.ez \VaT6ZRwę do Charkowa. mI:ij 
potegnalne i wspólny śpiew. s-ca swego przyszłego urz
do"'ania.. 
Wstep do sali WOliny, lecz tylko dJa do. 
rosłych. Spodziewać Bię nalety licznego u. Kołe gospodarcze w Gdańsku w niepokoJD 
d:z:ia.łu: miejscowego obywatelstwa na aka. - Gdańsk. sobota 
demiL Wielki niepokój w @dańskich kołach go_ 
Osobiste. \V dniu 29 li6topada odbył &i
 spodarczych '\'\-y'W01ało rozporządzenie mi- 
ślub P. Klary Katmlerowskiej, członkini nisterstwa opieki .społecznej, upowatmaJtI. 
..Sokoła" teńskiego z p. Stefanem SzalkoWo c
 władze polskIe do zupelnego zamknif'- 
6klm. urzędn. urz
u skarbowego w Toru- cia dowozu środków tywnośdoW1'ch i nB_ 
niu. Obnędu ślubnego udzielił młodej p8_ ł"zędzi z Gdańska do P(}
ski. - G-dat1ek 
rze k6. prob. Doma.chowski. Stosowne 'Pie- uczynił to jut oddawna w stogunku do 1':Ił 
nia wYkonali członkinie "Sokoła" te1'1Bk. ski, vtł:uc;IDlaj
, a w części poprostu ull!e 
Szcześć Bote mlodej Parze! motlnnaJ&C zuRełnie. dowóz -z; Poleki nie-- 
Zebranie Zwł.z,kD InwaUdów Wojenno których artykułów tywnościow
'ch jak mi'! 
odbedzlo sil;: w niedzielę o godz. U w loka- 'sa, kartofli, mMłe., więc 6t080WIl:! IrBrzą. 
lu P. KrutZyń.skiego. !\& porządku obrad l dZeDle także z p)1skiej stron)" zadziwlc tu 
bardzo wa1ne sprawy. wobec I.ego spodż!e- 'nikogo nte powinno. Znumiennem. jNnaj;, 
wać Bi-ę na1et
- liczn
o udz:ialu członków jest" te -d%.i.aje si.
 10 podczaa układów poło 
w 
--.. ..4.I.....
j.
 


.sLOWtJ I'01IIOBBKIB"' - nledde1a, l1DIa 3 grudDla 1833 


Matka ks. Dembieńskiego wciai ieszcze 
nie odnaleziona 
Zaginięcie Jej jest wiQCej, niż 
ow e 
Nowemlasto, sobota. cy wogóle osta.tnio nie wydobyto m- 
TELEFON WŁASNY dnych zwłok. 
Wczoraj w południe obiegła miasto Fakt zaginięda matki księdza Dem- 
wfadom?ść
 iż wydobyto z Drwęcy ko- bieńskiego, właśnie w gorQoCym okresie 
ło Dęblema zwłoki kobiety, które przedwyborczym, jest bardzo zastana- 
rozpoznano jako matkę księdza reda.k- wiają.cy. KsiQ.dz Dembieński. jako na- 
tora Dembieńskiego. czelny redaktor narodowej "Drwęey" 
Pod Dębień wyjechał niezwłocznie ma wielu wrogów wśród znanych mę- 

m
hodem. .p. dyr. Bark i stwierdził. tów spolecznych, które w gazecie s.w?" 
ze. wlado;nosc. która poruszyła Nowe- jej i na zebraniach zawsze odwazme 
mIasto me polega na prawdzie. Z Drwę- piętnuje. 


Z I«mcem ub. tygodnia nastąpiło 'N I munikację okrętowtl. z następującemi por- 
Gdyni uroczyste otwarcie bezpośredniej tarni Ds.lekiego Wschodu: Penang, Port 
regula.rnej .linjj okrętowej z Gdyni do por_ Swettenham, Singapor, 
ong_Kong, Shan
 
tów DalekleJ1,'o Wschodu. Nowe połączenie hai. Kobe i Jokohama. Poza tern statk
 
zos,talo uruchomione za pośrednictwem Fa!" Far East Line przyjmują równiet ładunki 
East Line. będącej \
łasnością, dwóch wieł- na bezpośrednie konosamenty z pneła- 
kich &nKie1Bkich towarzystw okrętowych dun1dem do szeregu innych portów Dale- 
'W Londynie, posiadajtl.cych łącznie 171 kiep;o WBChodu. 
statków o pojemno!lci przeszło 1.200.000 Uruchomienie nowej linji ma. dute zna- 
BRT. cżenie dla Gdyni, zarówno z racji unieza... 
Statki Far East Line będĄ odchodziły z leżnienia się dzięki niej w obrotach towa- 
Gdyni w odstępach 3-tygodniowych. Dnia rowych z Dalekim WBchodem od pośred- 
25 bm. odszedl pierwszy Blatek "Heolenus" nictwa obcych portów, jak i wzmotenie ro_ 
zabierający z Gdyni drobnice i węgiel. N!I.- li Gdyni jako portn .tranzytow.ego. dla wy- 
stępny odjazd nastąpi dnia 16 grudnia br. miany towarowej mIędzy krajami bałtyc- 
Za pośrednictwem Far Ea.st Line Gdy- kiemi. Eurapy środkowej. i wschodniej 
nia uZ}"6kala bez;pośrednią regularną ko- a Dalekim Wschodem. 


111 "iii"":': """'''''.''
''n.''''"1 
kosztuje 
egzemplarz 
SŁOWA 
POMORSKIEGO 
zamawieć matce we wuystlrich allen- 

 turach. oraz w ekspedycji. - - - - I 

lIlIIlIlDllllllllllllllllllllllllllllllllllllllmllllllnmnnllnlllllllnmnffi 
WIEL&. pow. cholnlck1 
6. Kradziete. W nocy z dnia 2:1 na 28 li_ 
stopada nierz.nani dotąd sprawcy rozbili kł
d 
kę do zamkniętej stodoly handlarza p. Pl1ń 
skiet::'O i Gkradłi z niej 2 rOVl'en:, będąC
 
własnością, Plińskiego I jego zięcIa Pes.tk1. 
Xastępnio włama.li się do SZOPY. gd-zie za- 
brali wlę.kBzą. ilość zaJtupiom-ch skór. Po 
rlodziejach niema śladu. CZY oolicja "':P&d. 
nie na troll d..dziei? Dotą.d bardzo lIczne 
kradzieto nie zostały wyśledzone. 
Tej 68.IIlej nocy skra.dziono właścicielo- 
wi p. N. w \Vielu 9 now0Z8Sadzonych drzew 
owOCOwych z ogrodu. Jest to jut trzecia 
kra.dziet drzew u p. N. " 
LUBICZ kolo Torunia 
PojwłęceDle Domu Bołego. Wielkauro- 
cZ)'6to6ć kościelna odbyła Sl
 tuta.j dnia 26 
listopada z okazji pośv.ięc
nia 1l0woz-bUdo. 
wanego kościoła. 1est to 'Wysiłek wproot 
ntl(f!udzkl w prze:iągu 4, miesięcy zbudować 
o wlll6I1,Ych sIlach ten piQkny kościółek. Za 
ogromne te starania koło budo\
y wyra1a 
paraaJa swe podziękowania ks. ,prob. Klino- 
wi, któlj' niestrodzenio zbierał fundusze 
takto poza paraf ją, pamiętając o tern, te 
pB.ra.fJa 8ama biJdna. W Ul"oc7.
.tllej prO:l'sji 
pnenlósł O. kanonik Kozłowski Przenai- 
śwktszy Sakrament z dotyobctaSO'Wej ka. 

-rw _ .szkole do nowej świąt,n!. !Mie 


w pr..dpl_C.. 

y
@@llnIii@w@n 


!Su. 11. 


Prawidłowe łrawłenle I zdrową krew 
06iąga się przez codZIenne używanie po 
pół s7Jklanki naturalnej wody gorzkiej 
l"rancisz:ka..J6zefa. Zalec. przez lek. (k938 


Napad rabunkowI 
5-clu zamaskowanych bandytów napa- 
da na dom rolnika 
Szembruczek, pow. Grudzią.dz. - Dn. 
29 11 o godz. 20.30 w Szembruczku w 
pow. grudzię.dzkim napadło 5-ciu za- 
maskow!J1ych osobników na dom rolni- 
k
. Lukasa Edwarda. Napastnicy po- 
bIlI wymienionego żelaznym prętem i 
zrabowali 42 zł gotówki, 15 kg. słoni- 
ny, 6 kg. szmalcu, 1 i pół kg. masła.. 
ogólnej wartości 110 zł. Po dokonaniu 
rabunku bandyci zamknęli pos.zkodo- 
wanego wraz z żoną. w piwnicy i zbiegli 
w niewiadomym kierunku. Dochodze- 
nie w tej sprawie w toku. 


Z GdeAska 


Jł 


.
>>>
,.tSLOwo Po.ORII"
 - niedziela, dnia 3 grudnia 1833 


Nr. 2711 
---... 


Str. 1
, 


11 


Ratunkul 


Na pomoc! Policia' 
K
 w noc
ło1:-"' wołaj,cego na .puszczy _ - Marzenia' cI.teJ głowy · 
z otlar
 nar. :- 1eC

na emocJa - Kobieta już dawno p rzestała b ć - Nasz Wywiad 
. 
ym - NiedoC
lanle własnych sił prze: kobiety ośmiela opryszk1w 
,
':.chem mar. 
\\, JtrunCJe .rzeczy 
tosunQk mIędzy oby- stoi obok wojew6dztw zaw 'k ś " runiu 

vat()l
m a zblCrową J()dn
tką nadrzędną. niej się crłowiok czui:- na w
d

a 
an

: 
ie

rome ul1,cy d08!rz e łdam kilka 
Jaką Jest paiJt;two. uklada SIę. W ..posob n
_ weJ.:Q munduru SzłyŚmy obo.k sieb 
. d me Ich. ale mkt z nlch nie PrzySZ 
taci 
der Pl'06t}': obje strony obowllłzane aą do stron jezdni 
i tr . ' _ ,le. ja o mocą. Przypwszczalnie bYli tO e z po. 
pewny("h 
hdadczeń. kt6re oparte oą, o zasa. wlitityśmy ;ię ':0 
Ł: f{ab

 btJOny.. G
y na.p
nika, gdy t w chwile P6tni:,sP6lnicy 
de wzajenwośCJ..Ob}'watel obowiązany jest an nieda1ek C . c ,zY1lo.veJ. we znikli bez śladu. Ciemno bYło ] gdzies 
do płacenia p
atków a panstwo wzamian rm; te za na
i i: r .".. D:
Jll_ t zau\VatYI,
. \Vyk
l. \\'i
c s
ostra poniechał
 


 oko 
za to ma ooowlłp.ek ul.nymy.vania a ara zani
' zle ja.. D?e. czyUJa. NIQ wróciła do InIlle, Bylyśmy zu el . clgu i 

u. ktt?ryby z:ape\
niał obywatelowi 
łoś
 była 

l.°
a łt;:. bl8
)mll
e]'lgdk
 p,o
a ne. i O.pUBzcZ!ne. Tylko jo.k:Ś n

b
ezrad. 
l bel.pleCZeIl6I.\\ o Jego tycia i mienia. Ot i jednak J 'ak  . . ms yn \
 nie d;Zlecł..lom zbhtyła sił;: do nas zap leta z 
wszy..lko! '. Otj. za memem pOTozum,enlCm. 61ł;: etnło. Poza lem ani t . YluJl\c. Co 
i\ t t bo:d' . zb ujęły śmy sIę pod r
,kł;:. Tak czułyśmy się Z . YWE\II:o ducba I 
dO;Ok
Pf
ieĆenb
dą ZI
.
Zd 

I





 



dJkirłi
jJ::
l
Jiel:k\

 

c

a

 p
d mo;io :
Ć.o 
I :

 PbO
\

e:zl
ć.
:: 
ię \o 
Ch.W.Mt y n posta
l. el
ent6
 
brodni('zych. to nam zaszkodziło: W pewne, chwili 
 t
 łic
e-bnej" nie próbowały na
'et 8ta
fadle 
d}bląc}.ch na t.
CJe l mIenie 
nn.ych ludzi. Cl.yzna b.v nM wyminĄ! i uszcdłBzy kil la pOl u Opryólz-kowi? . at o. 

larzewa o taklem 
mor&!memu spole.. krokow przed nami. tut przed lalamilI. nd.. Proezę pana, to się tak 


ń6tw.. 
eł:J "'YP
nIĆ 
 1'1lch. zupełnie. ką gl!l odwrócił s.ię twarzą do nM. Latarnię wiele trudniej jest to zrobi:ah
. m6wi. 
 
o onyc em
n w rodnlczrch. Ja
 
Il1aJ za sobl\. wił;:c nic mOł{łYSmy d06trzec Dierw byly5mY napadem Z86ko U
e naj. 
li?lą? u\\-a:tać na.ety 
 
arzenIa ściętej Jego twarzy. Lamparcim skokjem opryszek stępnic stało 8le to \Y6Zystko z 
ZODł! a na. 

«I


ote.
 ..MC?te kled.ys Z? tysiąc:e łat pQ6koczył ku nam l KwaJlownym ruchem wiczna sz}'bkością. te ledwo zd 
k1 b1YSka. 
C
u. I na Jv;
ecle 
ak su: 
k8
t&łtuJą. te porwał. za torebkę. która na sk6rzanem u. ś.viadomlC
 6Obie, co sie właściw
 
ś'!Jy 
. 
Ul. ?I e .ze . O\
nlch\a okresleLue ..zbrod' chu zWlsa1a na ramieniu siostrY. i wroezcie zrozumieć pan zeebc le]e. 
o 
dn1
. ::\

e j

. to uto
jlłl - CZy to b}'la duta torebka czy mała? nas. kobiet były to qkoliczności 
p 
 dla 
. 
az
B. _ .po I co- jak. mawiają po- _ O.duta. bardzo d,uta. zwł88zcza w po. jątkoWB._ e ewy 
CZCI
\
 .kre
o\\lacv::- 6})Okojny obywatel równanIu:r modnemi dziś miniaturowf'm.i - Ol6t to właśnie' .' 
,vł.asCJ
\"Je nIe I?DwIDlen J?Okazywać ..ję na torebkami. Si06tra utywała iel sp6(:jalnie iest łatwe wytłumacZB
i; DOWiadam - to 
ulicy 
!l-cze
. jak u
b
.f'ny od stóp do do podr6ty, jako bardzo pakownej. W6nk Wy kobiety zb.t malo ..dla n
s kobiet'., 
j{ł
w. 
le WIem własCJwJe. czemu przy U- pan wie, te przyjechala tu na DaTę dni z wła:.nvm 8ił
m. YNp 
zdale Blę. ufacie 
d
lelaD!u. pozw
leń na J)061adanłe i nost
 Gdańska. Tore
ka była z t
łte' skory. z tYpowa 'Ppo1"tswom
n
 _ 
ow
dam - 

lIe b!'OD!. Clynl
ne 
. 
 dute trudnośCJ' dwoma ..U6Zaml. z ,,blyskawlcznem" zam. nalą Iytwiarką i tenni6i6tkQ, C paro d06ko. 
UD. \\-u
ceJ br0ł':'l. pO&Jada
ibY o
vwatele spo- kniedem. Dzięki wieJkim rozmiarom toreb. panł w "Jraklyce zastoso a' zv DJe mogla 
k?Jni. te
 romeJ odW
1 mieliby operować ki opry6uowi tem latwiej bylo ją pochwy. p06laci porządnej:tO ko p nj
cfa ..holendra" w 
nJą._ Ma1ISZB. cif. h 9' ." opryszka w 
r.; . et l' chodzi k . brzuc . Takle kopnięcie mote pOwal"' 
pow
n: 


j ukazy
ać 

e
. 
,
 
 a.k łe .- 
o, I jak panie przyjęły ten niespo_ ziemię najtętszego mętczvzne! Ałbo 

a 
w to t " d a U I

 J dziewany "ewenement." 60Wać pllspolity ch\o\'}"t walki dżiu.dtits . 
Iidnie.v
:O;::y("
b

 
:
; :nYch 1 60. .. _ D
iękuję pa
u za taki ..e!,enemen
"1 wielić nape6tnika plęśclą w n06? u - 
Bvć na adni tą r' b 
Ie c)lclalab}"Dl łJ1Jeć więcej taktch! W pler - O dtiu-dtitsu mam tvlko BI b 
nalety bł.J'i co kdtnadou
: tyj n
ną. wszej chwili oslup.i
ly.śmy a w na6lępnej obratenie a Jeteli chodzi o operow
i: 
. 
_ h. T . 'T' c .Ieca 
. zaczełYŚInY pnerazhwle krzyczeć' wzywa- lendrem". f.O do teł(O była za m I "o. 

}j
dnl\ o
e
==:J:S:



 W)'nl
 jlłc pomocy.. Wlaściwia tylko ia "'ołałam o gl?śĆ międzr . mną a oprysz]uem
 a a 

 
d ' l }lick' . Z 
rz . pomoc, bo SI06tra. strucblała z DrzeBtrachu. mlala muwu:zloną pod ramieniem '- 

adk
 :a S
'
i
 

i


itrmł").m
 DOwt.arz
.ła \\o
6Iko: _
loia torebk:a! 
Ioja kl?ra k
rczowo mi J
 ściskala. Zres



 
wiedziłem ofiarę nanadu 
 do U J '. .
. dzi- torebka... 
hCJ
lam- wyrwać !\
Olą rękę z łysmy Się. te w razie stawiania oporu o. 
ców m ej ro . pod ramlBDla slO6l.J'y {w dru
e1 ręce trzy_ pryszek m6gł byl 1U:odzić nu notem 
. ...__ .. . ., małam swoją torebkę} i zerwać napa;;.tniko- - T-" ta k , ad .- 
_ 
hce mI panI łaskawie POWledZ1eć . k ł I . t - t k ...... - POWI am - muno \\'ózy. 
_ nn 'i d am . k to . 1 .. ł . W.I czaD ę. I .g owy. cez SIOS Ta ID!! yn tow- stko jednak wy kobiety zanadto podd ' 
",,\\ a . -: J
 . w a&CIWIS mog o 61ę nie ta.k SJID1e z.varla ramIOna. te nie mo- cie si . ocz
ciu 'wlasn . ,a]e. 
stać, te pan
ą I Je). siostro obrabowano o glam swojej ręki wyzwolić. Zresztl\ w chwl ę P . .. ej 
ez.radnoścl,. zanad 
tak wczesnej porze I na ta.k wZIlL ruchliwe,] i p6'" b ł to j t. i trzeb bo to u!elf a . cle eugestJl. te kobieta kOniecznIe 
uJiry, jakli. jest ul. Mickiewicza? . n
sz:lek
k
tnie usz:roe:w..zyn
rebk
 F USI m
e
 oPl
klj mętczyzny. Dobre to by. 
_ Wracalyśmy z siostrą z mt.ultA _ 01- at wres;cie oba ucha sie urwałY i onvaw- o w .ro o owej eJ?OCe wychuchanych laluś, 
rz.eeze 
oja 6}:rłpatyczna interlokutorka. _ MY jQ,. rzucił się do ucieczki w stro
ę CheL 
Ie knł: '; e
e. kl
y w

l\
e co dZll!;;i
. 
We dnJe chodZImy zwykle Drzez lasek obok mińe.kie
 przedmleiicia Siostra pobiegla a o le al 6I{a. Się o . DTa\\.1IOŚć fI. 
""mi D. \\oojPwod)". wieczorem iedna.k woli_ za nim a ja Z06ta.łam 
 mielscu i \Vcią.t Zyczn
 \
 
 mleć pned,:w6z Y 6tJuem z.1. 
my iŚĆ ul. P. Marii obok wolewództwa. Cho wzywalam pomocy !\h'ślałllIJ1 te mote nt'L. S bo t
 k \
an T le iii pr
tyce a n
e nylllCZDle na 
d-i -tamtędy wit:cej ludzi. . I" t ., I . . , . ,.- IS U. o poczucie waszel bezradnoSci o- 
u no I po ICJaD hCJant ko o województwa U61yszy. Po dru- śmiela tylko opryszków. Jede.n. drugi wy. 
padek porządnej nauczki odzwyczaiłby ich 
od porywania torebek. - 
Przepraszajl\c za tę peroł'l1. tBlrnąm_moją 
miłl\ in«:rlokutorkc. Na pot
nanie rzucam 
jt:&Cze py'f.anie: . 
- Czy opryS%ek Z06tal scbwytany t' czy 
pani si06tra odzy6kala swoja torebkę' 
- IotYcbcza.s jeszcze nie! 
..,Jeszc:r.eby ter - pomyślalem sobie, "ta. 
ki opry6Zek. to nie redaktor endecki. do kw 
reRo przychodzi się do jegO domu i mówi 
UlU się ..Pl'06ze za mnl\". A I tandarmerji 
wojskowa We wszystkieml 5Drawami mote 
się zajmować"". 
Rozmó
'czynj moja wca.1e sie za OWII ,.pe 
rorę" na n:.n.Ie ule rozRUiewała.lfdytbyła 0- 
na wlakiw1e skierowana pod adresem 
w6Zystkic'J naszych pięknycb pau _la. 
ki
 wieku i autoramentu a zwlllQCZ.ł 
tych. których pierś zdobi ..FOS". 


(Spowiedi bojówkarza) 
nT. 


Jakt'śmy już Owupe załatwili, posz- 
liśw" na Rynek. pod Kopernika. Za- 
raz ież przyszli do Ar
usa policja.nci. 
'\Iv h-mezasem śpiewali sobie: ..:\Iy 
pie;'\\:sza brygada". Kto z publiki nie 
zdejmowal kapelusza to strzelcy, 
albo te ..frakr' - to tak jak bebesow- 
c\- - chlast \v mord
. Taki frajer już 
a"i1i mruknął. 
Ale potem była chryja. 
..strzelcy" urajili między sobę.. że 
trzeba trochę postraszyć ..pasibrzu- 
chów" toruńskich. To sił te burżuje. 
co maję. składy i forsę na podatki. 
rę. 
też i piją w takim ..Artusie" lub w 
"Europejskiej". 

ie zaszkodzi poprzetrącać im tro- 
chę kulasów - pokrzykiwał taki je- 
den ..strzelec". iIIic za to nie będzie, 
bo te "pasibrzuchy" wezmę odrazu n0- 
gi na pas.. Ich ino walić, to oni za.raz 
będę fugać.. To tchórze. nas się boję. 
jak cholery. - 
_ 
osz rację. mówił drugi frajer - 
tei od ..Strzelca". My ich dziś fest u- 
nądzili. Xowę. salę im ganz zasr. . . 
Oni będę. znowu odnawiać. Wybulił ku- 
pę forsy_ 
Zaraz tez do ,,straszenia" burżujów 
zabrali się bebesowcy. te ..fraki". przy- 
dybali jakiegoś gościa i lu - go tar- 
mosić. Szarpię. go za krawatę! On 
się broni i wrzesz)" \V niebogłos:r. To 
.,.strzelcy" galopem do niego. Właśnie 
'go jeden ,Jrak" chciał za.malować w 
mordę. Strzelcy w krzyk: 
Obywatelu, wstrzymajta! Do 

horobY. nie bić go! 
_ 1\ie widzita. że to nasz jenstrnk- 
tor? To nasz. Chłop miał szczęście. 
Byliby naszemu instruktorowi .,strze- 
leckiemu" gębę skuli. 
He-he-he - to ci dopiero frajda! 
- 10. jo. - na. ale zróbmy sobie 
teraz popijawę - mówię do Wojtka 
_ bo nam te ,.strzelcy" wszystko wy. 
tłepią. 
Ino jeszcze chwilkę. Pm--łem Ci co 

 kram zrobił się jeszcze w ..Artusie". 
My już stali pod Kopernikiem. A tam 
w środku rajwach. Słuchamy: huk, 
jak od stu piorunów. Policjant y galo- 
pem pod drzwi ..Artusa". Co ci tam 
;Się odrazu zgruchnęło tych ..granacia.- 
rzyM! Tedy my się potem dowiedziell 
1'asza. druga sz;tostrupa wywaliła 
drzwi. Było ich chyba z dziesięe piv.- 
tek. _ polecia1y drzwi :rlyłu. od pod- 
wórka do ..Artusa". Bo myśleli. że my 
jeszcze 
 U góry. Chcieli razem z na.- 
mi pohulać na endekach. WaJv. w te 
pędY po schodach do góry. Nagle: stój! 
Patrzi. a tu policja. Na. przedzie taki 
komisarz. coto przyszedł z innymi od 
1Itajnej'". Ogl
dali sobie szkody w 
,.Artusie". 
- :No to ich tam wszystkich zatka- 
li - mówię do Wojtka. Przecież poli- 
cja była. 
_ Pewnie, że była! luż obstawi 
';'\.rtu«a" zprzodka i od podwórka. 
_ To wszystkich naszych zabrali do 
ula! 
- Aleś ty głupi - śmlPje się Woj- 
tek. Roze'wrzyj ino ślepie. \Vidzlsz Ich, 
jak oni tam chlajQ. 

fniej forsy: pewnie dostanę. bo głu- 
pio się zabrali do roboty. Spóźnili 'Iię 
do .,Artusa"' i zrobili taki bajzel.. Ten 
komendant od tej sztostrupy dostanie 
chorobnę. wcierę od Schaba. Zrobi mu 
się gorąco. 
- Nie gadajta - wtr
ca ten .,strze- 
l
" z zakazaną gębę.. W tej sztostrn- 
p
e były mądrale. Jeden lepszy od dru- 
gl ego. Oni już się wybujaj Ił- Oni na- 
wet mieli fiachy z JuchQ. Kupowali 
przedtem u rzeźnika. Sam widziałem. 
Po tej hecy w 
.-\rtusie" I na Rynku 
usmal'Owali sobie gęby juch!). Mówili 
te
y k
mendantowi: my są rannI od 
psd

1 endeków. My walczyli, oho. 
111' SIł. Tyle k.n\; my przelali. My.so- 
bie zarobili fest po trzy złote. 
, (Dalszy ciąg Jutro) 
D h
,. li ci s ł? ś c l: Do redakcJI "płynę- 
tv WCiągu. dnia wczorajgzego i dziBieisru- 
go 
 JI81y, z domesienIami od czterecb 
rodzin (I nazw!i!ku Kolanowski, te nie ma.. 
Jł ntł: "spoinego z oeobnikiem o takiem 
Jl3,lwuku, 
tóry GcrwooZIl bOj6wk
 o której 
mowa VI 

pc"'ledzi bojbwkarza". 
Wszystkir, t.. 
tnm
ia są b2zprzed- 
milJt?",e. Cłlł
.dzl bowiem nie o bOj6
1'Z8 

olan?wskll
go! lecz KOLASI
SKIEGO. 
UJ}1.::mem )farJ8.D- Jem to lJl'Zę1nlk wojBko 
wY. Ul
eezkający VI TOnJ.nlu przy ul. Pl&" 
..ł)W;klel 3 MaJJ::.n Kolasfń6kł pOCbodzi z 
OJkus.t:&, n;eCJpoord Krakowa. Tyle d1& 8cl_ 
-ł&.ki - Red3kcja. ' 


1 



jciec KacI,iskiego oDowiada 
Zkolej sprawozdawca nasz udał sił- 
do ojca młodego zabójcy, który zrozpa- 
czony opowiada o swoim synu: 
- Edmund był mojem najlepszem 
dzieckiem. Był to chłopiec spokojny. 
po.słuszny i pracowity. Od 1921 do 
1931 roku uczył się w :&Uładzie intro- 
ligatorskIm p. Wiencka. Po złożeniu 
egzaminu na czeładnika nie mógł zna- 
leit zaję
ia. dlatego poą1agał mi przy 
uprz'ł tan1U szkoły I wyręczał mnie w 
niejednej pracy. Aż nagle, przed mniej 
więcej półtora rokiem poznał Mari, 
Kozłowskę.. NIe wiem. co sl
 wtedy I 
nim stało. Kaid'ł woln'ł chwilę jej 
tylko poświęcał. Znajomości tej by- 
łem przeciwny. a najwięcej oburzyło 
mnie, gdy młodych pewnego razu za.. 
stałem na schadz
e w jednej z klas 
6zkoły. Zagroziłem im nawet, ze od- 
dam ich policji, gdy się to jeszcze raz 
zdarzy. Na nic się nie zdały wszelkie 
moje przestrogi i napomnienia, chło- 
pak był głuchY na wszystko. B y ł a- 
to Jego pierwsza. miłośf. 
Od kilku tygodni Edmund opowia.- 
dał swojemu rodzeństwu, że Marysia 
go zdradza. Stał się niespokojny, zde- 
nerwowany. budził się w nocy I głośno 
rozpa
zał. Tak nadeszła nieszczęsna 
niedziela, 26 listopada. Po nabożeń- 
stwie zauważył mój syn. że jego narze- 
czona przechadzała się w towarzystwie 
jej kuzyna. Wzburzyło go do tego 
stopnia, że nie jadł obiadu i głośno ża- 
lił sIę na swój los. Rodzina. by go r0- 
zerwać. złożyła się dla niego na bilet 


do kłna. Przed godzin'ł 6-1ł po połud- 
niu wrócił do domu i domagał się ko- 
lacji, gdyż miał spotkanie. Wieczerza 
nie była jeszcze jednak gotowę.. Nie 
czekaj'łc, wyszedł do miasta. Tu spot- 
kał swoj'ł narzeczOD'ł znów w towarzy- 
stwie kuzyna. Odwołał j. f zaprowa- 
dził do jednej z klAS DA I piętrze. gdzie 
dokonał zabójstwa. 
Sie wism. co się z chłopcem stało - 
mówi złamany ojciec - był tak praco- 
witv. spokojny, posłuszny. nigdy niko- 
mu z rodziny nawet słowem nie ""}'1"ZQ 
dził krzywdy. Gdy pracował, to cały 
swój zarobek oddawał matce. Na sie- 
bie nic nie wydawał. gdyż niE palił 
papiprosów I nie pil wódkL Jakieś zło 
go opętało, z;abiJaj.c 5wOję. narzeczo[1fł, 
sam zapewne nie wiedział 00 czyni. 
Choc okrył nazwisko moje wstydem i 
na siw. głowę ścl.tmęJ wlelkę. hańbt. 
jednak go nie potępIam I go się nie 
wyrzekam. Dokonał on swej zbroJni, 
nie zdając sobie sprawy ze swego czy- 
nu. Zabił swojłł narzeczon'ł z miło- 
ści. gdyż nie mógł znieść myśli, by go 
kiedyś roogła opuścić. 
Pogrzeb ofiary 
We czwartek o godz. 15 odbYł sj
 w 
TOMlniu pogrzeb zamordowanej w ub. 
niedzielę śp. Marji Kozłowskiej, Orszak 
pogrzebowy wyruszył z domu żałoby 
przy ul. Kościuszki 76 na cmentarz przy 
ul. Wybickiego. W pogrzebie wzIęli u- 
dział liczne koleżanki I koledzy zmarłej 
oraz tłumy publczności. Na czele szła 
orkiestra. 


CE1tCTN. pow. tucłaolltf 
15. Z tycie PoWIł. I Wołak6w. . W ub. 
niedzielę odbyło się w lokalu dba Cbm8lY 
pod przewodnictwem prezesa dba lłopPe' 
RO nadzwyczajne walne zebranie. W Piął 
ku z rE')('@traA:jlł towarzystw na pod6ta wl ! 
no\\- ej ustawy o stowILTZyszeniach. tuL To. 
warz.. POWllt. I Woj. po dokładnem uefero 
wa.nJu pnez; dha !Sekr. ZYSIlarsklego, u. 
cbw&liło pewne zmiany w 6tatucie (
f4!I. 
przyjąć nowy fitatUU. uchwaliło z,a,rejesL",. 
wać ,ue, oraz upowatnlło za.rzl\d do po. 
aynienia ewenU. konlecznvch zmjan Y' 
Btatucle. Zmiany w zarządzie pdne Dle 
zaszły, gdy t ogół członków w liczbie f(
 
jedn.t:JtJJośnie W)T&ził dotYChczasowelDU pod Z8- 

owi wotum zaufania. jedvnle Da . 
etawie nowego etatutu, dokoooto wano d4' 
I12:Ych czlonkÓ'w sądu bonOrQWe!:O. W wo' 
Dyoh glosach. na wniosek dba sekr. Z
. 
D&rski
o. miaDOwa.no członJdellJ bODoro. 
wym dha EligjuS7AL Piecu&. któremu); Z4!
 
towano eerdOCZJU\ owacjI). Dh. Piecz'
 9 
czasie walk o niepodle$!ło
 w r. 1918-1.. 
przyczynił sił;: do sformowania komp8DJI 
ochotników. odwatnle przoo okic
 gr
 
8ZUCU przechowywał. w swoicb ublkac] e 
broń. b
ą.c stalo nurarony na ogro
 
niebezpieczeństwa, \\Tl.'szcło Jako C;,z:ło do 
tut. placówki wojackiej. od za!otelll a c 
cbwlli obecnej bierze tyw1/ udZlal w 
nr. 
organizacyjnej bqd1.to jnko. Drze" 
czący komiElji 'rl1Wizyjnej, czy tet jai;0 :,t 
TY wojak. uczlJfit.niczM na katd¥
ł obre' 
czeniAch. Następnie dh.. Z. naw l 
 
n
O jako gościa dłu£oletnl
O 
sIdego t 
zasłuton
o b. pr
 dh. 
w ogU 
Klonowa. pocz;om po zalat
lenlu "zer ;za 
spraw mnlej!!Zycl1. dh. prezes h!l61eID . 
Wo1ność"za.końezył ze:bro.nio. aDI 
lłozwł.zaDle plekącet .prs1ll''', 
 
była wazyt;tJdm fa.ta.1na dro
a w Naw;:. 
Mlynle 010 TucholI, głóWllY b 
fi
erA! 
wadz&cy od Cekcyna do Tuc o 1- b lo 
to, ietny czyściec dla blednycb. 6
klL
 Yat 
dłuKo przedmiotem rozwatań J tal 
to 
nareszcie przed kilku dniami. roz rzy(:Zl!1XI 
prace na.d regulowaniem drOilt k s:ł.łu prs. 
włek8za .i1olIt bcc;rObotD1ch uZVI! 
cc. £m) 


Za nieDrZyiecie kartki z iedynka 
przeczył, by bral jakikolwiek udział w tej 
awanturz.!. 
Przed lokalem przy ta.k!9ÓWce oczekiwa- 
ło go jednak trzech pollcjontóW. któr.)'m 
strzelcy wskazali R. GoJB8:\i18kiego jako 
uczestnika bójJd przy W&l'6ztat.a:h Braci 
Clerpi.alkowskich. Po 8l'esztowan.hJ od8ta... 
wiODO ezofera na. posteM1Dek na Mokrem. 
N1ebawem zjawił Bię tam jakl6 komisarz. 
który przytl'Z)'m8iJemu ka.zal stanąt nD. 
baa5DoM i dom
&ł &IQ przyznania. do 
udziału w bóice. Pomimo prot.stów odsta.- 
wiono p. Galooińskiogo 'vraz z tak6Ó'\\-'ką 
do aresztu poL przy Wa.ł6ch I dopiero pl) 
konfronta.cji z I!06zkodowanY1X1 Ryb&rklB- 
wlczem, kt6ry ośwładc
ł, to ..pierwe%1 
raz w tyciu widzi ezofera", zwolniono go 
w pon!,)(}ziałek o godz. 13. 
Tak w rzeCZYWIBto8c1 pl"Zed8t&w1a 814 
6pnłWa., przedstawiona. w komuntkacIe po- 
hc-.yjnym Jako "awa.ntury I bójki pod.cl'.d 
wyborów'. 


W kOJXlunlkacie policyjnym, z okresu 
wybOrczego czytal1śmy. te nie). Józef 
Ge.1aAiński zoetał osadzony W areszcł;, ..za 
wywolanle awantur i bójki podCZ38 
1- 
bOTÓw". A iak 8ię 8
10 - opowiemy. 
W dniu wyborów, ok. godz. 18..30 8zofer 
taksówki Po GalaS1ń9ki zajschal swoim 8&- 
mochodem przed lokaJ wyborczy przy 
Chełm. BlOSie. Ponli/wat nie miał ze 6Obt\ 
kartki. sw:róc1ł Sl
 do dyturującycb przed 
lokalem 
 zaufania., by mu uostar_ 
czyJi kaJ1Jti z czwórkI\. przystąpiło do nie- 
go kiJku eł.r'ZBIc:ów i w natrętliy sposób wrę 
cza,ti mu ..jedynkę", której nie przyjl\ł. 
Po pewnym Czasl3 fłzofer powrócił z Od- 
powiejnią kartką I gdy pO spełnJeniu oho.. 
wią,,:.ku ob-JwaUl8klego opuścił lokal. ze.. 
pytał go jeden z członkÓw k
i6ji, czy jeat 
tym szofermn. który przywiózł taksówką 
prawc:{lw poranienia 8f.rzclca Ryba.rkJe. 
wicza. 
Oburzony -P. GalasiitBkl ćDugiczllłe za- 
.
>>>
..śLOwu I'OJlOBSKm"" - IdeClzleIa, dD1a 3 IJI'IIdDIa im 
tr. 
. 
S . m. - ercl - I nocze8nie wysłać i Lloyda George. Tak W kilkanaście dni później - dnia 5 
stały sprawy w maju 1916 roku. Je- czerwca 1916 roku - lord Kitchener 
Lord U.u.-.L_ szcze dnia 21 maja było usta.lon'ł rze- wyruszył w podróż do Rosji. Lloyd 
1RII1I,'-'UCner umarł _ LIoyd G eorges W ie George został w domu. 
_I, cq, że do Rosji pojetzie i Kitchener i W 24 godziny później, dumny i po- 
te Lloyd ąeorge mó
ł w c
sie woj- trzebnie. mog'łc na kontynencie eu.ro- Lloyd George. tężny "Hampshire". wioz'łcy lorda Ki. 
nY rozwir:ę£ l podniecIć do mesły
h
. pejskim oddać nieocenione usługi. Tego dnia niepozorny niemiecki pa- tchenera. spoczywał razem z cał
 zaJo- 
nego wysiłku. cały naród angiel
kl, ze Monro zaproponował odwrót i wycofa- rowiec handlowy wyjechał w pobliże gę. na dnie morza.. 
Wywierał SWÓJ zgubny - bo na zydow- nie się z Gallipolf. wysp 9rknejskich i 
 złożył swój Został przy życiu Lloyd George, po- 
skich. wskazówkach oparty -: wpły
 W ministerjum zaczęto udawać nie- straszlIwy ładunek - mmy 
w
n
. został na to. aby dalej wichrzyć i szko- 
]18 układ traktatu wersalskiego,. ze zd.ec.Ydowanie i zaczęto prosić samego - Nazajutrz pisał pr
 rady ml?-I- dzić, aby nam wyrwać Gdańsk, aby o- 
nadal mógł m?cno wpływać 
a pohty- mlmstra wojny. t. zn. lorda Kitchene- strów 
 Lloyd G
rgea, ab
 ZechCI
ł I derw:łt 
wał Śląska, aby nas niena- 
kę liberałów,. ze mógł s
k
dzlć D?-łode- ra, aby sam sobie obejrzał sytuację na udać Się do IrlandJl i USpokOIĆ tamteJ- widZIĆ az do końca swego bujnego a 
mu, po
staJ
cemu dZięki wys!łkom morzu Egejskiem. W momencie, kiedy sze wrzenia. podłego żywota. - 
Dmowskiego. l Paderewskie£'? panstwu ministerstwo usiłowało wytęży/! wszyst 
polskiemu. ze tera
 wreszcie I?oc
o kie swe siły. naplQ.Ć do ostateczności 
przyclchl, ch
 !YJe stale pod Ziemię.. sW'ł uwagę - w tej chWili wysyła się 
mimo od
UDlęCI
 go od wladzy - to na dalekie I niepewne morza - lodzie 
wszys
k
 Jest dZiełem przypadku. podwodne niemieckie już zaczęły dzia- 
Juz Ciemny los przygotowywał mu łać _ samego- ministra, bvle tylko go Gdy stale się czyta, o zbrojeniach wiadu i bombardowania powietrznego. 
śmierć w odmętach wzburzoneg,? mo- się pozbyć. Wyjeżdżał przecież nie na morskich. warto zapoznać się z. zasada- Osłonę portów wojennych stanowi'ł 
rz& północnego, n:zem z wV
ltnym t
dzieiJ., arii miesiąc. _ Niechby jego mi organizacji marynarki wojennej, na lą.dzie zamaskowane baterje art y- 
generałem angielskim, lordem. KItsche- meobecność trwała i lata całe _ wzdy- I z elementami skladowemi siły- zbroj- lerji najcięiszej i przeciwlotniczej, a 
nerem, zdobywC'ł Kha
wnu I poskro- chali jego "koledzy" z gabinetu. Zł
 nej na morzu. na morzu- ustawiane podczas działai1 
lDicielem buntu. Mahd
ego w 80-latach ś1iwe języki rozpowiadały nawet. że Okręty wojenne dzielił -się na dwie wojennych 
ubiegłego stulecia. Z
mąć mtał. razem pocichu hodowano nadzieję, że Kitche- wielkie grupy: b6joW'ł i poJ;Ilocniczą.. zagrody minowe, 
z tym. którego z 
ł
] d

y meł:R.wi- ner już nigdy nie wróci. Stąd też _ Do pierwszej należą. więKsze i mniejsze noszące na
wę pól minowych. Zalogi 
dził.. A.le w ostatmeJ ChWilI przYJazny gdy lord istoinie nie wrócił _ utwo- okręty. przeznaczone. .. portów wOJennych stanowią oddziałv 
IDU JakIś duch - zerwał z-ł0wro

 n.U- rzoną nawet typowe. angielskie pówie- wyłącznie do celów bOjowych. bą.dź marynarki, bądź t. zw. piechoty 
kę, ]ak'ł mu p
ędł
 ParkI - kI
ruJ'ł;- dzon
?: gdy się' kogoś wysyła na to, Z największych :mamy pancerniki, morskiej. pod.i
aj'ł
ej zawsze władzom 
ce lo
ml ludzkIeml według . WJerzen aby mgdy nie wrócił, mówi się, że ten przeznaczone 'do walki" -z flotQ. nieprzy- marynarkI wOJenneJ. 
st8.rozytnY«:,h Gr
ków. Jak to Się słtAło? ktoś został "skitchenerowany" _ p6 jacielsq i oblegania ,("ód Strony mo- . - lak. z tego .
nika, marynarka wo- 
. O lordzIe Kltc
enerze po
i
ziała naszemu: poszedł na grzybki'- p.a) portów -wojtmn)"cb_ przeciwnika, o- 'Jenna Jest wOJs
Iem bardzo s
ompli- 
kl
Y
 pewna. AngIelka: _ 
Ie: Jest to 'Dnia 26 października 1915 roku ra_raż krQ.Żowpiki, które pomagaiJ,r pan- kowanem..albowlem łęczy.w sobIe dzia 
WIelki człowiek,. ale. 
el
I . pclak.at! dzili nad tem wszyscy ministrowie; by- cernikom w bitwie. blokują. .porty nie- ły: morskI, lę.dowy i powIetrzny, oraz 
_ pop'!larny angIelski mImster wOjny lo to przygnębiające posiedzenie:, przyjacielskie i łowi'ł -statki. 'wioz'łce bardzo kosztownem, ponieważ wyma- 
n!e cieszył się wcale wzgl
ami pici "Kitchep.er ante portas" - _ Kitchener- kontrabandę. -lub należQ.ce dO- wrOga. ga bardzo kosztownych środków walki. 
pięknej, bo sam na. wszystkie. koble
y u wrót, przed drzwiami, minister woj; Z mniejszjch- spotyka 'srę'-kont:rtor- jak okręty na morzu i umocnienia ar- 
patrzał zg6ry. Totez owa pam zapew-' ny wraca _ co za rozpacz! Co teraz pedowce. torpedowce ł- łodzie podwod- tyleryjskiego na lą.dzie. DoŚĆ powie- 
ne 
hcia!a się zemścić 
 iD?-ieni
 
łej z n i m z r o b i Ć'! To było zasad
icze ne: KontrtorpedowCe T torPedowce są. dzieć; że współczesny pancernik kosz- 
swej płcI za to lekcewazeme. JakIegO pytanie. _ ' -' używane przedewszystkiem to wywia- tuje do 200 miljonów zł.. krążownik do 
doznawała ze strony lorda. Rozważano, czy nie obdarzyć KG du, na.stępni
 100 miljonów, kontrtorpedowiec, tor- 
. Lo
 Kitschener ..b
ł n a d c z ł 
 _ nadzorem nad cofaj
c'ł się armjl!- : Ale do nacierania włpszem.1 zespołami Pedowiec lub, łódź podwodna do 10 
VI I 
 k l e m d1
 AnglJI l. mógł 
zYD1Ć w
ględ:ł'łobY to tak, jakby zamiataczy podczas bitwy -l wreszcie do niszczenia miljonów. 
z !llml. co chc.lał. ale 
Imo to !Ile na- ul
c mIał dozorować sam pan bur-'- - handlu -- morskiego; jaki nieprzyjaciel Dodać przytem należy, że okręty bu 
leW do ludzI .prawdzlwie Wielkich: mistrz. To było nie do przyjęcia. Kit
 uprawia. Łodzie podwodne służ'ł do duj'ł się zawsze zespołami, a mianowi- 
by! on daJekowld
ą.cym _ a jednocze- chenera, marszałka_ broni, nie można niespodziewanych napadów na nieprzy cie zakłada się odrazu ł jednostki więk 
linie ślepcem. K
tchener odraz'! prze:- przecież było prosić o objęcie dowódz- jacielskie okręty wojenne, a w szcze- Szef łub 6 do 8 mniejszych. 
powiedział. trwame wojny śWIatoWe] twa po niższym generale" Czy nie da- gólności na statki handlowe. Drugę. 
na przynajmniej trzy 
a
 I
z w
zyst- łoby się posłać go na czas przejściowy grupę okrętów wojennych sł.anowi'ł 0- 
ko, co. mę.drze przeWidZIał l 
bczył. do Egiptu'! Przec.iei w Afryce zdobył, kręty pomocnicze, jak stawiacze i wy- 

nleJ le
omyślnl
 zaprzepaścił. W wawrzyny sławy. l Afryka zawsze by.. lawiacze min, lotniskowce, maj'ł ce na 
kazdym 
Ie pod Jego dowództ
e
 ła jego marzeniem. W Egipcie był juz pokładzje samoloty. okręty szkolne, 
s
pały plerws
. 
taljony brytYJ
kle co prawda komisarz rzę.d?wy, ale mi- szpitalne i transportowe. 
po ziemi belgiJskieJ, walcząc z naJaz- mo to próbowano tego wyjścia. Okręty bojowe większe S'ł pol'łczo- 
dem germafIsJdm. Zaproponowano'- lordowi, aby obję.ł ne w zespoły z 3 do ł jednostek, nazy- 
Potrafił on olśniewać błyszcz'łcemi w Egipcie nadzór nad wszystkiemi za- wane eskadrami lub dywizjami, a 
Improwizacjami taktyki wojennej, agadnieniami politycznemi i wojskowe- mniejsze tworz'ł grupy z ł do 8 jedno- 
znów jako organizator - zupełnie za- mi. Ryzykować mozna - a nuż się 'stek, noszące- nazwę dywizjonów, pół- 
wieść. Nie pozwolił nikoin
 ze 
Wego uda! To jednak było za wiele. Kitche- flotyiłi i flotylli. Okręty. wchodzęce-w 
otoczenia sa
zielnie my
leć. sanio- ner odpowiada;: że- IItU:Si \Vr&cać.,do An- skład danegO 
espołtt muszę. 
młeć - 
dzielnie pracować - a SłWl też nie u- glji. gdzie jest potrzebniejszy i gdzie zasadniczo jednakowe nzbrOjenle 
miał postawić właściwego czło\\-ieka może więcej dobreJto zdziałać. i jednakow'ł szybkość. 
na włBŚciwem miejscu. Był on gene-Istotnie, 30 listopada 1915 roku sta- Wielkość okrętów mierzy się ich 
rałem kolonjalnym _ bo tam też zdo- je w Londynie. Jego pierwszym i naj- wypornością., Ł j. ciężarem wody, - wy- 
_ był swe laury _ ale nie żołnierzem pilniejszym krokiem, jakim zapoczę.t- partej przez pływają.cy okręt; ciężar 
wojny świa.towej. kował swoje urzędowaro e - było wrę ten'na zasadzie prawa Arth.imedesa, 
Lloyd George wyłapał te słabostki c z e-n i-e s w ej_ d y m i s j i na ręce pre równa się ciężarowi okrętu. Wypor- 
charakteMl Kitchenera i cale swe wy- zesa rady ministrów. Nie miano -jed
 liOść panc.ernika dochodzi do ł5.000 
:. siłki skierował na podminowanie jego nak. jeszcze. odwagi przyjęcia jej.... zbyt tonn, k,r,p;ownika- 10.0j)0tQnn; kontr 
.' ,śt8.nowiska i autorytetu w Anglji. - bowiem był popularny w narodzie, torpeoowca i łodzi podwodnej -:- 3.000 
Od miesięcy już przemyśliwam - zbyt wierzono w jego szczęśliw'ł gWiaz:- tonn. a torpedowca - 800 tonn. Na 
pisze Lloyd George w swych pamiętni- dę. I pancernikach SIł działa o kalibrze ł06 
kach _ nad tern. że k.atdy dalszy fał- Po kilku miesię.cach stała się aktu- mm., na kn).iownikach - do.203 mm., 
szywy krok musi być ostatnim i coraz aln'ł sprawa rosy-j
ka; chodziło o po- na mniejszych okrętach - do 155 mm. 
lo jestem zdumiony, jakie bę.ki potra- rozumiel1ie się z. dowództwem wojsk Szybkość pancerników dosięga 30 
lilł strzelać nasi panowie lordowie wo- co do wspólnej akcji na froncie wschod mil morskich (M klm.) na godzinę, 
 
jenni. Już w 19lł roku zwracałem nim i zachodnim. Człowiekiem do tego żO"'1lików - 35 mil morskich (63 kIm.) 
uwagę na głupotę panów z minister- najzdatniejszym był szef sztabu gener.. kontz:t0rpedo
c6w i torpedowcó
- 
stwa spraw wojskowych. Jest tylko sir Robertson. Ale to był stary wyga! łO mIl morskIch (72 klm.), wreSZCIe ło- 
jedno zagadnienie dla mnie: jakby się Nauczył się. ie z zagranicy trudniej dzi podwodnych 
 15 mil morsko (27 
dało _ choćby na pewien czas _ usu- wrócić do kraju._ niż z frontu - i od- klm.) pod wod'ł i 20 mil morskich (36 
nlłć lorda Kitchenera. mówił. Naturalnie minister wojny - klm.) na wodzie. 
Zaledwie przed kilku tygodniami Kitchener - był potrzebniejszy na Załoga pancernika lub krQŻownika 
wyjechał sir Charles Monro do Turcji, mieJscu, niż gdzieś w głębi Ros
i. Ale wynosi 1.000 zgór'ł ludzi, kontrtorpe- 
aby się przekonać i zdać raport, jak i według wskazówek Robertsona próbo- dowca do. 200, a torpedowca lub łodzi 
kiedy możnaby zlikwidować nieszcz
 wano i t)-m razem -: już 
oże ł:m zay;- pod,,:odneJ do 100. ! 
snlł w tej chwili dla Anglji ekspedycję sze - wysłać lorda Jak naJ daleJ od 1e- Nleodł
cznem. ze wsp6łczes n 'ł mał: Y \ 
na półwysep Gallipoli, na którym k.wiat go biurka ł:łinisterjalnego. .Aby po- nark'ł wOJenn'ł Jest lotI?-ictwo morskIe 
, annj! brytyjskiej krwawił się mepo- kryć złe zamiary - postanoWiono rów- z wodnopłatowców, służą.cych do wy- 


. f(r. !'2'9 

 


o wlos od 


A B C wojn, morskiej 


Rud1 w towarzystwiI[h. 
Klub Szoferów. lUla Toruń. Dziś w sobotQ 

e się zebranie mies. o godz. 19,30 w 
lokal'll. zebrań. O liczne i punłtŁ przybycie 
prosi d 2-ł.1O Zarząd. 
TecbD.1cv dentystycznlI Dnia 3 grudnia 
br. odbędzie 6ię nadzwyczajne zebranie dla 
alonków zrzeszonych i dotychczas niezrze- 
szo
h w Zwią.U:u, w BydgOi8ZCZY w hotelu 
"Wiktorja" pn.y uL Dworcowej pumtu.al. 
nie o 
 15. Wobec ,ważno
 chwili. 
"W8ZYi!CY -tecbni-cy dentY6tyc:zni winni:..by6 
obecni na tem zebraniu. gdyt leży to w ich 
własnym interesie. d2429 Zarząd. 
Pom. Tow. Fryzj. Zebrani! w poniedzia. 
lek 4, bm. w Gospodzie; o liczne przybycie 
wszystkicl1 koletanek i kOlegów prosi 
d2J28 zanącL 
ZJ edD
łe LOkatorów w 'ror1JD1u zwo 
roje miesięczne Z6bra.nie na dzień ł grud. 
nia. br. o godz. 19,30 do lok8olu "Gospoda" 
pny ut SukIennicza 20, Z3 
lędu na 
_watnoś6 Bpraw wsZystkich członków obec- 
ność konieczna. d 2432 Zar
. 

 "straż"1 Nadzwyczajne walne 
zebranie miE6ięczne -odbędzie się w nied%ie- 

 ł bm. o god%. 16. w Gospodzie. Sukien- 
nicza. (d:2U2) Zarząd. 
Zw. Reemigr. ł Optantów Koło '1'ora:6. 
Zebranie miesięczne w niedzielę 3 bID.. o 
golU. 15 w lokalu p. Lewandowskiego (Ko- 
pernika 28). Zawiadamiając o powyt.Bzem 
wszystkich członków Koła., prosimy ze 

Iędu na ważność porządku obrad o jak 
najliczniejsZ8 przybycie. 
dU26 Za Zarząd: (-) Wolny, prezes. 


Dzisiaj 16 stron. 


DnIkI_ I -ładem l!adr:8.ł Ton6IIth) SA. 
TC1n16. III. ..... 
 4. 
Za re4ak.)
Ał--dw""'" 
. Tora. .t. J&-ł-stI 'Z1. 
Za oek
_Y"1 ecł-la 
:-
 

SWecII. T0n6. Id. _ lo 


.lecIelI wyru uustJ'm druidem :/fi gr. kude 
daleze lilowo EWykłym druk. 10 gr do fi 
UcIIb t ełowoo L "w. s-katde staDowi słowo 


DROBNE OGI.OSZENIA. 
Do 15 "6w 1.00 zL 
Dla ponukul"cycb pracy do 10 "6w 50 er. płałDe przed -łenc:zea1ea. 


Zoak ofert np. g585 - 1 słowc. Na Wf- 
-łanie ofert pobłer:a 
 110 groay. 
DI'obne ogłoezema tylko m gotówko. 


'11111111111111111111111"11""111111111111111111111"11111111111111111111111101111111111111111111' 
I 
. Na gwiazdke I 

 ....f.', f) Pierniki torunskie 
 
5 najlepszej jako
ci kupiu naj- 
 
S 
. ł .' taniej w znanej firmie: == 
=. r E 

 Herrmann Thomas 
 
g 
nek "owomleJskl 4 
 
IElllnllllRRłtmHlIURBUWIIOłIlwwmunlllllllllHlllUl1l1l11l11l1l1l1l1Ullllllli 


Magiel 
okazyjnie sprzedam t"ł-te 
jamniczka rasowa młodziu- 
tka na aprzeda! Bloki Z. 
U.P.U. m. 49.. d2472 


I Meble l 


Kapelusze 
teraz za be%IceD. prze- 
róbki najta:niej. Prywat- 
me. StrMew&ka. La:rJien- 
.na 11. br8.ma - piętro 
(gmach za koŚciołem. z 
g7-&tz d 
ID. 
Sledzle L 
ł-łe d eDUII('SDe 6. 7, 8, 
tu J6 SItak la 1 d. po.. S 
Jeca Ger8lBW5ki. Prosta bary 


\ SPRZEDAŻ } 
Charta 
;psa bardro śli.cznego, 
sprzedam tanio. - Ul. 
Chełmińska 24. skład 
papieru. g7426 
Kuchnię , 
nowoc:r.esnł!. sprzedam. - 
Stolarnia, Toruń. WybiC- 
kiego 72. g7łZl 
Patefon 
płytami lak eowy sprse- 
am tanio. Mostowa 16. 
S. g7439 
ełankę 
OWił sprzedam b. tanio. 
chultz, tapicer. Małe (jar- 
1.5. 11 1404 


2300 m S (1437 
parcela 
pod budowę na aprzedał 
Lubicka 11 Skibicki. 


Skrzypce 
z futeralem i stojakiem na 
sprzedał. Ul. 
w. Ducha 12. 
w warsztacie. 11 7 450 


MasZ)'IIQ 
SiUll"era do szycia na 
Rnn.eda.t Most Pau1iń- 

ki 2. Sikorska. g7łll 


Pies 
oodwón:owy. - duty, bat'- 
rlw ostrv na 8Przeda.t. 
Gdzie WlikMe Sł 
o Po_ 
morakie\ 
.161 


Za 750 zł 
sprzedam okaz1łnie skład 
towarów kolODjalnych - 
urządzenie i towar Mickie- 
....lcza Bloki Z. U. P. U. m. 
49 a. d2471 
Tapczan 
'
'1;
 
z pudłem (lełankę) bardzo 
tanio sprzedam; przyjmuję 
wszelkie reparacje. Tapi- 
cer. Kopernika 16. lIł443 
Łóżko 
metal.. szafy lust.n., ka- 
napę z powodu wyjazdu 
Bpnedam. Adr. w Słowie 
g7ł65 


duł:y wyb6r, 
niskie ceny, 
solidne wykonanie 
tylko w firmie 


[ POLECENIA 
Mandarynki 
.,...... . .. 
"aua'_ ----łe .- 


..... t.: 
al.d':b 
i ... ::: - 
lIa.ata.,. · diMIo I I , J 
\ 
I L .. ..ł-- 
E. Szyma6sld 
s..w..... tlił. 


Dom 
I: 'cześciowem. u1nyma- 
niem lub bez, utyw&.. 
niem Dia.nina zaru do 
wv:naiecia. Adres wskli.- 

 Słowo J?Qm. g7.37O 
Dom 
z ogrodem na.spn;edat 
Wodociągowa 5. g738ł 


BRACIA TEWS, 
Toru", ulica Mostowa nr. 30. 


sprzedam sypialnię dębo- 
w
 asafy do rzecsy. SDłfy 
kuchenne, stoły. !6ika. 
kwiatniki, Stolarnia Gru- 
dziądzka 5'154. 4'7'21 


Okazyjnie 
stół debowv rozciąp;any. 
krzesla. Bypialnia biała. 
łót.ka telame. kana.pa. 
fOłcle, szafy, radio i roi- 
ne pnedmioty. Skład. ko 
m.1sowy Pro8t& 8. f(7
 


Tanio 


.
>>>
. 


!;tr. U 


.,BLOWO POMORSKIE- - Dledzlela, CIDla S gnclnla 1933 


Całkowita Wyprzedei 
Likwidacyjn. 
trwa
 będ:lie tylko krótki czu. 
Dlatego unąd:lamy apecjaInle 
tanI. dni od 2-18 grudnia n. kon'.kcJ
 
SPRZED:\JEMY, 
Płaszcze damskie i dla dl:iewczlłł. 
Paltot,. męskie i dla chłopców oras lIesDloWIl1d
. 
Jupy i kurtki futrzano. 
Ubrania mcskie i dla chłopców oraz aczalolfskle. 
Spodnie i bryczesy, 
Swetry i pulow
ry, da,?,skie i mcskie 
poncl:ochy i rękawiczki. 
Dy-vany - chodniki. 
Okazja nlebyWa'a. Ceay cz
'clowo 
znacznie niisze od ce. fabrycznych. 


NAUKA 


Lekcyj 
glJ' na skrz"!'Ca.ch ud%;e 
lam: takte chodsę .410 
domu. Naucz. konserwa- 
\ot' KIonowicza U, m. S. 
IITJOO 


I POKOJE. WOLNE 


ł 


J ni
rępUjąCY, su I 
wv. dla. t ewe. 2 os6b do 
wvnajęcla Klonowicza U 
m. S. g7388 


Pokój 
umebL M06towa 38. i. 
R'7385 


I 

rtmebl. tanio wy- 
naJ'lIlę Podg'Órna 78. 
rt7S97 


Pokój 
umeblowany do wyna
- Pokój 
cia. Ja.gie1!oI'iska 25, umebl. na 2 osoby do ."., 
mil'6zk. 17, (d 2399 najęcia Pl'08ta 10. m. ł. 
g7'396 


Pokój 
umebl. dla 2 pan
w Prosta 
7. 11. p, mo 7. ,7441 2 pokoiki 
Pokój male z kuchni/\ 
"}-naj- 
umebl. Grudzi/\dzka 72, mę przy Rzefni 14. g7i28 
m. 11. podwórze l piętr. 
",7A!'.1 Mieszkanie 
P o k6J - 5-pokojowe, ł-enka - 
B) 118. przedm. do wyna.. 
UIT{'bl. z wygodami za- j
a. Adres wskate Slo- 
ra.. wolny Konopnickiej wo Pomorskie. g7U5 

. m. S. g'T39O 


c. i F. HA M ER SKI, 
da WD. 6. fiultfe)4 a [I. TafBi. SI. IYłek 3D. 


Pok6J 


umeblowany I osobnem 
wejściem do \\o)'najęcia. 
Franck;zkańska 13 I p. 
m. 7. . g737S 


[. 
 :PpL
C

,IA.'.': \ ł 'SPRZEDAŻ I 
. . ' 
 
Radjo 
fowary na prąd unienn
- tanio 
kolonialne, delikatesy, sDrzedam Kiliilskie-go li 
konserwy. arO'kuły g7406 
ś\\ iąteczne poleca uajta.. półszorki 
niej Racz)-ń.ski. Toruń. 
Ró:tana 1. k93'i wyjazdowe. no
e, t6łte 
Palmin Ił. 0.70 okucie na pa
 koni t 
iedną parę robocz) ch 
Smalec fł. 0.80 Syrop fI. c;przeuam Sukiennicza 3- 
0,35 Tanie mydla poleca g.ł:.'\) 
..Tani Skład" Kopernika 32. Serwantka 
g '1449 
Miotły mahonie. bibljotekl 
biurka, szafY. stoły, krze
 
sz;:zotki wycieraczki linki sła. lustra, umywalnie, 
klamerki trzepaczki upaga- 16tka. p:ec kf\p:elowy 
ty poleca tario 6ernard BPrzed&m Sukiennicza 3 
Le,sser Syn uL św. Ducha Z1 rt7't8 . 
Nadeszły Pralnię 

wiete pomarailcze chemicznf\ I farbiarnię 
mandarynki - winogrona sprzedam lub W)'dz!er. 
H. Sowa. Tor.1i ławię, ToruiI. Mick:e\\i_ 
M5łe GarJM}' 
. (k971 eza 112. g7 -10'2 1 

 PIANI N!ł ..... To.arr kolonjallle 
pierwaorzędDe 20'11 0 tUliei Kawę, Herbaty, Kakao 
gdy! .przede! wprost z l.br. poleC!! nai'an;ei 
O. MA!EWSK' H. Sowa. Toruli 
Małe Garbary 2 (\972 
..ł-' , fab:-yka piaNn 
- ' BYDG;JSZCZ Płaszcz I 
- III. Krasu.... 
e:.- 
 ""'"-J kiego 1U '%a modn)' zimo" y 30 zł. 
kolejką drugi jasny 20 zł- Cilel- i 
.,.....,.- : Telefon 2.JóO miÓ8ka 11, m, 4. I pie- 
d2." tro. g7454 
Lal
1 Pierze r 
i zal;aw},.i wszelkiego 
rzedaje tan'o I ko- 
roGuJu naprawiam fa- rZYSUl:e Kopernika ,. 
chov.o i tan.o t)lko hO- g.
 
pernika 
I, l pi
tro. - 
Teraz W
z'k ł 
naitilniej kupuje 
i
 'W dla Ia!ki jak no",y i in.. 
 
Sliadńe bla..atów p.:II'IC:lOCIl ne zabawki tan:o na 
i Koszul t:aIDS.id1 


iko!ai Elp1"7edat_ Jp'czmlenT"R t2 
J,;zef Ba«iń5ri ueroka 28. mieszk. 20. g.459 
Iluety Salon , 
p at n!! Ocru
y Flanele Ba-- mahoniowy. syp aln'ę. 
I:o-oy. Trykoty dodat..i Kra- 
\\;2ckia. po
c!ł .A. Opu- k
chnię. dywan)', d)wa.. 
c.\o,",skl Che m' :;3"a 1. mkf, kapy p
uszowe, no- 
- 
 
 e sprzedam za bezcen I 
Y..Zpe1U5Ze Bydgoska 6!, II, {gi3:Jł: 
....mok ie. naJIWwilze mo- Samowar 
ó.'le, ,naJ\\iększy wybor, t 
I .jtarulza ceny. Ty!ko .,eZYRtO ruski" na sprze- 
Lt!
łi.'rska 20 dat, za
arto
ć 12 szkiel 
Strumykowa 13. I. ICWó u 
d",a okna "ysta\\owe. g 7:',.)6 o 
Tanio k 
" :e;l(i W} bór zabawek. o , KUP
' 
L I'onicld, 
108\ Pa'.diń. k 
!!;;ł 3- g7i62 
Zające Ba2anty ki 
Dalsza la 
kupuię sfale Kłopocki Sze k 
raka 25 Mcf. 155, d2476 ni 
zniżka! Zające P 
ł-igi pól kg. 1.30. lultan_ kupuje St. Grelewfcz Toruil 
id 10 dk. 40. kOI')-ł1tIU 10 tel. 853Wielkie Cerbery Ul. m. 
rJk.25, migdały sł. 10 dk, a 7412 
JO. skórka pomarailczo.. I j P 
Voa 10 dk_ 70. Aracze\\ski 
Chełmai..ka. g7.f"2 DZłERnwt u 
Uwaga I Ogród P 
Owocarnia 2 do ł_morgowy owoco- u 
Stary Rynek 12 poleca ",o-warzywny. mieszka. ł 
w:elki wybór owoców nip, prz) naletJ1c8ci wy- da 
krajowycb, południo_ dzlertawlp,. Plilclń6kl, 38. 
wych. najlepszych ga- Toruil. Lublcka 18. ((1393 
tunkacb. Obsługa rze- p 
teina. Powierska. (g7'56 Piekamia 
cle 
Śniegowce parowa zarax tanio a.o w 
odetĄplenła. Głazik. ?e_ 19 
glar9ka 27. g7'71 
dam.lde para 8,80 zł Sklep P 
Leon Kuczyński ol, 
Suroka 31 z mleszkan:em do wy. kil 
dm8rlaw
enia. )o,.ukhI!lZ nai 
ki 7. 


Pokój 
ładny. duty. slont'Cmy z 
utrzymaniem lub bez 
:&araz do wynajęc'a. Byd_ 
goska 8 ID. 8. k969 


PokóJ. 
oddzielny do wynajl:'Cia. 
TOruiI. 
Ia1e Garbary U. 
l ptr. 81ł30 


Pokój 
umebl. z kuchnif\ lub 
bez. ot;oJme wejście wy- 
najmę- Wiełkie Garbary 
9. podw. le.,'Y parter. 
J{i389 


Pokój 
ume!llow'!ny z kucbtJią. Ii 
osobnem wej'.:iem, wy- 
naime Browarna 4. pr%y 
Rynku Nowom. g 7444 


Pokój 
Jlmeblowany wraz z kachni, 
ezerwow.. wynaim
 ta- 
sielUla 6- d 2470 


PoktJJ 
umeblowany, uiywalno
ć 
niecki. wvkwintce utrzy- 
manie (kuchn:a warszaw- 
h) do wynaięcia KlonOo 
... ien 33. mieszk. 3, II. 
f 1433 


Pok6j 
.mph1. £10 
Poo
6rna -l. 


\\-ynajęcia 
g7U3 


Pokój 
Imeb1. do wynaięcia Z 
n1'obnem wejjciem, Pod 
rr.nma 23. m. 3. II pfę. 
m. gi
 


Pok6j 


m
b'ow- lo wynaj!;;cia z 
."hn..m wejkiem. 
w. Ja- 
óba 17, pert. G007447 


Pokój 


omfonOWiJ umeblow. par- 
et, centr, ogrzewame, 
ZleDlca, telefon, wyborowa 
uch ma do wynajl;cia, Mo- 
uszlci 25, II. d 2478 


okóJ 
umeblowany Bydaoaka 33 
4. 7442 


okój 
meb!. PTQ8ta 7, 1 p. 
((1'12 


okóJ 
mebl.. ciepły. ew. z g- 
nvmanlem dla 2 o!t6b 
wynaj
a KJonowlcZa 
ID. 8. ((1 ł.56 
okój 
płYt dobrze umeblo- 
any wynajmę. Mostowa 
m. 2. ((1"76 


c7466 


. 
okóJ 
cganr'ki 1, utywaniem 
chnl lub bez do wy- 
!:CIa "\hck ley" fUR '9. 
mIe9
k. 3. 
4J)5 


Pokój 
z. cześciowem utrzyma- 
nIem lub bez, utyv.'a_ 
niem Dianina 
az do 

'-nl\iecla. Adres wska- 
t.e Slowo Pom. gi370 
I MIESZ....1I'0LNł I 
Mieszkanie 
komfortowe 8-pokojowe, 
z łaZllenką. centralncm 
ogn:ewan:em zaraz do 
wynajęcia. Zgł. StJ'Yctyil- 
ski. ToruiI, Król. Jadwi- 
gi 12-14. g7&34 


S-pokojowe 
.x:a l Dtr. zaral 00 wy- 
n&ięcia św. Katarz)'ny 3. 
gi383 
Mie,zkanie 
'-tokoiowe. kuchnia I 
łazienka do w)-ł1a
cia. 
Wiad. Sienkiev.icza 15, 
m. 8. g7łOO 


Biuro ,.Labor łl 
Przedzamcze 11, I ptr. tel. 
525, poleca pp. włdcicie- 
10m lokatorom .woje Jlsluii 
pr%J wynajmie mieukan. 
pokojów i lokali. G nr.007468 


Mieszkanie 
5-ci.. pokojowe 110 wyna- 
jccia. Most Paulid
ki 3, I p, 
G nr. 007446 


Mieszkanie 
S-kojowe. pierwne lub 
trzecie piętro i biuro u- 
meblowane do wynajccia 
KróloweJ Jad_iti 6, I. 
a 7419 


Mieszkanie 
5-pokojowe, komfortowe. 
11 piętro od 15. 12. do wy 
naJfcla. )1ickie.w1cza 67, 
m. 
. d2ł.5 


Mieszkanie 
6_pokojowe z kuchnlf\ I 
\1\") godami, odnowione. I 
piętro. Sienkie\\oicza 9. 
Kcchlnke. ((14V1 


3 pokoJe 
i kuchnia z melllaroi lub 
bez !dnajmię zaraz, gas, 
elektr. Wiadom. w &Iml- 
nl.8tJ'acjL (!'i:JJ8 
I MATRYMONJAlN 
1 
Blondynki 
dwie. z maj/\tkiem pra- 
gną wyj!;ć zamąt; po
at- 
ne ofert.y do Sowa Po- 
morskiego pod ł!'7'16. 
Panna 
mIoda. wlakiciclka nie. 
m 'homołel, z I8pfJZeJ r0- 
dziny, pozna .oUdnego 
P' 8iadacza 20 000 zł. Cel 
matrvmonlalny OfertY: 
Słowo tIOd )(7380. 


ZGUBY 


Saklewke 
:r: p.
n:ędzJn.ł zna1ezlono 
28. 11. pom. MateJki-Mo- 
niuszki; odebrać: Dyr. 
Lasów Państwowych po- 
k6J 11. . 
37' 


( 


Nr. 279 

 


RYNEK PRACYe 


) 


Młynarz Osoba - 
J 
z kaucj/\ 1000 zł potneb- 
tel
entna, wład 
ny. Oferty: Sio\\'o g7381. Języklcm poilIk t 
Wo2na p
zukuje pOWly 
dZieci lub do tow 
samętna potrzebna I!a B
a pani. Przy 
takte pozamlejacow 
kl. kaucją 150 zł. Oferty z ferty do Słowa p. 
odpisami Awiadectw, 
r- podaniem osób, które Gospodyni 
mogf\ jf\ polecić, wie-ku 
swego i adresu skladać umiejąca dobrze 
do Słowa pom. p. g7378. szUika posady w 
u. szej rodzinie, ujmi 
I. Agentów-tkl pracą domow/\ or 
a- przYjmie powatna insty- Slowa pod g7336. 
y tucja ,pomorzu" - do- Panna 
.6 bre warunki. Inspektor inteligentna 
Nowak, ToruiI. Franci8Z- zajmie 
kańska 18, II p. g7386 wychowywaniem 
I pracą domową. Ol 
a Bufetowa do Slowa Porn. p. 
0- do restaur
Ji potnebna SanltarJusz 
, zaraz. Adres wskate Slo. 
o. wo Poro. g7ł.'31 i pi$1ęgniarz (wjek ś 
l Starszy nI) poszu]ruje jakiej 
" Wiek posady wom 
" samotny pan pODokule fUTIl1ana itd. ZiołA: 
dziewczyny z fotowaniem cję. Of. do Slowa 
 
zaraz stała poaada, Gło- 
wacki, zeiarmi5trz Lubianka P'OIIzukuję posady w c 
pow. TorWI. g7436 rakterze 
- domowego 
Potrzebna 
- kasjerka Oferty do Słowa p. 
I ekspedjentka z aacJlł Posady 
500 zlotych. Wiad. pod 
e 7422 Sł. Pom, Ekspedjentka 
a Dziewczyna bufetowej poszukuje 
do wszelkich prac domo- J'8.%. - Oferty 
..ych potrzebna zaraz. Re- "Słowa Pam," P. 
. .tauracje JaDa Olbracbta 'I. 
d 24j)g Męłatka 
- Uczenlce (ror;wódka) lat 3) za 
laby lIk2 gospodarstw 
na koncejonowane kur- domowem u 1B&II10tn 
1 6a szycia, kroju I mode- pana. Oferty do "sło 
lowania pnyjmuje pierw Poro." pod g73łl. 
szorzQdna pracownia gar 
deroby damskiej. MI- Panienka 
, strzynl Sienkiewicza 23, 
I. g7
 umiej/\ca haftować 
Uczeniee szukuje posady do dr.i 
.;1 1I.a. najchętn.iej na wf 
do krawieczyzny dam- Adres wskate Słowo 
sk:ej mog/\ się Zi!loslć. mors1cie. 
 
Pierwszorzędny za.kład 
Chyl:ińska, mistl"Z)-ni, al. Kslątkowa 
Chełmińska 12. lU. g7ł70 korespondentka polsko-III 
Bufetowa miecka z kilkoletnią II" 
łyk, poszukeje pOlad,. 
potrzebna zaraz;. Re- Słowo Pom. (Zł 
stauracja, ul. Chełmiń- 
ska 28- g7ł7' Mę2czyzna 
Elew sta.r'8zy. InteHgen tn 7, 
szukuje jakiegokolwi 
gospodarczy s praktykf\ zajęola za 8krom11 
do nadzoru podwórza i W)-ł1agrodzenlem. Of 
inwentarza zaru po.- do Slowa pod B'1
. 
tnebny. Maj"tek Mor- 
czyny. pl. OetBBZeWO. Kucharz 
d%.ł'i9 dobl"ą, kuchni 
fpC;ŚADY POSZUK.) t;najl\CY 
wQTSmwskf\ przyjmie 
6adę na dOgodnych w 
runkach zaraz lub P 
niej. Oferty do Sław 
Bufetowa Pom. pod ((1ł03. 
8U m lenna, pracow:t& I 
porzą.dneJ rodziny po- Wdowa 
Brokuje posad". Oferty lat 3), poszukuje poR 
Słowo Pom. pod g7376. dy goepodyw s b 
Kr awcow a dobrem gotowaniem. O- 
9zuka pracy poza do- ferty do Słowa POIIIOr. 
mcm. Oferty: Slowo }to- s1lllego. g '1292 
morskie pod s7173. Dzfewczyna 
Rządca pracowita ł uezdwa I 
tonaty, poM'JUkvje od L PoSD&iIIIkieso -'Ika za.. 
1. 
. posady na maj
 si- 


I POSADY WOLNE 


ajl\Ca 
niem. 
do 
Brzy_ 
jmie 
e. O. 
g7332. 


Z kaucją 
500 zł 
poszukuje się kasjer 
Adres w Słowie Pomo 
sIdem. d 2366 


Kucharka 
wykwalifikowana w k 
chnl warszaW8kdej. wzg 
malopolakiej poazukiw 
na do większej &tolowni 
od 15 grudnia, Ofert 
do administr. B 72 


go(oW&\! 
Inł\iej_ 
e się 
erty do 


sit: 
lUIeci 
erty 
8'73ło. 


Panna 
sympatyczna potrzebn 
do wszelkich prac d 
mowych z gotow&Diem 
w wolnych (;b'
1ł.lł. P 
:m,: w 111,;.1& Ie. Oft:r. 
,u,,
 1\ fe togr, I ".Ie 
nR,le. . 
 
...et koJpio":\ 
Dzialdowo. (dUOO 


red_ 
kol_ 
icy, 
kau_ 
337. 


Panna 
do dzieci. eolidna, 000 
wl/\zkowa pracowita po- 
trzebna na wyjazd. A 
drcs wSlowie. k967 


ha. 


8'733&, 


Potrzebna 
samodr;ielna. starsza go. 
spodyni kucharka n 
wieś. Odpis ŚWiadectw 
ZglO6lenia: Slowo g7M2 


za. 
liG 
g73,1). 


Dziewczyny 
do poslug przed pol po 
szukuje Kopieil8ka. Pod. 
górna 3ł, m. 1. g7a) 



 
em 
ego 
WI 


Bona 
freblanka, nauczycielka 
potrzebna do chloPcZyka 
ze szyciem do majątku 
PrzecznO. od 15-8'0. pow 
toruiIllkt. 8'73ł5 


po. 
e:- '\ 
lA 
Po: 
ł25 


uwaga 
Do 50 złotych dzlen. 
nie zarobi4 \1\ ymownł 
odprzedawCY. Nowości. 
panie, panowie. Zglosze- 
nla Q80bikie od ł do 9 
wie
rem. ToruA. Ko- 
pernika 65. l. piętro 
Rotyf1ekL g7348 


. 
ak. 
OL 

5 


po. 
eł 
ero 
eny 


Potrzebna 
ekspedjentka r.: branłY 
rzetn'ckiej r.: dlut
 pra.- 
ktyką. mU6i w.e wać na 
dekoracji okna wy8
 
wOWego. Szewska 25- 
8'7-100 


ę 
po- 
a- 
M- 
a 


Buchalter 
skromnych wymagai'l. 
kawaler. mogl\CY a:4I wY- 
ka
 kl1kolet.n!ą prak- 
tykĄ na sa.modzJleln,;m 
eŁanow!akU w przedsię- 
biorstwie rolniCZO - han.. 
dlowem. zna
cy język. 
nfemleckd potrzebnY za- 
raz. Reflektant winien 
byt bezWZględnIe 1tCZCi. 
wy 1 pracowity. Jedynie 
osob!9tOŚt wykwalifiko- 
wana. majf\ca chlubne 
Awladectwa I powatTIe 
referencje, mote być u- 
v.-rg1ędn:ona. - Of.my z 
odpisami iwiadectw i fo- 
tografją do Słowa P
 
mOt'!lkiego pod d24b'l. 
- 


a.rdSO 


roln)m r.: k&uc
 10.000 I I'M posady do weźY 
zł. Oferty do Slowa Po- kieso- Oferty do Slowa 
mOJ'8kiego pod g73:ł). PoIn. pod g 7217. 
- 


Przep SU), Krawcowa 
na m..,-nle wezelkie Km wykwintnie wszel 
pra.ce. 1Itl"On& 30 gr, -.ta nrderobe da.UIAk'" 
Chełmlńsu. 11, m. 40 (II&d wwokonBJ1le eolidne I bu 
Savoyem). 81m tkn tanio. Wemero.va. 
RlIdr.owa ł. I, 81 410 


RÓŻNE 


L-- 


Koncert 
w nled7;Jelę po południu 
gra duet. kawiarnIa ..Ha.. 
I:nka", Sta.rOID, R7nek 
16, obok poczt,. CK74.'!j 
Kabaret 
"Trzy Korony'. Z dIDem 
1-go grudnia nUf.ąlliła Probiernia 
całkowita zmiana. Pier- poci ł..o.o.iem. Dz" nakł, 
w9Zorzędne Biły zagra- 110" wleprsow., kanukl. 
ntcme. 1'7489 Koflak 
a: beczki vpuejmle zapra- 
ua PolanO'lłskl. . d2473 


Przeprowadziłem 

 r.: ul. K uparNb łS .. 
ul. M08
 nr. U. A. 
Rybłcki, JI1}at.1's kraMOC- 
kL S7
 


- 



ł- 
tyłek 
35 81'.; ..-eLIde naprawY 
ugarkbW. zegarów, ,!ot- 
nlcu, wykonuje tan 1 0 I 
Bolidnie Grabo wSki ,.1Jś 
pernlka 32. '" 


5niego wCe 
demakle para 8,&0 si 
Leon Kuczyński 
Szelolca J7 
 


Koncert 
ID'1nyk6W artystów CI). 
lhIennie. Niskie ceny. - O 
r.ukiern:a 5 7401 z 
Savoy D 


W,dak {744O 
blady 
drowe. smacznI! I obUte \ 
o 110 ar, Moatowa 40, UL
>>>
f'Cr, Z71I ..li LOWO POIrIOR8E!B- - D1edzlela, dn1a 3 aradDfa 1133 
, 
 "J!1

IiiJ:




t!I
1iiJ1iiJ Meble . 

 Kto tanio kupi, kupuje dobrze! 
 g
tu


f:W
pł:
; f DZIERZAWY ] 

 Kto drożej kupuje, kupi lepiej ( 
 aprzedam 
 powodu prze_ W d _ .. . 

 najlepiej kupowaC lU ::O
a.dz.kL RYbakl7
 1 y zl
r .&oawlł: 
... Ale 
 g , natychmIast kan:zmę Ze 

 B W. - Iamowsk. - Tor.6. 
 skI. kolonj.. rzeźnictwem 
L,.:! . firmie · S8l1.lł IPI , H b A I ł bez konkurencji, duża 

 ... kpywać może kaida Pani kaidy L.I -,' d'II:' a u g owy okolica dworzec w miej 
... b

adl:aai
ble I dla dziatwy potrzebne arty. 
 _ \
!:.\-X ł'ł 1ko seu. ,Objęc.le.1?OO .zl. Zg!o- 

 p ł le p szej jakości po niskich i stałych cenach. IPI : 
 P" O k . L k suma: PliwmskI,_ DUbIel 
L.:! ku y . . L.I SIe t ZaD Q no. kolo LaBkoWJc. pow. 

 Tanio I Tanio I 
 - l , Świecie. Gr li!3'2 

 .............................IPIIPI IPI
 2 Jałowice Skład 





UL..::II...::n..::I.L..::!L,.3UL.lL.l
L.IL.1 zarodowe, wysokocielne, z ubi!'a?jami zaraz .do 
-- mleczność matel ca. 5000 \
yna)ę
Ia.. ZgłO?ze
I
: 
I kg mleka rocznie, sprze_ Stry:zynski.. 
o
n, Kro_ 
\ '" SPRZEDAŻ da tamo K. Scheerer. loweJ JadWIgI 1.....14... 
. Gó!'S.k pod Tomniem. g 1433 
d2468 Wydzierżawit 
Salonik od 1. XII. 33 4-pokojowe 
mieszkanie wraz z kuch_ 
patefon, .plyty, kanapę' j ni4. Podgórz. Piaski. 
sza.fę, stół kartowy, gab- Hallera 13 Ck 762 
lotkę, obrazy, broń ro- . 
gi, wagę, Lub:cka 18. () 
g7391. . PIENIĄDZ . 
Parcelt: 


Str. 1;). 


" , . 
, 

I , .:J' 
e -, 
." 


Chłopi
c ryzykuje 
swoje spodnie 
dla jedngo jabłka. Ale 
przezorna Pani domu nie 
narda swej bielizny, 
by zaoBzczEŁdz1ć 20 groszy 
.; na mydle. Jeteli Szano- 
" wnej Pani zalety istot- 
nie na trwarości swej 
1 bielizny, to winna Pani 
pra6 ją tylko mydłem 
"Kołłontay z pralką". 
_, Mydło to, łagodne i za- 
wierające glicerynEŁ, 
jest na
er oBZczędnem w 
utyciu i chroni Waszą 
aroga bielizne. Niech 
F Szanowna Pani n'ie wdaje 
się w eksperymenty z in- 
nemi mydłami, nawet gdy- 
by były nieco tańsze. 
Byzyko bowiem zbyt wiel- 
kie. I a Oszcz
dność wy-' Pr os i m y 
kluczona. Mydło "Koł- . h 
iontay z pralkł\.- jest Iwa zac 
saW8.. tań8ze. bo jest 
MydI9...- ... lep...... (:
 II 
.. II. . na znaCrÓn_ 
"PRALKA" 
z pralkq jest lepsze.. ::- 'II 


r . 



\t 
.. 


,. 


[ pOLEC E 1'1 l A J 
S;a cln, I poI,wn, 
syrop 
WClY Jllny lo prl)'- 
,po? miodowym) 1 de.ero. 
,III' "emny VI cenie 80 "r. 
'" k do ubyci_ VI .tła- 
:
cb 'l;olonj_lnych .. Toruniu: 
Jul)all Hoffmann. 
Kołc!U.,tl 89. 
J6zef Ranl.zew.kl, 
arud,l,dlt. 71. 
Jan Bochentyn. 
Borowl.et- S. 
Franclpka "owak, 
S,.l)lo. 20. 
Ksaw. Buczkowskl, 
'\09Y lIynek 22. 
Stefan 56s, 
Łazienna. 
St.nls'. Grelewlcz, 
Wielkie Oarbory 19. 
Leon. Wiśniewska, 
'\lekl..'lc.. 112. 
D'onllnlk Kaml:skl, 
Rfb.kl 
. 
Franc. Jab,ołiskl, 
Stud'le..- li. 
Podi Ó " : 
Ignacy "oga. 
l'u,..klelo 49. 
Lubali-Wronkl" 
r!.,emys' Zlemalacuay S.A. 
Oddl"fał w Toruniu. 
SIOSl Lublet_ 38/68 teL 168. 


Pianino 
gramofon, łóteczko dzie. 
cięce. obraz olejny. 
 
par bucik6w damskich 
sprzedam korzY6tnie. _ 
Jęczmienna 16, I. (g mo 


. 


100m 
Imurowany z ogrodem. 22 
morg6w 
lZiemd i rury wodociągo- 
f e sprzeda.m tanio, - 
hrzanowski, Grudzią.dz.- 
a 132. g7J157 


Hipoteka 
na domu handlowym 
przy ulicy Szerokiej na- 
tychmiast do sprzeda... 
nis.. Zgloszenia: ..Par" 
Toruń ..HUXteka". Ck 927 


budowlano - ogrodową, 
pięknie ponad Wisłą bli- 
sko miejskiego dworca, 
tramwaju. sprzedam ko_ 
rzY5brie, Pluciński, Lu- 
bicka 18. g739"2 


Maszynę 
$inger w dobrym stanie 
sprzedam tanio. Toruń, 
Piekary 18. skldd. g7377 


5-10000 
zł poszukuję. pierwszo- 
rzędna hipoteka, wysolfi 
procent. ewentualnie 
dam mieszkanie lub o- 
gród. Oferty do Słowa 
Poro. pod g7379, 


Tanio 
czarna jed\\abn1;j. wie_ 
czorowa suknia. W godz. 
6-8. Prosta 37. m. 1. 
g7429 


Pianino . 
i gr&niczne, utywane 
s rzedam tauio. Adres 
każe Slowo P. g7375 


.. 


I l Ubrania 
. POKOJU SZUKA pł
"" m",ki. i. d",,: 
slGe wykonuje solidnIe 1 
tanio Dymkowski, - 
Poszukuję nU;trz krawiecki, Mic. 
zaraz 1-2 ladnie ume- kiewicza 126. g7369 
blowanych pokojÓw z u- 
żywaniem kuchni i la.- 
zienlci w pobliżu gma- 
chu wojewódzk;ego. o
 
ferty z podaniem ceny 
do Słowa Pom. pod 
g 7153. 


Gospodarstwo 
lqo..morg o we z powodu 
cllolt.by zaraz do sprze- 
d$.nia. Emil Troy,ke. 
\\!'jeLka Nieszawka, pocz.. 
ta Cierp;ce. pOW. Toruń. 
g7161 
Leżanka 
na sprzedaż. Gmnwaldz... 
ka 8. g7343 
Meble 
lóżka, 6toły. szaf:ki i in- 
ne utywane tanio sprze- 
dam. Lindego 13 m L 
Bydgoskie prz. g7350 


..... 
.-='=IOKÓ == J 

.I. ::::!if!f!; 'ł'- 

 I E H& I 
_! OZJA(..i ., 

URO ;;=:J III 

sw a -= lIr 
= -.,._ _--

 l. 
-I 


!l 


Wędliny 
D1a1opol6kie kiełbasy. 
w-dzonka, 5 kg brutto 
II' zł za pobrs.n.iem. 
liubasiewicz, Bukowsko 
wojew. lwowskie. g73U 


.:'rt
!j,





!el 
maalkl1u:J$W", speC) _,nie , 
l1u"dłoDych seperatkach. 
Zakład fryzierskl 
J. LOBODA 
al. Chełmińska 7 (dawD 5). 


Orzechy włoskie 
suche 12 zł, łuskane 27 
II. Pi
iokilowe koszyki 
/nnco pobrarnem. Bazar 
O\I'ocowy "Jotko" Za.le- 
ItaYkL dU59 
Bieliznę 
tr)-koty, pończochy, 6v.e- 
try. r
kawiczki. szale. 
I"'leca \V wielkim wybo_ 
rze A. Czechowski __ 
Chełmińska L 8'7019 


I MIESZK. WOLN E l Manicure 
4 
j wykwiIItme , WJ'ko2luJe 
zakład fryzjen;ki :2:/iOJ"lar. 
Mieszkania ska 26. Woelk. vis a 'is 
. Kopernika. Ceny znacz, 
t i 2 pokoJowe. w 
o- nie znitone. g73i9 
kach ZUPU. ulica l\fic.. 
kJew.icza zaraz do wyDa 
jęcia. Informacje: Admi 
ni5tra.cja Domów ZUPU. 
Toruń, blok L m. 19. 
g 7297 


Bwiaz6Ua siS złUfa' 


--:.=-
 
...;::---- -.... 
 
 - . 


Każdego trapi aerdecma troska: .
ak ,,:szcz
liwię 
drogie mi istoty?., cnm spra'IfJę mił.. mespo- 
dziankę ? . . . Wybier
j nie to co. 118jdrożsn. ale 
to co nailepsze. TanIe, a dobre zr6dła zakupó1l' 
gwiazclło1l')'ch znajdziesz stale 11' dziale ogłesze- 
nlowym "Slowa Pomorskiego", które jest 
najpoczytniejszym dziennikiem na PomarZlI. 


3 ubrania 
t zimowe i 1 letnie. pal- 
to za 35 zł sprzedam. - 
Gayer. l.a.zienna 32. III. 
g73ł7 


Krawcowa 
samodziełna poszukuje 
zajęcia w domu i poza 
domem. Muzalewska - 
Chełm. przedm., uL 
Krótka to. g736i 


Regały 
stoły okazyjnie tanio 
sprzedam. F. Jarociriski. fi 
Toruń. Szeroka 32. g7368 U 


Mieszkanie 
2 pokoje z kuchnią 610- 
necme. meble nowe 
sprzedam z mieszkaniem 
łub bez tanio. Most. Pau- 
nński 40 w podwórzu. 
g73)3 


MereJ:ki 



 I I r POKOJE WOLNE ] 
ROdowita PokóJ. 
francuska komfortowo umeblowany 
M-ms Lie Bydgoska tł. parkiet, centr. ogrzewa.- 
Ul.. udziela lekcyj kon. nie, łazienka, telefon, 
wersacji -literatury, gra.- 'wyborowa kuchnia do 
matyJd w grupach i 00- wynajęcia. Moniuszki 
dz.i.e1nie. Ceny n:iekie. 25, IL d 2371 
g 6701 


KUPNA 


okrętki, maszynowe pli. 
sowanie spódDiczek 
szkolnych. przepisowe. 
falbanek od najdrobniej. 
szych; najnowsze maszy. 
ny. Paluszkiewicz, Fran. 
eiszkailska ID. g7387 


Kapy 


Okazjal 
Serwis 
stołowy (12 0600. porce- 
lana) 140 części. Futro 
wyjściowe jak nowe 
sprzedam. Kopernika ,U. 
III. g7łm 


Ubrania 
mll6zyny do szycia i pi- 
sania, bituterje, meble 
kupuje okazyjnie "K0- 
mis", św. Ducha 15. 
(g 7151 


i f.ranki. Ceny reklamo_ 
WI. Karol Steinbach, TO. 
ruń, ul. Szeroka 5. C24&
 


Mieszkanie 
6 dutych pokoi z ws:rel- 
kiemi wygodam.i zaraz . 
do wynajęcia. Bydgoska Kąpiel 
M, L Telefan 3. (d2455 
dla .iJU..ę....1igencji. 3 łaZien- 
3-pokojowe ki. komfortowo umdZ?- 
. _" nych. motna. ZaIIlÓWIĆ. 
mleszkaIlle, łazJ.enka. du. w kaid ej porze u port je... 
ta wera
da, parteT'. na ra hotelu Pod orłem. Z 


08kl
m za 100 zł bielimlą 1.50 zł, bez bie- 
miesięczme zaraz do WY-limy 1 zł. d231tł 
najęcia. Oferty do Słowa 
PokóJ Poro. 
 g7S3t. . 
wspólny lub jednoosobo_ l I 
wy nowoczesny. niekrę- 
pujący froutowy z. do- MIESZK. SZUKA 
borowem utrzymamem. _ , 
niedrogo. Mostowa 10. - _ , _ 
UL !. g7361 Mieszkania 
PokóJ 3-+-pokojo
0 z wy- 
godami poe.zukuje urzęd- 
nik państwowy. 
yn.sz 

a. pół roku zg6rY._Ofe
_ 
ty "Słowo" pod g7372. 


Chodniki 


Skrzypce 
mało wywane okazyjnie 
na sprzedat. Grunwa.ldz... 
ka 10. nr. 1, g7'14 



 rotnych gatunkach. 
liarol Steinbacb. TOruń. 
ul. Szeroka 5. d2ł63 


Futro 


PokóJ 
umeblowany do wyna.ję 
cia zaraz. Kr610wej Ja.- 
dwigi ro. mies!Jkanie 1. 
w podwórzu. g 7296 


Dla oficer6w 
podoficerów. ma.turzy_ 
stów. be%robotn.ej inteli_ 
gencji - specja.lny bp- 
chalterski, kontrołerski, 
sekretarjacki kum wie- 
czorny do: mag.istra.t6w. 
stoW8rZYszefl. Kazet, spól 
dzielni, kas chorych. rol- 
nictwa, fabryk, banków. 
przemysłu. teglugi. han- 
dlu itd. Toruń. Małe Gar. 
bary 5. II i m. - Zespół 
fachowców. (d 2387 


lekkie lub skórki futer- 
kowe kupię za gotów- 
kę. Chełmińska 10. 
g 7008 


Dywany 
dut} w}bór. Karol Stein- 

ac
. Tomil. ul. Suro- 

a:J. d
 


Sprzedam 
dzieło ..Werkmist.rs ko- 
lejowy" w niemieckim 
języku. 187 Zle6ZYt6w. 
wartości 250 zł za 35 zł. 
Gayer. Lazicnna 32,- lU. 
gT.fj6 


Rower 
dameki utywsny kupię. 
Mickiewicza dr. m. 6 
g733 7 


\ MATRYMONJAlNE I 
Panna 
wysoka., lat 22, posiada.. 
jl\(:a. 5-6 tysięcy i wy. 
prawę szuka. panów u- 
rzędników. handlowcy 
nie wykluczeni w celu 
matrym.. 1'8C!Ią swe ofer- 
ty Wl"IU z fot.ogr. nade- 
sieć do Sł. Pom.. g7371. 


Kapelusze 


Wannę 


dUnskie, nowe fasony, Ko " uch 

arol Steinbach. Toruń, Co 

eroka 5. (
 
-- 


. i piec kąpielowy na wę- 
nowy. dlugi korzystnie giel .ł..-upię. Kulczyi1słci., 
do spr:ledanla. Zglosze. Piekary 16. g7300 Lekcyj 
nla: ul. Stmmyko\\

 na. skrz)'pcach, m&Ddo- dla 1-2 panów do W)-- 
mleszk. 12. e/--ł Konika linie, gitarze oraz Da.jęcia z oeobnam wej- 
Aciem tanio. Kochanow. 
wszystkie dsiały teorji ski....... :!3 g7
 
tanio udzielam. Szczyt-__u . 
na 12, mieszko 9. g73I5 2 pokoJe 
Szkoła tanc6w dobrse umeblowane, z I 
Janiny Warny. Powróci- central.n
 .ogrze
i
 
lam z Pary1&, przyw:io- do wynaJ
 MickleW!l- T y si ą ce chor y ch 
złam duto nowości na cza 1-3, m. 5. 
 
sezon kamawa.łu. Kurs na kaiar tolądka, wzdt:- 
.rozpOCZA:łam ro listopa.. 2 pokoje cia, kurcze, bółe,.. nie.. 
da. Prosta 22. 8'7369 ładne umebłowane lub strawność, zgagę, nudno 
puste do wynaNcia, ul. ści, wymioty. brak a.pe- 
'Wa.rs&awska S. m. 5. tytuł ogólne osłabienia, 
1ti346 etc. odzyskało zdrowl
. 
utywujl\(: ziółka sławne.. 
go na caly świat d..ra 
Dietla." profesora Uni- 
wersytetu JagiellońBkia. 
go. :tądajcie bezpłatnej 
broszury pouczającejt A. 
dres: lAszki, Apteka. 
k 


Narzutki 


nio. Karol Steinbaeh Pomyje na biegunach kupie. - 
'ruń, ul. Szeroka 5. ' Zgłoszenia do Slowa Po_ 
d2ł66 na sprzedat. Jadlodajnia morskiego pod g7382. 
Szczytna 
. 7:f18 


Wdowiec 
} młody, z wył5zem "'y. , 
kształceniem na stano- 
wisku ]06zuJ..
je panny 
lub w:lowy bezdzietnej 
w wieku do 35 lat w ce.. 
lu matrymonja1n)-m. Od. 
powiedni mają'lck potą.- 
dan}'. Zgłoszenia I. foto- 
graf ją nadesłać do Sło... 
wa. Pom. pod g
. 


RÓŻNE 


--- 


Ziemi 
1 mórg lub więcej kupię 
w Podgórz;U. Oferty do 
Słowa Pom. pod 8'7338. 


...lllmnmnm llllllllll.llmIUll aIJIIIIIIIIIIIIIII..... 
[la
 JOrnY
let O 
Wial
[el 
Nallcpue łr6dło zakupu i najwi.;kaz, 
wyh6r podark6w gwiazdkowych, 
S"ełry, Pulo1l'ery, Błuseczkl, Pali. 
C.ohkl. Skarpetki, Rrka1l'lczkl, Szale, 
Chastecakl do nOIl8, KrR1I'atkl. Far- 
taszkl.raz bielizna dam.b, mel'ih I 
dZied
ca poleca po ...nfch nlllklrll 
ClnB
h 
STEFAN KRYZAN, 
JuruliasI Pauliftski ł (dIulI. SI_ISki). 
/JIII1DIIIII1ID 


.Ii 
I: 
:a 
.. 
II 
III 
.c 
" 

 
! 
II 
t 
I 


i 
II 
.. 
l: 
II 
.. 


Tartak 
na rozbiórkę kupi!:. - 
Szczeg6łowe oferty do 
Slowa Porn. pod g783ł. 


Kurs6w 
kroju i szycia Ubrań 
damskich, lhiecięcych. z 
nowoczesneroi pl'Zyl'l.ą... 
dami "Patron Express", 
prof. K. Lewańskiego. u- 
dzielu dyplomowa.na in- 
i'truktol'lka. A. Liedt.ke 
J
ierrma S. m 5. .tm92 


ł 
i 


Pokój 


Facbową. naprawe 
plec6w 
i h.""Uch611 pruprowad1.a. 
Józef Podgól'$1ii. mi.tn. 
.mł-łd, 'l"orIm. ł..uien 
DI6. 
 


POdw6Jny 


. 
II 
. 
'O 
ii 


z 
ściowem utrz}-ma- 
nlE'm lub bez, utywa- 
niem pIanina zaraz wy_ 
najm!:. Adres wska.te 
S1owo ł-L. 


postaw walcowy i do te. 
go pla11ll1chter za go. 
&6w.k
 kuplę. Oflll1.y do 
$łowa Pom. . 7068 


.
>>>
str. m. 


, 
" 


.- 


. 


II 


11\ 


Uli 


z obsad'ł fuman'ł BIbreI. Plalfa, 
Hatrlet zł. 60.-. 55.-, 45.-, 36.-, 32.-, 
z obsadą futrzan'ł ..Opos" 
zł. 125.-, 110,-, 95.-, 85.-. 

 obsad'ł futrun'ł Ol WIlII-coats" 
zł. 135.-. 125,-. 115,-, 
z obsadą futrzan'ł ..Karalrał" 
zł. 140,-, 125,-. 115,-.95,-,85.-, 
z obsad'ł futrzan'ł ..popielice" 
zł. 130,-. 125,-, 


I i 


25.. 
60.. 
95.. 
70.. 
115.. 


Kapelusze damskie 
IIIIIIIWIIIIUJIUIIIII,"IIIIIIIIIIIIHIIIUIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIJlIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIWIIIIIII 
ostatnie nowo
ci jut od zł 2,90 
Cl:apki wełniane od l:ł 1, 10 
Sl:ale wełniane oa zł 1,60, jedw. od d 1,20 
Bu.ety jut od 80 gr. woalki od 60 gr. 
KWiaty sztuczne. naszyjeiki. 
"OWOŚC:: Koł.ierzykl Z perelek_ 


.... 


.sLOWO I'OMOBSJDBII - Dledzle1a, dDła S gndDła t833 



 


- 'ł: 


ł-1r. 27It 
---..::::!! 


zł 3.50 
zł 4.00 
zł 2.80 
zł 1.45 


DZIAŁ BAWEŁNY 


Flanelki modne wcory 
na sdafroczki . - ci 1,80 
Aksamity do prallia 
modne desenie. - zł 2,20 
Flanelka szwamboj _ zł 0.85 
.. biała zł 0,90 
.. szara zł 0,80 
Ręcmiki -' Irote . . sł 0,70 
1.-, 2.2P, I 2,40 


Płótna 70 azu. - - zł 0.88 
80.. - - zł 0,80 
poscie1. ca 140 d 1,40 
lO ,. ca 160 
 1,90 
Ręczniki kuchecne . zł 0,30 
.. _ zł 0,38 
białe _ - zl 0,80 
80 szer. - zł 1,60 
rói. I.a 135 szer. 
 2,90 
160.. zł 3,60 


lelei 


lO 


B i e li z n a damska i dziecięca 
kouule dzienne od 1,25 po6czoeh1 jedw. 2.75.2.30,1,98 
kosl:ule cacce od 3,J40. .. matowe 4.25. 3,28 
biustonosze od 0,_5 lO wełniane 5.50. 3.50. 2,80 
paski damskie 0-' 0,75 lO maccO. flor i baw. od 0,80 
Wielki wyb6r wł6czkoW3fCh bluzek, .Iediwla- 
dek. reform I r-akawlczek. Fartuchy pł6cieene. al- 
pagowe i sat)'llowe. Bielizna dla niemowł-t. Welna w 

ótnych kolorach. Reczne 
ob6tki i dodatki - - - - - - - 


Plallue męskie welurowe zł. 105,- 
75,-. 60,-, 42,-, 35.-, 29,-: 
Plaslcle czarne z aksam. kołniel'2em 
zł. 75
-, 55.-, 42.-, 
Ubrania męskie kamgarnowe śliczne 
desenie i fasony 
zł. 75,-, 58.-, 4.5.-, 36,-, 24.-. 
KartIII skórzane zł. 82.-. 6.5,-, 
Ja" na ciepłych podszewkach 
zł. 24,-. 18,-. 13,-, 9,-, 
Plaslcze chłopięce trwałe materjały 
zł. 18.-, 13,50. 11,-. 
Ubra.ka chłopięce ładne kolory 
zł. 18,-, 13,-, 9,-, 7,-. 
Ol
rzymie ilości spodni w r6tnych 
gatunkach jut od zł. 


20 · 
, 
31- 
, 
18,- 
58,- 
1- 
, 
9- 
, 
5,. 
1,90 


P łasz(ze damskie 
B1 


Tania Sprzedaż Gwiazdkowa 
już się rozpoczęła' 
Na suknie damskie 
po cenach nltej fabrycznych 
Popęliny - .. .. zł 1.15 1 Mongol . . .. 
Oeorgetty .. - zł 2.15 "des. - . 
Koronki - .. .. zł 3.20 Oeorgette . - 
Panama .. zł 3.40 Jedw. podszewki 
Chemberlolne.. .. - .. zł 2.40 


- 
Galanteria meska 
IIWIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIHIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIUIIIIIIIIIIIIIIIIIUIIIIIIIII 
Kapelusze' od zł 3'78 1 Szale od zł 0,96 
uapki od zI 1,10 Pulowery od zł 2,60 
Kohuerzy1d od zł 0.40 Rekawiczki od zł 0,95 
Krawaty od zł 0.60 Skarpetki od zł 0,30 
Koszule od zł 3,70 Getr, od zł 1,85 
Trykotaie w wielkim wyborze. 


................-................. ..............-.............. ........... ... ................................................... .........-........................ ...........................................................-............... 


eny 


niebywale 


I\iskie. 


Prosi m, o zwiedzenie naszelO 
magazynu bez IIrz,musu kupna. 


'- 


.. 


"'" 


I'łAJUPORCZY..łSZE 
BÓLE GŁOWY 


I . 


RÓŻNE
 


. J 

iadowcze 
. .\damsk:ego. Toruń. Su. 
kiennicza " zalalwia 
wszelkie spraw,. takte 
ramllljne, tamo, sum en 
nie ł dyskretnie. 
 



 
C"
 
\ ' ,,- 
\ 


USUWA 


.KOWALSKIMA 


6 ALĘ KONIECZNIE 
. I Z TYM ZNAKIEM 
. ł- q _K. FABRYCZNYM 
. 
. SERCE 
" w P1ER
C'EN'U 


rA-8oTf'P'A CIooe'IIIt..F'.ł...\ACIItTYCl.... .AP.ICOW.ALS_.. .......,.
. 


- 



 
.
 


PIANINA aa;
epJ::!al::aG- 
wprosi II labrJkł 
po teDach tanich 

ajwtęł. w Poł!lc:e Fallrlka Pianl.D 
B. SOHHERFELD 


., 


- (ę2". 
a ,::
: f1 
Bydgoszcz, ul. Śnl.decklch 2 


.

'.
 


KAZDĄ (HOROBĘ WYLECZYSZ 
JeieJi reaul.arnie zu,wat będl:lesz 
ZIOŁA Dra B REYERA 


ł 

 


POLECENIA 


BRZPLA"1n'E 
wysyłam)' keJ:dema na 
Wanie nasz cennik 
zimowy. Dr. 89 nat 
NARTY 
łyżwy. .ankl, ltd. Itd. 
SPORT-BLOCH. Toruń 
nl KataJ'zytly5. d 2315 


Pralinki 
Czekolada 
Maaa pereep. 
Cukierki 
po najDitu.,ch cenach 
polec. . 
Ludwik K
.lg 
Toruń. Star., Rynek 29 
składcica: 
(jrud

dz. 3 Mala 39. 


Ha gwlazdke 


.
!
 li
awei 
IJtr fJ3 1701l:Y, d.1293 
Hurtownia w6zkl dla lalek 
JAN KAPCZVASKI. 
 
Torllli Brodnlu. "7 
 


Meble 
 
w5z.ellUego rodzaju po 
cenach bardzo niskich. 
poleca Antoni Górecki, 
.2eglor!lka 27. Główny 
magazyn Bydg08ZCZ. 
d 1056 


Aaislmteczll.iejsłie. w nast. chorobach. 
1&. f. - ,., kuzlu, astmie, rocedmie płuc .... 3,.,0 
lir. 2. - ,.,.r
styzmie. artretJł:mie. złej pru. 
mianIe ma:erji. lIiecz,stoki cery, cha- 
__. robach sk6rnycll .............. 3,50 
...-. ... - ,., 
borobach tołądkowo. kijzkowycb. 
w
robo....ych tółtaczce .......... 3.- 
lir. 4. - w chorobll
b nerwowych. b61v lilowy, 
b
ennoścl.. ogólnem wyczerpaaiu .. 4,- 
Hr. IS. - 91 lUedckrwlsto'ci i ogólaem osłabienIa 5,50 
Nr. 7. - 91 choroboch.nerkowycb i pęcherzowych 4,- 
IV. 9. - prze
l:Y
czaJące w cbronicznem zatwar- letanki wpr08t Z wy- 
.duma I .hemoroidach ........... 1,50 tw6rni. 'finDY "Matel1lc" 
Do nab,caa w orYiinal.nem opałco'Rsniu ", aptekach skła- Gn.ewkowO.. Lokal han- 
dach aptecznych I dro

illch lab w wytw6rn1 dlowy 
,,"LHE.B
"-KraIl6. POdg6rzeSlrfJtu .r..... . Toruń, 

interuowal1i otrzymaią Da t,\danle darmo z wy. Rynek Nowomiejski 1. 
Iwónli broszure .,Jak Odzvskał _drowielI. k.577 (d 1ł9ł 


Łóżka metal. 
materace 


..Futro. 1I 
Małe Garbary 2. piękrls 
futra karakułowe, łap_ 
kowa, pop.eUcowe. treb- 
ce a.ng:elskie, bezo
'e. 
pitmowcowe kotuszki 
zakop
 ete. oraz przeta- 
sonow. polluK naJnow_ 
szych modeli po cenach 
witonych. przyclemnia_ 
me zrudziałych skór. 0- 
raz; wzmacn:an:e sła- 
bych. d 
i 


wOzkl dla dzieci 
po na.jnU:sz1eb reucb 


M. 
ie[kmann 


najltarazy na miejscu 
.klad towar6w ko
yk 
T OI'IIIi 
Szczytna 4 
/ 


Groch 
15 gr, fł-, margaryna go 
gr n, kapusta 10 gr. Do- 
braUn 15. gr p.. 1I4fta $ 
gr L i mydla bar. tan:o. 
Ciepła. Sobieskiego ]9. 
(d 2.'386 


Naboje. 
amunicję przybory 
myiliwakie aprzedaje 
najtalLieJ Pomonka 
Spółka MyśliWska, Ła_ 
zienna 32. es 5481 


Fułragwlazdkowe 
naJpraktyCZDlejtlzy poda- 
runek gwiazdkowy od zł 
100 na.byt motna u mi. 
strm facho\\oca: Torul1, 
Rynek Nowomiejski 11. 
m. 2. Wielki wybór 
wlasnego wyrobIL (7260 


Nadrabiam 


po:l....DChy, skarpetki. 

 oczka w Jed- 
wabnych poilczocbacb. 
przerabiAm welniane N elk.! b 
rzeczy. Koperrnka ł. Ił aprawQ w& c 
p:ęt.ro. 8'1362 maszyn rolniczych 
uskutecznia szybko I &a. 
nlo fllma pedab IW To- 
runiu. ul. Koszarowa 15 
-t7. d 53:11 


Krawcowa 


szyje elegancko. łanio. 
Byrgt.8ka 62. oric) na II 
pięl.ro. ,366 



 PROSZEK 
f z.K06UTKIEM. 
'/ I 
) IMIGRENO-NERVOSIN) 

 .IUS
WA HAJU
ORC.zvWSZY 
_
 . BO L GŁOWY 
MIGREH
, I!EWRAL6J
, 
BÓLE ZĘBÓ
 
GRYP! ".PRZEZI
81(MIA 
SÓLE: ARTRETYCZHE , 
STAWOWE, KOSTNE i T.P, 


-.- 


PRO
ZKI TE WYRABIAMY i W POSTACI 
TABLETEK . 
ŻĄDAJCIE ORY6INALHY(H PROSZKÓW 
Z .KOG UTKIEH n 


Ab O n a m e n t.. e.""or.dyclt t .
flIc1ac:b Iplejsc:owych 
.50 zł. w 8Qł!1I c lacb. Z". 
. mIel!!. 2.80 zł. jll"Zeł pocEtc lu! z oc!nosłi.nlem 2.89 d. pn., 
_OSICleJt miej.c.. 2.80 zł. ES",'el". 2.90 ,ł. p'd "pa.k4 tli poilIce 5.50 zł, zaGranlCIł 
..00 zł. 91 Gdatlska 2 "d. 2:. do....rnenlem 2. O IId. VI razie ""ypddków spowod. .114 
IPfbZ4 przeazk
 . układz'l!. strelk6w, konfillkat Itp. wyc!awn1clwO 111& odDowlad" u 
aiedostarczenłe pIlIma. abonelld nie maił) praw. domagat .łJ gjedo.tarc:zon\lcb nU'TIeró", 
ecł.zlrodow.6 lub z...rota .bDn_menlu KOllto uekowe P K. O. Poznań ar 200 G9S' 

 Oddz'ał ., Grudlh,d2U: Mickiewicz. 22. Tet. 207 


O ł . . wler.a milim. 11.11 Itron'e 7.lamowe! ił) 1". na stroni. lekslowe
 
g 05Zenla 4-lamowej 60 gr. na 3 I 3 Itr. ao- ar. nil 1 atr. 100 gr. Dro bae 
wlersa lIapl50wy 25 gr. katde naltcpoe .Iowo 10 gr. Do IS 
łów 1.00 zł. Dla ::;
",;.. 
kullłcych pracy do 10 lIł6w 50 ar Komuelkaty 50 111 ",Ir.ru tekstowy. Przy 511 za 
'cillll"aJu naldyto'cł lub przy konkursach r.bat od ,ada 04losz en1a 'lIdowe 
faJl\" 
.yraz zwykł)'m drukiem. Za termin. druk I przepl.. IJIlelsca ollloaz. ate od pow T uai.. 
Koata b.nkowe. Banlc Zwl..zku Sp. Z..robkowych w roruniu. K,,'Q Kala Olzez, JII
 
Oddzlal w Chelmły. III. Tor.łlsk. 38. 


!: 
 


. ;: r.
>>>