Litwa pod względem starożytnych zabytków, obyczajów i zwyczajów skreślona

.. 4. 



...o ". t 


" 



o 


..
, 


:.ił.. 

'..o
' 


otO 'ro 


ł 


-o. .'" 


, 
... 



: . 


, . 



 


-=;---. ............ 


- _ .
 i- 


..
 



 


," 
- 

. ,.. 


-
.' 


i 
" 


,ł
. ' 
-r. .f.. ". ' 
..

 
 


0- o
 '- 


., 


.1 


-'." 


., 
:1 
 o 
" 


l. 


\' 


"
>>>
j 
I 


[ 


a 


, 




 
ł,
>>>
,I 


- Lf 
NW" (', !! ;1J 


I 


I 
. 


I 

J 
, 


, 


,
>>>
.... 


)-
>>>
.. 


lIt1 - " 
l'. [.Ił. =r 


'- 

 


.
>>>
. 


... 


t 


j 


. i.. .¥..... 
. '-"
':'};'::Z' 


.. 


. . 


. .. 
. ..:' : ::. 
. ..

-:.- - 
 .
-'\. , 
. "': e

:
 . 


. .0 
:. .. 


l'
>>>
(4' 
oo r. 
"",,;
 i,.,a",,;0 


,-.- 1 _, 
 

 A 
/
; AVV

 


POD WZGLĘDEJI 


, I 
STAROZYTNYCII ZAIIYTKO'V, 


OBYCZAJÓ\V I Z\VYCZAJÓW 


S!:
EŚL01T A 


5dJr1OTeH8 E. M. JlopolOlOl 
, pr .. 
BHn bHA. 

 I.łJD""Ik,.ł. j PM
'
" .
- - 


, . 
 
:/, . .t: .:
 
-
 --!l"J
 - 

;, 
Jl4_ . --Lr...:L;, 
..'(J...... ",\V -7 

 
1
 Aorł
t
 h
'


 _ 
----- "" 
O r I 
 


.Qui. elt, quem non D1oveat. 
reruOl ge.tuum memori., con- 
.igo.taque .nliquitas.. 
c I c 
 R O. 


"'-- 


'ł'1 Ll'ł O 


IIA5.ł.ADEM RtJlIF.NA R.ł.F...ł.O'VICZA ..'II!0....U. ,vILEri'nIEGo. 
,... 1).'..ka.'...1 M. RODlula" 
........ 
1846, 


L 
__ ..it"''' "',k\cIa . I, I. I, n, 
Z1\PZP,():-: '.


H'
ĘKI 


- 


.
>>>
. 


, 


" 



 Ił) . J 
Itozwolono llr'III;ować, pod waJ'lIuliit'1łł złuzt'nia po wy- 
lh'lI1.11 \\ :miu l'X(!lIIll]arzy ]II'''WCIII ]1J"Zl']lisaJl) ch w Glllłłilc- 
l'i(' CCIIlIII'Y' - ,\\'ilno, in ta roku, 16 Stycznia. 
Celtzm', 
I'I'OI(
,y,vm' b. l/Ilim. "'ile/,. llllllź,'a 
li.olll'!Iill1uy i liltU'uleJ' 


. 


.lłD Wił 


Ił 


-:2. 


. ....t-i' 
.. 
' \:-- . 
, _Ił 
.' r 


:) . 


;o., 


.. :" 


t. 


" 


._
;
 ) . 
_: 

,' 4' 
'.i-
. 
..
, .. 

 . . .. 


.. -.. 


.. 


,. .c..
 


\ 


"&. '. 

 . '\o 
/. 
,,\:II
!.., . ..'
 
. .. 
. u..'. 



 


'" 


..
. 
". .:: 

."f 
.,,:, .. 
... .
.:, ,.
. '. 


1/. 0: 1; ! .ff/ltó 


.
>>>
II 



 


P R Z E IłI O 'V 
... 


.!litwa, llit'!I(lyś J.1'a;Jla
el'lw, o(l Czm'lIt'!/o Id (lo 
Balfy,'li;t'go 1'IW1'za 1'ozciq!lllj{JI
a, s1Voje (lziL'1'z,(tIł'!/. 
si !/IIt/ca (l::.ik(f n.olcczllOściq s'LVojego 1wl'mlll,jl'!J.t d';,i
'itlj, 
i (lIlIgo .leszcze będzie, l,isfm'y,'zlItf Zt1!/(((l/iq. "{u!t.,, 
t,',,,lu,!: do l'ozwiązauia. JI:i począll'li. lIJZ1'ost i ks:.tlll- 
celiie się lImysłtJUle, albo t!/l/itI u' c:,ęś";, llllm Z Sll- 
m!/clt 11a (ltm,!/słtlt,/t opm.tyl'l, ll'l,;uskó'w są Zllltlle, 
albu Id z!l0ła ,;,'s-:.cze (lott{(l niedocieczoIle. 
Slm'z!, Litwilli, 1licoświccClli, Zl'O(IZI'lii tyllw (lo 
lit/nhl i szabli, 'liwio (lfm/i o to, co 1dl'lly.( tam o id, '
ln'(I- 
n'(u.I, lJowiedz'l uasff1 Jt ,!!. ('lw(!:;,:.1V zapas?! z I.la- 
('IWllli, Jil'Zyitllitlllli, lub lI}1fllz(IĆ dę za lun'dą 7't1((,- 
1',)W, to łt'" .it'''!/nhn było l'zt'm;m1cm, !t'c:. swo;"" I
:!/_ 
'IlUW zapisywać Ul księgf, i 1W P(W,iqf1if lJ1'Z!/.
ztYIll 
]JI":.cka':,(lć lJ01w!t'lliolll. nil' l'lwil'li, a co ]JtJtlobJlie.iszhn 
jest (lo p"llwcl!f, 1';Cllllli,'Ii. 7'YIll tł.;,:c slJtJsobcm it'I, 
([ziela, albo tylko "stllhu lJtJllalllt'1n Skl";'OIlC, (lu na- 
SZ!/dl czaslltv dwi.ł!f, albo td Z1I}ll'l1';C Ił' pOlm'oce 
'lł';tditIW Z(I!/ilifly. O !J'(tJlu:i lUtn'e! 1WSZ!/"/' l,,'adzia- 
((ów l'("i!/ii, o i,'l, obY":(
i((('''' =tllJOb,Jlltll'I, i t[OlllO- 
lł"im pu:,!/ciuj jllli IWjllllli(=j wiemy.
>>>
II 


\t 


Nie 'I'!/dlło, ho (IŻ 11 ' l'tiźllyt.l, potomliac/, obłl(lzi- 
la się d,walt'blla t:łt'/ilIWO;Ć, llo l'0zttawallia (lzirjtitv 
'Inillimu;j lJ'1'zeszło,
ci. J)tJf'Zfto się k'l'zqtać, lltJ k/asztm'- 
'II!I"" li.
if{-!lliclU:'" Ofl!/'I'zehywać lIfl wieczną 1JllstWę 1IttJ- 
[,iw i ple;lli .
/iftZftJl.C, z c:::;a,
ów t:lu'ześcijllllSliitJ LU"'!b 
lJł'zc.. ,m'lOżll!/(
/, 1IIllic/uiuI lJiMlIle li"tJ1tiki, ,,'bo tt.l. Ił 
"hc!/,'/, dla td,
zysl':i Mdm'yi sZIł/iat: nwte'l'iltlów, Z l,:; 
n,.ię,
-:'lmi1tY, '1,tWtn'ZtJIW Wt liaS księqi dzir.;,itv. Obicl'a- 
jf{'
enllt (bU ,mulołlwie IlistO'l'Y/ia, pol'l'ze'Ja 'wiele 
1n'ze1tiMiw"śt
i i zllf
jm,.wśt
i rlltl
/ta Olvy('11 czasów, l,by 
'lUt ,
Zllli zillllu:; ','ozwlIlli i li.'I'yty/ii, wszystko 'I'tJd"Zlf- 
SlIąĆ, f''I'zt'waż!/ć, i z ('1 Yllłutnla"h,y có; "eWl'I'!/fI 
'l,lwm'zyć, n"dwullti btJwit'lII. ta1lttl
f!O 'l.'ielill, ob"rZlt- 
.i l ,,'!/ się IUl 'lłlsz!/stko, t
(J 1JOga1';-:''lllr1ll. t"'f,
ilo, lJOII'fI- 
,lo Wlm i 'Z'e ZI'OZłIIJI;llllll 'I"";!/
i1ltf f/Of'/iwoś,,;tf. lImltJ 
ll.
II'il',.t'lli, i l1J'Z{''''''',mt SUI(
it,!/" 'wit'lm 1JOlI/I'!/li, o 11';"- 
lit l1J'zl't!miolaf'll ztlmilt'zeli, alim teŻ, lJM/U!! ,fi'l.,,
jr- 
go tłlidziml się, (ttlita Mstm'Y(
ZllC lJtJll1'zIk"fl'llli i 
sk'l'-:.ywili. Cll(lzozit'lII('!/ zl,.i ln'zez zauIUć i 1'0'1'0110- 
u'q 1,iep,'z?/jaźll, 111.11 1IIezlłltjfll1W.i,:, z f'ał.y:.ywtfj 'wie- 
ści Zl'S;':!J1ląW,
Z!/ wiudo1lw,¥ci, Ibiu'1Il', i tł';':"':; śmie- 
c/lit, 'I..u. u,iu','!/ gfJflllt', popisali ho.ś"ie, CZf:stO 11(l- 
u'et i som; liJ'ajowi /atol,isOJ'ze, "ie mieli o Ih,... 1I'IIi 
tł'!/ob,.tdcllia, fi czem '1Jl(iu'ili. G w a 
 Ił i Ił "lJ. pi'
'Z(fC 
, 
o Zm",lzi, lIIit',
,
i 'lv'lliej 1'-:.eld: Jlu!!, J)erf'lIet, '1'/11"', 
.fiłwisł(ICZ, Pt','ezilll: i t. tł. ""talii", ,
kłfl.(l':.ie ,'z,',
z!/. 
"i,
zą,.!/ tlzlś histtlt,yj
, 11ie 110lVilliełł lJrze.dałłlllć 'lUt 
SUłJł,y"/' zrtlllltlf'lt lJi,WJ1I!'I'/', '11ft ,mm!/,'" ,jufowy"/, za- 
"is/i"C/' ; k"0I1ikllł--ł.., 1101,'z,'ba. j,!s:-.cze k(JIliccz'II.ie za- 
sif!/ać willllumości :; l'0l[llIl mi(;j.
{'Oł.'y,'II- z ]Jodali 


ł
>>>
III 


, 


llul,l.. Olle nUt nie jetlen 'ważny 'wypallek łVl0aślliq, 
nie jelllU: p,'awllę zostawiOlUI dUtąll samenut gminowi, 
mlli"!l.jll' ze stallem mOl'alllego uksztalceltia, i pujęciami 
naJ'olbt za:'Jlajomi'l' Gn';lt bo'wie1ll, mało się dziś oby- 
":'l
j("l1li, lJI
jęciellt i nw,'alltem ulis:.taleeuiem od swoic1" 
ln'zotlkóul '1'óz1li. J(lli 'wifc ki('(lyś je!/l} p'l'atl:.iady wie- 
'l'z!/li, tak i mi ll-:.i,
 'wie,'z!J; co mu o dzitJlacl.. swoich po- 
lJ1'Z(.tluiliów 1lOwiellzłl'li, on to 'wszystko 'v Stł!ojćjpamię- 
d zac/w'wal. f'lwic:illt!/ tylko.wejść 1l' ]JOltfalą ,'u:mw'U'ę 
Z u,ieślt;akllmi, z "a(l b,'ze!/ów '''ilii, Niemna, D't- 
bisy; Olti 1Ium 'U'ypou'ierlzą, wy.
pietłll
jq. CZCgl' się mi 
sll'!/cI. m.atek llllltC:.yli, czego uli (l:.iatlów i oj(:,;w "a- 
lil!/szeli. 1\"ic '1vztll'!/g(
jmy się lv8t'I1';(: do tlyumćj c1wtki 
l"lf':ciwy('lt 'IlttSZ!/('/, 'I'olllikóu l : 'II. 'tlC'/l to .iedllye/l Z(l.- 
,'/wu'al(ł 
'ię Ilall'lIa l,,'odota ol}!/(':;(
jów lJJ'zodków, id" 
jCJlllw.
((I.i"l/ 0111'(1.':. żyda, 'lUud tlzi.
io.i trź samę cec1,ę, 
,jllk i In'zed kil/illlltlstU ulitJ/wm;; zIJ{ul({jm!1 ich :$ll((.- 
'IIitI, ;"/1 lltll'otlowe l,il
Ślli, lmulie,
d. ot-w,,.,'zmy tę m'kę 
lJI':'!/lIIierza, a zobu,
z!/my .flIk włcJle z,lfl.jl1:.icmy p,'awd 
Zalil'!/t 11"1, (lotlfd 1,,':,c'(1 ",,:.tl.llli II.I":.(JII,!I,'I, btultt.CzóttJ. 
OJl"('(
Z pfIllo/i bul", ź'l'ólllumi /,istm'!/
zllemi są 
"o-:.nwitego f'ł)ll:.a.i'ł lmlllllilii, lla c
-:.e,
ć bol,utćl'ów sta- 
'IJ'itme, .Sttnłfl. 'Ilall'l't 'Ił(I.
7.a ziemia, któ,'a niegdyś 
,
lł'oit'h IIIfŻlt!I(:/, 01J'1'OI1rÓW żY"Ii/a, a po 'q/on;e 'IW 110- 
'11"',,1 llo .
lI'eg" macitJ,'-:.y,,,tf'go łoua ln'z!l.ifla, mt,źe t
".
, 
t'/wr 'Ilit:;l/.filłt'lll.i ,,'ies-:.c:.ki domami, oslawie lJt'atl:S;ll- 
tł.,W l'0lllietl:.it!ć! 'l
.'z,ella t!llIw ,
:'CZ(;,':.e łł.Jziq..
ć ...ie tfo 
l,'.'a,'y, (I. ,
lill(t,k Jlom!I,
hl!1 1t.'wiellczy 'IIO,u.e 'I1...
il'mltl- 
11;((. ./1 ('lwaJ!J-
III!1 i uie os
ą9Iłę1i 11(1.'izt J gO r.elłt -:'ll- 
lIelllitJ, soma l,,'z('c'id Oc/Will, sama CllfĆ, same 'Ila-
>>>
IV 


'wet najmlliejsze odli'l'ycia 'Ide bfdą bez km'zyśd, I/eż 
to rzeczy 1liezllanych, cZl
i!/odlli 'V oj c i c li i i N a 1'- 
h II t t, Z potlobJtycl1 ź'l'ó(lel 'wyj(/śllili, i olI R'il'ków nie- 
tlmiętych sli.a'I'bó'tv na'l'o(1o'lł't;j IlistO'l'yi (Jll/i.Opa/i! 'l't'ze- 
ba, t'l'zeba tylko pou1tll'l'zam, f'I'fci i u'yf'l'wal'ości, a 
i my poszczycimy się lJ1'zell świlltem, że mamy (10- 
kładlle ojców swoich (lzieje. 
1J'lłodhnjeszcze będąc l/af
lwlfdem, lubiłcm 'wszel.. 
kic powieś'
i i podwlia 'Ilasze!/(J lud", sluchall'm ich 
eieka'tvie, 1r czasie 11lu!Ji('lt zimowyclt wieczO'I'(IW, 
kiedy dl'odzy Rodzice, cz?,lllli święte, li/b ślI'iatowc 
k.
il{żki, a 8iost'l'?' zajmmł'ltl?! 6'ię 'llbie'l'atliem i ko/y- 
sauiem slł'oicl1 [uleli; ja biegiem do izby czel(l(lIu;j i 
,Ji/Ilie 'Ilatlstau'ialem ucha 'IlU pogadu'llki , klef'l,cly i 
l Jie ślli lJ'1'acowity,'lt l1'l'zl{dt'k; r!wć n,;!] tli 'wie SllJll, 
.ia/i. /JOle,
'Itie mi się odpłacał(l lJodo/ma (
ielia'lł'o,
ć. 
'J-'ltlać już to b?,ł(] mojhn p"ZeZłl((Czcllil'm, aby '11.1':''1(1 
\- badm'za (1,'ogo mi kos':.fO'l.ł'uł i ,r;tał się nit:;((lw lJ'1'zc- 
l JO 'w;,'cllliq l Jl 'zyszłYl'h z leg(] 'wzg1r:d,t cie'l'piel', li.tó'l'c 
.i(/k szm'llll,
za Z('w.'izqd mię opudły?. ,. Z latami 
nie zatłumiła ,'iif bYlla}mllicfj Wl'O(/':,ona o,'lwta (lo po- 
Złl(IWlUtŻa tydt sel'd('('ZIl?!I'" 'P,'zeclmiotów. S/i."U'lJme 
lłOwołallie ,jakiem b!,ł lJ1'zed lem ob"ttl, dążellie do 
"'!/ższ?,('I,. '
elów, 'I,;esiellie lJOl'ie(
II!' i o,'iłotly 'w':.g((J'- 
(!ZOIuf; lltdzko.
ci; zbli-!.!/ł!, mif do p'n/ste!/o gmillu, 
z ktÓt'l'.'/o 'lut pl!!'''l pOlhlllia, Ż!l.j(I'
(:i.icszcze tI' l JOc :,I'i- 
'Ił,!,,,lt ,
'el'(
af:h, odległ':i lJl'Z('szlo
,.;. Z kll:,d,.!/o Zt111- 
,'zf'Jlia, z ktdt1f'glJ l J1u :-!/jal'i('lsl.il'!/o, jakie c:,lom;,'k lI'i- 
". nie,l, człowil'kowi ()1JcoU!nllitl; lti(
 zUlliecl1J!'Ił'(tf('m /w- 
. rzyslać, nie zru:(tlem sir: b!lllajlltllit;j lł'sze/Mc'mi /JI'ze..
>>>
v 


s::.lioclllmi, joli}e tV Obl'lIll!/m !:lttł'odzie 1Iltl'0tykałem, 
juź to ze "'I'tmy "iec/'t:t"ye/t i źle u'idzącycl, 'moię P,'acf, 
,jIl'Ź to ze stl'OIlY somy,.llŹe 'lł'ieśllipkÓtl', l'tÓ1'ZY Ilie lu- 
tu.o ze swojl'lni 'wiatlomościnmi się "lłzie/nją, szcze- 
gt;/1li,;J (l1a tl'!/,łsZIJ .Idassy. Ira niellołfille u"'zoski 
l';(.1"uwzYI'I" lIie Ztl'o:.olem, znoszqc U' e;cllOści i..lt 
.it:tlyc:::,e ,
sznłdlł-lllll'dlł," d1'llQiclt stm'alem się '1tjąr, 
1 1l1u fałćm slł'ąjćm obCou'fl1liem i zasto,'Wlł'olliem się do 
i"I, tO'l.ł'fl1'zy,
ftl'a i sposobu u.illzelda 1'zeczy. Co tylko 
/ tl.ife tlflttfO mi się zasly.
z('t
, lub s]Jo.
trzellz, potll
ię 
llziś (lu u'iatlomośc; plm'sz(,I
/l1lfi, w nadziei, ie nw:.e 
l.'i('tly,
 PI'z!J.
złenlJt l,i.ml'zou'i dzil'jów Lifll'!/, te mo- 
.fe spostl'zt'ŻcIIia. ,ytOllą się pomocq, o u's:;!/stkim Ro- 
lh/kom lIieoIJtdt:tll!f11l 110 
'lłJnję pl'zeszlo,
ć, odslollią 
mgl(1 uJieiiów z(lk"'ylc o/n-azy tlonw'wl'go i publicz'Jle- 
!III :ycill, 'Illts:ycll. męźlIY('" oj,'ów. 


Ludwik. POkie'M'ia. 


lłisałt'lIł w 1'('1,111 
"u.,
,
 I'oku, G.,..tI..iu 'M d.
>>>
- 't 



 


\ 
I 
ł 
 


l!
>>>
'
"-. ... 


, 
,". 


. . 


. . . . 



 


. 

 
m.JlJL
A Quł
W 


. 
o JEZVti.U I LITElłA.TURZE 
, 



 


uł
W





. 



 


1
>>>
I11III'" 


\ 


../, 


.. 


, 


,. 


t. 


" 
., 
. . .
ł 
;-. 
.. 

 
. ., . 


,. 


. , 
I 


I
>>>
. i l\. 



:.t.ttn

\"
 .. Jo;:zyk jest. w'łasności
 narodu. i nikt ni. 
po\\'inićn zapominać rozmowy ojców 
1'woich." 


1- T. Czacki o Lii. i Pol. piawach. 2'. J, 


, 


. 


, . 
V . szystliie światłe nal'mly. 0(1 najclawnit'jszy('h za- 
('ząwszy wit
kcjw, ollU'zymie, w dosl.onalt'nin mowy 
SW(
(:j, l)Orz
'lłily lJost\'I}
'. '" jt'dn(
 tllloo LiLwit., jui 
to z pl'Zy(
zyny ł'ozmaił)'C'h ol.oliezlluśC'i. już lu z ni(
d- 
balstwa, doł.)'C'hc'zas j('szC'ze, ta r;a1ł'Ź UlIllsło,,'(
 lwa- 
t'y, ocUo
iclU lciy. 'V samy.." Iloc'ziłłl.ac'la, c
c'u\\'ic nasi 
Litwini, mało dhali o uświec'tmie, i w swoich tI'al.- 
talach z ościcl1lu:mi lIłocm'słwy, wo)('li UŻYWiłĆ ję- 
zyl.a J)iemi('(.
ł;i('rro l), ładllsloic
o 2), lub ruskie- 


-- 


l) Z Krzy
akami. SI! nawet niektóre umowy Witol- 
da II Włady.łaW\em Jagiełł;a, pisane po niemiecku. Au- 
tentyczne ich kopie znajdowały się w hi"źnicy Po.'yc- 
ki
j, jak świa(łczy Tadeusz Czacki, w dziele o Litewlikich 
i l)ol
kich prawach, w Tomie I, na karcie 47, pny pis pod 
Nrem 2G1. 
2) ŁaciJiskie, II Pol
k'ł i Anglijij, pod artykułem: o da- 
tach I)nywilejów i zapisów, przywoch,imy jak Kiejstut 
i Olgierd poganie, w trnuzakcjach puLlicznych, pozwalali 
pisać świ
ta katolicl\ie, i l i1£C"f,,ulio,,e JJomi"i. 


"
>>>
......
 


4 


go 8), 
iżeli l)jsać własnym, Po naw.ty
.t" ( u relil
ji 
chrześciailskil'j i złąt'zeuiu się n , 
e )
I -'. I..' '. 
.. .'1. 
..t\ .. 
z PoJską, języł; liłewslii przest
 ' " L 
j . ., 
a nawet, po więliszt;j części, i naro

lyż listę' . 0111 1 
byłym dla nauczania prawd Wi
"!łi

)..)' 'I' 
szćj mowy
 łatwi(ti by
o. og.ł
za
"
c ąls
',iIlVZ 
samym baJowerro uczy c SIę Jęz
ka. Ił.od*'p'zas,rt

} 
się I)rzypodobać nowemu rządo,
i
ir
xil-jl'rr9t:'\V:Y:: 
. . . Jb 1 . ł 'J.bo,:.r..t.Jl\ 
czaJc I mowf, a zalllC( a I w asnąo TYJIlIWł\'e sp oso- 
I,em j\
zyk litcwslii pozost.al martwym i od samego 
pospólstwa używanym. Obudzał się '!IU'awtlzie zalHłł 
do narodowerro języka, szczcrróluit:; w IJOźnit',jsZ)'1Il cza- 
sie, w wicIu nicśmieł'ł('lnćj pamirci godllYt'h mężacJl, . 
ale ci nie byli tak sZt'ZęśJiwymi, al)y moc:Ii llil całą 
massę hutll wpływ swój wywi
r
\ć. 
Nie wit:m .z:m się to dzieje, . że tcn jęZ)"li t.ak 
harmonijny, tak }JO}H'awlI}' i pod wzrr1rd('11I r.ł'alluua- 
tycznym (loskonały, jal
 tcrro w wicIu mi('jscac'la Z1Iaj
 
dłlj
my dowmly, tal. lalo dotąll znaJazł miJośnil,ów'l 
Rzecz jeszcze wi\
('(:j IHHlziwicllia godna, j..l.im 011 spo- 
sol)em, zostawiony samemu t)'lIw gminowi, bez l)is- 
miellnydl pamięłllil.ów, (lo ł..tki(:; iJI'zyszctlł doskOlHt- 
lości, jaką w samych tylko jęZ)'liaeh starożytnych na- 
trafić możemy? "liażd)-język (powiada'uczOIlY Czad.i), 
każda nauJm, ma dzieciustwo, wzrost i dojl'załość." 


J 


'\'Vl!zelako, na pieczlltce Olgiprda. przy łfllnzllkcic 7. Kay,i- 
mierzem Wi
lkim 1366 roku, jest lIapis ruski; co ,łuwodzi 
wyraźnie u
Y\Vl\lIia rU8czyzny w Litwie IUl pogaństwa. 
(1'. Czacki o Lit, i Pol. prawacb, T. I). Ja. 
3) Z K8ilłlętami ruskimi, i w jednym traktacie 
z KazilUicrzcm Wielkim 1366 roku. (T. Czacki l. c,), 


,
>>>
, 
. 


5 


Do jrzyka jt'dnak litewskierro, to z(1anie :1a(1nym sp 0- 
sobeł-u zastosowauem I)yć nic możc, Jest on (1ziś fil- 
I.iłu samym, jak był w początku SW('rro nastania, 
iadnym, najmnicjszym odmianóm nic ulerrł: donośny 
i (lziki jak ecJlO owych lasów, w ktc;I')'ch się wylęgnął, 
Jnęzkijak owe bohatery, co wyszcdłszy z zamicl'zcJllych 
lłllszcz, odgłoscm swojego rożłoa przerażały chytrych 
s;}siatlów Niemców i siały postrach w odlerrłych sic- 
tlliskacb hor(l Pcrcl.opsliieh; gwarliwy,jak owe biesia- 
tly przy rozlłalonych orrniskach po zwycięztwic nad 
wrogicm? A że jest zdotny do poczyi, do wJ(lania (10- 
lłitnie wszystł.ich pOl'uszeń i uczuć duszy, mówić nie 
wi(lzę potrzeby. DowiótU tego gruntownie Ilieoszaco- 
wany miłośnik rzeczy ojczJst)'cb Ś, p. l}rałat Iiate.. 
draluy lrilellski, członek 'Varszawskiego Towarzy- 
stwa Pl'zyjaciół Nauk lis. li.
(l'wC1'Y Bohusz. l}ra- 
ł
lIę tu tyUw zastanowić się polirótcc nad wyliczcnicm 
t1zi
ł cc1nicjszycb, kt.óre w języku litewskim lla widol.. 
1mbliczny wyszły. Szczupła jest ich 1iczba, bo mało 
też jeszcze dotąd. w tym pl'zedmiocie było pracowni- 
ków. A im Jllniej ich znalcść można, t.ym większa 
(Ua nich chwała, że pomimo powszcclmej obojętności, 
IHnnimo IIlłrzedzeń i lekceważenia mowy .ojczyshij, 
oni jetlni IHłh'atili pokonać wszJstkic )łł'zeszko(ly, ))0- 
t.rafili wznieść się nad pospolitą sferę wyobrażmi, 
i h')'umfować n3(1 uśpicuicm zioJllków, Są oni jaj. te 
(
znłe i h'oskliwe matki, l.tóI'c obumarlcmnjcdylłt'JllII 
sw(
cllln dziccii
riu' starają się prz)'wl'ócić ży'it'. Do- 
lłllty one nic IU'Z('staj,} sii
 h',ulzil
, ogl'Zcwaó SIOl'Zt
l)łc 
j{'l
o ciało i wlanćm tcJlIlienicm wlewać tcllllicnie i si- 


,
>>>
...... 


6 


ty, nim niemowlę - nie otworzy oczu, nim nic o',darzy 
uśmićcłlćlłl i wdzięczncm J"vi1cnielll nie rozl'aduje icb 
!Serca! 
Gorliwość o I'ozsz(
rzenic światła ol,jawioJl(
 wia- 
ry l)omięd1.Y niższił J.lassą mieszl.alleów lł russ lit.ew- 
skicII , natchnęła wichl znakomitycII mężów do za- 
jęcia się w)'t.hunacżcniem Dót język ojczysty ksiąg 
)łisma święt.ego, SJmtek odpowiedział icb szczcrym 
chęcióm i imiona prawdziwie gOl'Jiw)'cll o dol,..o pow- 
szechne, pI'ołestantsl.icb pastorów: RI'etknnasó\V , 
Cłlylińsl.icb i liwantltów, w dziejacll )if.erałury litcw- 

J.it:i na samym czele, jal.o lIajl)i(;I.WSZ)'ch ojczyst.ych 
l,isiU'Zów, zaszcz)'tnie jaśnieją. A imi(O \ViJłłelma I{
o 
Iil,t.la lłł'uskicr,o.jalw milośuil.a nauk i dbalerr o o muy- 
słowe i mOł'alne nl.ształe(mie swoj('
O narodu, do IHłj- 
o(lJ('r,lt'jszćj IU'z(:jdzie lłOtmnności. Za je(
o panowa- 
nia I.ażtla IlI'awie wieś ,,'i{
ksza, obowiązana "yla utrzy- 
mywać szkolę, a w Tylży, przy tamecznej szJ;olc po- 
wialow(:j, naznaczony b
'ł osobny nanczycieI języka 
liłc\Vsliicr,o 4). \V samym nawet I1.róJewt'u, przy uni- 
W('..s
,tt'('i(
. scminał'ium Jitewskie otwt))'zył :'). Temll 
to zal1latlowi winniśmy wi(
lu uczonych mężów: Do.. 
lłftltjti,'ifl, 111l/'
f}(1, 11lil'[r!ii,' i t. d. 
LCl'Z nie Ił samych tyu.o jednych Pro(csłanłfł\V 
'J),)j r,odiwi wiary CIII'ystusa rozsic\Varzc i wi(
sliie- 
{
o ludu J)rzyjacielc, :N'ic dawno jcszcze i Iluas, w 1\0- 
śdrlc Uzpłłskim był mąż wielki, Szliu'hetne(
o rodu, 


4) Bej (Ier gclehrten Prowiozialschule. (R h e 8 a. 
Gesch, de8 Huh. Hibel 81r. 37). 
5) OLacz Dziennik Wilcńaki na 
 t82B, T. 5.
>>>
'/. 


-- 


. 


"Z 


Litewsliich monal'cllów poł.omrJ., mąż co na poshulze 
ołtarza sętlziw ćj doczekał starośd
 z powołania. świr- 
tości, z samego nieledwie W('jt'zenia (że In UŻ)'j\
 słtłw 
jednego z wielliicb polski('h pisarz)'), z tych Sl't:IH'lIp
b 
włosów co skroń jego patl')'aI'daalną h'J'tczy)y i na 
ramiona Sl)atlałn czcigodny Ital)lan, 'Co ŻJlJudzł,i(:j 
owczarni pasterz, J,;ze{ ./Jnullr li.sitlźe Oil.t1",!i,f! Je- 
mu pI'zeUad I.si:m Nowego Testamcntu na jęz)'I. oj- 
CZ)'sty winniśmy 6). 
Oprócz thuna{'Zów Pisma święłcrro, ma jt'sz('Z«, 
Jił.erah.ra 1it('wslia i innych w liości,'le Uożpn zasłu, 
żouy"h mężów, ktt)rzy or;laszając W j\!zyJm (
j"7.
'st
'1Il 
słowo Roże, wit'rnemu hutowi, i palnł1ł kaznodzi('jskićj 
chwały się ol.r)'Ji, i imie swoj('o, w karlaeh 11arotloW(:j 
Jit.rl'ałury, na wieczną pamiąU.ę najodłr
lrjszYIll po- 
tomlióm, ZalJisali. 
lUi\.tlzy innymi pl'zodek h'7.)'11Ia, ni(,śll1ic
,ft'l- 
iłY tłumacz }łost!illi ./lIlitl/m trujlw S, J. li.v. ]'li- 
koł,/j TJllIlks'::ll, liallOllili I,ateth'y lUiet'lllit'liit:j (ŻlI1utlz- 
k;(:j). PI'zcJ.ł:ul jego jt'st WZUl'OWY, cal,! (H'oslota, 
cala naiwność i biblijne wyrażenia ormin.lłu z tlzi- 


.- 


6) Nowy Testament litewski, tłomaczony przez Jó- 
lu:fa AroolfaXięcia GilAdrojcia, przypisłlny Cesarzowi Hos- 
tyj_kiemu ALXXANDROWI I, druk.owany nakładem 1'owa- 
rzystwa Biblijnego, następu;,!cy nosi tytuł: Naujas is-Ia- 
tima, Jezaus Chri&taus Wieszpaties mUIJU, Lietu",ilJZ/ra 
lduł'fJiu iugulditu" par Jozapa 4rnu/pa KUTligaj/(szt; 
Gif'drajti Wislrupa Ziemajciu, I,enldinilr.a S. StanisłaVlla: 
Isz.spaustas pa' Kunigu8 Missionarius, 11'ilniuje 1816 
w 4ce, str. 389, nieliczb. 12; K., J, A. Giedrojć t 1838 
roku.
>>>
8 


wną łatwością i wiernością są wylionanc 7). Dril- 
I
i
 równie wielkie mający w ojf'zystćj litel'atul'zc za- 
słurr i jest lisil{uz liml,vtllll'Y SZ!/'ł"lIIitl J('zuifa, zna- 

omil.y 'lit.ewski filolog i kaznodzit'ja. SIJI jt'rro ka- 
zań jest poprawny, jrzyk zawsze czysty i od wszt'l- 
Jii(:i ol)czyzny wolny. SzkO(ła tylko, że one dzisiaj są 
nader rzadloie. Zyczyć należy aby kl.tirylwhviek z rr Ol '- 
liwych naszycll litewskich BiskuIJ.ów, dla pożyli... 
wiejskiclI kal)łanów, nowe wy(lanie sporządzić roz- 
kazał. )- 
Co się zaś tycze poezyi litewskit:j, pieśni ludn uwa- 
żać potrzeba za najpi(:I'wsze w tym rodzaju ut
vory. 
'A ponieważ im osobny, już gdzieilldzićj artylmł poświę- 
ciłem 8), tu więc zastanowię się tyJl;o pol,rół('e, Da(t 
niektól'ymi poetami, któI'zy na wyższy ton IlI\stroili 
swą lut
)if', Na ich czele jest Prusali DOJlalt:itis (zmar- 
ły 1780 1'01; u) , prawdziwie wi(
]ki narodowy I)()cta. 
Poema jego, I)od tytułem: Cz,lc,'y pOJ'Y rolm, jłst naj- 
wiernit'jszym olu'azem obyczajów, zwyczajł;w i zah'u- 
c1ni(
ń wiejsłiicgo ludu. 'V niem jah w iwit'I'ciadl(' 
mab
e się narodowy charakter, jego moralnc i fizy- 
czne ukształcenie. Jest to pocz)'a. rodzlunych pól, 


7) Dzieło K
ił:dza Daukszy ma tytuł: Postz'lla Ka- 
tolicka, taj est Iźguldima8 Ewangeliu lt.ielwienos nedie- 
108 ir Uwęte8 per Wi8U. metus, per .Kuniga Mi/fałoj", 
Daulr..sa. Ka.n4unilra. Mednilcu, ił łęlr.iszlra. pergłllditao 
Su. w41u ir dałojdimu. "'ireśniuju; Wilniuje Drulr.arn;oi 
.Akademioll Soc;etatis Jesu, .Anno Domini 1599, Pr7
- 
Uad ten jelit poświ'tcony Biskupowi 
mudzkiemQ Ksi
ciu 
Melcbiorowi Giedrojciowi. 
B) Tlf:odnilr. Peterzburslr.i 1838 roku.
>>>
9 


łąk, rodzinnych strumieni. I Czyt.ając Donal('jtisa Czt
. 
1'1/ llm'!/ rok,t, z(laj('sz się zupełnie być przeniesiony 
pomirdzy pO(
zciw)'rh naszych wieśniaków. Jest to 
lwaw(lziwa, OI'1Trrinalna I)ol'zya lmłu! 'Vszyslkie w nićj 
osoby są ze stanu wit'jslii..C'o. ))ot'ta z ni(;mi ż
je, olł
 
cnje, jest lIrz{'stnil.iem ich rohoty, ich odpoczynku, 
irh hiesiad i nig(ly nie wychodzi ' za r.I'allit
e cłlatki 
rolnika. . A tylko krćśląc sielską szczfśliwość, nil'kie- 
dy dla samych I k01ttl'a,
tÓ1ł', dotyłla ol)yczaje wyższc
 
go st.anll. lł..ofrssór 'ł'eolorrji j kaznod1.i('ja 1)1' L. J. 
von Uhesa, wydal to pot'ma wraz z łlnmarzeniem tła 
języł; niNnit'cłi i w Kl,tiJewcu IS1S rolm 9), 'I "t ł 
T('nże szanowny tłómacz Rhesa,' jf'st w liłera
 
turzt' na
zej znajomy, jako je(leu z najpi
I'wszych i naj- 
znakomitszych litt'wskich filo1or,ów i jal;o T wydawra 
pieśni C'lIłinnyc1l: Dajmu. II Niekt('I'e z ni('h, umieśl'ił 
Teotlorl"(l'I'blltt, w dzi
le sw(Mm lJoc1 tytułem; I)zitje 
stai'o:.!/tlle ml1'o,lu Litetv,
ki('go. 
 tnl 111 t ue' III .ł 
. ' 
W!' Również wielkie położył zasługi w oj('zyst(
j poe- 
zyi Szymon StaJl;ewi,:z,1' Rajl.i j('rro .-1,jtWa1'OS, i 1'01& 
i Niedźuliedź (Arklis 'yr .l\leszl.a), noszą' cechę ory
 
ginalności, wielkiego talentll i znajomości ojC!yst(
j 
l)rzyrody. Stalliełł'i(
z dnszą i sercem ł.itwin! m,ilt'
 
lJićj poj
łł (lucha i chąrakt('r narodowy. 'Vszyslko 
J oS ..I "o " II ł 
.(1 9) Poema Donalejtisa, wydllDe prscs RhczV, 118It(- 
pui'łcy Dosi tytuł: Dali Jahr in "ier Gesiingen, ein 
liindlicl'ffll Ep08tln8 dem LitthaniJchen Je. Christian 
genannt Donal,.jti8 in gleichem r,.rllmaas (/,,'xl1melrem) 
ins Deutllche i1hert ra g en von Dr. L. J. JiheSCt, Prof. 
d, Theol, Koni,sberg 1818, w 8ce, fł 
- " ł ... ł l 
2
>>>
10 


I · 


w nim wł,asne, lJi.:I',yotne, litewst.ie! Co za wyslowit'''' 
nie! jakie szczęśliwe obl'azy! Ta i'Ticwi (da IJrzy Hzer- 
1!Jollym /)worze, tOl
ząea swe. lIurty do ilTi(łłłllO, to. 
roslHłmiętyw
Ulie (mh,ieimas) konia, ten .niedźwie(lź 
z J
Ulcncllcllł, są do Iłajwyższl;j poetyczlU1 go.dności 
,vzniesione. . A ówże znów rojnik, Po.ki
zujący swelłlu 
sąsiadowi, swój dobytek, sw(
e do uprawy pola Po.- 
trzeJme sprzęty i mówiąc)T: "oto moje J':Ljl'łł'a'I'os! nie 
jestże to obraz prac itt'go i zamo.żnego. 1itewskiego wie- 
śniaka (lIkJltikas). Niech tylko. P.Ul St(lIt;t'łł';CZ nie 
zalH'Zestaje coraz dił1ćj postępować w s woim zawodzie, 
który tak świetnie rospoczął, a zioml.owie i o.bcy go-fó 
dnie oceuią jego prace. Do takie dzida jcdnają oJ))'- 
watelstwo we wszystkich literaturach oświeconej Eu- 
ropy. 'Vi ele talwż jesteśmy l"" Stolliew;czotł l ; winni 
za jerro wydanie pieśni gminnycli 1itewskich, I.tól'e o.n 
lIa Żmudzi w przestrzeni między 'Viduklami i ErŻwił- 
kic m zcbrał tO), Zachowanie bowiem dawnych lJa- 
Dłhttel., kttlre już powoli zaczynają się zatracać, czpii 
Jlajwiększą dla nal'odu przysługę. \' Sł(\ 
Do rzę(lu. poetów litewsliicb, policzyć naleŻY jcsz- 
cze i J)yollizt'go l'a.fJzkictł,icza, l\1:łi tcn (zmarły 1831 
I'oku), byl jednym z najpierwszych. milośu'ków litew- 
skiej litt'rałury i J1ajł
orliwszym o narodową cJl\\'alę 
st
u'ownil.icm. On to zbićrał zewsząd h'osl.liwie (
- 
czyste pamiąthi i w swo.im dębie llu.ublisie sMa(lał Ił). 
, Q.\) f1 ł 
" 
 
10) Dajna. Zemajcziu, Surinkta. yr yszdotas par Sy- 
mona Stanewicze Mokslynynka Iitera'oras yr raźio'o 
pritirimu. Wilno 1829, 8, 
4 str. . ' 
11) W roklJ 182
. we wszystkich prawic pismach 


'j 


.....
>>>
11 


A wszystbie rlnvi1e lJracowitego swojego życia 1 10 - 
święclłl ułożellitt Lit('UI.
hit'g" słownika 12), tlumacze- 
nin BileM!! 11'i,'!/ilillsl,a i pislłllin wićrszy, d
 li.tórydl 


cla.owych pol.kich, była wiadomośó o d
bie Bauhlis 
zwanym, rosn,cym Da Zmudai w dobrach Bord.ie Dyo- 
nillego Pa.zkiewicza, roił na a;óne po litewlku Wilzniu- 
kaina. (wiśniowa a;óra) swauej, Słojów wyraźnych od- 
rac)Jowano przeszło 700, ale tak w środku, jako i przy 
brzca;u na kilkanaście cali, wiele było oieznacznych; miał 
wi
c, mówiic hez poezyi, ie u
yję tu Iłów opilujtłceg o 
właściela, najmnićj lat 1,000, a mole naszych przodków 
Ueralow i ich wodza Odo akra .I)ami
tał. 
Pieli miał a spo(lu w obwodzie łokci litew.kich 19, 
cali (i, średnicy wezerszem miejscu łokci 7, w w-:bzem 
!ił, cz
śe śro(lkowa uf.yta na altankI' Odwiedzali tfi al- 
taDkf.j. jllkmówi, rólnych krajów zołniene, w roku 1812 
przecho(lzący; zadziwiła ich wielkość drzewa. i zape- 
wniali, :le w .woich cieplejszych krajach, tak wielkiego 
dłjbll nie widzieli. ' II U, 
. Przed ści
ciem wkrótce, r. 18 łt miał liście; ale te 
Błabe zwykłym i w połowie li
 nie równały; lał
.ie taUe, 
powi"kszej części, były I.uche. 
Tak znuzony wiekami .tarzec, swycit;łca tylu burz, 
.wiadek licznych 'odmian, widz,c sapewne kilkadziesi.t 
pogrzebów lwoich dziedziców: silił .iti jeszcze z nowI 
wioslłlJ. aby umaić swe 
zoło, ale...! juz zWIJtlone liły, 
loki i mniej i wolnićj lit; '/łcz,c, nie mogły dac upełne- 
go liścióm (lo:1ywienia; l.aD8 od (!;f.jltych porostów, któte 
coraz wY.tej i śmielej posuwały li
 w gór" ahy okrywllz)' 
olhrzymiego starca lIiwizlłł, dopomoGły ttim rychlćj nie- 
cierpliwemu czallowi w znillzczeniu tea;o, co mole za dłu- 
go śmiało .ię opierać jego pIlIłowaniu. (łłotanika dla płci 
pi
knć j pnu Adama Pod ymowicza T. 1). 
. , 
12) Słownik. ten, jak upewnia IIz/llłowny Recenzent 
naszJch Lite,,,&/rich ,Prr.e4łaJuw (Malazyn l'owlI7.cchny 
t83lł roku), miał być d l py' ,"łJIiotece Warl
aw8kigo
>>>
II 


SZCZf'g(tJni(
 w ro(1zaju satyrycznym i el)igrammatów 
wit'Jloi mial talent. .I\adc drzwiami Baltblisa nastę- 
pujący polożył nal)is: ..(, i lłtt.U\\'\»""" " ,
 Ił 


Czimt !dl kaJ'la pog?'tis lJjmvi woszlia,.. 
" Odollm' giwel" DY01łizas l'oszka. 'I ,m'{JI a 
.A. (uH. il,' 'f ..&'J in 
'Viadomo bo
viem z'ojczysh:j ftistor)'i, ł.e J..itwini 
I . 
oddawali cześć lI
elilór)'1łl drzew.tm, slila(lali przy 
nich bogóm ofiary, i posoką źwierząt skl'apiaJi korze- 
nie, wi.rść nawet. ni(
sie, że i przy Ral/blisie, za cza- 
SÓ\V pogallsliich, z
u'z)'nauo kozy na ofiarę, o tem więc 
I. . 
zdarzenial, l)oet
, w pi(:I;WSZ)'ID \yićrszu 
\'slJolllinao _, :) 
nrll{
i epir,I'aJńmaf. sam' z \vłasn)'ch ust poet.y 
słyszał('Ill. ))0 ni('ł
o dało powód nasfflHJjące zdarze- 
. nie: pewne sąsiedztwo jecllalo do Paszkiewicza linIi- 
giNu. Pojazd MÓI'Y szedł naprzó(1 ul('(
ł przypadl\O- 
wi wywI'ól,t'uia się, a dama w nim siedząca zgubiła 
., 
worcl., w I,tó"ym hyła szczerozłota faw01'y t cdllU jćj 
Ja}m'.icl'ka. Oficrl' Linde, jadlłcy za nią, terro nie po- 
Sh'Zf'ł
1 i na dl'ohllc ('z'Jsfloi zdrtJzr,otał. ł 1)0 prz):J('ździe 
do li('wsliit'C'0 wi(
sz('za, dama 0lłOwiadala JłlU z wit'l- 
liim żalt'ln cały tragiczny PI'z)'pader. swoj(:j ł.,balii('ry. 
PaszJiiewicz wysłuchawszy cierpliwie cal(:j historyi 
rzel.l: Jeż(,Jj I)aui lak bardzo SW(
(
 talmkicry Żalu- 
I 
jesz, to uir('haj lIa telll mirjscu gdzie ona J,yt SW(tj 


" 


ł 


D '1 IIł Inl 
I. ,fi "'1 - 
Towarzystwa przyjaciół nauk, i w tym celu posłany zo- 
alllł do Kowlla, nlł ręce pewnego Adwokata, lecz w czasie 
rewolucyi lB:U rok.., gdzieś się zlłwierllllzył. Szkoda, 
i wiełka, niewypowiedziana IIzkoda tej olbrzymiej pracy.
>>>
t3 


, 
, 

 


skoilczyła, postawi pomnik, "ja jej się pł'Zysłuię Ilad- 
grobowym Ilal,isem: ".(ił I ,.". \ 
-nU r"" \\' '..,,.,ł 
, ł 4 11* . i "..ł, 
I ,
. 11 ' [ 'Czc' b,t'Wa talJflkiel'a ' . 
--I ttfJ ')
 ..." , 
, .J)f ) 
I( .' O dabaJ'czios tliel'a. : f ' { , 
_ II 1." "I. "I' . !.", . {'t t J'R' 
tS" 
d iii' lres las Linde 1,asi"tis, .w' ." .' 
, , . '. \. l' 
Pratł'aZlaWo lU'pa' "tUl.. I . I .. 
)1 flot "!lin 
,,\..\ . :', . ',,: . . . 
. I".'
lą(lz AntonI D,'Oz(lotł,S'k" rowmez mepospobtc 
w l,oczcie narodowych poetów zajmuje miejsce, 0(1. 
. "\ 
głos jego pieśni nabożnych rozlega się (lzisiaj, po wszyst. 
kich prawie kośdo}ach Litwy, a Ilieśni świecl.ie, ma
 
Jnjące obraz ż
'cia wicjskierro są W ustach wielu 'osób 
rolniczeG'o .stanu, 'Vyszyły one z druku potł tytnłem: 
t;ies1llc's 
'lł'ietiszklts Y" SZtł,illtltS ..1ltlolla StJ'azdeli, 
Z gO(Ucm: Bece nova sltnt (mutia. 
'J (Uh' iJ ..til u-l i d' 'f'i I 
,.,' Otoż prawie i wszyscy poeci 1itewscy, Co się zaś 
tJcze prozail.ów, tydl l1icrówlł więl.sza jest lin.lłił. 
, I 
l\liędzy innymi celniejsi są: I.s. .Józc( Il"pejko (Ka- 
nonik). lis, CYI''1'Ylllt l\Yiez(lbitolłwki, wyżej wspomnio- 
ny Szymon Stanielvicz, Iks. llmUUł1elttm'a Gojle'Wicz 
i ltuj,'tan J\'il':'abitmv.
lii. lis. R"l)(jko znany j('st w na- 
SZ(
j 1it.eralurze, jako wzorowy tJómacz dzieła Jana 
fJ',otlźki luuł tytułem: Pan Jmt :Ol' 8wid c':.y. Naj- 
czulszą winiliśmy 11111 wdzięczność za upowszcchllie. 
I.ie u nas tali. pożytccznego pisma, li.¥. lViezabitou.,-' 
sl.i przełożył dzieło Iialloniloa lihlka o 1',¥:,,':,oladł, inni 
zaś są go(lni wspomnienia, jako autorowie dzieł (lo 
nauki i ukształcenia scrca młodzieży ltożytecznych. 
1.0 ł' . ',I J - " "B 
 · 
. l)isali o ję
1'ku ile vskim -t{'IUli autorowie:
>>>
14 


RIlMg 13), J1pder 14), lJllllte
n'l"łln l:), i Es, 1"a- 
u1ery Ilo/lIlsz 16). i 11 lU 'f H U 1J 
Słowniki znakomitsze litewskie są iJlileke'a, Ila- 
(u
k'a i li'Jnstalltego Szy'ru1ida S. J.- 1'11 także poli- 
czyć należy słowniki pm'ównywająr.e Cesarzowt:j Ił.os- 
zyjski(;j lilltarzyny II, w UÓl'ych w3"razów )itewsl.ich 
bardzo wi('le się znaj(ll1je. " . 
lU . Nad ułożeniem (
rallllllatyk pracowali: J-i.ll'j", 
Sc1mlzf''Il, 11(l.(J.(
k, Rltlt;fJ, 1JIit:ll
ke i li,
. l'miSlllio1łlski 
(Prałat katedry żnl1ldzJ.it
). Do (('go jt'szr.zc należy 
grammatyka wydana w""iJuie przez Jt,zuilów w rok.. 
17 UJ, I)otl tytnłem: Ullil'l"nitas IiIl!JIIllrmll Lit/wallii 
('ar. ilł prilwiJluli n,t('Ulll,ł ejll..fdem di(llt'(
to, (prze- 
tłumar.zoJła Jła język polslii, WYSzł
ł w ,nInie 1829 
1ł 
rolm). r . 
I I 
, Dzieł historycznych w j\'zylm 1itewst.im ża(lnydł 
dotąd nie mamy. Słyszałem tylJoo. 7.C Jerzy lir. lł/ a _ 
, 
tl,or, W narodow(:j mowie napisał llislOl'yą litewską, 
lecz z przyczyny wczesnł::j ŚlUiCl'ci tego młodego oj. 
. . .ł.\ III 


U) Phi). Ruhig. Betrachtungen der Litthani.chen 
Sprache, Kenigsb. 17
5, w 8ce. i 
H) M, Job.lmae Uederi Schediasma de )ingua He- 
rulica I. Litvaoica et Samoł?;hica, tum Pranica, dei n Let- 
lica et CorlaD(łica, deiode Werulica, et landem Sirceno- 
rum in Wollult Ulgi, RUlliae magna pl'ovincia, w 
lil- 

ellaD. Herelin 'f. IV w'ce. 
h Hi) Tableau (le ID, Po)ogne 1807. 
II 16) I\ollprawa o P,oczitkach Darmlu" i j
7.yka litew- 
IIkil"go, czytana oa publiczuym pOliedzeoiu Towarzystwa 
Warszaw.kiego przyjaciół hauk, 1806 roku dni.. 1
 Gru- 
dnia. Drukowan'ł hyła w rocznikach 1'Qwarzyl&wa i od- 
dzieluie._ W
CBzawa 1808, 8. 207 str, r ,l 


. 


Ul
>>>
t
 


('zyst!ch rzeCłzy miłośnika, jeszcze 
 (h'uku nie wyszła. 
l\lamy nadzh.ję (bO(laj tylko nie)Jłollluł), że dostojna 
maJżou-ka zmal'lcgo, nie zecbce CllO'V
\Ć \V ul.ry('iu 1)0- 
zosh\.1)'ch ręli.Ol)ismów, i w najl')'chlt'jszynł- cza!
ie 0ł
łosi 
je łlrul,icm, Będą to jCllnc z najpięJmicjszYł'h kwia- 
tów liter.llury naszej, z ktl;rycb uwit.y wieniec za,,'iesi 
w 
wiąl)'nj pamięd i sławy! " . .min ...-.. łoi 
'(fi ' Oto jest ))rawie i wszystko cośmy o 1iteraturze 
1itewskił;j powimlzieć mogli 17)0 Już zorza pomyślna 
I) 
Mwitaó łUa nit:j )łO(
zyna: w lil'ólewcu są założone dwa \ 
litewskie towarzystwa; dla braku komunikacyi, o ił
h 
celn i pracadl jl'szl
ze dotąl) żadnych pewnych ,,'ia- 
dOJllości powzhłĆ nie mor.łem. Idźmyz i my za lU'zy-: 
kładem naszydl brad Lit'wil;VU'-PT."
C1kóu', dos Jw- 
najmy nasz jęzIJ., starajmy się o upowszecbnienie 
dzieł, do oświecenia naszych kmiotków potrz('bn)'dl, 
,vraż
,jmy im potrzebę nauki, a Ilajbardzit:j lli('cJlaj 
lWlhvoj:ł swoję gorliwość wiernych dusz lJastcrzc' 
Iiaz(Ie bowit'm slowo, usłyszane z ust bogobojn('go ka- 
l,łalUl, jt'st święlt:m dla nasz)'c h wieśniaków. ",\le 
łlo)Jót)', ()owiaIIa P:m Ubesa t8), nie osiągniemy cclu 
oświaty niiszl:j klassy mieszkail ('ów, dOIJóki do semi- 
nal'inm prz)'jmowalli będą urzniowie zgola nit'
wia- 
domi lJrawideł tego jęz)'ka, którel
o naukę tu nic za- 
t t'z-YJlać, alc (.)'1"0 w ni(:.i dosJwllt'lić się l,owinniby byli. 
Oświecić naród mogą tylko IH'ajowi l)i..trze, i komuż 


17) Skreśliliśmy tu tylko ogólny zarYI 1iterlltrry li- 
tewskiej, nie wymieniaj
c bardzo wielu dzieł, ,dyź to ua- 
Idy do bibliografii, 
18) Dr.iennilr. Wileńslr.i 1828 roku T. 5.
>>>
16 


jeieii nie MonsviclilUlOlVi, 1YiUelłtusowi, BretliltnasO- 
u,;, TJmtalejtiso'wi, 1Jlielt'loc i innym spólziomkelrn, Li- 
twini w
nni są teraźniejszy stol)ień oświecenia swo: 
jego!" 

 ,...... j.. 11 ie,n" Ił HI. ,
 
- '-1 Lecz na nasze nieszczfście, mało kto język oj- 
czysty rozumic, a jeszcze bardziej mało jest f.ał.iclł, 
którzy nim mówią, jeszcze dotychezas nic możcmy 
się otrząsnąć z terro zrrubnego uprzedzenia, jakicśmy 
powzięli względem mowy narodow(ti: Ihisiejsi na- 
wet litewscy '\I" ajdaloci, niestety! nio po liIewslm lJi:_ 
szą! Ale czas jnż jt'st zrzucić te zastal'załe uarow)', 
czas się upamiętać i ze znajomością języków obcych,' 
połączyć znajomość tego, którym uiegd)'ś nasi pra- 
dziadowie mówi1i;- bo język je,yt tł,las1t o śt!iq narodu, 
i nikt nie powi/tien %apomiltcW - rozmowy ojcÓ'lł1 swo. 
ich! I .'1 o ił , i I "i' d, 

1.'1 ,I II' i hu.n..-, L! \ , 
f..

" 11 
i .,.,4 ,,
. d 
'i. 1,11 
.lfJ 
. ..oh 
f ł I jJ. ,,
u 
· "'" li.. a 
1 '" lłl l "tob 
I J , I '}łu 11:4") 
,..'n'.R .,1") j,,
O 


.. ł
 d 
!)t hl . .i 
. 
J t. 
-Im .. 
 
, , 
, 
I' 
JJUloA ł 
'\ "J ł't' dl ) II' 
Ir 
 
t 1 


I[ t 
,pl !u 
.. .. j uf 
\ 'In. _.\1. \ t
>>>
, I _ 


- 


SZ(JZE&IT,.
Y 





o
o
:!6



 



\tllICT!A :Y 4 

r 
 .'I!
 CIA 

.. ..;'
 
fItr1I 

 ...... -.\") 


. 


I 
hbkicla 11 S. . I. 11. 


q'l
>>>
L 


, 
. 


. 


la 


.. 


, ' 


r 


-
>>>
j 
1 


- 


I .. 


ł 
( 


ł 


II 


J 


-'I' i.l m 
L I 1.1 
)\ 


.n 


ł 


. on 


fi .,. 


Ł & WJ D 
.' 
.a
 


nin i 


u · 


, 


. rajowi i zagranit'Zlli (łzi,'j.łW i mitologii lJisal'ze. 
dziwne często. o lJO
allski('h boiyszczach. lhldają nam 
wia(lomości. Przez nicznajomość. IJO(łlug s,"ojt'G:0 wi- 
dzimisię, 'VSZ)'stl.o nakl'frają. tłcłmaną. a omamieni
 
I}odobieństwf'm nazwisk bóstw, śmi(:szną liif'l'iłZ' two- 
rzą mięszaninę, 'v któr(
 wął.ku IH'awdy di,jść ni('po- 
dobna. Pisarze pruscy i litcwscy SZCZ('rrólni(:j w t(' 
wa(lę wpadaj
ł. Dosyć jest tyIliO IH'zyslllchać sit, po- 
danióm gminu, i przeczytać ił'h nczOlU' d
'sst'rtacye,. 
aby się przekonać o tt:j Iu'awdzie. eo też to oni nie 
naprawili o bo(
ini Łaltl1la, litiH'
" lIit'wiatltlJllo dla cze- 
go, wzi\
li za jedno z boginią L(
jllt(l. l'-llI'lmtt, swoim 
zwyczaje'm, starał sit
 nawt't aż od Greków i lby- 
mian wYlJrowadzić jej gcuealorrią. a wsparty n" po- 
wadze pisarzy, żadllt
 powarri nit' lI1ając
yd). ponada- 
wał imiona i przymioty tt
 borrilli. o ktiH'
'dl ani się 

łłiło naszym ojcóm, wyznawcóm .I
llIl11'!/. 
Oto jt'sł podanie o hi bo(
ini. jal,i(
 się (luhłd .101'110- 
wało u Jndn pI'ostego ,,, Litwi(', Jll'nsach i na Żmndzi.
>>>
20 


Łaltma '.ł}'ła to ne,jlł'a (horrini) IH'zecU(II1'
 pi\
- 
Imości, Inieszkająca w ohłol.acll. Cz,;m si\
 opiekowa- 
ła?-wieść milczy, Dzit'je zaś jej te są:-siedząc w bryl- 
Jjantow':m swoj(:m krześle, ujl'zaJa pewnego UI'o(lzi- 
wego mJOllziana na ziemi, i rozImśeiwszy swój pas (tę- 
czę), zstąl)iła do nierro. Skuł.kieIU terro widzenia się, 
było to, iż hogini l)owiła syna zwancrro jUejl,tS. Syn h
n, 
hodował się 11 wieszczlii n311 'Viliją. l\lat.ka trzy razy 
w dzień, zst\'I.łOwała z nieba, kal'mić rro sw(:mi pier- 
siami; b'waJo to pI'zez kiJka miesięcy, dopóki btlrr naj- 
wlższy nie w]'śledził schl'unieoia owocu miłości Lmt- 
my z ziemianinem, a wyśledziwszy, syna fJOl'wał za 
llOgi i zarzucił za' najw
'ższy obłok, gdzie w pl('jadzie 
(aietblfl.s), pomi\'dzy rrwiazdami go umit'ś('ił. Samej zaś 
hogini, poodrzynał piel'si i nR (h'obnc cząstki je po- 
rąbawszy rozsiał l)\) ziemi. ))la tegoż (.0 lud nasz ka- 
mienie znane w mint'ralogii pod imi(.ni{,JII bt.lenl1lit,itv, 
albo sIJ'zalek pi(Jrll1wu'y"/', nazywa I)i
rsiami Laumy 
(Łmlmie$ papuj). T\
CZf, 111'IISa('y i Żmudzini, także 
nazywają l)as('m Lamuy (Łtllllnies jll,łttt), Nie wi,:m 
sliąd nasi m
'tJlOf
rafowic wzirii n8zwanit. bogini 1,,;1I1u.- 
mine, IJosłanl.i bO{
l"", zalwwne (ul starożytll(
 11']'(1)'0 
'VI)rawdzie tf('za zowie się w Litwi(, LillJ.'smille, I,.cz 
przyt'zyuę tego nazwania, lud wcale inną I. ładzie, jak 
histor]'cy nam I)()dają. fi fil, 
Ilos p ólstwo IU\SZt' kiedy ,,'idzi tęr.zf, zw]'kło mó- 
wić, że ł.auma na nit'hie z,,.odzi Imgll\\'. I.od lurr jt'go 
mniemania, bogini ta clulnił . UI'odą zwabia każdt'F,o, 
a zwahiwszy, swoją nicc
uloś('hł 1)J'z
'IH'o'vadza do ros- 
pa('zy i zabija, l.as j
j zo,,,ic sir lilłh8milłll dla tego, 


I 


-
>>>
21 


że ma ,,'łsność J'ozwt'st'1enia bi(:(brych ludzi; bł)'szezy 
Ołła nim zd:łla, przed oczyma śmiertelnych, l('cz za zbli
 
zeniem si\
 nat
'chmiast ubpva. Nie jestże to obraz 
wsz)'sUiicb młszy('b zlutlzeil, wszystkicJt najl)ie:knit'j- 
szycb tfcZO\V
'cb nasz)'ch nadziei?!!... A wi\'c, wedle - 
f('go IJotlallia, l"ollma, jest to płocha z,votlnica, ogini 
niestalości łwbi(;c
j, 


-HW


 


j 


... £ J ItI £. 


IJ' 


fI 


-oS
 


'-u 


I r'J mitU ł 



 


ł 
(tjma, przt'z n8szydl pisarzy mitologii z,vykle za je
 
dlło z LOIWtlf brana, POtłłnrr powieści ludu, jest boginią 
opiekującą się lłlOllami ziemi, Pokaznje się ludzióm 
w h'z)'kolorowej szaci('. JeŻeli ma być urotłzaj, wkła
 
(ła zieloną, jeśli w(
J}a, ponsową, a jcśli głód i morowe 
powietrze, ezat'ną, 'V ostatnim razie Litwini ją na- 
zywają ltlorOtvą D:.icu'icą. Któż nie zna jej obrazu, 
skreśloJlt'go piórem arcy-mist,rza, twórcy 'Valle,lłroda! 
picśil gminna lłruska, wypisana od Rhez!1 a przy- 
wietlziona l)rzez NarbuUa 19): 


\; 
Łajme szollliie, Lo}me reke , 
Basa bf'gant por kalm:li . o . 


po pOl.k". 


I,ajma krzyczała, I,ajma lłłal.ala , 
nosa birgąc pl'zez lmgtH'ek,.. 
.\\. 



\ ' 


19) Dzieje ataro!ytne narodu litewskiego, T. I, Itr. i4. 


- 


.'
>>>
22 


opisnje zapewne jaM smutny wypadek w Litwie, Szloo- 
da, że tego śpi(:wlI całł'go nie znamy; mł'rrłbyon rzucić 
wił'lkie światło na nasze Im(lanie, 
Dosyć jówialnie tMm.wzy Nal'buu., że Łojma zna- 
czyła w Litwie toż samo co Ilsirży.., stawhłC za dowód 
wiersz wzięty ze śpićwu gminnego: . fi 


"Łajme Mme sauł'tźes diellate," 


I 


i tłumacząc go po swojomu: 
"Lujma daro\tala dzie" j(Hłen słońcu." 
co wcale tł(ln,ienne mot znac
enic, i doslówuie się wy- 
kłada: » 


- 


I 
"Lajma .darowała słonec
ny dzielI." 
Stąd się poka
nje, że nie "ola'es słoneczny dłuż. 
szy okazał się wtedy, dnicm jednynt, (ulollresn Ilsit'ży- 
cowerro", jak ellce nasz czcigodny Ilistoryk, ale ie 
wItorze tlż(liysttJ. Lajma ulitowawszy się lIad nie- 
SZcz{
ściem rolników, darowuła dzień pOGodny, tlle 
potrzebny pracującym w polu, (I 
J(
st taliŻe pieśll no. Żm zi zawićI'ającą w sobic 
\\'Zlłłia.d.f o bOGini Łujmic. 
Oj Ile d,(,k Diewe IJlljrmde lemty, 
T'd pat
zi'd k'i"wj lIlpr!/ite allgty! 
./J,'iZ lte p,upiei/ilt żY"!Jit
li szerti, 
l,ożua (Um-le IIIJIsZtrf
j jo(lity; 
O t(lj (lllk tlil-'ł1e L(tjm.łde lemJy, 
IJ(." lJlll' 'lJ,ilt-le l'll.f'rgite augty 
1'(
i (ISZ JI(I,
pies;1l ź!Irgie{y 'zerty, 
lills Ill
rlelt'le ntusztr(:; jOllity, 


-
>>>
23 


'* '* '* 
Qj Ile (lllk Dielłle Łnjlmlźe [emtg. 
7'lJj lJ
zioj kajllloj beJ'lIity Oltgty: 
Asz Ile pa,\'pie.łiilt zl"!/
I'li di(l/blg, 
lioŹlUl tlillele balt(
i łł'(
ilis':.czio'y: 
O taj duk Dit''Ulr. Ła,jl1łll.:.e łemty, 
Belt pał' mi/Ide bel,ltil!1 (lIIgty: 
1itj a.łoz' lJ((spiesiu złll!/'I'li skalbly, 
1.(IS lledielele 1mllllj wujbzI:zioty, 


po 


p o I fil k. u. 


j 
.Ah nie (łaj Uoże I..ajmę błarr;'ć, iq ł 
Aby w tl;j s:łlnćj wsi dziewi(
a I'osła:' 
.Ja nic I)ośpit'ję konil... kal'lłłić, 
liaż(lł"gf) dnia na nUlszh't
 jeździć; 
Lecz talo daj Doże Lajmę blag..ć, 
Iły ('hoć za miJ\
 (Iziewit
a rosła, 
"Ttt'dy I)ośpia Ibpn karmić konika. 
l1.ażdą niedzieję na JIluszh'f j('ździf':. 
'* '* '* 


Ali nie (1 aj Boże LajDl\
 błagać, 
."'''y w t(;j sam(
 wsi rosI młmlzieni('c: 
.Ja ni(
 POŚIJił"jt
 bielizny wHn'ać, 
6ai(lego dnia biało chodzić; 
Lecz talo daj Boże ł..ajmę lJIagać, 
By choć za milę rosi młodzieniec, 
Wf.cd y lJOŚI)ialabym W)'PI';'Ć hic lizn\o, 
Każdt
 nicdzic1i biało chodzić, łł 


, 


J 


rł 'Ol J 


. 


m 


Wy"az ło,jtr'o, W Ilarzeczu lJPusko-litt'wsliit:m, ozna- 
cza obfitość, 


--
>>>
24 


l
otwarJ llorrinif Lttjmf, nazywają nicloit'dy lV(Ilula, 
I)od "YIII osl:tłnim mi:uu'rn jcst opit'kunl':ł "ogar I w. 
l'UlIllt, po łotcwslm znaczy pewlHł iI'Jść lłit'ni\'dz)'. 


d
 
\) 
__
C

-
O
 
Q.
 
p l'\
 \\ 
:",," '"' ., \\ 
\ K A. n £ L II IW lo . ,'ł 


.1 


,\1 



 


b'\ 


'od tym nazwanit'm lud nasz l'oZUlUi(: istotę l'Zą- 
dząt
ą niebieski(:mi światłami. .f(
st 1.0 tlziewil
a młmla 
(,IUIOWII(1 piękności, ktltl'
j tłuw\' oZllahh. słolace. nosi 
lIa sobie Imftowany r," ia
dami I)łaszc'z, k1łry na ra- 
IlIicniu slłina pendf'nhml maj:łC)'m w ś.'o(lIm ksi\'ż
'(
, 
Uśmi
c" j(
- to zOl'za poranIla, łz
'- J)r
'Janly. Kit'- 
dy deszcz pada, a stolice świeci, lłOS})ó}stwo zwyl.ło 
lIuiwić iż: "K,'ólotł1a płucze." fi 


I 


..a,g]p

.... 


D Z I '" S ,,, I T S" 

C€- I . ł... 
mif'SZkalicy bl'z('r,ów morza llallyckif'r,o, WSIWllliIHlją 
dość często jakąś istot.ę, zwaną IJziwllłł1its, Jitórą po- 
czytują za 0lłiekuna żerr1al'zy i borra III Oł'za. liażdt'go 
wieczora, kiedy tylko woda była slwl.ojllą i cichą. 
\V czasie samotnycII moicII IJI'zechadzck lłollad IJI'zc- . 
r,:uni Haltyku, słyszałt'rn I'lllaków, udających się na 
morze dla połowu dorszy i śJt'dzi, ś}łicwających pi.śll. 
l,tÓI'ą dl:. dOlJełnienia rnoj('go baduuia umieszczam: 


-
>>>
2ó 


- PlmlMem. plan/dem brolitej, 
}ri J""'('li, yi 1lłtJ.ł'f!U, 
ł.._I_ ri S
(llttlll-Y womlim'/i, , 
..u.
 _ _. ') ft 
.. ,J 
,l)
iwNu'itis;f', pmliek lIUI
.". 
(. "J l. . . l I.' . . t . 
I .y J.J."IIIiUI., l' .f'Ii,łi""t. SIt.:'łlU'JO " . · 
. :t.. I ',I "ł O
(, fł
.l.) 
 
jł;/tIij,"es pudll/lOli. - ( ' I I · . I 
'1 111 "J'J(' o,
 .L-łl l 'fl 
'Ił 'l.ml ,
t(tłlJit's"w 'lllYf/IU' morel" 
" . 1', . 
n fI..U( 
 
· ... n,",'il#. kil/fiS gUflłtS ",'es. ł " 1 ' J 1 
11 I '. , q C) ")In .\,
 
. . 7"'glll U'If'j"S 111' p'" lnUlIII, III 1 ' 1 
{\ )
,.n , . . . u.." ,J.1łI 'I 
... " o," nl".łi". kilii' IU'I'lf'li 1 1111s . " I .I [ t , " 
uU 'J
 "h-..I "'10 . 0(1 O". 
) l)
;'III.
'Ulitis(' llieu'/;te, J . t , , '. t..' 
.',. ' r.., ,,: " jo! .1. 'I' \ tli I '! (I ,... f, . 
ł ....,.""II
k nuntlf 'l " / lIIff / fe, ." , . 
,
 " 
l(1 Ił 
1)':.iWl;-u,iti"e! 1)
;tł'Nłl.it;.,'e! 
';'t \- \.\} 
 łt '\' .. n... '
\ 
, ' 
lU; p O I' O I . k "o \)ł\ 
", '.n"\ 


i }f lo 
'1!tł'i1U JlXłt ;, 


I 


;' 


. t' 


'. 


. 


l'łyiuny 
 },ł)'luny },rada. 
1'.'z1'z Jur\', lH'zez naOI'Z(', 
l'I'zt'
 zimną w 1(1\0. \ 
Uziwswiłisie ponu',ż nam, " 
Nałowić dOł'SZY, t'lOluh'I'ek. 
Pilll1lj na
ze IOtlzie, 
Gdy pośI'odku morza bę-dziem, 
I I'zndm w 
łąb' kotwicę. 
Ni('c.hąj wi:,tr nit' wi('je, 
'l'rzym..j sam ł;otwicę, 
Uziwswitisie Jmil. n, 
Si..zeż nasze czółna, 
)}ziwsvvitisie! J)ziwswitisie! 
J ilb i b :t 


\\ 


'!,I "4) 
}41 ' 


. 


. . 


G 



 



 


, o 


ł . 


iLililJ 


...ł 


I 
, Anlid'}(l 


I 4 


't 


n 


--
>>>
. . 


26 


f' ., Z E L T I 
 Bo ',\' 

.. ,\ ,f 


IrfJ
 
Uli.. od ł
m imi('Jlit'm, dawni Litwini rozumi(']i JłOr.illi(
 
IlWI'Z.ł Balt)'('lłie:;u. 'C:.eltit
e J)lły to istoty mające IU)- 
Slać bal'dzo l)i
'Jmlch IwMet: ubiór icJI hlł tt.aJlY z JusJ.i 
rylłi(
. ozdoJmy pel'Jumi; lIa głowic mi.lły Dmłą Iwroll
' 
7. bUl'szt)'nu. Nujshu'szą z nieJ. b
'ła królowa morza JII'1'a- 
tli. Buginie te miaJy głos 1)ł'ze
]iczII}', IJyły mtjza\
'zift- 
szemi nil'l)rz)'juci.ółami l)i\'lmy"'. i mło(lyclt mężczyzn, 
SI.OI'o t)'Jlw UÓl'ego na hl'z('r,n postrz('ł
ły. zaraz SWł
ł;łłli 
Śpil'WY i Wtlzi
'łłi, staml)' się zwabit
 dt) sid.ir, Oto j.'st 
jt'lhm ..ieśll. ich, J.tÓI'ą nam I)ami\,ć ludu docłlOwaJ.I: 
. ,# I 
\'I ",' \\ 
Oj :!'witjt'/i mmm 8k(
i,,'IIl.
, 
l'llnlt'sk 'WaI'y".\;, s':',,,k !1; '1'((jll'a: 
PIU lIlIIli 'II'!FUIlI bll.¥i SIIUlg'u', 
.l-ł'"S,t ,Iti ;IItIS IIllOd /illlism;be. I 
J .. . 


'1 


. ' 



 


. 


DntU'Ilłll Ifllt dou".lla ,Uewłt, .1 
J,:; Sil 'I/Ulmis tli gi'lI'e1ui; I ,CI 
..-łIllI'es IJIf,s; II!/,lź łtm tit.,,!U, 
)r" l/łejli"Yll 1IUISlł bll,\;;. I t
" 
'm ,ł 
w'elny . łI'zeklac. P olIIki. . 
. . . , 
O I')'h&lku l)i
'kJłY, mJt)(ly, 
POl'znć pr.u'\', chodź do łodzi: 
U Ilas wi('czlle hill}', rrody, -er 
Nasz Śl}i(;w h'oskę twą osłudzi. 
1'Iy obdał'zym boskim sianeJU, 
SI.OI'o z nami mieszkać brdzit'sz: 
r . 
Sl'ód nas b
'dzit'sz mocza pant'JU, 
I naszym kochankiem będzicsz, 


-
>>>
27 


-' 


. -1\ Uiada teJUu! kitli'! dał sir uhubić z.lradną IJO-. 
.ftą! Z początJ m llyly ha rdzo łasl.awe, pit'ścily się 
z nim, I)óki ni(,.. otrz)'llluły z
odzenia ł.ir na wSI)ólny 
z ą.ićmi pol)yt na dnie mOl'za, a 1)0(.;111 \V uśdsl..U'h dusi.. 
Iy s\Voję ofiar\,', Tym złośliwym lłOl;iniełm t'oroeznie 
sl.tadano dary, po jedm:j zt' wszystkieJl gatnllków ryb 
zluwion)'cb w P101'zn 
 aby nic szkodziły młodym ry- 
bakóm. 
. ,.t 


J .1 
.,
p 

HOo

Oow.- 


r 


. .. 
. 


,,,I'lIn1 
 cn 


ł:: .. 5 T I T I fi. 


. 
ł 


In'..... d ..In -łntl " .o1łoe- li · 
11)1;1 . "fU l' · v · I' I 
 
I1U];1 "dług mitologii litt'wsl.it;j. J}
'ł to ryl)ak mics7.kają- 
..y IU'zy ujś('in rzt'ki SZIł'ł'llfy do morza BaJtyt'ki('go. 
li l'(lluwa 11lorza JlI,"l.ltll, U J ' ...ta ,velziflt
ulli Jllłudt'o'o I' Y - 
. lU \ ' lJ' I 
bal.a, zakudłała się \V nim i ('o Wit'cztll', 1)l'Z
jdtlżała 
lIa górr. którą buł \V Iwźni('jsz)lU ('zasie nazwał Ca- 
,lft;t;, 'widpvać się zt' swoim loo('hankit'm. Nie dIngo 
b)'li sZ('zrś1iwi; gd)'ż I)erkull dowit'dziawszy s'i\' o ({;j 
taj('lnJu:j se'hadz(
t', I'ozgniewal się bardzo, iż borr ini 
splamiła się miłością śmit'rtt'lnika; spuśdł z nit'ha I)io- 
rUD, lite,ry rozdwoiwszy 1I100'skit' ł)ałwany, uderzył 
w mieszkanie kJ-ólowe:j, samę zatlił i bursztynowy je;j 
pałac _11' drolme rozh'zaskał cząstki. C((stitisa zaś 
l'
oaJltźi1lła"l, przyl.u.t lIa dnie morza do sk..ły, i IJO- 
lożył pl'zed 
.
nl h'np jt'go koe'hanl.i, na l,t
I'y wi('cznie 
pah'ząc, pJ'Zymnszony j('st o}łlal.iwać swoje nipsz('zrśt'it'. 
J)zisiaj, g.ly zb1ll"zollt' mOl'sl.ic fal.. ]{'cąc gw..l- 
to'
nie (10 bl'Z..gll, rozhijają się i w)'dajił 
los lłOtlolmy 
"o I'yku, Ind zamieszkuiąe'y lliulbalt yckit! bl'z('l;i llil-
>>>
28' 


zywa to jrJ.icm Jłi(:dll('go l'yJmJm.' ""'3'rzuf'one zaś Jm
 
wałl.i hursztynu, mniema JłYĆ sZf'ząt.lmmi pał
łcu kró- 
Jowt'j JIt,ritt?/. Caly ten WYlł
u1t'I. 0lłisllj(' kI(,t'lula r,min
 
Ila łotewska, , Zami('ściliśmy ją w naszy('1I lrspam- 
lliellial
h Żmudzi. I 'fi ,,, ł 'ri. 0 ' tf 
I , n, UJI.Io:ł thi h" n I . ..» (I.. . iii 


ił
"
 
,n bola "
f 
wc
r,;1!;łt.J1tt,&le'!.
 Jh.J ,ł ,uh 
....4MIElWIE LITEft'
RICH BOGIŃ.' ., 


 
Dl rokn IS29, - przt'p{'llzając wak
cye na Żmullzi. - 
wIłOwiecie Szawdsliim, I)(
WJH'I
O poralIliII "'yJlralcDł 
się_ na )JI!Jowallh'. 1)0 l.ilIiagodzimu:j dal'('mllf:i I»racy, 
gon ogarów, zwiastował sz
u'aka 
\' hOI'z(
; 
.
łżd)' wi{!c . 
stal'
łł się oJ)J'ai
 dOI
odll(' dla siehi(! mil'jsf'f', I OI'z('kłlj
w 
na zdohył.
z. Ja slalH
łelłl na IH'7o('smylill I(,Ż'łCYIUII
HI 
rzcczłią, J((
z, że zaj
łc w lirzf
dwn)'1lł lłosz('11l I.it'rłlll
 
Im, oparty lIa sh'7oeJhi(', nie maj
łf
 lIi(' do ('zYllit'nia, 
I . , ł .. .. f I ) I 
)Joczą ('lU Się lłrzYlłah'ywac 1)(1 070('11111 IIłH'Jsl
a. )y tn 
, , r 
ładllY wzrrllrel., z loł"II'(:I
o dawaly si(
 widzi('ć lłrz)'le
 
. I ł 
gIt' olooh('f'; lU' doIł.' I,ł
'n{'ła l'z('I'7ołia. a III'7oY r7o('c7o"(', 
il
 I'dl'nl
im j(:j JłI'Z('
U, SZ('I'('I
 kiJIiUllaslu, ol
romIlYI'h, 
gł
ułl.idl I..Ulli('lIi, lI'użuny('h sYIIH'h'y('7oni(', Il'żal II

' 
równini('. Zdj\'ła mi{' (
il'I...wość, (lowit'dzit'l
 się z ja- 
ki
j 1)J'zy(
zyny je tu IlUłożOIłO, tpn Jł
łł'Clzi(:j, iż w 1)0- 
IJJiżu nil
dzi(' ż
Hhw k
unil'nif.' nit' d
łwaly sir lłOS"'ZC
 
gać. Uzudws70Y wi(!(
 sz.u'al.a na IUIJ iuulIn sh'7.('lcIJłIł, 
łI(lal('1II si{! tiu 01
lądallia )łł'z('dmiut.u, kllll'y zWl'ódł lIa 
siehil' IIW.h' uwaf
r. nIlo lo ('z{(:I'lmści(' IHłllłic'ui, dl
ll
i"'l 
uił trzy lolicie, ł
ładłio o('iosallYI'h i Zł' wsze cli S"'OIl 
.. f f 'j t
>>>
. . 


99 


otoczonyc
h ui..r,dyś r,1{obol.im rowC'm, którego i tC'raz , 
wyraźJl(
 ślady zauważać J'yło można. GuMąc się w la- 
J
irliu'ie domysłów, postrzer,łem zbliiającC'r,o się z sierz- ' 
I'l
m starer,o wieśniaka. ""V Y jawiłem mu moję cieka- 
,,'ośi
 i !'r d OSi

m o objaśni('Jłi('. Z o('hotą uczynił zftdo
ć \. 
J)łoinl zą amom i com tylko od uit'rro usłyszał; opowiem. 
_ I Kamieuie, u dawnych Litwinów, położone nad 
rz('ką, oznaczały miejsce poświęcone bor,inióm uazwa- 
n)'OI Df'j'was Jrlllditojes, któ.'e na podobieństwo grec- 
kich Park, miały w swuj
j mocy życie i śllłi(
rć cdo- 
wi('k
ł, z tą tyllw róinicą, iż u Litwinów liczono ich 
więc
j. i nie nici oznaczały iywot śmiert('lnika
 ale 
l'łótna, nad ktlll'(:mi one pracowały. Dyło ich si..dm. 
Itierwsza iycie człowit'ka lJ1'zędla z kądzieli, danc:j jej 
0(1 nujwJ7.szt'gu - bóztwa (zalJCWIlC Okopir'WBtJ.), i na- 
zywała si{
 ,pe'l'Pll1ltiey. Dl'uga ljfeta"ti(
y, pl'z\'dzjwJl(
 
uici snuła. "TI'zt'ł
ia, A"dietoy. płótno tkala, Czwar- 
hl zaś, (;adilltoy, pi{'kucmi słówkami i zajmu,iącc;mi 
powiC'ściami, czarowała ich umysly, do te
o stopl1i
ł, iż 
lIic'kiedy porzul'ały robotę i sluchaly, a ona, korzy. 
st
,jqc z czasu, psuła im I)Ji,tna, Z tt:i przyczyny mia- 
ły sl)adać rozmaiłe nicszczęśl
ja' na h
r,o, którego OSllU- . 
h' życit' dostało się 'v r{
ce złlJ
1iwćj hor,ini, ChOł'oby
 
rany utlt'IIl'łUU" w llOtyczce z llieprzyjaciollOi, miłość 
niewzajc
łUlłłl, hłłttllic
 z sąsiąd&łmi, nit'zgody we wła- 
snym (10mII, SJuW('1U to wsz
'stko, co tJlko mt,że zmar- 
twić, lub' nal'lIszyt'
 pokój l'dowłt'ka, było slmtl.i('11l 
om
lmi('{1 i zJOŚI
i IJtj'wy (;'fldi"tuy. (tiąt.", Sm"giet,,!/, 
7.
u
i\.tą i ciął;łą 'lI'owadziła z nią ,,'alkę, Skoro bo- 
\"i(:m tamta poczym,la Indzić i uwodzić swe siostry,
>>>
!fo 


ta surowe. dawała im nalł4Hllllirnia, opowiadaJa czyny 
znakomityclł Litwinów, 01.ilow.,Ja odniesione nad 'no- 
gami zwyci{,ztwa, i tym S(łOsoJ)(,1łl starała się z"'ródć na 
się UW0I;\', Lecz los W)'rrl'all('j ('zrściloj (ładał na stl'onę 
t;o(li"tt,y. JJywaly j('dnak cllwile, iż i ..-łtm'gietllY od- 
nosił.. tryumf; j(:j I'.uly, j(oj czarownicze I.icnia o sta. 
rożytnydl bolłał.eł'acll, st'''''i,ly sir iskrą zt'słaną z nie- 
I..., która zajmowała .umysły bogil., obudzała je z le- 
targi', w jaki byly wpl'iłwiaue od p.rmtllicy, i zagrze. 
wala do wytrwałości w pracy. Szczęśliwy człowidi, 
nad k1tłI'('r,o I.łótnt'nł czuwał., Dej,.'a .łtar'git.t"y! Ża- 
dne złe prz
'gody, żadne cboroJ.y, JoIótuie, uh'fortunne 
bitwy z wI'oł
ami, )lie zatruwały jrr,o 1'0SliOSZnerro 7.y. 
da. Na lwlu sławy, zawsze z\\]'ci('ż('a, a w domu syt 
wieJm i prawdzhv('Co SZ(
z{'ścia, prdził dni na łonie 
rodziny i Iu'z)'jadól. Itez bojaźni, ze slłOkojnym umy- 
sft'Jlł oł'Zrkując clnviJi, kiedy n,jwa J\-Ilk.iJ'ptoy, mia.. 
la IJrzc('iąć I J asll10 śmirJ'ł.rhU'go zawodu! Siódma 1.0. 
gini nazywała 8ię )"sz,fikałbto1/; obowiązki('m j.:j Jtyło, 
u('irtc płótno wYJ.rać i oddać najwyższe mu bózhvu. 
Z tt'r,o płótna miała Jtyć zl'obiona koszula, dla nOSZl'- 
nia wlaś.'iciełowi 1)0 śmier('i. Bor,inióm tym poświ\
. 
cano kamit'nie Ilad Iwz('r,ami l'zt'k i "trnmirni, gdzie 
. sir n.'jł'Zęś('i('j zgromadzały. I\ażdy mieszkaniec miał 
sw.
j kamif'l.. oddzi('łny, na k tÓl'ym najdroższe dary 
składał w ofierzt', "-njowni('y lJJ'zynosili. tu głowy 
zi,hitych ni('l.rz
Jaciól, i czrść łupów zdobytyt'll na 
wYIJJ'awic, IJoslwd:u'zC' zJłOże, lt'lI, dzit'wic(
 l'fczniki t 
rUł'iane wianki i t. (I. - Sliłądanic ofiar pOltrzedr.ały 
r('Jil
ijlle obrz\
dy, o któI'ych niczego dowiedzieć się nie 


-
>>>
31 


I 


mor,lt'm. Jt'(lnę tylko l)iost'nkę, złoŻOJlą na (,Z('Ść D*:;- 
Ił'!/ J
Il':,,
/i(lł1Jftły. (lot'bowaly nam C'lUiuuc lJo(l
mia. Po- 
cZ
łtek j(:j jc'st hll.i: 
,.. . I. ł
1 n' (I!d . 'u,\",. 
1,:jd. 0.1 Ilr.iu1łlty, drju'łlf.ialy! ił
ł) , .,,"ul ul, 
" .J 
)
Il'Z,f
linl"k nUtIł(/, amŹłlJiuly; "b. ł i 
(It.ło, II 1'011 sli(1j.
tlu Pjty golt.,.:.;(",. -alb ',i6ł
L 
h'"l ;upi I\YIIlIYUS dalłgłlj lU! slołłl;erS;oll i t " tJ
 I . 
 

I .h ."1i"0. I. "',lIhiui 'u"loh m',ł}l'łłl 
. p o p o I . k u. 
-"'1 
łr..,..1 .lIn ) . ,1,." ł i .', ..u 
"..II, I,h O 110ł
iui, boginit'('zko! r1 uh. t 
;i
n,ł',,!' 
t . "y. . k " 


. i fI HUCI'Z WU" mOJ; ,. .n"'
 ..'.....no' 
.., ,a. Ahym czysty mc)gl iśc
, .., in' ł . 'C' , 
Y"I 1141 
u(
im ni. stać w niehi{', i t.. (1.. It,., ... 
 
. V I 
Noc mi('sit'czlla lIajulubit'ńsza 11)'ła bo(
jlli"tln, w uj(:j 
Z(
I'oDła(lzal)' sit' nad I'zcką. siadały l1a kallliNlilU'b i zaj- 
lłul"'ał
" si\
 lu'a('ą. Chlol)cy z lJohlizloidl olooli{', (,zfsto 
znaj(l):'Hlli je w' t(:m Iwloż('lIiu, dla l.h'ar)'(
b bar(lzo b)- 
ty Ulu't(:jmc ' i wymar,ają('t' wzajt'lIIlu:j r,..z(
('znośl'i, Dia- 
tła śmiall.bm, .....,..zY .zal)Ollllli('li Willllt'gO uszanowauh. 
D'jtvóm: lliedlyJma sroga kara, a CZ\'sto i śmit'rć i{'h 
ocz('loiwala. l
amiellie te, zualazl('łłl w ł)owiN'ie Sza- 
,velskim, w maj\,tuośd zwanej 1,;eJ'e!,y, nall'żlł('(
j do 
Sfdzi('(
o ;UtlI'd1U1 U'I'bOllowic:a, Przed l.iJI.óllastn 
laty, było ich liilloadzj('siął Ilad rzt'l.ą Szeszuwą, uie- 
dalt'ko olI wiosl.i l"elikso Sf(lIlieu';c:.a, zwalu:j S
y- 
'Iwlawki, uż
'to je n&\ podmurowanie, I KomOl'llik No- 
'1'rjko, mówił mi, iż bardzo wit"lt
 lJo(lobny('h liamit'ni, 
1.tól'c hut nazpva nr,jul'll ./Jkm;lIoj, widzi..ł w lJowia- 
tach: Telszewskim, Ul)itskim i l\'illłOlIlićrskim. 
ł . 


1 t.. 


...... 


-
>>>
r' 


32 


f ' 


\:." I'ł I' a -
 tJ a . £0 .1. ,ł 
-0.( _"i.u.liut .'IR, I ....0. . Ił .. ł 
U ałtki(
, hyły to I)(;
twa domow(O,któl'f' 'swoim 
zd- 
ci(,ltim prz}'nosiły: ZI)(łŻ(', lłi('ni:ttlzc, Wf(lIin\
, nabiał 
i t. d. 'V zrost ich nic lłrze
laodził lłif('iu cali. GOSI)(ł- 
dYNie chcące zwabić l,aukit,,., do sWt'I
o donm, .'obiły 
z j('łhu:j lIid płaszcz}'I.i i zaliOlłlwałl j(
 w zit'lłIi I)(łd 
w\'(
h'lłI domu; btizhm, zu:alazłsz}' t" Otlzi('ż, wdzit'wały 
na się, i stawały si\
 domow(;mi słllł
:uni. L('ciały na- 
tycllmiast do zamożnit'jszyrh l
oslwtl:U'zy, a ..1..'atUszy 
I'ozmaite rzc(
zy, swoim r7.cit'j('ltnll lH'zynosił}', i sl.ł:.- 
dały je w sieniadl, na lł"zYI
otoWalH:j do t'('I
O lwli('y. 
Z lłoczątku zlIOajdywano )łoslwlirif', jal;it'ś dl'olul(' SIH'Z\,- 
ty Ił. p.: łyżki dl' '",ujalU', h'lIl;i tlo lił'\,(
t'nia lłOWI'OZÓW, 
pit'I'z(
 i t, p" a IIj('I; ied y Ił' W(,t I,i t.... .asl; i s..e ('. Ii to 
dohl'ł;m sercem IH'Z)jął te lłi(:I'wszł' ori:a..y, lIu;gł się 
SI.odziewać poźni(:j i It'pszyt'll, lH'Z('ł'iwlli(' zaś, I;to nic- 
, . 
mi. wzgardził, bóz)fa 1)()(lp.lłiwszy dóm odJ,atp\':łły. 
l,altkióm. składano, w lI(wy na ori:u',', wi('IH'ZtnVe kiszłii 
lIapcllalle mąką 7.(' I.rwhł zlłIi\'szaną. Ił.. ""\ 


'. 


. 
iNI 1 


=£o-

 11 ni 
.... ł lit to f( . i ",.fl) 
... .'1 tJ IW D . IW ..... t. n 1'0 o ;I' 
" fi' 
oeo-' Ił II' I , łt
 
r'?7ł1 '" · 
 . lo. .\\\ . . I 


I
 ItIliny, w nit'ktc;I'Ył'la mi('jscac11 t;lllldkami zwane, 
są tu bogini, wódn('. Nazwanie to, szczcrróluiej stosuje 
si\, do nimt' rze(:zn)'t'h. 1.I'zymioty tydl dziewic, od- 
lłUwi:ulają zUIJdnie ul. railiskim Rll,mlkt,rn. L1Ul W1,1- 
ohl'aż:.. je sobie jako istoty idcabl
j pi\'kllOści, mieszka- 


"-
>>>
33 


jąf't' lIa dllit' rzeki. ,y 1101')' mit'si\',zlu:j WYlłłpvają 
olle lIa Wi(
I'zdl i' swoj(: 111 i \Vlb.ięki, pląsy i Ślłił; wy 
zwahiajił młodych dlłopców, którycIł m'pI'zód lłozba- 
wiają rOZlllllU a Iwłl;m tOlłią. '- 
Z Iwdallia o Ułttliuac/t albo jaJ. w nal'zcczu żmlld
- 
ko-litt'wsl.i(:m OJUI!Jltadt, m,czt'IIlY nasz 'Vl'jtla lota 
lIi'pisał ballady: Świt,'zi(lItkę i ll!/lIkę, 
lłl'Z),t:u
zaIłłY tu pieśll gminną o ()IUIY"at
h rZl
ki 
JItJ'Y '20), 


Jł,!'
 esi .imuta" yr ,
lu
i,dll,
, 
JJtlr "1' lij,=j llS:'(ll',dlt: 
lf/tlk tłl;.łm tli('ltll lillksllłfl. 
l\Te 11I't;,tlii.t,,
 pl'i uJl,'lu, 


.\u. 
.,t 



. k . " . . 1 . 
1 ,,',fi '{IJJI ,liall,,11 łlZSI ,e.,.lWS. 
j'" i,
:'lIik.
 Ol'flj alit (lalt!lmts, 
lJl{'lIf1.'!'eli.
 u'wil{'" t,
j(ll S. 
1'IIj{f.s kill.ta 1l1U1,t J,tI'os. . 


.' 


Jryfllis 1ł'yllli s':.a/iu '11f!SZ{t, 

4{lkfl
j "prs paf{t/,"i. 
l'ama/isi, Pa'l'{'!/iesi. 
1l{'l,łallkmłczes m""g'tŹefes. 


T/
i JIf' 'IlIwm Y'" 11wI'gie!t:s: 
S"{lIt1tllS, grtlŹeS, o kal' .
kflj.
t{IS! 
IViekd!1 Ilel'aJ'a pallitele,
, 
.Iej 'lII.ełoju - p'l'ap"lim.".
! 



O) Jura rzeka na Żmudzi w powiecie rOlielilkim, 
płynie Dieopodal granicy Prulkiej. 


6 


--
>>>
34 


ł'1
." 
III. "/;l
ip lłajllfl ti/;ll'(tI('J.
, '}. I 
. . " "iSIIS 1ltl'I'l 'l (.lS slItm'ise __ 
. H tlll '. ' , n"" 
.. hl I ŻuWgllS pI'(Jfa ,jan lIe t lII'a, I 
S':,(Ililt m;s-:.Iw, Itllis-:.tillgtllll. 
. I 


łulU - 1\'1',11 t(
j Ztll'OtlllffS ir' mel'!/;e/l's. 
tul f 
'J . I/id; IIll (1111111 111'il"I'listt
N: 
III" k(
iJl alias parl'!/iesi, 
,ił l nilU bielili aptlM'l'si. 
llil'k kall gJ'l',jl::.itm beJ,ltiteli. 
1\'".'1 '[1'I'tllJllł...i (mi (lmżeli; 
1.\','S u
 lI'iI'IW I'l'!/il'ima, 
JJlI,vi lIpitj (mt ([,,!/"elt'. 


'Wolny 1...'zel6.l....' 110111116.1, 


1\10 j('sh'ś lti\'ł.ny i mlmly. 
Ni.:nlasz łzą zlan.
 lJowi('ki, 
))\,tłź \\'('soło tlni swobody, 
I.('('z si
' nit' zhliżaj llo rzeki, 


Hu gdy SIOlł(,(, sIH'
:ie lica, 
I na nielti(' .zuilmą cllUn...y. 
"'ud bl)'śnic światło hsi\'życa-,' 
'''' net sir zJn...zą wOlly Jury. \\ 


ł'ala fal\' daJt:j goni, '" \' 
) roztworzy I'zel.i łuno, 
A Iłosh'zeżcsz w b)'słł't:j łOili, 
))I)'",ają('c dziewic grono. 


, ')'0 lIadzi(,)ł1skie są dziewi.'f', 
, \. 
Sz)'ltJ.ie, żwawe, a jak ladnr! 


f'U "'t 'i. 
-. ,nf) 
" 
qX 
,. 
I 
I I 


'. 


\ 
\ 


1«)
>>>
35 


. 


F.'aszka nasze k.'asawice: "r. 
Jeśli zlfi)'ślam,- niedl lłł'
rp
(lnf! 
, \, n.'" \mO \ 
A rrtly kM.,.. ('i zaśpi(;wa" \\ 
Towal'Zyszki dadzą WłÓI', 1.\ 
Cdek z lwdziwlI aż ouuUćwa, 
Za nic i slowiliów ('hór. . ( 
. \ 


Le(
z' to z'(h'adne są istot)':. ,\ .".t' 
a 
mada rrdy si\
 z nićmi zb.'"t'isz, 
Iti,trząc na icb wszystł;it
 l)soty, ,r 
Niezawodnie rozum sh'acisz. - 
ut I.t ' 
Niech sh"ad. 011 nich lłI'ecz (ulżenie, 
Bo cię złudzić 1l1Oł
ą snadnie; 
A ty za j('dno spi,jrze nie, ., t 
Zmłjdziesz rrrób ai 
v ł'zece - na dnie, 
- 


-'\ 
CZfsto lTJl(lill!/ nazywa lud 1lfl.rZec':.OJlhni r:;ek 
(I'pill lJ1l11'teles). ,V d,\wn
'ch cza
ach zap('wnc byłó' 
DlIłit'Jl1
Jlie, iż dziewice odbit:I'c
ą('e sohie życie z rozpa- 
czy, lłł'zez ntol,icnie się, litoś('iwi bo
'owj-e Iwzt'lIIieniali 
w IJJI(lh
y, aby na Jn\'żczyznach mogły się llUmś('ić 
swoj(:j śmit'rt'i i być Ol,it'kunlicuni I'zt'k lub jezit'II': co 
,\'Jaśnie nastflula l)iosenka ludu zdaje się potwicl'dzać. 
. 


ltltllłlS':.i mmm! lif'r1ł'!/ nWlla! 
-"flit Iw num; (f"f/ill(
ji
 
Jr (tut dm'belll? ! ł 
Al' Illit łłl(lrgelll? ł 
_4r lmt źmmliłl. lialbelll
 
lV,;J llllt tlm'belll, '._
>>>
36 


.... 


J\Trj Ullt U1aI'!/;'-'''" 
7i
j mit ::'lIwlliu kaIIJ,-l". 
/iml Itljl' 1I1'1deJlti mlmit-s 'IlItd,,,,;:.i, 
Ilml'o maźo lle augiltti: 
1'".,1 1 (1 1II11lt's:.ti, 
llłtw(l imesti, 
J'i gilu eŹI-"t'li. 
Ten IlIwz blt'l.łllud l'fl.'tli.Źellllltleli, LI 
iuweltl drllll!/tlll'1i: n 
7'e" Imt Ż'l'IIlaW'
'1l ż'wej'l zmOlwllj 
.., II szyl/i.bl;" till1delll: 
7'r1l lmt ,fJu-:"W{jCIl, 
'j't'l" Iml ,\'IIf/";jet", 
lIż 1II11!/fl Iit/adł-"-. 
7'1'11 IIIU'-:' /111'11"1.'1;, 
i "":j"nt 'IIIf-"f/it-li, 
l'tljllr;,
':'/dll 1/WI,t,-Ii. 


. nł. 


p o p o l . Ii. ... 


1\Iatko mc
ja! 1IIłt.ko sł.łI'a! 
Na "Uś lIłi
' huduwała? 
(
zy na l'OIlIlI\'? 
Czy mł ,'i"l'picni.ł? 
Czy na hulzl,ie IIIOWY'!- 
Nie na I'ohnl\'. 
Nie na cicrpiC'ni.., 
'f)'lko na ludzkie 1Ił0\
Y, 
J('śJi taJ. mię ilic ci('I'llisz lII.al.lw, 
Iły lo mal(:j nie IlOdo\\ać: 
Dyło ziłuieść, 


'I' 



') 


I 


..a 


ej) 


.\ M "1' 


(t . 
, ł' 


" 


1
>>>
-, 


37 


U)'ło wrzncić, 
1)0 rrł\'bokiec:o jeziorka. 
Tam zostałabym tOlłi('licą, ..\ 
Rybek towarz)'szką; 
TalU łowiliby rybacy, 
Jc
cłwabmł siateczką; 
Tamby złowili, 
'ramby zna)('źli, 
Jako I)sh'ą płotcczkę, 
Tambym została, £ 
Uybaków buginią, 
:Narzeczoną Jm'y. 



 




..... 


1IEDZIOIMAo 




eą. 


mim i 
m

. od tc:m IHłzwanic'm, w l)owieści;U'll naszt'c: u ludu. 
słynie bOł
illi opiekuj;łca się IltyśJiwstwem. 'V yubl'aża. 
j;, l)ospólshvo jako dziewh
\
 ogromll(U u.'ocly, Im,jącą 
tw;,rz 1lI\'zką, odzianą w 
kól'ę Jliediwiedzią z łukiem 
na 1)It'ca('b. 
. I'udanie miejscowe meSie, iż na Żmmlzi, w po- 
,,'iecie UOSi('11Skim, IWzy miastt'czku li"fJżtu:l" I)U lc'w(;j 
sh'onie rzc'ki li,'ożellt!/, na rrc)I'ze ltliedziokał1tia zwa- 
lłC
, mic.jscu nlnbiunc;m l)oety SaJ'bieu!,vkit,!/", by'" 
Ńwhłtpiia ł)Oł
jni JI,',lżioi'ma, 'fam, l)udlug lłOwieści 
I
minu. i dziś się om' nit'ki{'(ly pokazujt' - smutna, za- 
l)ł;,li.ula, bez lul.1I i sl.óI'Y uiedźwicdzit:i.
>>>
ss 


Słowa j(:i, Iit(,.'(:mi r do IH'Z('cllOdząc)'cb IJJ'zema- 
\\' i
ł, te tią: . i rt 
"Lil
tll:wa i'l'a m!ls-:.lilt1t8t! liirskil
t my.'zk'M; !ISZ
 
ki'l'ste myszk.lts ne bit" Littll,lVO.
. liirsliiet! kirskiet!" 
"I.itwu jest w lasach! Niszczdc lasy; wyniszczcie 
lasy, nie będzie Litwy. Niszczcie! niszczcie!" 



:llJI
 ył to człowiek, J.ł...'rC'0 11OC'0wil
 swoją obdarzyli 
mądroŚ('i1ł, On to nauezył I.itwitu,w sh'zdać z łuku, 
zasi.;wać zbo;;,c i orrłosil, cał(
mn, narodowi prawidłlł 
ni('bi(
sł.ie l)Odłu{; który(
lł postrpować był ohowiąza- 
JI)'. I)óki, I.ihvini prlnili jeC'0 IU"Z)'I.azania, lt)'li szczę- 
śliwi, a za zniknieniem posłuszcńsh
'a dla usta w rsz- 
ruilttosa, i szczrś]iwość znikn\'łlł,-Jlłkie te były ust
 
 
" . . l I ł 
wy, - mc WUH OIDO, 
. 
I
ud litcwsl.i, mieszloają('y w Prusicf'll i na Zmu- 
dzi, powtal'za zdania l('rro mrża" kttu'c wyhoł'uie zło- 
t.(:...i nazwaćby Jlloina. Oto są te, jal.ie udało mi się 
z

słysz('ć, 
. 
I I
 t, I.. (I , 
Illo!Ja ,'Iil'1.'la be .'Iieima ;..;:tli!/sla, (I fliaJ'a Y"l Ja - 
sieltt, 1te '1ł'!I.
(((l "'ltj.\';,t i.\'ZlltWtlO, 
d 2. q 
l.,z, tłll:i ,lft p(liill,
i imo!JlI: I;O/;l," żeliW 1"u/llhima 
l'OII,", i.łlZ ,tllk.
':,tos liflkto,'I, okhm k"ItIł';llfllf. Iłlfj"'/tl l J ;k- 
tille yr ll1f'!Jibe. ,rljtll18 runUlS, -ue wisad rUlItlUlta 


r 
-m
iłg

WH- 
.. r. 
I'S. iti . NT 
 
. 

OC}o- I I 
,
>>>
1 


39 


;"(ł UnIitlI, tllllkialts i'I'fł lip('zilla, po lilll'io$ 1ł'Y.fUltly- 
IlźiuIlSij(:,j bimu'lU; '(llu'buj kllll'(d t ' S . 
'ut ł 'I..' :.) Je . . 
. ...JlIIS Iw "P;II;'I1I, .
'w;estas be 11J',ulo'll,
. :.i1'!/a.
 
,',e 'lUIt'gm;, moteriszki be giCl'ibe.
; ne tiU' mt ;wieta 
'we I't "lilii, 


4. 
l'alej.'itll'wiste tiktaj il'll be tłlajsimu. 
{), I , 
t;,'e.it":,;m#. i.
Z!/itlr,
i "lIIll;',i 'Wi,
os 'llUl'J'es. '11(' Iwjp 
J1".;,i".
i bltllt#. llwt"I'i,
:.kies; 


m 


I 4 6, .. .. 
(;;,'k 1/i"lIf#. ,.,,,kllru, llwter;,.;:.kie po sm(,I'tie,
, gin- 
/ilu. lil
jp lltl.\,it h'.,,;, o sawa mer!/ttli ,'itfl fl'o 'tł'iIlCZitlll,f. 

I 7. '1 


]\'e tł'iCl'ik JIII'r!/il'loms, 
o ,('f.II'II.i lltllll
jllill!/a, wisOlI 
Ż" p,-iesig". 


be l11ksttts tlt'I' ,
z;"'lll'.
, 
gutawa ant sZłvintolllll- 
n 


8. . 
lł,'iet(IIi.\,t,
 tarpo sli(
i,'ita.
 yr pi
.tas nlOt,'ri.
zkies, 
;,'a 'wjpo baks:.llls mati/as OJ"lIlse, 
9. 
R"p,'oti Y'I' .
:.es'Zlia, kiakszestikta.i git/met I.;. 
tO. 
]'szmilltis, tf"(lIlsibe Y'l' cllata, iI'a taj pomal"j (lIIt 
li.ltI';,m stowa flttll!/(IłU Y" źemes łf
imibe. 
I 


, 


lu'
eklad pOI8k.i. 


l. 


Złe zhu'no brr. IJosi;mia wschOtłzi, a dobrt' I IJO- 
sianc nie zawsze owoc W! (lajr. 


L
>>>
40 
2. 


, 


Z twarzy IJ07.II:łS7. człowi('ka: czoło nizl;ie, rr'lll'- 
stwo oznacza; z w
'slllii('C'0 czoła, O(
zU k I'wi:t zaLi('- 
gJy('h, pab'z)' złość i Jllhi(,inośi
, Oblit'Ze lagudłU', uie 
,zawsze larrO(Jności hpm c('('hą; najcz\'ścićj j(.st ono 
maską, lJolI któl'ą uajwi\'ksze zbrodnie si\
 kl'yją, 
, , 


. . 


3. 


,.. 


Piwo bez clnni('JII, masło hez soli, "011. h('z 0rr olla , 
ł.obićta bez cnoty, j(
dllostajn:ł mają wartość. ). 
4. 
J . I 
Sama rospllsta jest tylko wzdzlctną. 


5. 


) 


Prę(lz(;j wypijf'sZ wlldy cał('rro IłłOI'za, a niż('Ji po- 
znasz charałitcr ł;ohi(:f.y. 


6, 
Chwal dzień Wi('CIWI'('Iłł, nif'wiast,f. po śmiel'ci, 
miecz gdy doświa(łczysz, a sw(
\
 nal'Ze(
ZOIHł naza- 
jutrz 1)0 ślubie. 


7. 


Nie wif'rz kol)i(:I()m. IłU J)łn('J1(
 maj
 S(,I'('C, a ję- 
zyk fałszywy, rrotowy z:nvsz(' do świrto"l'adzkid, IU'zy- 
siąg, 


8. 


Pl'zyjaźll pomif.dzy )łirl.lł(:mi a zł
mi niewi:łslami, 
j('st toż samo, co z.uuł.i widziane w obłokach 21). 


2 ł) l.apewne jest-to porównanie wzięte Ile .jawhka 
sW/lIJego Fala-Morgana, dość u'isto dajtcego lii
 widzieć 
Dad ...onem BaILyckiem.
>>>
...d bł' Id' od. 
Głu(lh'go i td!ÓI'Z
ł 
mOł
ą, 
Iiii 1 I 1ft ł i.uh." 
O, '(dR"'. ...hl 
· lUądł'OŚć, m\'ztwo i cnota, są to fUJUlamf'nta na 
litórych niebieska i zil
ms"a stoi szczęśliwość. Ił I 
0'1' IJd
llł łUl.,i I 
Uzccz dziwna, iż nie które tu pI'zytoczone zdania, 
znajdują się l,rawie dosłównie w Elltlzie SkalUly"aw- 
skif:,j 22). Cżyzby one stamt
td. do nas lJrzyszly?'- 
Za dowód kła(lzirmy je tutaj, 


41 
D. . . . I ' I.. .r. . 
ł . 1. 1 łI
1 uli" ',"p '''t'' .. 
same tylloo -nierządnic f' kocbaó 
. . ł 


* . 
Chwal pi\'kność 'lInia gdy sir skończy; nit'wiastę 
g(ly poznasz (lobl'ze; miecz gdy go doświadczysz; ł)an- 
n\' gdy pójdzie za mąż; lód gdy 
o przf'jdziesz; piwo 
glly go wypijesz. 


* 
Nie wiel"Z slowóm panny, aui ża(lnćj niewiasty, 
1'0 ieh sel'ce jakby koło co się oJwaca; płocbość jest 
w ich serca wlana. Nie wierz świetności dnia ani 
źmii uśpionej, ani nmizrróm ł(;j, z kłÓł'ą sir z('nić za- 
myślisz; ani złamanemu mieczowi, ani synowi boga- 
cza, ani świeżo posianćj roli. 
* 
POkl)j mi\'llzy złl;mi niewiastami, jest toż samo, 
jakbyś wiÓllł nieokutego konia po 1001acb; albo jakbyś 


22) Edda, to jelt księga religii. dawnych Skan- 
dynawii mieszkańców. Starć. Semundirllkł w wielkiej 
caęści tłómaczył, nowi Snorrona akrócił Joachim Le- 
lewel. Wydanie dru
ie. Wilno 1828 r. 8 .tr. 2fl6. 
6 


-
>>>
42 


irzt'bca dwól('tnit'go osiOtlłał; alllo jakJ,yś. w śród im- 
rzy, lIa okrft'ie ))ez stt
rn zostawał. J I 
* 


Kto chce aby go panny kochały, niecII im lli,
- 
Ime rz('czy mówi, uiech pirkne dary Iliesie i chwali 
ich wdzięki hez kOllca. " y być dobl'YIR kochan:- 
kiem, trzeba mieć rozum. 
" JłIjJ)
 "tIlOSJi,J! \ 'Iq i. ł "J 
w," 
\m' ."' "\ 
, ''"(1 i! .il ( 


" I si fln , 


log 


f 


ił 


l 
.. -\? 


u .
" 
. 


q 
fi '(I .'11 


«o ł .w';in 


GłtUl 


. 'f! 
ł.. . , 'uta Ił 
f 
l 
 ..f I . I, 
.",.,,1 
\in 1I'ł .. J 
I 
. 
I 'I J n I f ł.ł 
!d 
i . 
nil I Ył 11 Jol 1.1 
W. 
,
>>>
I 


lit 
1P1l\. 
]A
mU\.AZ:C 11 Jl A 
lłIITOLOGII 


9 
Q 
 
 
 VI 
 
 
 
 

 



 


. - 


ł1
>>>
I 


. 



 


... 


. 


--
>>>
--.. 13 I ('nr ' .i " I I " n ...... 
 II 
i -ł łł. , fł ( Ih. . ł 
I ('I łI 
. Ił U 


, I 


h 


IFI 


"Alei bo 'v ów czas, ziomio staroświecka, 
"nzisiejne dziwy. dziwami nie były. 
.,Grały widomie, niewidome siły. . 
,,1 pilnowały człowieka jak d7.iecka. 
"W powietrzu, w drzewllł1b, w kamieniacb, pod wod!. 
"KI'ewne współczucie ludzie znajdowali; 
,.110 nie gardzili na ów czas pnyrod!, I 
"lło j,:! jak matk.., znali j kochali." I 
S. G08Jt;cr.y,"'''i. 


"I 


JI 


" W tej epoce dziwów i fant3zyi, nauia przy- 
rodzenia była utuką magicznt, mistel"- 
stwem. N alennas uczeni", nieucy wie- 
rzyli w zakryte włuno.c.... 
7 . I, M, M. 


In - 'I
 
. it(:lo
i&: Lih'wska od dawna oczrkuje swego O\
i- 
, 
dpIsza, Mór)'l,y j(:j wsz)'stliic metamorfozy olJisal i w jlt- 
śni('jszem ol.azal świcl1c, Pospólstwo bal'(1zo wiele, 
\V tJlIlI'ndzaju,posiada wiadomości; obowiązkielll jest hi.. 
storyloa z('bl'uĆ wszystkit' te powieści, młłączyć pl'awd\
 
od faJ'szu i w)'drzeć zalJolUlłielliu, Podania bowiell' 
Judu pI'zedlOdząc z nst do ust, od pokolenia do poko- 
lenia. tak już si\
 z('IJSowały i zatarły, iż z wielką t.ru- 
dlłuśt'ią l)rzJcbodzi hada{'zowi dł'jść wątku, IJrawdzi- 
\\"('&0 ich źródJit. ". ustach narodu, )Jożkowie porr ań - 
s{'y są llOlUicszaJli l'UZCJll Z wyobrażeniami wial')' cbrzc- 


j 


--
>>>
46 


ś('i:UIski(:j, rzecz]' mitolorrii 1)Or,ański(
, łączą się z I'ak- 
tami ł:wanrrt'lii. Litwini b
'd;ł(' oddawna wyznawcami 
I'('lir,ii oJ.jawim)(
, zapomnieli już, iż idl przodkowie 
1II'(
OIl(
 ni('rrd]'Ś czcili I.ożyszcza, wsz]'slkie wi
'c swo- 
Je baśnie odnoszą do wnmdków d...ystyallizmu. 
I»rzemiany w mi
oJo(
ii Litewski(:j,jakie nam gmin- 
ue dOt')lOwały podania, również są iwłączeniem daw- 
11)'.')1 wyobl'ażeń pOrrailskicll, z wyolll'ażeniami r('ligii 
('hrzt'śt'iallski(:j.-Ja, w Dloirh badaniach, starałem si{
, 
iI.
 lIIożllośd docłlOdzić IlI'awdziwcrro ich począt.ku 
i sprusl.ować te JJluielllauia, które w przeciąrru Jat pod- 
l.'gly sJ.aż('niu. Powi.'ści o tak nazwanych p,'zemia- 
Iwdt u Litt'\'tskit'go. narodu są nad('r liczut'. Każde 
ŹWi('I'Zę, każdy ptak, pO(nU(
 nmiemauhł IlUlu, był kie- 
dyś (
złowickicm, M(try za przeniewi('I'z('nic się woli 
borr ów , zosl.ał skarany i IWz('lIIicniony w inną żyjącą isto- 
t\
, dla odpokutowania za swe prz('st{'pshva, Nic sa- 
me jednak zbroduie były po'"ulką do sl.azywania Ju- 
dzi na mieszkanie w źwił-I'zrt.H'h; namiftna miłość, 
żalIłO stracie drorrich osóJ" dlOl'oby, eiCl'lli('nia i ł. II. 
f ' . 
CZ\'sto, cz{'sto stawały się III'zyczyną, iż '.ogowie, li- 
tują(
 się nad n\'dzą hulzki('go rocr.aju, lll'zetwal'zali go 
J .11t- u u.., ił I 
na -inne istoty. 
I,U ł 1 o. i' .t.to Ił" I f!i
ł'WIIlt!ł f'f 


.h fi f , h 
....



 Jw) 
Jł 
Jl.0' rt 
r J u fł aWu J 
J. .fI /I t !iWO 11 
bij ł ( fi'" [ .łb I TY U( .tU 
Ił si II , filI II , .*111 J' I 
1u 
m tu .iJnołł 1"1
>>>
47 


.',,1 


K WJ K WJ ... K 4. 
(GłeKuzłe). 


,. d,' 



 


\ 


, . 
Itlw.t1w, lJO,UUrr podania gminn, naJPu'.'wszc tl'Z
:- 
Ina miejsl
c, między nieszezfŚ1iw(:mi lłrzeobrażt'llcełllli. 
Była to IIi ('gdyś cł'il'ka borratego Litewsloi('go szJeH'h- 
c'it
a (lJUjm's), si 'itra b'zt'ch mężnych młodziantnv. 
Czule Iwcllala swydl braci, jedynem jej zaj\'ci('Jn się 
było o nich myślii
, ich zgadywać cllęci, ieh śI('dzić 
skinienia. Cetłe swe życie dla nich lłOświęcala: tka{
 
szal'fy,11aftować czaIłraki, to jej naj milsza zabawa, to 
j(:j codzil'nne zatrudniNlie. "
dzifczny uśmi(:ch mło- 
dzianów, czułe wt'jrze ia, byly jcdyną dla j(
 scr(" 
nagroclą. SZcz\
ś)iwa z oglądania bl'ad, ił'" spoloojno- 
ścią, idl żydem ż)"ła, Le('z los zawistny nil' (lał j(:j 
. J 
t1łllrr o kosztować tł
 słodyczy. Głos wojennej t.rełby, 
(łrzt'b1Hlził SlłOCZyuck i w(
zwał wszystkirh Litwinów 
na pole sławy,-Dzit'lny Iiit'jstut 23) Książe Źmudz- 
kic:j ziemi, powic'idł swe hufce na porrromit'nie zJłł'C
- 
nyeh mnichów, którzy pod Ił ozorem nawrócenia naszy,'h 
Ojł
ÓW do wiary, szukali własnych korzyści, w imie 
Świetego Krzyża najei.dzajełC cudze krainy, IUlłiąc ))0- 
gactwa, morllujćłc
 ni('doł\,żnych starców, odl'ywając 
dzieci od łona matek, i ozni.u
zając ogniem i mit'('zem 
swe barbarzyńsllie kroki! Dźwi{'k żlIludzicrro I'ożl.a. 
po odwiecznYfh roz )crrajćłcy się pnszczach, doleci ł dl) 
23) Litwini, a szczególniej Żmudzini, wszystkie zda- 
rzenia wojenne OdDOIIZ' do czuów panowania Kiejnuta. 
Męzny ten K.si,ze i Krzy
acy I najwił.klz, rol
 graj, w ich 
narodowych powieściach, 


--
>>>
48 


uszu młodzianów.- '\.
'j('chali na \Vojn{'.- Ze łzami 
poż('gnala idl siostra, i, jak łla lłl'awą I.ite\\ k\
 PI'ZY- 
stui, żp
zyla ZW)'ei\'ztwa nad wror,icm. 
SlwIU'zyła si\
 wujlla, l'ierzcJłII
łl za Nicnwn IH'ze- 
Jfkły Iirz)'żał. 
 łlOSzrz('I'bione litewsl.ie IJałasze na 
karl;ach (hUlllly('h za)iOllników, s)łocz{'ły w pochwaeh,- 
wródli ł"ycel'ze nasi, Lt'cz gdzież są m{'żni młodzia- 
nie?- darmo ich śledzi łzawe siosb')' oko;- padli na 
l)olu walł;i. Konic irh tJlko, I)ozhawionc drorrit'rro ('if- 
żarn, IJrzybirgły W domową zarrrod{'. Sh'oskana I.i- 
hvillka, po sh'acie swyrh bl'aci, olmśrił
ł mit'szł.a- 
nie oj('a, gdzie 'VSZYStliO pl'zypominalo drorrie St'l'- 
cu przedmioty: zabl'awszy z sobą IlOnie poległy(
h 
młodzianów, udała sit! do lasn, aJ)y t
un, l'('szt{' opla 
kant'rr o do);ollcz)'ła żywota.. Dłurro sir tnłała na pusz., 
czy, prZepf(lzając Iłui rospaczy w płarzu i j\'I.arh, aż 
, . 9 J ' t J ' t ' l . 
te
 naJw)'zsze .1070 WO, u I owawszy Sir mu lIu' sZeZ t'sną, 
przemieniło ją w Im/mlkę, , I odtąd ciąrrh! na wiosnr, 
w tym czasie kiedy polt'rrli młodzianir, wpvi(:ra żal 
swój i smutJu:m Imliani('m 0l)łakuj\
 zrr on bl'ad, 
Taka jest powit'ść o kItlilIlce na Żmudzi i w I.i- . 
twie, Lud prosty ze szczcrrtllllit'jsz(:m ('zd jrt posza
 
nowaniem, i wiele przyznaje przymiotów, Jeżeli tyl- 
ko (la się usłyszeć nad jaloim domrDł, j('st to prze- 
powiednią śmierci. Kto zaś usł
'szał ph:rwszy raz j(:j 
głos w lesie, a miał przy sohie pieniądzl', jl'st pewnym, 
iż i w całym tym 1'0"11 mieć one hędzie. Czy zasko- 
czy jak.ie nieszczęście, czy sobie CZf'rrOŚ żYCZ)', czy td 
chce się dłl\viedzieć jaki(:j I'Zt'czy, zal'az do Im/młki po 
radę; j
j głos jest rrłoscDł pI'or?l.a, liullicc pyta (. zy
 


--
>>>
49 


I 
j. 


Slii, stal'Y. jftk wit'l(' 1;., ż
'ć bfdzle; mąż, jak «1ługo 
iona koduać go ma; młmla IIlfżatka, córkę ('zy syna 
l)o\Vij
? i t. II. l\lt4ul;. Ili
'lmość, co jlli piftnaście łlrz(

 
ż
'ła wios.'n, u kłól'(:j Wsz)'stkie rozrzut.nem prz-yro- 
(lzrui('1Il (lane I'ozwin\
ły się wdzi\'ki, II. któI'.:j w tym 
{'zasie, ('oraz mot'ni(:j, coraz gwałlowni
j serce bić 
zacz)',m\, dla któr
j s;unotność staje się niezuośną, czu- 
j(
 puh'zrhę życia, w calćm zuacz('Jliu; czegoś pragnie, 
za .'zemś wzdycha, ktc.l.a sama prz('d sobą nie moie 
zdać radłUnk.., nie umie nazwać trgo słodkiego n
Z1ł- 
('ia, jakie ją poż('I'a! - do kogoż się nieszczęsna uda, 
u kogo, o prz('(lmiót swych marZł'łl zapyta, komuż 5we 
miłe t,roski powierzy'l- kukułce! Podania ludu docho- 
wały nam pioSł'JlI.ę, którą i dzisiaj młod.. dziewi('c, 
śllićwają na Żmudzi, gdy się chcą CZł'go dowiedzirć 
Ił Imliltllii. 


.1 


Tu. sC8eł'ity b,'allgioy. 
Tu, gil'gll:J.ajty J'a}boy. 
BJ'olu'lt arkl'łt8 ganidamtt. 
Szyłkltł
 .¥ił111ts "'aj.
tidttlna. 
Sakik. kad' asz wif'a gauni! 


po pole"'uo 


. 
., 


.t 


Ty siostrzyczko droga, 
Ty pstra kukułeczko, 
Bl'aterskie kouie pasząc, 
Jedwabne nici z\\'ijając" 
Powiedź, jak prędko męża dosłanr? 
'V lliel.tóryc11 okolicacli , jak w dzisit'jsz-ych łU
- 
7 


--
>>>
:)0 


wiał.a,'h ul.iłsliim i wiJJ.omił:rsJ.im, t\' piosukr inacz(;j 
cokoJ wił'l. śl.i
waja: 


... 


1'"liIl/iOk !lit'!/i,,' (l. 
l'lI.wkik łllli.
::'"łll, 
Żalo jfl!J/"/" '''p,.t/,W'", 
./Jllkso I.'J'il',
'"li .
I'I1i"lllmltl, 
n"u"", ""1.:1,,,., gllllidtlllltl, 
SzyI/mil .
k",'illll'''; 1IIW;' il/tlma, 
./Jltkstl mtlkJ'I
i.'i Sill(ll111Itl, 
ltllllUl 1IIctrl..j .
 li I
if i II "RUI, 
liajp ilgllj giu',',,
 'lI'? 
( 


n 


I 


b' 


po pol_ku. 
I 
Zakulmj Iml.ul('czko, 
Powić(fź Jalaw('czko, 
'V zit'Jcult:j jodle SI)łJC'Zy\V:.jąc, 
'V złotem J..'z.'sl., si('dzłł'
' 
nrałt'I'sl.ie I.oni(
 l)3są
.., 
..Jedwalme chustl.i oJWąJlłljąC,.. 
Złotemi frcuzJami oszywajił c , 
lU oj., latl.a licziłC, 
..Jak dlll{
o żyć b{'dę? 
. 


(aos wił'Jt' razy. lłO tćm Zal))'taniu, \Vydł
j(' ktt...; 
li"łł..tt, ozna('Za, ::11110 Ji('7.lI\' lat, lUlUI.))'uit'lliu ktt,r)'('h 
nm się slwłnić żłłdanit', :IJho lil'zhf- lat wit'liu.-Litwi-, 
ni zawsz(' tt'
o byli mniemania, że tydl, którzy uh'a- 
cali lirewnych i i('h żałowaJi, JlOgowie, za narrrod\'.. 
l)rZ(,lIłi(....iaJi w )mlmU.i, co nawet I)otwi(:rdza mlst\'ł Hła 
piosnka rrminna: 


,
>>>
51 


Par tylttl ,jt
jml., ł ft 
1\-,1. :y,'gll. pil/mi. .
 
JOr "pe/ej !/II";jall. ..t: 


A.
z tell gil":;,'" 
7'ry., 'lledit''''lt
s, 
J\';ck., m.tllll'." 11(' git'dm,'a. 


f) !/" "tlf'/ii, 
, 
7''I'y,
 "tljbll."l !Jt'flelf"
, 
''''ytł,tr tum,..itl.'i IUlktt,le.'i. 
ar 


11';'1« kllk(llI'(1,' 
"".i't !Ialf'lit', 
.Allt"oy P"; !/tllll'clc6; 


I . 


() .'izy trerzi"y .. 
I't
i'la gl'!/e'!, 
lill./iau1a In'; ,"lZ!I"tlt'I('.l1 


Itl,l.rty pri kf
ill., 
S f',..,1II pri !/(tl UJtlS. 
1Jltttll
"lzy p"; s-:'!JI'dt.ft
,
. 
Itlurty gt
ilt:io,.., 
7"'11'" 'Iwdif,lt'l,'., 
 
Sf....,UI ""ljll,' łIIf't(., II...; 


.. 


() m,ltJIIsillly, 
.AII!/b,tnja'II. 
I'u/wl gilł'fl. sz!/"tlillly. 
JJltl.rt!1 'illi(jll, 
l'm' lig;'ts 11l1t1ms, 
Se,'ilUI lirh. bai.ltitele,,; 


-
>>>
i2 


,4\ 


o 'łn"tllsz;"ly, 
A."Y;lItoj"", 
L;l
k lJ(wzio, tien'yuk;elc80 


. - 
 
Ił. Ił. I . Ii.. II. - 
t 


Przt'z most jechułem, 
Z konia upadl(.m, 
W rzece leżalem. . 


, 
,\ 
Ja tam lezalt'm , 
TI'1.Y tygodnie, '\ 
Nikt uie tęsknił po mnie. 


I prz,!'It'cialy 
Trzy pstre kukulki. " 
Pośród cienmćj noc}" , 


"edup kukala 
'V końcu nóg moich, 
DI'uga przy głowie, 


A ta b'zecia, 
J'stra Imkułcczka, 
liul.ella przy sercu. 


Żona przy Ilogadl, 
Siostra Pl'zy głowic, 
nlatku przy sercu, , 


, 


Żona t\.slmiła 
Tl'zy tyr,odnie; 
Siostra h'zy lata; 


. 


..
>>>
Itł 


A nmU.a, 
)łiastlłnka, 
))0 
mie..ci przy 8t'rcu, 


,... 


, 
Zona l)rzt'prowa(lzała 
PI'Zt'z równe I.oh" 
II 
Siosh'a ai do Iw:śdola; 


t 


, 


I. 


A matlm, 
Piastunkn, ,.. 
Aż (10 samćj ojczyzny. 


IH 


L 


Ił .. 
Rz('cz dziwna, iż taż sama piosnl.a brzmi w ca- 
I(:j pra,vi(' Sławianszczyznie. tak różm:j od Litwy oby- 
cz;aj.uui i pojęciami ludu." Przytanamy 'u pieśni Serb- 
ską i Galicyjską. w)"pisanc z szacownego ,.biofq lia- 

im;e,'za ""łatlyslllwa 1rojcickicgoo . lo' 


'11.., 
(pr.ek'Rt\ A.n
n"t)'n_ Jllelow..klef;o). . 
Jan a1taną przef
badzał się z rana, 
Załamał;, się pod nim "Uana; 
Złamał rękę, poU'lkł białe )Jarki, 
Udano się do sławnej lt'karki, 
Do mit'szkanki borów 'Fili młoMj 24)
 'o 
Lec:f; ta ",i('Jki( 
 żądała narrrody, \' 
24) Wiła jed tem U Serhów. esem'. Rali RUlałkll; 
(a w Litwie Ondilla), nęstc jej .to.unki s ludźmi tJpie- 
",'aj. rozlicue pieini Serbów. Rólnica mitd
y Ru.ałk, 
a WilII, je. t tu le pierwsza często ludzióm zadlłi" zagad_ 
ki, a nieodgaduj,cych łaskotaniem zabija. Wila lubi śpie- 
wać., . nie cierpi lepszych od siebio śpiewaków, 
 gdy 


PIE
1W .!iERBSKA.. 


ł'
>>>
ij4 


. 


Praw(:j r
'lii ż;łda1a od lIIa.lii, 
A od sios..'y UIJlo( "łose.w nadl.i. 
A od iony sZlIur IU'I'('I lIIaI('III.i. 
!tlałJu, bial(:j ni(
 ialllj(' r,'lii. 
1\ za matJ.ą daj(' wlosy ('órluł, 
I..(,(
z (hłĆ nie du'e aOlm 1)t'I'('1 sZlIIu'l.a. 
Nie dam pe'r('ł, lIi('('" IIIni(' Ue. I; ul..łI'zc, 
Od oj('a j(' oth'br;,lalll w dal'z('. 
A "i
'(
 w I'any, "'i!;ł l'ozl;uie\Va
ła, 
"'lała j;łdy, i o"'lIla .';Ula. 
Tl'zy Imlmłl.i klllmj;ł nad sh'lIl
ą. 
J('dna k.d.a dni('m i lIot';ł dhl{;;ł: sil t 'ł" 
J)I'ul;a w wit'e'zei.. i z J 'lth'z('I'II';ł białą. ..j 'I 
.. 
Trz('da kuka i rzadlw i mało. 1 , CI i I 
' r lo I l ., I .' ł . ił 
a co liU Hł (ZU'1ł W (1.]('11, "0 ł
O( ZlIla. 
.J('st to maU.a (
O sh'adla sYlm; 
Ta (
O z WSdlOd('1Il i zadlOd('Jłł słmica, 
J('st to siosl.I'a po ,I.łI';H'i(
 ItlacZ;ł(
a; 
(
o Joiif ki('dyś, ni('ki('d
'ś odzp\'a, 
J.'sl lo Jalla żonił (:Ziłl'lwltr(:wił. 


łl 


) 


DtJM.A GALU;I.'!likA. 
, .J 
OJ! u'!/ll'tił .FiokU, ta z li.m IlU pole, n 
Oj! ,\';ł sollie sokii 11#1 'IJ'!pwIiU /10/"'. ł 
..".J z /""'!/ pol,
tył lUl wy.
oklt. lWSIIU. 


fi 


który z zuchwałych powab się piękniej ś(łiewać, zahija 
go strzałami. Nadto, prócz innych przymiotów, jAkie jei 
lud Suhaki przyznaje, ZWIli :IiI( na ziołach i posiada Iłztukv 
loczenia. (ZlJr)'$)' JJumuwf: I'uez .1(, Wł V ojcickiea;o).
>>>
Hi 


l1'ill",' IJmł'ilłlltjl'. 
Smmll Nio ,t11'I,ylt
il'; 
J'-{t
 d,ylllj sitl ,'lmilItI. . 
110 i tuJ. ml'lIt. 10,t1k,,,,. 
OJ! ",tlm'!ltt' '
"'!/' kil Z ''''y,t1olwlw ",'Im! 
li ,,110 i, fIIUl "IJ!/tll?-Jrt/"'IłIy""lw ,'l!IIIlI! . 
il!/lIIll IWIII" t/"ty, do 'IIwl!('Iki znaly. 
S:."IJy P,'!/,
złfl ma/y, ,I;Y'llt pocho'IJ.Jaly! 
* * * 


Oj! IItlilll'lil", dnli. "'Y 
a:llłl'llki. 
l1

i f1'!/ po,
;.,.,ellki. 
7'" Ił....i II'!' ..mu,'m'IIki, 
Olw! "d"" "Pilili, l'" k""l'l
 Iwlolłlk;. 
A d,'ulu
jft. "Imltl 110 limu',' IlOźe'
Zflk. 
..-1 tl'f"l
il' IIPlda p" kWLCC ,1;l'rdC'llklt. 
l'" liwl('t
 lwloll l /ii, 'IIm'!/ lilm'ellka. 
l'II k"IU"
 ",dt
'
::'lIk sl'.dl'yt'zka 'I'ydłlC1i.kll. 
}'o kfmt'l
 ""'nlt'IIkl', to .ielw myłl!'llka, 
lit/l' lII(1fl'I'i/itl plm'ze, k1'ł"llU ' u}a 'I'y,
zka, 
l/tle pt(l.f
:'c. ,
f'.'tf1'!Jl'(1, k1"UllIlł l (t}a kf','myczka, 
llllf
 1,tlwze myte/tkll, .mr.llf
ia slt'eźel'ika. 
lIII ""lllt'IIka pltwze 'wid 1'lllill, do 'I'lIku, 
A Sed1'!If'tl 1,I,wzc kilk,., "y ZIWtll
il'. 
A mylell/w płacze, i1MZ'1 llOdklt rtlltje, 
O ;'UI!/llt lw(lu.ie!,... 
ł 
po pol. ku" 


ł j t 


Oj! wy]('ciał sol.M z lasu na poje, 
Oj! sia(U solJic sokM na wysokit'j górze, 
A z góry lJoleciał na wysoką sosnę. 


u 


r 
ł 


. 


..
>>>
56 


"Tiat.'r I)O,,'it
wR, \\ 
Sosna się s('hyla; 
Nit' sd')'laj się sosno. . 
110 lUnit' i tak t.{'skuo. 
Oj! udt'I'zyla sl.I'z
,łka z wysol,it'go niella, , 
Kogoż ona zabiła?- 'Vdowy s)"na! I' 
Nie ma da{
 1.011111 znać do matki, 
, , 
Zehy przIszła matk
, syna l)o(
howac. 
* * * 
Oj! nadlecialo dwie, trzy kulmiki, .0 
'V sz)"stloie trzy siwiutkie, 
". sZIsU.ie trzy smulni1ltkie. 
Oho! jt'dna upadła przy główer, "''' 
A dl'ul
;' upadła przy nóieczkad" 
Trzt'cia upadła IU'ZY st'rduszl.u. . \. 
Ta co PI'zy glttwce, matł.a stal'uszka, 
Ta ('0 Pl'zy ul.ił.ad. rodzona siostrzycz
a, 
Ta co rrzy SE'I'duszku, to jrrro kochanka. 
Gdzie matka placze, krwawa ut'czka, 
G(lzie płacze sioslt'a, krwawa kl'ynica, 
Gdzie płacze miła, sucha ścieŻka. 
Bo matka placz(
 od rolm do 1'01.11, 
A siotra płacze ile sobie WSpODlIIi, 
A kochanka pla('ze, inne ma jui 1U)'śli, 
B . ' l '" 
o o mnym mys I...... 
Oto jest jeszcze jrdna Litrwsl,a piosnka, słu:'ą('a 
za dowód, iż knlmłka uWaŻa się za ptaka wróżl,y, 
wyjścia za mąt dzirwicy. 
Oj tt!.kiet gauskiet girjoj medal(j: 
1JIa:.; mana b,'olelej. 


-...ł..
>>>
57 


Oj lI:ft.1lg,'i. "dolIg" malUl b,'o!t'llj. 
) '
'':.k;,',
 f/h'ioj 'nIf'delll.'t. I ł I 
(;i,'('lit. k;"ta. ll(f!/;,'if'j tll.fi':.;, 
./1111 tł';,'izkit'lel,' łłWŹ;. 


() ?/r i.'iz.
lttli 1II111'f/ll dWfI'I-f'li. 
Alit luzt,m;1t. Iw:mJ1I'IIt., 
l_uIllJl.'f i k(llll plli po !/,-!/,dele 
-"c' l_,u '1'ill'li Jm/ill'UI": 
l_ol y.
'z/w.1ifm'a. lwi Y,'izlh'!I(l1v 
t 
Itlut It.S-:'I-ft.,'i ,(ul.' "(-le, 
. y .1\'u '"'011'111 .'ie,'il'le. 
"'\\') O} lujkillkit'le bl'ollj .,,'sl-h'. ' 
1"01" t :.imo" kiel.f.'l1t: 
. I 
j Z;UIfł,'i ltil'lt'lu, J'llllj", 11 1 1":'(11,,_ 
1,tdlJil','elu. żY'l'gi,dll. 


Hl 
et 
1/1 Ił 
ul ł 
'I
 
. fi 


..q 
 
tlliJ JJII f 


.. 
Uośnijcir, SZU liwie dl'z(
'm w h'si(': 
Dl'olmi j(,
l\zcz(, moi bl';wia. 
Oj wyrosną, wy.'osną moi bra('is' .ko)v' , 
"'lilią w Jt'sie drzew:ł. 
,V JłIISZ('ZY w)'('inali, lwzllłllsz('zy ociosywali, 
Na goś('ini('(' wi('źli. 
Oj i wleiosali I)sh')' dWOl'('k, 
() {,śmiu I';łla('h, 
1.I'zy I.ażtlpn IUłcie, kul.ulki 
(:0 ranck I.ultal,,: 


Jł 


.. o Ił o . . k.." 


l 


t 



 


[... 
.rul 


.. 


'1 


., 


". 


Nim wylillliall ' nim w)'łwl)'s:,ły 25). 
25) Kukułka kukuj'1c zaW8ze prawie kołys. liii . 
drzewie. 


III 


8
>>>
ó8 


l\laferzki C(II,t'czkę. ""\\
" .f,{, ,Ol 
0(1 maft
c'zki białą córcr.zł.ę, ,\-t, ,',',,4.=. ( 
0(1 braci siosh'z)'człif. . ,\\'( '.i 
Ala odwi('(lzajcie bl'acia siostrzyczlię. , ",\ 
(:llOi
by zimową drorrą. "U 
Zimową dl'n{

h now(;mi sankami, . U\ \,,\ 
I\al'o-gniadym Iwniliiem. I . 


,V Litwie, na cześ{
 kll.kll,l1d i fel'az jt'szczt', (1)- 
cllOtlz
ł świ\
to. - Dnia .;zt'cjc'go "'i('lkiejlló(')'; zbi(:ra 
sif z cal(:j wsi młodziri (lo jedlIego domu, śl)iewa roz- 
"maitI' I)ieśui; po ('Zl:m następuje taniec zwany Gia- 
guży. Tlm tallct'm IH'Z('WOl1zi je(ll1.t (lzit'wica r.qie- 
!lh4!1) ct'lująca l)ięlillOścią I;ad illuc:mi. Stawają wszyscy 
w koło. śl'ód l.tól'('gq, z zawiązallemi o('zami si('(1zi na 
la'zt'ślt' bo1tah:rlm UI'o('Z)'stości, ,,, tt:m })olożt'lIiu 
lłląsają WSZ)'S(
y ,- I)u ł.ażdćm Iwze1:u'łl'z('niu, III\'ŻCZY- 
ZlIi zbliżaj
l się do siedz'łcćj, i wziąwszy jc
 rt'l.f, 
ŚI,it:wają : 


ł 


. dn..n 
.' . 
ltJ 


Jim'alllll!1 fl;r!l;rl!1 Iw!m, lwIm! 
./bz l(lnlu IJI'ol(lI!J.'ł Im/m, 'wIiII! 
.ł 
.1 o P 
 l . Ił.. II. 
.' 


Ut( l 


I\l'cllowo Imłmłlw kulm, Imlm! . 
Jam Iwój bl'acisZl'k Imkn, kulm! 
J 
Sit!c}ząca, z(
adując po głosi(
 t)'('h, Utll'ym m\ihal'dzit:j 
sprz
ja, w
'bićl'a "'zech m1odziant'lw, o(lwiązuje sobie! 
oczy, i lłl'Z('Z ('aly dziel'l tań('uje z nimi, Przy rozsia- 
niu si\', daje im. swoj(:j roboty, })!'h'(' pasy; młodzianie 
zaś "zaj(!lIłllie czynią j(j PO(hU'UlH'I., I odtąd dzie- 


I ił. 
I.'. 
,
>>>
59 


\\ ica młodzianów naz)'wa swuimi braćmi, a oni ją 
siosh'lł, 
Na t(:j uroczystości sam b)'lcm ob(cny, w IW- 
. . S l I . si f u " r . I . .. . . 
wIccle zaw(' s ..m, 1)OU'a II aJgows ,)('J, w IllI{'Jscu 
nu
('go UI'odzeuia, zwanćm l'uliicwie, Dl'ugi raz wi- 
działem ją w tymżc I)O,,'it'cie w l)arafii Iilll'szallsl,it:j, 
\V majętności sędzicgo I.qllac(
!ltI R(l([tlwic::'ll, .J.UilwillIWI,. 
U stlU'oiytnycb Czechów lmlmU,a była l)taki('m 
I'inlUtku; nic utrz)"lnuj\
 irgo z pewllością, tak IH'z)'naj- 
JlIni(1 są(1ziłb)'1ll z l)iosuki lirólotlwm'shie!Jo J'f/wpisu, 
'.tÓl'ą tu przywodzę 26). .J'" 


, I 


,,,.. 'Sh'hll lJt1/i tlltll('c ,
fuii, 
j\-lt ll"bd zez/",Ut'('. " 
Zltlłllkti
e, zltplltk';;;e, 
Ze nenie '1'e:.t1y ,itn'o. 


,,,) 


lt.aM!/ z"llli zitlw 'li' po'i, 
Dy '1,czlly illl'O b!/It,? 
,'t.tt/ib!/ z'I,tll" iab/ko w ,wlllie, 
By vC'ZII!/ Uto było? 


II .., 


I . 


"ukb!/ nn'-:.U kłus; tV sttl':.e, 
Ily 't,ez,tl!/ ielł'en b!Jltt? 
Jiakby (lil'1Jie tit'żko by'o, 
lly v('dz!/ Sllma by/a? 
. 


26) Ru1r.opi6 Kralodwors1ry, a gine łł'ytecenegsi na- 
rodni s pewoprawne halne ,,'e,'ne U' Pllwodnim slarem 
ga
yA:u i to d. n:rdan od Waclo1ł'a I-la"lry, Rylere Radu 
$",. ,rlad. 
;bliolhelr.are Narodrliha Mwseurn, U w p,.a- 
"1

 ' L
>>>
40 


Ul 


pnZEIk".u
D POLNikI. 


(L"C)'UIIR NicUIICń!lkicgu). 
111 


II'. 


I);,J. W Sz(:.'okim stoi poJu, 
liukułka żałosna 
Zakukała, załłłakała, 
Że uie zawsze wiosna, 


'" 


JakJłY źrało na zasi(!wacl., 
GdylłY wiosna zawszc'? J 
Jakby owoc źr;łł lIa drzewad., J 
Gtlyhy lato zawsze'l 


.. 


rH.lhn .. II' 
,.,.oil! 
1.11 


Ił" It. 
i"'Ji 


· "lU " t'u 
" JAt Ul 'ł [sld, 
'
l.wl " 


J.tUłY marznął I.łos w stodole, _" 
Gdyby jt'Sit'll b)'ła! 
.fal.hYIll cirżłią miała dolę, 
(;d)'bym sanu! b)'la!... 


Jest taliże Illni('manie w Litwi(.: liirdy się knkul- 
J.a 7Jawi rano na WiOSIl{
, pI'z('(1 rospusZ(
z('ni('1Ił liści, 
czyli lJl':;!/let:l na sllc/te Itl.'
!" tu ma być JH'Z(
łłowi('dui;ł 
C'łodu; i IH'zeciwnie, zjawicuie si\
 j(
 w zic)ouycb ła- 
sacb, ozuacza urodzaj. 




rg!ił:1M4 


li ... .. ". I K. 


\Ii 
U. 


, 


\\ 


(... a k 8 Z t l.. .". a I a.). 

CE-o- 
... 
DłłlwikI.., I li I ,ii na jerro imic; nie oJnulzi f.ysiąf'c 
w'sIWlllnirlJ \V SW(
 tluszy! Ittl'Ź nic zna h'co druJuJ('r. o , 
nieł)Oczesncł
o z ł)oslaci, SZ3I'('go, Jjy chlol,J.a z Sza-
>>>
61 


w('lszczyzny, w czarniuwej katance,l)taszka, tcgo 111- 
bowllil.a wioSIl)'. łiłól'Y swoim ;micJskim głosem, ożywia 
nasz.. las)'!.'" cz)j(:m s('rcu,j('l
o Śl)il:w nie znalazł edm, 
t(:j cznł(
 siostI'zJc
zki, got.owc;j zawszc na śmiecllY i Izy!... 
Jest to uJultieni('c l)au(,W i biednych kmiotł;ów: wszys- 
(
y .z;\rówllo zadlwycaj;! si\
 jego śpićwt'm- bo wszys-' 
.'y zarówno ł;łos duszy rozumic'ją.-Panowie by dogo- 
.bić S\\oj(
 fanta7.yi, dla któI'ej tak im łatwo, cudze 
szc
z\
śdc poświęcić, trzymaj;! w swoich salonach bićdm'- 
ł;o śpiewaka.-AJe slowik, na wsi, w Icsie, jt'st tyllw 
słowiki('m, tam tyllw wywoclząc swoje I'ozrzcwniające 
t.ony, uhok gniazda ulubiOlH
 małżonl.i, nad brzegiem 
hucząc"l
o stI'umit'nia, j4'st zdolnym \\'szyst.kich zachwy- 
cić, rozczulić, 1IlIit'Ść myśli, w te Sh'OIlY słoneczne, gdzje . 
lIasze wSflomllił'lIie, mi(
st'e zicmskif'rro raju naznaczy- 
lu,- 'V saJol1at'!a zaś wirziony, już nie Dla dla nas ..yle 
m'oł;u. (;łosjerro tam zar,łusza tJJlw niedołężne świego-- 
tanie wizytowyt'h rozmów, lJrzel')'wa w samym zalmlc de-' 
kłamująct'rro swoje "i(:..sze pokojowC'rro pocty, albo się. 
JuifSZa z odt'grz('wan(:mi i wic('7.lIie Da jednę formę odJa- 
...:mi gł'ze(
znośdami, wymnslmu'go ł'h'c)'ka; lecz nic jest 
to rr10s sel'l'a, ale ra.
z(
 hal'kliwy głos tlnmy, którym 
itJliewak stara się IIl'Zt'kl'zyczćć 'swoję Jlit'dol{
!-Jedllę 
.
'Jlw cllj'ba IH'Z)'lIosi słowik w salonie korzyść. })ah'z- 
.'it' na t...
 clwie osoby, zdala od .'eszty towal'z)'stwa so- 
Jlą za,ktt', stojące wc f'l'anmdze okna, pl'zy nicb wisi 
hJatka słowika;-słcm ił. ŚI)it'wa,-mlodzienh'c i tlzit:w- 
t'Z)'lIa, t
it'hą III'o\mdzą rozmowę. często na sic'hie slul- 
ghtdaj.t. żywy I'nmicuiec hije im a; lica. , . ,ale i sami 
:si{
 tltll'ozumićcic jaką tu -ł'oJ\
 gl'a 
zal'.\ ptaszyna; Je-
>>>
62 


lti(:j l)osłudlajdc o UI(',I ltclwicśd uat;ji('({O hub" którą 
może j('SZ(
ZC.' nio wszyscy sl
'szeJiś'it', I li" nil..." ł 
'f.1 "r elawnydl czasaeh, JUul ""Hitł mi('szliał mlo
 
(lziClłiec iJnieui('Uł JJt
j1ll1S. kochał się ". swoj(:j sąsia(l- 
c.'C, dzićwcz)'Ili(, l'h'lwc:j 1U'od)' Skt
istuy, lecz ta wza- 
je'mllą lilII nic' .byla, })uJ'clIlni(' wszt'lhicb użpvał S(lO" 
sobów, 
,by lUlzyslmć j(:j miłość: 
ltićwał co naj
li.. 
cznicjsze l.ios('uki, .kaicl(
go pOl'anlat, IH'zycho(lził pod 
oliua swojeU Iwchanł.i, alty ją l)owitt\ć, a kaidego wie- 
czorn, kiedy z pola. wI'acała, zast\'lłOwał jćj drogę,I)y 
cboć ri'Z lla I,itł s}Jlijl'ZĆĆ, by choć jednćol slodki(;1I1 
słówloiem I)OŻI'lpmć, Nahouicc, 'wszdkie usiloWiUłh\ 
swoje wicłzlł(
 lll'óżnc:mi, utol)iI się w rzcce.-Litościwi 
borrowic, 1)0 śmil'J'ci, zamienili go w słowika, aby swoim 
głosem, któł'ym dUł'('Jlłuie do sc.'I'cn ohrulnicy 1)I'zema- 
wial, był pociechą wszysU.iJn nieszcv.ęśliwym Joochan-' 
kum i SIH'ł,wiał podziwieuie calemu śwh,tu. Sliajstu!/ 
zaś, zapóźno uc
zuwszy miłość .ku J)iĆlhJc.'Jł1u Daj1tutl,i, 
htórerro jui nic było na świecie, umarła z roslu\czy i za
 
mieniollą została w stuli.
tJtą ,,'uŹf, która natNlczas 
t)'lIoo roskwiłac; zacz)'Ila, kie(.y słowik iiltićwać l...ze
 
stajt' , 
'ł.m . I. 1 I oj 
"£1 Ze slowildem łąc1.Y się WSIJOlUuicuic śmiel'cj m,- 
SZ('GO 1Jl0llal'chy, " "łatlydmva .Jtlgiełły. J.tfH'y sll1cJm- 
jtłC śpićwu terro ptaszliCl, 'll}('z('zi\
bjt'lłia ulJlarł \\' GI'ód
 
lm 1434 rolm, 
laja. 31 (hua, 
 I 
t)vlUic:dzy l)icśuiami JH's
eGo lmlll, o 6iłowiku znaj
 
duję \VzJlłiaJlli\
 w zbiorze ŚI)jcWÓ\V tłómaczonych po 
arl:yslowslm lU'zCZ Jwta C:'Ct
:,uttl, 
.11 f hl . łtPt
>>>
6;ł 


-11-, -11- 
 I -11- łIIi
łJl..h ( 

li1y slo,,'i1m L'I'X 


I ,Nic nM
 w aail.u, 
Nit' hudź cit'l'pirnia 
1)I'zt'z twt' nóc('uia, 
..1 i -11- -11- '/ i flil 
Smntua łąka 11('1. slowil.a, 
.f'lrłhlfs. B('z kulmłłii siuh'; 
, . 
Jam sumt.uit'jsza bt'z rodzica, li 
 
.iuIIJ Ił .J' Rt'z matczyn(:j l'ad
'. u 
.ł?1 ,b łf 
.im ł -11- * * -ł-JU 


'II , 


Siw
' słowik mil('zy w kl'zalm, onn") I 
. Otl tłzi('I1I1('(;O zlIuja; 
St'l'ct' mojr, powit:dź lU'awdr, "1 I . 
Czy t.y ))fdzicsz moja, Jol O- 
.(\.." '-11- * * (.,1 i .ob" 


f
tlz' ,id sh'aci-ł głos slowikn, 
. 
Z(' twt'tj ustał śpic,w'? 
lJh',u'jł('m nad "'ilt'jką ..nu, II' 
Śrt',d ZicJOllycl1 tlI'Z('W. 
IloJIft t( 
(;tlzit'ś mlodzieilt
z(' sh'adł ial'I
' tI 
l wt'soloŚt
 Iwą; ....ił. . 
Ztla sir ('i('hie nt'lr. oll(lal'z
'ł 
Uoht nic lal, złą? 


, 


* * * 


,y CZ)'st(:m polu h'zy ogl'(Idl.i ! Ił 
Zit.lonc; 
". pi(:,'wsz
'm sł(m ił. Ili('śni uóci 
))it'szezOlu' ,
>>>
64 


W (lrur,im sadzie kuka soM.. 
Zazulł.a; łł 
W trzcdm sadzie z s)'nclR mówi 
Dla luU.a. 
* * *' ..q 
Kalina i malina w lesie rozkwitała, 
Matka nit świat lIIir wydala. 
Lł'cZ mnie l'OZIlUlU )Jory dójść nie (luzwoliła, 
Z dolUu za mąż wy)U'awiła, 
'V daleką ol)('ą wioskf, rrdzi
 bez wiah'll szumi, 
Bez })rzye'zyny świt'l.if'l' I
łllllłi. 
I rano zt' snu Inulzi, Jii('dy I(
clwic (1J!je'j(', 
liirdy słowil. jcszuc pi('j('. 
I pit'jc piosnkę I
łośllą, al(' z))lt żałośllą: 
O jak ci('I'I)it'ć lUnie' Uit'ZIWŚIIU! 
linknlki Iml.uwanit w sadzit' dl'zt'wa SUSZ)', 
Lza sirl'oty I.amie'u "rusz)'! 
. f l,* *' , J '. \. 
Ciemna nucĄa, f
O na zie'mię 
... Bez ksił'ży(
a pada; 
Bezl'oznmllt' dzie:we
zt' 1II10,1t', 
Co idzi,' za dziada. 
I\asia hi(:dna swt'F,o dziadka 
(;dy uko))'sala, 
 
'Vyszła z pJ:,cze'm du or,rełdlia, 
Slowilicłw ltIafJ'ala: 
.. 
Alt! slowiki nic ś))ic:wajcie, 
NicrIt sił
 dziad nic Jmdzi; 
Bo mię sw(:mi rrd(:I'30iami ul 
Zamęczy, zanndzi. I (I
>>>
, ' 


65 


(ł'Hlt ,b.. 


'. 
L! 


, 
Al. słowil.i nie śpiewajcit', nu 
· Nit'clmj rro nic Wilłz\
; 
Iłu gdy IIl'Z)' nim stanę młoda 
1'0 sil'bic się wstYllz\" 


1fl . 
h\.' 
. ..n al 


. 


\ 
J('st jeszcze jNlna lit('wska piOSCllloa, kMrf
 sło- 
wa (losl;onal(
 naśladują śpićw 
łowika; lt'cz dla szka- 
l'adn
'ch, w ni(:j si\, maluj'łcych oJIł'azó
v nie może tn być 


umieszczona, 


'łt 


-»O

Oł«..- 
\1\ 
., 
... 
 !i K Ó .Ł li.. A.. -" . 


.. t 


(n l e !II ,I ł.. 5 
')o 


 
11;110 lli('O(lsł\'(Hla towarz)'szka wil'jskil:j zarrl'ody, Jl:j 
t
niazdo, IUłd Sh'Zt'l
h'ł naszt'rro laniołka, uważa się, jako 
znal. Jtlogosławit')'lstwa Ruż('go nad jc:
o domcm. 
I)owieść Indu o J([,

.tJł(
(!, j('st Ilast\
lma: 
Była, w pcwnym l.raju, l.róJowa hl1łiąf'a lla(1zwy- 
('zajnic wide mtłwić, a zawsze ze szlwd'l dl'ugich, n..j- 
f'Z\'Śl'i(:j zaś falszywe rozsiewała wi('śf'i, - Gdy )'aZII 
j('dn('ł
o j(:j bl'ada powróeili z \\ojny, ona naprzód wy- 
hil'ł
la na gan('ł., idl spotkać j 1)0 l)rz)"vitaniu donio- 
sła im nowinę, że żony braci, w (
zasie ki('dy łłyli na 
wojni(
 '. I) OI unierały. nyccrze uwierz)'li tl:j numie 
i z rozlmczy natychmiast., nie wchodzą(: do domu, lłO- 
I zbawili sit'bie życia, choeiaż w rz('('!y 
.UlU:j, żadna 
z żun kh nit' umarła. Rogowi(', widz'ł C jak wit,lt
 zh'- 
r;o zrobiła l)lotl.arka siostra, zami'llili j.t w Jll,
k,jlkf, 
i (lali obowi'łZ('k, iłby lU'zez całe życie, była zwiastnll- 
U
>>>
Itą nowin, a na )J:łmiątl'f j(:j zllrodni, na pit',rach 0rro- 
lIowyeh, l,łmllit'lIishł IJlaJUI.

 odmalowali. 
1)"zlła(
ZaIlłY lu kijka Ili('ślli gmilllly..h wlJ"snta- 
ją..y(
h mlli('nł:łI:i
 n"SZ('rrO ludu o tym I'I"ku. 
IJlezd ill!/it'ltl. 
Łlllilt11el,l, 
O /;1111 I,i It'lI !Jit'llit:it
? 
- Tell lUZ girclit:imt. 
'I'elt lUZ 'l'egiejtllt, 
JJI;-"!Iit y be1ł I I"'/;lllIli.- 
IJleztl i "git" a. 
Ł,lli,l1Ieltl, r 
A'l' y num' rtI!/IIll1łIIV'l? 
-1.tlIł i'l'll 'IVieHa, , 
'1'uj 'łIł?/lIflłt1fdu. 
./Ipr,j tllwi bel'lIitt'li. 
() Iwtl b" liittlS. 
JtlIf1Ii/;,1S skaJA'tllS. 
Ttttltl I,,',.,i III' Ilbm.',ł.'.- 


66 



'II' 


Rlf,,:,tlillgh'l tl, 
1..lIli 1lIU'I", 
1IIIwi mil lIu'r!/f
i'i? 
-..11111 tilit 1II;1'l1l. 
Re tlllł';,
 billi. 


.ł- . 


11 


..41U1 '1I'lIllIlIIlu.Ii m' nllł.- 
n . ;1 
lJIt'zl!iIl!/il'l II. 
14tt/WIU'III, 
Lidi. (1111 1I11111tl lIlt'l, . tI;,tlas, 
I'ti I 
l'II,mliili. cpltlj. 
Skl
j.
tt
j 'Ilł('t'!J;,"(
i. 


\3\. 


.\ 


i t 'tł. o' 
I 


ni 


-1'11 


to "'n'fJ .01 
,{ 
Ut 


fi' 


,CI 


ł \ 


L 
1 


t 


II
 


, 


i
>>>
67 


ItlljlJ SnmfllWi 'llltrm,-diMIfl!i. 
1,(1(/ lU':' Iłzimt (Ilk,.tll, 
Itlld (I,fi':. ('Z;O h'ok.fiz,"'" 
1'(IS nUlIIlI Il'lij('łlls. I, 


t 


1)0 pOl_ku. 


Jasl.M('czko, 
Lat.aweczko, 
A .. \ 
Cóit.'Ś taUl słyszała?... J 
-T.u:1 ja słyszałam, 
Tam ja witlzh,lam, 
Dzicwit
ę lłl.u'zą('ą.- 
.Jaskt.ł('l'zliO, 
Lalaw('(
zI.o, . \ 
Czy ona limie WSlwmina? \ 
-liietly j(
st jt,thm, 
Tedy wSluHuina 
O lubi(' JIlI(J(lzi('i,('z('
 
A rrtly j('st tll'lIł
i 
l)i\'kny chłolł(
zyna, 
"'tt'IU'zas nic lwmni o tohic.- 
Jaskt'tlcczko, 
Lataw('(
zł.o, 


A czy nmie "odm tlziC\VCZYIłiI? 
-Ona cię kocha, 
J żyć, bez cit'l.it' 
Ni j('dn(1 dl\vili ui(
 mOŻt'.- 
JaskMt'czl.o, 
I.ahlwcczko, 


Leć (10 Dloj(;j dziewczyny. 


ł 


, 


.
>>>
68 


Powiedi jćj, 
Pi{'łH}(ti dzi('wicy,. nl\ 
Ja" są smutu(' moj(
 dui. 
Jak ja tu iłłdam, 
Jak ja tu fu'arruf, 
Być u moj(
 liJijł.io 


'*' .. .. .L 
. ł 
Lick blezl!iugiel«, 
Lit'k lilklmela 
liu,' b7'llll.giosis (llIksztas ,[nltll'Cls. 
Lil'k blezllingiełll, . ł 
Sil!.
k altt laJlgieltl, 
l)(ld((jniok miłl
i lnl"'!/'tŹc[tjj 
liajp (!,W bit.tllł((,f, 
liltjpo 7łllllt(li
, 
Be 11'lllla jUlIIIOS mC7'rJillli,f. 
, I 
Rad 'wil;jas p1lla, 
Illlseli k7'illta, 
J'Jsz filit tos s::;ll
es 'll'ł'.izdlt i.It'l'((1111. 
'f/ejztlll. y" "e gili, 
lłl!;p nWlUl (liell(l,f, 
If/il'lwkas tcka cmt ŚWil'tl(, 
Szh'deli ,fOP'I, 
A.
Zll7'II,f k7'inll(, 
liml ((JW numa b lit Y lle!l"fa. 
(
j Diewe, I)if..",l'! 
l)it'II'e llllf;,'i:'t
zi(lll.fbj'! 
J)lfI'll11tjlłili mIlS" l 'l elltlłtll :'i::.i'l'lft..
! 
, .1 


u 


) 


· U 


,.' ',.1'
>>>
I.(
ć jasl'Ó)('ł'zI10, 
L('i
 la"ł\\'('.
zko 
Gdzir llIoj.:j drogi.:j wysoki .hvór. 
Lcć jasJ.ółcczl1o, 
Shtdź Ila uJii('lllm, 
Zaśpićwaj mil.:j dzicw.
zYllic; 
JaJ. jesh'lłl bić.łn)', 
Jal1 jcstt
JII smntny, 
) . . .. . 1 1 .. 1 . , 
,cz mOJcJ m O( (:) (Zlt'w('zyny. 
Gdy wi('..ł'zyk wi.'j(', 
I rosa pada, 
Ja w tr strunę sl)Oglą(lam gdzie ona. 
Patrzę i widzf, 
JaJ. (tui moje, " 
Samohlc pl) ną na świc('ic. 
St'ł'duszlio )łOli, 
. ł AJ i' 
J.zy CICl1ą, . 
(;dy ona być moją nic może. 
A..b llożt', Bożt'! 
nuże najwyższy! ... 
Przemit'li rodzic..w nasz)cb serca! 
l 


I 


69 


po 


l' o I . k II. ,. 
\ 


.' * * 


JtIlt lJatłlllt;(','i,r;, 
JJll"'giali,r; ,;ie-ł'l1, 
JJllllltl '1lll'I'yialis, 

J.iszkitl,r; Itll.r;).,tŹi,
, 
J 'i i,
zll'l1':.ian'a. 
S mea ma sZli/eli. 


" 


\. 


f 


..n 


.
>>>
I: 
I. 


70 


. 
- 


I'u/ik,l bl""lII.:'I'li. 
Lit'k blt'-:'llill!/il'/i, 
JJltlllll 'TII;I'loy, 
..1 
1'(Ullld/i 1Iu:;' 1t.1lellj, 
n 
7'('9,,1 SIt!l";llszt(l, 
7't'glll PW;pitj(l, 
1',lS smł'll bt"'llit('/i. 
., 
lft.s klld lit' .'1I1!/l'iJtS::;, 1- 
JJltU", ,
mtl,de; 
(;r(jtojtd (
z;est'li, 
J\c. 'I'a,y (
zimt TIIlme.I, 


Ne 'I'as alit śu'ietlt, 
7'iek po jll.dos źemeles! 


p o p o I . k u. 


Już wiosna, 
Uzicwicy nit; ma, 
l\loj(:j dziewicy, , 
Zorzy jaslU:j; 
Ona w)'jeclmła. 
'V cudze sh'
ny, 
Zos1awila chlol)l
a. 
Leć jaskół('('zl.u, 
Leć moja miła, 
I.owit'dź (licsz('Zot(
e: . 
Nied..łj lłowrura, 
Ni('ł'IJaj lłOŚI)i(:SZół, 
))0 swojt'(
O kochanl.a. 
Uo gdy lIi(
 wł,ttd. 
l\lojc słłłueczlw; 


.J..t 


"t. ( 


liS 


d. 


fI 


) 



..
>>>
. 71 


,V IU'fdkim czasie, I c 
Ni(
 znajdzie mni(' t.u, 
Nic' znajłlzi(' na świ('('it', 
'ł'yllw ))ołl c
zarną zi('mią! 


Jt'st je(lna ).iosnka w narz('(
zn hiałlll"łviit:m, lI:łśla- 
duj=Wa śl.i(;\V jaskółki: It'cz ją z ty('b s=un
'('h I'owo- 
dł'w, jak i pieśni slo\Vika, nmi(:śdć tn nit, moż('IIIY. 
Ut.I':wi przez to c
ol.olwiek ci('kawość cz)'tdnika, ale 
I ' , ' l l. ł 
mlll'a nosc WIt' t' ZYSłia. 
Lot jaskł.....i olił'(:śla pit'ślJ. Sławaków. cytowana 
IJI'
('z 'ł. 11'1. 11'ujt';,'ki,'go \V jt'go Zarysarlt dUnło- 
"'y,'II. I 
"I.atala jaskółt'czka, lal.'łła, że się ona niel.a, zic- 
. 
mi Jli(
 t
'kała." 
". I.itwie tani('c j ('dt'n. doskonal(! naśładnją('y 
lot jasJ.()lIii, nosi imit' ((.t
'o Ittalia. 


U lłolaków j('st ltl'Z)'słowi(': 


'}('dna jaskMlia nie lu'zynosi Jala. 
ł j('dna, miasla ni(' ucz)'ni, clmla. 


lJlla llirlllul" 11011 lell.it 1JeJ'. 
-+-»O


ł«+- 

KnWROlWER.. 
(Wlturh). 



Cfto- 
OO1I::liajl'aliszy t.o ze \Vsz)'slki,'h l.taszł.(lw nasz(:j wi
sn
'; 
on nallll)i(;rwszy, swoim ŚpiĆWt'IU, j(:j IHłWI'ttt zwiasl.n- 
Jt'. Z r:ulością zawsze witamy slwwronka a z nim i
>>>
72 


wiosnę; Im któż soM(' wesclsz)'(
h ('llwi1nie życzy, I.łt',ż 
za pięlau;mi dniami nit. "tęslmi! ł 
8kowI'onck, można l)owiNlzieć, iż ciągłym jest 
towarzyszem rol
liI
at równo ze świh'm, (łzwoni swo- 
ję I)ieśll, wzlatując Im 'niellU, wtenczas l.icII)' lU'cu'o- 
wity kmiotek wychodzi w l)Olc. Najct
o uiwach ś'i..lc 
sohie gniazdeczliO, uatl uiwami td j(
go ciąt
lc I.rąży. 
Nąjl'aniej, zc wsz
'sU.idl l)ł'zclof.n
'I'h l)(al.ów, u nas się 
zj,l\via i najpóźni(;j odJata. Lntl nasz muicma, iż to był 
ł'olnik nieszczęśliwy, htóI'cnUl nit
 się nic wiodlo; za_o 
,vsze jednak wes ół pracował, nic 
zcml'ząc na wolę 
bogów; a za to w nagrollę, IW śmierci, zamicnion)'1Il 
został w drobną l)taszynę' pol'iCSZYI'icll.f OI'aczy. 
I)O(lauia .Litewsliie, kl'om ((
 l)()wicś...i, nic 08100- 
wronIm nie mówią; pieśni nawet o nim, ile mi wiadomo, 
żadlH:j nil:ma. J('st tylloo jc(lno lu'zysłowic, stosnjące 
się do niedhałych gospodarzy: ' 
,'I 
"Rłogos tl
i U1'tfJjOS, kltl'io (1!J'l'lvos 'U'itm'lj 
mie,'i
łall.llll. " 


"i'-frlZlłY to gospOdll"'
, kttn"'go po[((, Sllme tyli w 
skoWl'ollki u'!Jllojajq," 
W narzeczu Czcskiem, następującą piosnkę o sko- 
wronIm znajduję w li,'ul({(lwtJI'.'ikim llęlwpi,
ie 27). 


s ..... R I ,V A. N E K. 
Pieie didu";l kO
W1Jie 
U plmskaw . soda, 


27) Wydanym przez "Vacława I1ankv tV Pradse 
C..eakiej, (Patrs wylej w nocie 26). 
,
>>>
łI 


73 


Pyta 8ie iei sli;'h'"II(
k . r. 
l'r,,;; zie olosth.o. 


link""!I"" mo1l1a ',.,;dll byti' 
JJII1/itky akr;'Jalli3e! 
Otvedel'/m ':.'łJIilitka I 
lJ kam/my 'I'l'fitl,'k. 


CllylJ!lcll l,c,'ce imiela, 
Pi.w/abycl, lid/.k; 
7'y, 'Ullllitliy .
kr;,,'a;'1le, 
7'ybU 'I' :'f. ,om I(Wal. 


. 


a 


]\ellie pe,'ce, ue"ie bltmky, 
IJyr.ll pi.
altl li,ytek: 

 
Po:.d"OłJlti d"ltlU!lw pit:lli,:m, 
Z ; d . I - ., 1\ 
e z le IWI'em "gil/. , 
Iii fi, II ....'I w 


o \r.q i 
, 


1"'1 ..b,,1 


J 


PBZEK.....D POL
KI. 
Ił 
( Luc 7Roa 
len1ie"ł8kleKo). 


ł . II 
fU ,11 'V pai'lskim sadzie dzi(;wcze pJ(
wie, . łAit 
,. '\T I.onopiaue ł
rządki skl'yta; - .fn 
Skądże żałość w ta Iii ej dzicwic? .. 
Skowl'onerzek jej się pyta.- 


,Ir 


Ah nic dla mnic śmic:.'h wesela! 
1\Iój sł;owronk.., mój kochanku r 
1\Inie wydarli prz)jal'icla, 
· I zamknęli go na zamku. 


Piorłia, piórka mi potrzeba, 
I A 1131lislę mały listek; 


10 


nr 


U" 


u 


l 
'ttqol ,
 
J'l 


r .,... 
t 1. 


,1
>>>
. 


74 


Ty ()ole('isz z nim przt'z l1i('ba, 
(
(1zie koclaan('k, rrdzic m(lj wszJstel.; 


Ni mnie piórkił, mi mnie bIQlJl.i. 
Nie mam pisma na p..zeslanie; 
Ty ł
o pozdrł'w ja). slww..on)ii: 
. 
Sltiewaj ros)łacz i kO('hanie. 


4




 , 
\ 
D o C I .ł.. IV. 
, (S, e r Ił. II .). 
\\\\ .o1Ho
 


m 
IU B . . I.' "'. I . . t, ł ,. .. . 
,1::1 OClame, ..tOł't'gO w 
JtWJe w as('(weJ nazywają 
, . 
Stf,'klls, na Znllulzi (;UII(I"118. czas('Jn (;It.:!."I;,
, a 
w P..usieł'la lilewsJ.idl 'l';pkoill'. (wwieść ludll jest na- 

t{.pmł: . 
Najwyższ.y bóg, stworzywszy świat, po
trzeł
ł, iż 
\viele szkodliwYt'b rradów umieśł'ił na ziemi, IUtł'zął 
\vi{!c żałować swojej omlll\i, a ł'hcąc', jakimkoł\\'ie)i 
sposobem. napl'awić to. 1'0 bt'z rozwagi u('zynił
 wsz
'st- 
kic ja(lowite i b..zydkie sw(
e stwol'Zcnia pozhi(;....ł, 
spakował do 0r.romnerro s).órzanego' wOI'a, I.tó..)' Ził- 
\viązawszy. oddał ('zlowiekowi imieniem StOJl('/is, do 
:zatoJlit'liia w hlizl.iem jezio..ze, z lem najsUJ'owsz(;m 
zasłrzt'żel1i('m, aby nieodwiązywal wo..a i ui(.p..t..z.tI 
('o sir w uim za\\ićra. St(meli.
 wziąwszy wór na l)le- 
cy, zmie..z..jąc ku jniorowi, myślił: ł'ÓŻ tli złego je- 
śli zolmcz{., jaM niosę cirżar, może to są horradwu? 
Lekce ważąc więc zastrzfzellie boga, otworzył WÓl',
>>>
J 


.I- 


7;) 


.. z l.tt;I'rr,o ,,'sz)'slhic gady In....u('1ll W)'
JI)ały si
 na zic- 
lilię, lł,'zeslJ'as1.CIIlY nic;mi i l'a1.em swojem PI'z('strp- 
slwelll ZIIHU'IWioll)', wI',u'a do boilia, ktÓI'Y się \V tej 
rla
vili grzał IW1.yogniu z jOlllow)"cll rrał{'zi roznieco- 
nym, i z bojaźnią w)"znaje swt'ij lII.łd. Rozrrniewany 
hoiek, porwiłł roslłalollą t
łÓW'lIię, u(lerzył nią Stm.e- 
li.m i zamienił rro \V )łO('iana,. roskazując, ahy za po- 
kut'f l)rzez {'ale żp'ic zMćrał płazy, któl'e sam nie
 
I)acznic I'ozsiał po ziemi. Dla tegoż to teraz boeiall 
zhi(;ra gady i lDa ogon czarny, od owerro utlt'rzellia osnlO- 
I 1 " lU 
oną g OWOIił, 


I 
W dzieli Zn';ado'lł'ulł;a l",-(
j.
Ił';f'sZf:j Pmmy (8ło- 
\Vieszczins), w kt.ór)'mll nas wiosna się zal'7.yna, łWSl)O- 
lid(' bocian (jitk IUtI I)owiad.ł). niosą(' pOtl swoj
m skrzy- 
dłem pliskę, z N'ilsł.ićj podrt',ży wl'aea. Jest to rlnvi- 
la pows7.e('hut
 rallości \V Lilwit. : każdy prawie go- 
S)tOdal'z, SI)Oł'ządza lIeztf na przylot tego ptaka i za- 
prasza na nią swoich sąsiadów i znajolll)'('h, która to 
UI'OCZ)'stość po Jiłt
WSkłł zowic sir Stt'rltuu';m f. 


lUi('jsce gIlzie się lłOdallY gnit'Żdzą, nważa się za 
Szcz\'śliwe, i dla tego to, wsz)'sry sir slal'ają zwabić 
terro ł)l'z)jadr)a domu, ochraniarza (podhlg ich mnie- 
mania) 0(1 piorunów.. .do SWI
 zagl'o(ly, urządzając 1 
szczytacb domów i dl'Zc\V dla ni(
rro gniazdo.' 
-i Bociany obdal'zolll' są od natlll'y szcz('gólną zmyśl- 
nośt'ią, czego mamy d(!wód na j('dnym z nie h, ltlól'C- 
go lłł'Zygodf opisałem 28), f.łómacząc )łrzysłowil': 


'{ '1) 
28) .frzY6łowia ludu Litew.kiego- Wilno 1840.
>>>
76 


,,-rszmhltillg,f; kl{;P Za/es/iie g((,Jul'l'as." t"ł""U 
"lUiłth'y jak Zalcskierro b cian," "11ft . 



 ł 

 
. j L l .. d " I .. I 
. 11( powla a, łZ mC'mn coroczme wyrzuca ze swo- 
jego gniazda jedno piskI t' , Inl) jaj Iw. PićI'wsze ma 
, ł ' d I . d , ! ( ,fff '11 
oznaczac rr o , a t l'urrJ(
 111'0 zaJ. 


ił 
. 'Yojdt:ki, w swoich Zlt1'!/slwll tlommł'ycl,,' cytuje 
DIt.{wzewdii('!/o, MÓI'Y w kah'lhlarzu 17 ó9 rokn wró... 
żył, iż Mo na wiosnę IwciallY IIjl'ZY Jałitjiłce, I)ilnym 
około rruspodarstwa i l)rzezornym J){'(lzie; gdy zaś sto- 
jiłce, albo 1Ii\ rrwiazdach siedzące, l('niwym, Gnuśnym, 
lub slaJ)ym zostanie, Nadto powtarzał OłlwiC'czną wróż- 
hr, że na gniazdo JJOchuUJw, nIc tyJko l)iUl'lmy, ale rrra- 
d . J u t' 
y me ują. 
O bocianic l\lazllry. 'lH'awią, ie jaJi przyleci na 
Ś. JózI'fa (19 lUarca n. s,), to na skrzydłach resztl;j śn'ie- 
. I W'O'ł iti 
gu łJl'ZYIlOSI. 
Pl'zy koiacn Sit'rlmia, ho{'iany w Uczne zM(.rają 
się {
romady, co 111(1 nazywa ",yejmi1dl'nt 1JodmuS'w, ,+ 
lub że lecfI na 'wil't
a 29), i powIada, że ralliony, ł)larze 
rze\Vnemi Izami. ! , 
, ,V Pamiętni/ilt IJ'(I!,,"etyr.
lI!1m "'Ile{u'klm, t 8.6 
roku, nit'jaliiś X. S. J. umi..ścił O JJOchmic zdal'zenie, 
udając za prawdziwe, zajerro au1clltyt'zJlości jednak I'ę- 
.. , 
czyc IIIC mozemy, 
,
'ViadoJlłY jl'!it wszystloim dosyć upowliizerlmio- 
iłY zwyczaj w I.rajll naszym. oswojenia bądź żórawi, 


29) Do 200 bocianów z
r'om8dzonycb razem na ł.,ce,. 
13m przy końcu Sierpnia 1835 ro widziałem (powiada 
K. W ł. Woj cieki), 
a l'odla..iN, w pbwod»łe Hilthki81.
>>>
71 


l)ą(lź bo(
ianów i JaO{lowania ich przy kucImiacll, jui 
to dla zabawy mając)'t'b wtem UI)odobanic, już 'dla 
oczyszczcnia mit'jsc zamit'szkaJych od żab, rradów i t, d. 
'l'al,im :;lłOsobem nh'zymywany bociall 'lH'zy kucbni, 
na zimę z innemi bodanami zwykł był odlatywać 
w ('udze strony, a na początku ,viosny znowu (10 ku- 
('lilii l)oWracał. J\iedy jedm:j jesieni IH'z)'bierał się 
nasz bocian do od prawienia pmlobJl(:j l)odróży, właściciel 
jego rośkazał mu włożyć, nimby o(Ucciał, tabliczkę 
blaszanę na szyję z Jlapisem: 


I 
d'ł'l . 


"Haec cic01lia de Polonia." IfII m ID 
"Bodan tcn z Polski." " 


u 
"Znowu na wiosn\
 przybywa bocian do domu. ale 
już nic z talJliczką Maszaną, ale z tablicą szczćI'ozł - 
Ił Ifl " 
t.ą na szyi mającą napis: 


'El fi. 
".I'lUlia cum dOllis, '1'emittit dC01liam PolOIti,. " 
"Indyą z darami, powraca bociana Polakóm." 


"Ucieszony właścicic1 z przt'miany tabliczek, na- 
st
'lnu:j j.'sicni drugą mu tuMiczkę. z blacby spI'awił 
z napisem lłOprzedzającym i na szyi zawiesił. - Po- 
wrócił Ilo('ian na wiosnę, lt'cz nie tak u(łł'zt'jmic był 
IU'Z)jrty,. bo zamiast J jak się spodziewano, złotf
, mie- 
dziuną pI'zyniósł tabliczkę, kt.óra miała napis: 


I 


"G'I'a'a J(lpm,;a, 
Pro hac Cit:Ołlia,H 
,,'V dzięczłla Jalwuija, 
Za teGo bociana.'. 
l 


na
>>>
7S 


żlll ,Ib Ił 
"'l,lId 
f Ił 


li. .01. IW I £. 
(Lłngłe). 

O
 


ł 


K ci 
b 


ml
 liani, I;t.órą hul wiejski, Iwspo1ieir hltlli"kiem na- 
zywa, j('st h,l.a rrminna łn'zYI)fJwi('śl
: 
Iiiedy Bcirr mieszkał "a zit
mi i ('hodził ode wsi, 
do wsi, PI.zlsz('(1ł razu jc'dnt'go do 1.t'wlł('rro domn., 
gdzie znalazlszy rrosj)od)'nię d,]('b s:Hlząrą do pirca, 
I'l'osił j
j, aby mu dala wody sir nal)ić, Niewiasta 
zatrndnio"a rolwtą. a do t('go jcszrze zła ('Zerroś, z rr nic - 
\Vrlll mil odpowiedziała: roztwOl'Z g;łr(UO, może d 
z nicł.a Msz('z spadnic , a II mnic w domu dla t.akidl 
\\'łorz\.c ów nić lila wocly.- Uozgni('wany nÓG t.ą nit'u- 
ż)'h'czJlośr.ią kobi(:ty. zamienił j:ł W ktlllię i I'od.azał, 
aby wodę dcsz('zową t)'lIw l)iła. a ni
cly nic wai)'ła się 
I)rać jćj z Zil'lIIi, SI_qd ł,o !)ochodl,i PI'z)'słowic WSI)cil- 
,1C Litwie i Polsce: 


"l"'((!/"ie jol.. km,;a deszczu, u 
t 


1 




C1i114 


'1 


JW I Ę D Ź W I i; D i. 


(Me II z kR). 


 
mil azu pew"t'rr o , rrdy nórr w post;\ci st.al'ca, (,,'ze('llO- 
dził po mośf'ie, człowiek h
i('Jłicm Btt/tratJ', sit'dz;łC 
przy kamicniu 0rrJ'omn)'m, :;h'asznpn głosc'Jn zj"'yc7.ał, 
rhrąc prz('st.rłszJć zgrzJhiałt'rr o 
tarl.szka; za lo nie- 
uszanowanie Bó:
 Ill'zclIlicuił &0 w niedźwiedzia, to-
>>>
79 


sta,viwszy mu kształt t)'hl)'ch nóg taki, jaki miał)', 
kiedy j(
szcze 1))'1 człowiekiem. ." 
Sł
łWllą jest, na całą ł:uropf, lih'wska szkoła 
uic(lźwietłzi, założona lIi('rrt1yś przez 7'yszkiewic:.a 
w miash'ezlm SlJlorgolliach, l)oloźolI)'m w dawlI)'1l1 wo- 
jewództwie 'Hleńskićłll, powiecie OS7.lJlia{lsk
m, rrdzie 
tt' CZWOI'ollozue źwierz\'ta uczonono rozmaity('h sztnk, 
a połt:m arendowano Cmauóm dla oprowadzania po 
świecie. Spt'kular)"a godna, zaiste, samych tJlko '\"10- 
t'Jaów i Niemców! St.td to do jfzyl.a polsl,iego Vl'Z)'- 
h)'ly IH'zyslowia: t I III'! 


, " 


, 
,,
J1i.tld('miu Smm'!JOItskll.'
 
* * * 
"lIcznl, ze SllWT!JOltski(ij sł::.koly," 
* * * 
(;lIfmtek SnW'I'llOll,ski." 
" .1 ., 
i wiele iIlU)'CJa, 
Z hisłtH')'1 ojczysh:j, zllallY j(
st wsz)'stłoim fort,('l, 
kt.ól'erro, za pomocą niedźwit'dzia, UŹ)')j I)anllwie I.i- 
lews('y, do l ,zuuw,'dowauia olil'uhl('ł
o swojet
o lisi
ł- 
, I 
ż{'cia Zn
:lIłllnta Iiit'jstutowit'za w Trol.ach. 
 
lisiąże Ii
H'ol Ratlziwiłł l'ullie-lwc/wllk,t, dla (a- 
'.1 
('(
cyi, J.uzał zapl'ządz cztć.'y niedźwiedzic do I.....ćt)., 
i tal, w jechał na znlJlt'l. '''",u'szawsl.i w o(lwiedziny do 
I 
lil'óla Stanislawa Augusta I)olliatowsl.ieł
o. 
\le t
ł ((lCe- 
c!/a, l)Odlug 1'0\' ieś(
i starych Judzi, przeszło 1,000,000 
złot)'ch J)Olsl.ich 11m kosztuwała. Uo rrtly przt'j('żtlżał 
lH'Z('Z miasto, nit'zwlUy zalH'ząr., lWIH'zesh'aszał WSZ)'st- 
lit'h i Iloroł.ił niezlirzone szkod)', ktÓI'C lisiąźe śmie- 
jąc się do I'ozlmkn, chętnie zalJłacił. 


) 


1(
>>>
. 


80 


h. Opiszltmy tu jeszcze niektóre zdarz('Jlia o nit'dź; 
wieclziaclł W):kt(. z dzieła J_. JFI. 'Pojci('kiego, któł'e 
81(' działy w Litwie: L 
"Opowiadają tJ'adycyjną anf'rrdot,ę o jt'dnym z Ra- 
dziwiłłów który, bojaźliwego "'łO('ha dwąc nastra- 
szyć, rozkazał oswojonego ni(
dźwiedzia wlmścić, ażel)y 
ł'oznosił poh.awy. Kosmaty Ilajdnk zręcznie w dwódł 
bparh trzymając półmis('k, stanąwszy z tyłn, podał 
llłU potr
\wę, ,nuch już sięgał po nią, gdy zamiast 
słllżąct'go, ujrzał olln'z)'miego niedźwiedzia, z prze- 
sh'arhcm l)adł i zt'Ill(lIal." 
"Sławny z szalCJ'łshv swoich Starosta lianiowski, 
(Potoc
i), obszył szlachcica, co upominał się o pieniądze 
należne, w skórę niNlźwiedzią i I)sami szczuć go kazał'" 


....ill:Rlli!CIIiIłe 


fi.. RET. 
(fi.. u r Dl. ł 8). 
-ł€+\Ko '., f 1: 

cly nórr kazał wszJstkim ludzióm naprawiać drogi, 
żadrn się od tt'rro obowiłłzku nie w)'nu;wił. jl'dt'n tyl- 
ko Ż"balas był nielłOsłusznpn. Na ukłu'anie wię(
 
j('go, Bórr pI'zemienił rro w kl,(
ta, z ł'usl.az('m, al)y 'ciąt
le 
Żlł pod ziemią i pod zi('mią tJII,o chodził. Dodał i 
to j('sz('ze, że jak tTUw 'nj'lzie Iła drogę od ludzi uto- 
rowaną, natychmiast zdechnie. 
Litwini, na tych, l.tól'zy nie radzi się z domu wy- 
z 
chylają, Illają lH'zysłowic: 


H' I 


"ny,jfłS 'dala liajp km'm.is." 
"Jali krt't 1\,1.3 się drogi." 


fł 


.041181..
>>>
\ 


81 


,'" I E n II; 8 4. ' 


(8 l e n dł.)" 

... 

UI
 est powi('ść ludu, iż niegdJś W Litwił' żyła pe- 
wna niewiasta imit'ui('m JJlellllis, albo BU"da, która 
szczerróluiejszy posiadała lH'zymiół, wydawania na świat 
li.' zne rr o potomstwa, z niew)'lłowi('dzianą łatwością, tak 
dal('ce, że nie tJlko Pl'ZYl'odzonym sposobem I'odziła, 
ale z rllk, 
IÓg, głowy i inll)'ch ezęści ciała, wyda- 
wa(
 mogła potomstwo
- Zi(,JIlia najpłodni('jsza z ma- 
tek, pozazdł'ościła j
j takit'rro szczrścia; przeto razu 
. - 
j('(lnego, ł;dy JJle'll(lis 
zła pru'z łąJ.ę która grzązl.ą 
była, nogi j
j uwięzły w ziemi tak, iż żadnym sposobem 
wydob)'ć ich nie mogła. Z ł'ospaczy więc lu-zemielliła 
się w wi(,l'zbę. · 
Dł'Zt'WO to; nasi pI'zoflkowie mif'Ji za święte, 
jak się ol\azuje z badała 7'. J\Tarblltla 30). ))zisi,'jszy 
nawet Jud pl'osty w Litwie, ze szczec:óln!cjszl:m jcst dla 
wierzby poszanowanicm. 
Mają Litwini prz)'słowie: 


.. 


· t 


"Allt blellllies '1l'1'gas." 
"Na wił'rzMe jagod
T." 


". pieśni zdradliwy kochanek do swoj(
 dziew- 
czyny mówi: 


Tsyt 1le u!eł'k, 1łI
 ramIok, 
Jalt1l0i me1'gieli, A 


50) Dzieje .t
l'o!. nar. Litewlkie,go, T. I, Itr. 195. 
Ił
>>>
82 


Asz tli"'; 1Il1'1'1I'e,1;11t., 
Iłitll '1'Ullillf'li. , 


',uil źitlie.
, liml źi.hi('s
 
lJulti olimim'[l'.i, 
laud slllt/es blillllt-li. 
RoudollllN '1lgelt's. 


ł 


I 


f. 


)) o p o l . k. tł. 


Cif'110 lIi(
 I)Jacz. nit
 szloc11aj, 
IUlutla dzirwcczko, 
Ja cit'bir wrzlł1f, 
PI'zyszłc:j jesit'ni. 
I 
Gdy zaliwifną, gdy zalJł
'!mą 
Riale loaml1szlii, 
Gdy b\'(hł na wi('rzbie, 
Czerwone jagod)'. 


ł 


Pola('y nUlwią : 


łq 



 a ł Vl n ' ,... b, n g" 'llJ '
 
' . " . " 
,,
,- .,...'" - 


,V jf'chu:j 1'1Isl.i(:j pieśni. jak to czytamy W ZOI'Y- 
6ul'l.. llmnf!wydl, kozak ndlD:nviajiłc dzirwczynę, wy- 
£bwala !!Iwojf zieJłli\
 mówiąc: 


U nas Wit'l'zby rrrlłszki I'oclzął 
n' 
U nas dziewczfta w złocie dlO(lz:t. 
11 nas góry złote, 
A 1'Z('ki mio(łowco 


, , 


W Litwie, równie też i Ila Rusi, jaJ. nas IIl)t'- 
wnia 6. Wf. \Vojeieki, stare podanie uiesit', iżjrżt'!i
>>>
. 


83 


lito ('Iu'c mit'ć Iliszr.zaU.f, rz)'stt' tony wy(lająr.ą, po- 
h'zeł),ł wyszul.a.
 wj('I'zhy taloi('j, cohy śpiewu koguta 
i szumu wody nig(ly uie sł}'szala.- Taka piszczałka, 
ot1zywa się niel.it'd)' ludzkim rrłos('m, ja" np. w t
j po- 
,,'iCŚci litt'\\'ski(
, z l\tóI'cj .4Il'/i.."O'lllle',' f'llOrlźlw, swoję 
J)aJladę "JJI(t1ill!/ " ułoi)'ł, - ))Ja nmi(:j obeznal1yrh 
z l)Oezyą naszą sllól("zesną, umieszczamy ją tutaj. 


PI'zrz litewski łan, 
Jedzie., j('dzie pan, 
)łrzed nim, za nim jt'rro cugi 
\V złoci." w sl'(:lu'ze j('rrO sługi, 
.Jedzic w gośdur. 


I 
I 


lłl'z
jechał na dwór, ' 
\. I 
Do mali. i dwóch eÓI', 

,1łlatko, malko masz dwie ..óie
 
Obie krasm', obie hoże, ł I 
Daj mi jcdnę z nicb.... u 


lłlatka pl'osi wnijść, 
-.r' ' I ' .rp 
naze COl' .om JlI'ZYJSC; , 
Lecz pan ohie równie kocba
 
I tę b'ochę, i tę h'ocllę. 
lit.órąż tu wybrać? , 


Dwa im dzbanki daj; 
Niechaj idą wrraj, 
Która wi\,cej malin zhi('rze, 
Tę za żonę pan wybi('rze, 
. 'fa brdzie panią. 


.. . 


... 


, 
) 


. 


A
>>>
" 


.. 


84 


. 


SIO{H
C się z za tIrze,,' 
Rumieni jak kl'ew, 
I\l'wawą luną rraj ozłaca, 
Z gaju starsza córloa wraca, 
A młódszej niema. 


Na j(1 czarnej bl'\vi, 
Niby krOI)la lu'wi; 
I\tói wić zjaki(:j to przlczyny, 
Od malin y, hlh kaliny, 
l\lożc to nic kl'CW, fJ 


"Oto malin dzban, 
Gdzie łrt4,j mąż? g(lzie pan'! 
Siostra już nie wr.óci z rraju, 
.\Iuie wlmtlła do ruczajn. 
lUożc pożarł wi1k.'" 


. 
Pan rozeslał slng. 
))0 gaju nad strnC', 
(:ałą 1I0C w g

u wołali, 
. t 
Caly dzieli w sh'ngu 
zllkali. 
Ni(;ma i ui(:lIła. 


lł all miał złota WÓl., 
lUlu'owany dwói', 
SzczrśJiwy z żoną szczęślhv:), 
Z lirasawi(
ą urodziwą, 
Z tą córką starszą. 


A gdy l)rzyszedł maj, 
Pobiegł panicz w gaj, . 


I ! 


d 


.\f 


-...ł..
>>>
8
 


I1.I'f('.ił (hulki, zrywal kwiatki, 
Z J
laskil:m, wrzaski(:m, biegł do milllii: 
Ala mamo, mamo! 


t 


Otoż dudkę mam, 
Otoż l)i\'knie gram; 
nlUnoa moja osobliwa, 
Ja" siostrzyrzJ.a moja śpithva, 
Słuclaaj piosenki: 


-"G .'aj 
Iiclaasin, graj; 31). 
Jak (lziś kwitnie maj, 
Tak nad róże, nad bławatki 
Ihvie Jlas Javitło w domu ulatki, 
. O Illf
a wiosno!" 


"Ala! ]('cz siosh'y nc',ż, 
Skosił różę róż, 
))od kurhanem Ule mieszkanie, 
DziJ,a wił'rzba na kUI'hanie, 
O moja wiosno!" 


, 


"Dziko synu rrrasz, 
"Skąd tę dudkę masz?" 
-"nudJ.ę tę sJ,ręciłem w gajii, 
Z tlziliićj wit'rz1,y IWzy ruczaju, 
PI'ZY krzaku ma)..\n." 


r 


. 
31) W bajce, s której niniejszl) balladę zrobiłem, pa- 
duszek przychodzi r; dudk,; pamiętam tylko pierwsży . 
wiersz II piolnki jak, gra jego dudka: Graj paslu,dll 
graj. (przytil Autora bAllody). ...
>>>
PI'ZCZ lH.('wslii łall,' 
.J('dzie, jt'dzic Itan, 
I....('z w całUl1af
h jer.o cur.:i, 

ecz. w żałobie j'
rro Shłt
i 
1)I'zy trulUnit' pani". 


Pani ItoMadla. 
Jak stala, pa(lIa; 
Il(
i straty, i1(
 szli ody , 
\\;ieś t
l). widlia. IłHtŻ tak młody, 
nziatl.i ni(letnit.! ) 
J ' tIU 
.f fu (I 
I. 


:i 


I 


Hti 


-»»c

ł!Iij

 I 


.. 


.. E !Ii I o 
. 
(O 11 .. ł Ił). 



 
IBI
 
'ło to w Lihvie, a Ityło lł,lI'(b;o (lawIlo, 1'0 (podług 
cJlronolorr ii ludu) jeszcze IH'zcd lii(
jstutem: w IWwn(;j 
,"si nadmorsJii(:j; mit'szkał ('dowif'" nazwiskit'm Te.i- 

'łlS (S)U'awit'(lIiwy). Do ni('I
o, w I.ażd":m zdarzcniu, 
udawali si{
 Litwini lłO rad\" On icb rozsądzał sIwa. 
\vy, &odził w ni('lłOl'OZlunienhH'h, zajśl'iach i kłótnia,'h, 
a co powic(blał,- caly IHu'ód za święte uważał; bo 
1't:i Slt ." ze swoj(
 dohrod, nczYllllllości i ni('intt'l'e. 
sowl1t'rr o postrpowania, wsz)'sl.l.im hył znany, Po śmi('r. 
ci tego .c
łowiclia, w poźll
'm ),al'dzo wit'ku przypądł":j, 
bogowie, w nagmdę jt'go ('nót, prz('mipnilł go w dl'zt'wo 
. jt'siollowe, ł-tóre drzewcIU SlH'awit'(Uiwości (ff'j.
;bes 
me(/'Ż;as), J1iIZwaJi, Salui nawet. zstflJując lla 
iemir,
>>>
87 


dla )H'zrl.onania sir jaJ. tu hu1zie ż
ją, za najulubit.{I- 

zc sol,i(.. mi(.Jj sit'(Uisko ))0(1 cieniem rozłożystego jt'- 
sioJlu, s).ąll swoje wp'oloi Wl(lawali, Staroi),tlla je- 
dm. lilt..wslm piosenka, htórą hul w Prusiech, w ob- 
wodzie {;,unbh,di.im, Śl)iewa, taką o jesionie czyni 
\\'zl1lianlą. : 


'f 



 I 


l'I',,/młtns Ż1ll0g116 y 
l'lll' lmsi(lie,tiill? 
1,«6 numa a.szUJ'os, 
Czion 1m1'amiJl.
? 
(lj ej,.; It, m
1. r.iSlt, 
I'i f/ila !/;'I'('li. 
wo. J'i gila gi'I'I'/i, 
l , t . , l .' 
(l-S f:/'';u' "Sl'lo 
Ten J)ieu'a,
 tt:.i.
ilfg((,ft. 
. lJ1((:Jł iszhlmui,y. 
Jlmw 'U'(l'l'g",'i, 
.łla:na he(los 
.JVłII'oinills i t. d. 


P" p o l . k u. 


I 
Zginiony cdowiek, 
Gl " I .., 
I( ZłC Się )JO( Złt'J\', 
Kto moje łzy, 
Tutaj utuli? 
Alt pójdr, ja l)ójdę, 
Do gł{'boki(:j lUłszcz1'.. 
Do głębokiej puszcz)', 
Do sprawiedliwrgo j('siol1u. 


.ł- 


tł 


I 


\ 


.. 


u 


( 


., 
q
>>>
88 


Tam nóg sprawiedliwy, 
lUnie wysłucJaa. 
l\Ioje cir.rpienia, 
l\Iojc lJjf'tły 
Utuli; i t, d, 
L 


I . 


Podauie Jitewsl.ie o jesionie, zup('łni(' J)J'3wi(' jt'st 
zrr oduc z trm, jakie t'zytamy w Edd
ie sklllulyn((lłl- 
Iiliil:1 32)0 1)I'z)'wodzil
Y tu one, jako dowód zr,-oduo- 
ści miłolorrii uasz(:j, z mitolo
ią illll)'cll })óhaocnlł-'" 
nal'od(iw, 


"POII rggdl'asilem (wilgoć kropląca) co(lzień za- 
sia(lają borrowie sądzić, Jest to drzewo jesion naj- 
więł;sze że wszystkich, jego gałęzie rozcJlOdzą się 1)0 
całym świecie i si\'
ają nieba. Trzy ramiona kOl'zt'ni 
są, u Asó'llI, u .1l'l'ymllt!tssÓW gdzie niegdyś była Gi'll- 
'Illtngogap, i w IWflltpjm. Pu(l tpn rami('Jliem jt'st 
llwelgelme'l' i Nydlwggtt'l' wąż nurtujący korę, Pod 
ramir.niClIl n ll'l'ymtllussów jest 'Jlinw'l's b'l'Ull1l, rr dzic 
mądl'ość ludzka zachowan:t: lJlimeJ' jest napdniony 
mądrością, bo codziennie ze studni rogiem Giallm' 
(dźwiękliwym. Iwzeraźliwym) ł-'zerl)a i pijc. Alrade'l' 
(Odin) musiał jedno oko oddąć, uim mu z łćj studni 
pić pozwoJił. Pod trzecim ramienieą1, w nit'bie. jt'st 
UrdarbJ'U1l1l (przeszłości źródło) zwane też A.łe'llbrun1ł 
(Asów źródlt'm) przy którem bogi sądzić zasiadają. 
Każderr o dnia, tym końcem, jeŻdżą przez JJi/rrmt,'if. 
Koniec Asów zowią się: Sleipner (najlt'pszy). ma nóg 


32) Edda Wydana przez J, Lelewela I. c. 


-...ł..
>>>
89 


. 
 
ośm, ualdJ
 do Odina; Glodll1' (ocliorzy), Gyller (zło- 
ta wy), Glelle'l' (lśniący się), SkejllfJrimm' (szybkol)ier.)
 
Silfri1l tllppłl,r (srehrno czulJaty), S!/mer (spręzysty), 
Gilf (piersisty), TallhoflleJ' (})i\'kno-kop),ty), G,dlt0l ' - 
PU'l' (złoto czubaty), Lietfete (lehł;onogi). Ba1dera szł;a: 
pa z nim spaloną została, 'l'/Wt' na sądy piecbotą 
chodzi, przez rzeki E.ormt, O'l'mt i obi{'{lwie Rier- 
lallgar (kąpieli mif
jsce)., Uiały orz('ł świadomy wit'llI' 
rzeczy, siedzi na y'qgdr
lsila rrałęziacll, 1'lifdzyoczy- 
ma orła siedzi jastrząb zwany IredlU'fo(qlleJ' (odmia- 
ny, pogody kryjący). "Tiewiórka l'atoJoskur (tam i 
sam )Jiegająca): nosi słowa swaru między orłem i 
Nyd/wggem, Czterec11 j('l('ni ogryza gałęzie: Dailln 
(śpieszący), D'wali'l" (opóźnideI), DUlla;,' (szepczący na 
ucho), Dyretllror (spokojność goniący). A l)rÓCZ Nyd- 
Iwgga tyle tam w{'żów leży, że żadnc usta t('rro nie 
wypowiedzą. Przy U'I'dm'bJ'IlJUl. mieszkają NorllY. 
, 
które, 
zerpając wodę, jesion podlewają. ZI'Mła t('go, 
,voda jt'st świ\.ta i bieląca tal., jak jt'st bia.łe to. co się 
zowie Skiall (Mona jajowa). Deszcz, który stą(l "'y- . 
IJadnie, karmi pszczoły i zowie się Hlt1UlII!/sfall (mio- 
dna rosa). Przy temie źI'ódlt' pr
eszłości mieszlmją 
dwa łabędzie. I 'I' .1 U I ł lb 
.;l1i ' liT' h . " o. , , J . 
" 'Y me le wiele Jest pł\'knycb mieJsc. Jest plę- 
, fi 
kna saJa Pl'zy jesionie, przy OW)'ID źródle, w którćj 
lfOJ'łlY mieszkają: trzy to są lJanny, U'I'd (przeszłość), 
JPerallde (teraźni('jszość) i Skul/d (IU'zyszłość), J.tól"C 
stanowią o wieku człowieka. J('.st ich liczba znaczna, 
je (hu: od Asów pochodzą, iune od kułów. Są dobre 
* w uW 
1i 


,
>>>
.90 
. 


JVO'I'lIY i złe l'¥01'lIY, 1.It;rc 'zafują SZCZfścit'm i uit'sz
 
. ..... . 
 ,
 p 
cz ę ś 'il'lłl, ,," .. . , 
.\.. 'i , 't,\\łn.,. \. ,i.) Ul .. \., ."r,ł 
u , . 
Toz samo I}ruwie znajtlujćmy i u illUycl1 my to- 
. 
pis3l'zy, a mianowicie n Et/ela, w Z
i01'-e mit 0/0- 
gil'zlIym narodów północnych. Fowtól'zymy tu jcgo 
, , 
twicrdzenie , jeSi(llie; wyjt'te z dzieł
l A, Podymo- 
wie za 33). ido ' \1\1 \' " j s1n' ' h 
.....i "Rady borr ów odbywały się pod cudownym jt'sio- 
nem, gałęzie jerro okrpvały powierzchnią świata, 
a wierzdwłek niebios tlotJliał; korz('nie sięgały pie- 
kieł, orzeł I)rzcsi' dywalll'lllim ustawicznie, dla uWa- 
I 
· auia wsz.ystkiego, wicwiól'ka wchodziła i schodziła b('z 
ustauku, w celu skladania ral)portów, muóztwo wężów 
owijało się na 0100'1) Pllia, I)od jednym korzeniem czy- 
ste wy t rysI. łOI źródło, w któl'eJll ukryta znajdowałol 
się mą(lrość, stykało się z innćm źródłem zamył;ają- 
eem w sobie naukę przyszłości. 'V)'obl'ażenic. 
owci- 
pne. okazywało bowiem, iż mą(lrość Jool'zystając z prz(!- 
szłości, umie pI'zyszłość zgadywać, Trzy dzicwice 
czerpały wodę z tych źródeł pożyte(
zuycll na poJe"'omie 
jesionu; la \voda, SIta dając na ziemię, twol'zylu rosę mió
1 
wydającą, szczęśliwy owoc powstały z połą('zt'nia mą- 
droś('i i uomki. Trzy dziewice ustawicznie staly pod 
jcsioucJIl, dla strzeżenia terro święłt'go drzewa. Jak- 
ż
 1,\1wo poznać w t(:j bajce podanie nharwione, al, 
bardzo udcl'zające, o drzewie l'illdomości (lobl'et ° 
r 3:") . l. '... 
i złego!" 
\ł\\, (J
 L'lm! ., .d) W1 \ " 
..ł,U 33) Botanika dla płci pięknej, ezyli historya dup.w, 
ziół i kwiatów, podług P. Genlia i P. Malo. Tomy 2. 
Warszawa 1854, 
J 
, 



 


---411
>>>
91 


Strzaly 
 drzt'wa j(.sionowrrro, Litwini ponyty- 
,,,ali za niechlbiajiłce nigdy, Na Żmndzi i w ł)l'usiech 
litewskich, gdzie jl'SZ(
ZC (lotąd nit'którzy wieśniacy 
str7.('lają z luków, uiywane są (10 tcgo st,rzały jcsio- 
. 
nowt'. 
'V czasie obłinv Da niClłźwicdzie, oszczclłY także 

 j('sionn rohią. 
"T e wsi S':.llknle w liurIalldyi, ,vidziałrlłl jt'sion 
olln'zymi(;j wiellonści, l.t(.I'y bul 1.0\ święty poczytuje,
>>>
J 
.J 
, .'1 
 
in ,I,. II 
, 
- 
, I .ł .. 
ftlł ; - , 
II 
łł 


II ill la al,." 
ul A"ł 
I) , "I 
.Fidll'. lUtni . 
11 


.
>>>
l. 


, 
'. 


Z'''IERZ.ETA, PT
I{I, 
. 


DRZEWA I ZłO.t: N.\KOJIITSZE, 


DO KTÓ.."£H ..łlU LITEWSKI PBW1¥E SlWA.- 
£ZENIE L1JB no£ IW£DPRZ-ł:RODZOlWJ\ PR..- 
"'.-\.11011£0 


I'
>>>
p 


"ł: x r . ," 


ł 
lTII tłlll' X I J Ol! I 'I'" dXHft 


. ,,, ":'Ił-" 


.. , 
TI.' o J.I J B T .... 


. 


. 


łoI . 


o L '1 


-......ł..
>>>
u 


"lł 
, lin 


'u l' ,.,1 ,..,1 11 CI f 
11 Ot 
'łl 


.,"11 
h i 



Jłnt.... I 
 I'Htił
 
.,i UnitU. 
I 'in I d{ 
;.f' 


,b ł ł .,.. 'I KOŃ. 
. (
 r k. l l 8)0 
...
It .I
b \. i I "fi, l ( ,nł
ifł' 
bollf 
&itwin r;c('
z, wojownik, zawsze namifinie PI'zy- 
wiązany był cło konia, k
dlał rro jako wS)lólnika i 
, . I l , I ' ,T I,' I . 
tow31'zysza SWOIl' I trtu OWo I e wS,zystlae I IH'aWJe 
starożytnych łioJmtersloidl śpiewa('h, - które się aż (10 
dziś (lnia dochowały, znajdujt'OlY zmiaul.i o koniach. 
Z pl'zypisów do Gł'aźyu,y, znamy pie MI o kOlliu liiej- 
sf,da, podwdząq'm ze Żmlł(lzi, 
(' \)Cti1)a 
Koń i zhroja. b)'ły dawlli(:j uajdł'oższemi pł'z('(l- 
miotami Litwina. '" ł;i1ku mit'jsc\\.eh u wieśniaków 
prusko-litewskich prz('rho
vują się (lohłCl staroż)'tue 
zbl'oje. j
łko najcłł'oższe pl' na(ldziadach s)lłlśc'izny. Oto 
początek je(hu:j pieśni rrmiuu(
, w litór(:j jest mowa o 
konin i zbroi 34), ' 
Ó 
 

 
nozwiJl listki mokry dfhi
, . . 
,,, , ,. . ". .., 
ł
 ltlt'oz Je Wlwl l)owal'Z)" ._ 
iiI d ,. I ' ł cł "\;u' 
a I1IJ z )('oJę m o l sJnu 
J ,. . , \\ 
uz Sl\
 wOjna Z3ł'Zy. 
5"" 
 
Ja się 11lI'OZU uie ulęlillf, 
Zrzucę odzieŻ mojf; 
." ł« "')'1( n' 'ł a'{
', 
34) Piosnki wieśniacze s nad Niemna. (tłóm J. Czeczo- 
ta) Wilno lB:i7 8 str. 111. 
l'" ,'ł nU ,t
 ,,, ,
\\,,
\\ 


'1\"..\ 


\
>>>
96 


I na I,,'wawą niNlbam Wf
nę, 
'nużę na się zbrujęo 
SliOczył raźnie na kouil.a, 
SI.łonil się trzy razy; 
'Vyba(
zajł'ie osąsiady, 
'V szystkie mnie urazy, i t. d. 


\ 
, 
lłlłoflzi wif'śniacy PI'US Litewskicli i Zm1ltlzi, S1.CZ{'- 
gólnif
 się w konia{'h kochają: trzymają ich na shtjni 
po kiJha, ('o stanowi największą zaJetę i bogactwo nit'- 
żennego pal'oMm. Od takit'rro to clIlopca? musiała być 
ułożoną następna stal'ożytna piosenka: d ft 
,.. . . .. ł I' 
.rl
' /lłur 
 j;fn T.. ł n 8 Źj.. K ł e l ej. . ob lu t.' ł b 
"i..ó l.od osz blt'lł'OU j0111lC bel'1lt'U.,,' iq 'Iq 
 . 
liajpo media 
alrtkiclia. q 
 
-11 Jq ,i Asz t't'ł'iejau trys !.il'gielils no 
. ił,' Ul SzaltnłtS, .'praunus ł(llilt1lebl.,'. iLI imnJni1ll 
11,1 ), f fi n-I sJiI-i..ł I fI 
c tO TO "";ellas błtu)ajo .s! kajp sal1alos, .. S 
.4Ilf'l'US buwa ma"gas liojp gielleli,'l. 
O t'l'ecźia.'lis mona łoklt1lelis, 
Anas bmva baltoa k(
ip gul/u'lis. . 
. 110 ( '. 10 
Su "tal'g'
i", sUJieta l ellllJ'llwojall, 
S'łtj rtd1 9 U ant l'l'iZiokll jojau, a 
 
. . 
S.,t bałtu}u rlldineli. 
'f , . 
Łak,'lzcziaJt pa., malla ml'rgit'(i. 
lu 
u' fltO Im ,. d, 
Dabar Wa1'gtts am:.utl'lis, 
lWel'
 arklJtn, n;er me'J'gil'lis, 
ft 
'Ił .). Dabar wienas 
Z;O'Il rOrtdojll, _. 
ł 'QJ,ł 
Redas, wal'glu, liJłksmblOjll, 


.) 
 
ł uioo;( , 


o 



 


........
>>>
97 


I . 


",oln,. p....klad I)ol,kl. 
I,jf'dy hyłNIl chłol)it'l: młod)', 
Pt' łł'n siły jurody, 
, \ 
IUiałem małe trzy liOnilii. 
'rł'C'ie, żwawe jak l'hochJilii. 
U, 
.Jed('u I)stry, jak dzi\'('iM stal'y, 
DI'ul
i jako sohoI ł.al'Y, 
A t..z('(
i najsz)'Jlszy w !Ji(,F,u; 
JUiał włosy Ili('Isze od śni('c: u . 


. 


Na ł'sh')'m po świ('cie jezdziłeln, 
Na kal')'11I Itl'z)'ż:,ków bił(
III, 
A na hiał
'm. w jCSi('11 I'ZWalf'lU, 
Do lIu1 kochanki ł:.t:,łem. 


'rel'az zawI,(l ml'j SkOlICZOIIY; 
Nie mam kOlii, nic maili żony. 
Sam wirc jedNI po nicb )lla('zę, 
Prdząc me żrcie t.ułacze. 
Dzielny Jwń, jest największą zaletą mlOtł"rr o pa- 
robka, Dziewica o któr(
 ręł,ę się stara, nal)rzód zWI'a- 
ca baczność, na jaliim, zlym- lul) dolll')'IIł, kOlliu PI'ZY- 
jechał. .Jeśli się młodzian j(
 podoJ)a, natychmiast 
prosi rodziców, aby go częst.!,wali gOl'zall;ą. a sama 
wynosi w fartuchu dla konia owit's. Zwyczaj ten po- 
twiel'dza następna gminna pios(
Jlkao 
. 
S-:.il'l'i hl'olis źy"gieli 
Par 'wisa rUtlbleli. 


. 


. )r " is:.ju.ia bl'olelis 
Par ligiusl'ltS łmi/iiellts. 


Ul 


, 


........
>>>
. 


, 98 


I r " lu';,,'i,Ii':.(l ŻY'I'flieli 
1'1'; 'I'"t"!,, ,lm'źe!e. b-tul 
EJ" UW,,!/;,.t; lmr kimtl. 11)-( 
Ztthm 'I'uhl l,lIIkiti. h.1111 


",1' 


o Iw dnl"II!/i ż!I"!/;efi 
.., 11'm' h",kit'/i lJit'gdmJlo.li
 


"4,, t,,"m'i nW;:'IIIl? 
JL,' bttltu.iu flobill",? 
A,' ża!ojtl 
:,it'kif'le '! 


A,' tu 1lOri nluc-:.e? 
.J'JI' snltl:ioj'l 1lI!/dłll':,e? 
A" c:,;
tn 'Itlttlillelc? 


]\',:; asz llOf'iu awiżlI.Il, 
Ae.i b(lłt'
i", doMLulI. 
'l'ftj żall
ifl s:.i,'ki,I(t. 


I ')I 


]\'cj WIZ 1lor;n ułurzf'. 
jV,j 
n[(l:';oj(t 1ll!/flucze, 
'l'flj ':Z;sttl umlilll'le. 
Ił l (lsi'llilja m.e'l'git'/ i, 
lłoks b",.,,;c:,e lJud,,/is.. 


lłflj" a.li':. biegsiu par lallkfl, 
l'm;żiuril'k merg;eli, 
l.oli,fI be"IIi'
:.e brl.(l"li.f. 


I.ajp allt In
l/ia mi1Jl,'/i, 
'l'nip (mi mnlll'.'1 1'(1.
,'/;, 
'l'Qb b,'r1liczc butle/i,'I. - 


I. 


. 



 


(f 


i 
fi 


łI 


.
>>>
III 


,I , 


- n 
iA 


99 


. 


p .. p .. l . Ii.. 11. 


l\armillH'at. loouia 
)I'Z('Z l
alą j(.siell. 


I wyjN'hał bl'at . 
l)rz('Z ritWDe llOlt'. 


11)I'zpvhłzał lwuilia 
Przl ruciaulł1l 0&1'1)111.11. 


; 


Idzie dziew('zlna dzi('dzh'i{'
, 
Zi('loue ruty odwicdzi,
. 


, (;z('v,0 rżysz konil... 
l)rz('z IJolil lcc.te'? 


'ł ,I 


(;zy t.y chc{'sz owsa? 
Czy bial(:j dzię('il'liny? łt.IO 
(;zy zicloJler,o .MUliJ. ? 


Cz
. t,y du
{'sz piwl.a? 
Czy slodl.it'v,o miodlm"! 
Czy cz
.st(
 wody?- 


Ja ni.. dU'ę owsa, 
:N'i białf;j dzir('h'liu)', 
Tylko ziclolłl'go siamł, 


Ja ni(' chcę piwl.a, 
N"i słodkit't
O miód'..., 
T)"lko ('Z)'słt
 wody. 


.1. 


f{ 
I hl. . 


I. 
r 


, ł' 


t . 


.. 
la 
'" 
"I'J 
III 
.. C\,h 


1- 1 ."ł 
iw, at' f " 
""J lo II 


., " 


\:.. 


t- ł 
,i' 


,\ 


{'\' 
ł 


." 


o 


. n't .., ,
 
". n\yt ywala dzwwnyna, 
Jaki ma charakter chłopic('. I
>>>
100 


. 


Jal. IHlIt'(
ę I)rz('z poJa, 
Itl'z
'I)atl'z się dziewcz)'no, 
) 
Jal.i chal'akler cllłol)(
a. - 
I 
J..lw mr.)a na POIli, I 
Tal. i lJa mnie rosa, fT 

.. -. 
Taki .'Imralitcr ('l1łołu
a ! 
'V powid('iadł gruinll Jiłcwsl.i(
rro, częste są 
wzmi
UlI;j o (
ndoWIł)'th konia ch, obdarzonydl nadprzy- 
J'odzcmpn . ,ynm('m. Iwsiadają('Yl'h dar IH'z{'widywania 
IW7.)'szłuśl'i. Ii tc',ż nit' zna czal'owny.h wiel:Szy J. I. 
lil'asz(
wsliic'I
'O (I liOl,ill olhrzyma (miJiina uie zaś jak 
..Ił(
ą ni(,litc-ł'zy didżiawira) "'Hola Judzili? 3
) 
Po('zya litt'wsliicrro lud.., sz1achet.IH
 te zwi(:rzę- 
ta, dziwlł)'m jakimś UI'ol;i('1Il otoczyła. Tam konie na- 
W(.t mCłwią. Otu są dwit' I,iosnki, w kłtłl'y.... .'..maki 
donoszą o poJ('C'ł)'dl na wojuie swoirJł jcz(lca(
h. 


'ri,
i b,
jm'f
j -:';"!I'#,'/ b,tllloja. 
A,\'zf'l'illa S':.{lb/"s y; Jliga j'da. ł 
) 
E.iliicflt S"fil'l'(',t; lim'rlt's iSZ1';'lliti. 
I'i allkszta SWil'lltl b"tJfi ,'iet/iti. 


,,.iella ,t;e,t;e/i :'lIpolla (la'wi. 
Allt,'a m'l'/t'/i i,t;':.lI'erli; 
7'1'l',
-:.ia se,t;t'li km'dcli 8z'witi. 
O 'wisa,t; litlellt grflll(ltj o]Jwe,'ki. 
" 


, 
I 


o.i bJ'oli, s'Zfllht tl
ioy! 
.Ar tlt pOIlIi,,,; l'(
jtll ]J1flliieli. 
. 


3i) Wilolurauda. Pieśń s podali Litwy, Wilno 1840.
>>>
101' 


JrUr P(IIłIUI"" nit-u'.'; tikt(
i żbm, 
.At' ',ItZ 8zio8 k(tj,'e,1t al/gal 8""!/;"18ZU. 'łL'u 
* * * Ił . litU' 1,.8 
I '11 .1 ) 
PilI szi(l1t'1,;s Ull'j(I.It- k",;."t bujnls sJłlega8, 
., . b b . .' ' l ' I n 
,:e 1}(llla Wlella.r; (IJ' leg zu'gl.e IS. L _ 
Zit'tl;, zb'nieli, J 'lltJllbie'l'l-li, . I 
,I ;/ 
 I'l nO 
liltl, tu patli,:it;j 'lIutsu IJI'olt-li? i,.ł 
-.Asr. lit pttlik(lIt Ilif/".It lali ,kieł; , 
JJe'w;"les mm'es lJłaukti pm'pł(lItkia1ł. 
O deszimttd", ,ltkit""da 'lł'(
i.łlkieli,lt. ' 
neuI;"u'S kllłk(I,1t p1'O .ItZ"U lt
ki, 
.. .. fIU' 
 ;"L .) 
() SZZ (leszlmta, b'l'oll'h Iiu'tu; 
.. 
1,,,,'1' gułwa k,'łtl', '1'0-:'; i,łlZ(li!/(I, 
liltr kl'alljt=j t'l'is:.ka, źem(
zh'!Ju.; blizga. 


o
() 

hJlt}. 


.. 


. 


po poIli ku. . 


, "'\,")\\ 
r 


Wszystka szlachta konie siO(1ł
,ła, 
Ost..zył
\ szable do Ryrr i jt'chala.'" 'ł).\.,... 


, I 


I),
jdzj(:my siostry kordy wyJ)i(;I'
łĆ, 
Do wysokit'rro ŚWh'IHł Ju'ata ubj(;rać. 


,"- 
n' 


.Jedna siostr'a źupau podała, 
Drlirra konia wyprowadziła, 
1'rzeda siostra kord czysdł
ł, 
A ,,,szystkie prZel)rowadzaj:łc rrorŻko płakały. 
Ah brade, J,racie! daJ('ł;o wyjeżdżasz! 
Czy ty dogonisz Joonuy pułk? łłt .. r\ 
(;'inić dorronię, Bóg tylko wit;, 'i.' " 
Czy z tćj wojny Ilazad pow"Ó(
ę. »«1 


" 


." 


"ft\4\
>>>
'Viejc wi;łh' z l)óluocy- l)a(la !ŚuieG ))rzy(lki, 
Ucz pana jeden I)owraca konik. 
liollit., konilm, ty I.aro(
niad)', 
. C;dzie ty pO(lziałeś młsz('go brata? 
- Jam go zostawił mł fi mi polu; 
On jui nie obaczy białego świata, 
Dziewięć mOl'z l)łyuąc przcl)lymtłcm, 
A 'v d
i('siąłym utonął pułk t.
ały; 
lłziewięć kul mimo leciało, 
A ta dzicsi;łł,a, brata ubiła. 
';t1zie glowa lJadła,-.'óia zaliwifła, 
Gdzie krew h'ysnęła- l,el'ła świeci. 


102 


* * * 


. ,.. 


\ 


l. 


StflU'(t żiTg;eliN kime ')(llmb",ttl,', 
Jlejks mmt joti ill!/ wajskieli. 
Stawi se.',i"li p,'i 1mma .łJz(tleles, 
ł-4ł'owietlalll(ł gl'all(lżlj WeJ'k(l. 


.l'e 'wl'ł'k sp.mle, bałt(t blijcU, 
Jłrjl' i.'iZjON;rt., II:;') JlfUjo.\'ilt, 
lia(l Ile pm:i(j.
;It, IWj"ll lJa.lito...,,,, 
"/"1//11;(11(8 laJlkieli tł'(tjfUł'O.
ill, 


\ 


'\W\\ 


h'\ 
..q \\ 
.\
""
 
a. 


\. 
t 


l. 


'Ol. 


tl!.f1 


T 


ił',fl 
uU 
, 


u lu 1.' 


r dl 
. PflI'l1irg ż;,'gieli.'i, par";"!! j,wflbit'."./;s, ...' 
Pm.Jlt.s bJ'ola lII(lIIrlItJ,,'/i. f 
"Ż;"!/i, of.;"!Jh'li, 1.;"!/' jllotlbiercli, '),d Ił ' 
lłltr I'fulit'j,j brfll"t,./i? .'- f 
I J ,!J t ') 
_"'ylll.imu laukit'/i, lm Nmelc:.ilt /ł(lllleli 
Pak(lU'utlls bJ'olrtJ('liN.
>>>
I tO
1 


. 


1ri,ms gl'(llJelej lJł
;kif1 p(l'l'i(,IIitII.
. , 
Po j,wllu zielllbl'I,'o " \, 
." h'\ 
S(lIIli tekiej". lillj1' bl'oli IIII.1I:.m"(1. ,\\ 
Sllłlli lejllos kie,jp tlIW
t .klllllOjll. "\ 
P o P o I.. Ił..... \1"" '" 
Stoi lamiezt'k lIa (łzi('tlzi"I
'u osiodłallY, 
()otr'z('ha mnie ))ft1zir (10 wojs).a \\'
j('claaćo 
Stoi siostrzyczlHł IU'Z! moim Loku. 
, 
c ' ' ł ł' .,tbKb, 
 

toJąc I'ZCWIIIC I) ucze, 
i '1\ 
:N'ic 1)larz siostr1.y('zko, MaJa JiJijko: 
.Ja 1. W)"jadf. tal. I)rz
jatl{',' \ \ 
Jdli lIie IH'zyjatlf, żołniet'zclII zostan{'. 
Na "7i1dłskiem IJol.. ,wjować bf(lę.ł\ 


PI'zyhit'r,a kOJlil'zel., IJrzybi('rra kat'o.gJlia(l
". 
PI,zynosi Jn'at.a III U n(hu,t'k , ," ," \ 
,.Iioui.., koniczku, lami.. karo-guia(ly, 
(;(Izie l)odziałeś bl'aciszl.a? '0- 
-\ 
-Na "TilCI1.sl.i
m l)olu, pod wzgół'kicm I)i,łsltu, 
Podto\Vauy braciszek, . 
Cały w h'uniencc l)ysznie ush'ojony, 
POtł czarnym calutl('Ił1. 
Słońce wschodziło, rrdy JU'ółta ..bili. 
SłolIce się z,łćmił
, rrdy j('rrO chowali. 
"l4in ,... A.RI,
:WT T"
.JŹE 
JU.l.
" PIE
lWIo 


ł. 


Bie,'i żb'!/ielf:;. 
. "Ti,
i l JabałllOti, 
. . 
Łmlka satva "'I1j t l!;elll, 


&, 
'\a'A . 
bł d 
I 


. .
>>>
104 


__ł.ZU.I;SlI,f kard#'lis;. "\')\ ł " 
1
I'i maiła sZ(Llelis. . ,,' 
llljks mUli joti yi kał'eli, . ił", \\1\\ 
. . 
\A O\,\. \ 1\",\ 


11" t!'I'lil mt''1'g;f'li, 
lrerki lelijeli, 
Prl Bza/eles stowiedama. 


,;'1,.:1 ,,.t 


Ne lł,t!'I'k ml'1'gif'li, 
Nt! rtllu/ok jmuwi, 
"'ip iszjmd'll. tejp pmjosillo 
· . lit l' 
Jrj liP pU'ljosi1t., 
.t. 
Ra'I'el'll pawi'l's;ll, 36). t" ' I 
,rn I 'ł 
PQ'I'bit!y,fl malta bie'l'(J żi'l'yielis. . ł 
'11 I lU 


łfl 


, I' 


.ł 


Pi",'biegs Źi1'gil
IiS. (fI 
PQ'I'bit!!/s j'lwdbierelis, Jlt iti 
Pantesz malta ma'lld treli. 


Pa'l'1l.esz groma1ela, 
",'mtjll iSZ1'aszita. 
(;'1'onwteła, auba 'i.ieda. . 


. 


PJ'imuszk g'l'omateła, 
P'I'i skl'ines wi'l'szelaus, 
II źma1I,k źil'da ant l'a'llliielu. 


ł 


l 
") ł 


fil l.. . 


36) KareJi., znaczy wojownika, rycerza, .drobnIale, 
B pochodzi od wyrazu Kari6, albo .Karejwi6 , fołnierz, 
KareJu pa,,,ir6iu, to jest, jeśli umr
 na wojnie (KarmU6ie) 
L
dę w.pominany jako prawd.iwy rycerz, co poległ chwa- 
lebnie. 


--
>>>
.. r 


-- 


IO
 


Iłik ,,,k,'illl' lJl'ffI,w,'si. " I" 
Jlm,i lmmi"",v;, Uf I I 
1..tllJaj g"llłIdlj tllJsi,.",,'ksi. 


laik '!h/tI ','pgit',lii, ,'1 
..łltllli "allliJ,,.,,,i, .. ł (ł 
Li.łd g"llllt/Pl' tl,"':-tlf.t'łf'N. 


.. o p o . . k II. 


(;ni..de kuuiki, 
'Vszystki(' osiudłau(
, 
ez('I.
,jlł na swui(
b jt'z(lz('..w. 


Świ('('ąq' kOl'd. 
'.I'7.Y IIltlim holm, 
"'.'z(.h.. mi bfd1.ie j('('ha(
 lIa wojnę. 


ł 


" 


..łakala dzi('w('z)'uu. 
PI..ł\iłł
1 lilijl.... l \ 
1.I'zy bukll stllją('o' 


N"i(' pla('z dzit'wczynn, 
N"ir narzekaj młoda! 
J"k w)j
uh', tak pl'z)ja(h'. 


J('śH nit. pl'z)j
ul\', 
Żułnit.'.'z('1II ZUSłiUl\', 
1.I'z)'bi('ir' IłItlj kouili gniady. 


I 


I..'z)'bit.ży klinik. 
Prnhit'żv karo

nhuly. 
",,,, ... 
').'zyni('sie Im'Ij mUlldurl'k. 


14 


P'
>>>
'j' 


i 
I 
! . 
I 


106 


\ 
PI'7.IlIosi lislt'I., ""'"' " 
.il'wią lIal)isall
'. \"\" 
l.istt'l. i l)i('J'ś(
ił'I'1 złtll
'
 . \. . \ 


Przlhij łistt'(
zt'k, A\i\ 
))0 wit'I'z(,lm skrz)'lIi, 
 \\ł 
'\'ł('IŻ l)it'!'Ś('i('11 na 1,(,1.\.. . ," 


JaJ. sl.rz
'lIir otwOl'Z
'SZ, " 
\Vt(')l('zas o mllie wspomnisz, 
I I'zewllie zapła('zt'sz. 


.t 


f- 
ł . 


, 
( ' ł ' ,., I 
.( Y l)Jel'S(
H'n zo )acz)'sz, 
\\Th
IIt'ZaS o mui(' wSI)Omllisz, 
"'yld('sZ łzy rzewnt', Ił! 


. 

 


I I 


..i i 
Najsławlli(:isZ(
 z Iwni lilt'wsl.i('h. b
'ły 
nłłld:- 
Me małc, kl'f)W, silnc, nat1cI' Ili\,).ncgo sl.ła(ln, 0(1 
m'jdawllit'jszych (
zasów. zakUI)O

UłO je do currów. Nic 
tylko w I.raju, 
,J(. naw(.t i zagl'ani(
ą miały one swo- 
ję wartość. 'V roi... 16S2, Jan lli(;Uewit.z Podstoli 
.Księztwa Żnlllllzkicgo, 80 lwni przcdał Iiozmie III, 
'Vielkiemu łisię('iu Tosliallii (llęlwpis'11l. DOm111ilia 
.llU'ew;cztl). ,V rolm l SI 2, w czasic pobytu armij 
Napoleona 11" Żmndzi, ))(1(1 dow()tlzhv('m IUakdonalda, 
497 Iwni zostało I.nl)iony('h dla wojsl.a fl'ancuskier,o, 
przt'z w)'znaczoncgo m, to Iiapitana (;m'ioto. 
'V pamiftllil.a...h Ctlettlllicgo w zbiorze J. U.IVif!m- 
ce'wicza, I)owiedziano: ,,"T stajni k..ólewski(
, wiele 
jest )rzepyszII)'ch Jwui, i konik buł
UlY f.ak maleliki, 
ie ledwie b)'1 do pasa człowieJ.owi, a pl'opm'cY01whlY 
ł
>>>
107 


i kształtu)'; łn'
-łn'owadzollo go z I.ihvy i chowają dla 
. ) . 
królewicza ". ład
'sława.'1 · 
, ,V dawn)'t'1a czasae
la, sprowaelzano n llas Itonie 
z ". ffficl' i Szwcc)'i
 z tcrro ostatni"rro łil,..ju miała 1»01- 
sl.a i Lit.wa, U"tl'Y. nż)'wanc do stad, z Jit.(łl'y('h 100- 
nie brała ci\'7.ka jazda, tatarsliic' zaw...Jy dla kawił- 
Jeryi lel.ki(:j. Od t,
'('h zapcwn(' IUlehudzą. za Alcl.
im- 
dl'a JaffieJlollCz
'I,,\ jnż znany w LiI.wic, a Sz('Z('C'ełl- 
niej na Żmudzi rodzaj Iwni lituJ h:.łn sanu:m imieuiem. 
Cz(wki, Czm'ttIJ'!',likif'!/" Iwf(,,!, 'III tlykl'!/OIUIJ'-:'lI I
ill- 
d(
go,-(IAtka.,-:. (';olf/Jionwki, w dzide: Dom!, i (I Ił";' 
'J'y, str. 163), " 
, Co (lo stad l.ih'wslii(,1t I.oni, najdawniejszą o nit'" 
wzmiankę zn:ljduj':my w l'mllięlllik(lrll Illl!/git"I'e- 
go 37): "Zygmunt Anr,nst., lubi mi('szkać w lin
-szy- 
nie 38), ffdzie ma licznt' sf:ula n:
jpi

I...i('jszY"'1 kuni; 
opl'óez I)olsl.ieh, są lalll tlll'eełiie, lI{'alłOlilaiłslii(', hi
z- 
}łańsłiie d-:.iml,.t!,. malllmu'lsliie i wl)H'alle lwJsl.ie ';,1'- 
'11'Od'lIihi. 'V 1'01... 1560, mial lil'M do 2,000, w 1»6:) 
tło 3,000 koni. i tal. jc luhił, że z b'lulnością I.umll 
z swy..h st.ajni ,liniował Iwuia." 
,V ost..tfnit'h ('zasa('h sławiły się konie l.,
;,:d(" 
Dom;nU.(t l'(1(/-:,;n.;II((, Sf:u'ost)' Żmndzl.i('ffO (;m',
ki('- 
go i PIJdoł..dde. ł . :" 1 l.\ 
nziś najlt'I)Sze konie w cale:j f.ił.wie lJosiołda 1)0- 
wiat Zawilrjsl.i (Swięciallsl.i). .. 
U wsz!st.ki('h lH'awie pMllut'uycla narOtlów, są 


37) Parni..tniki 
w ie.a. I 
58) Pami
tnik.i 


do Dziejó,y (Jawnej Polski Niemee- 
, l 
Niemcewicza, I, c. , \' ) 


...
>>>
108 


tysiączne pOtlania m)'lulugiczne o looniacll. O JWllhl 
./mbi" (karym), 0luHvi.'dział lłot'tycznic 1""tllJ'zelł,..;ki 
to wszystko, co z list Iml" zasłysziłł. ZI'zcbiecl"'I'- 
lilIIla zwallY LiJl.'Uwt(t.
 «(łłomienist), w swuim bicgll 
uZlliłl
zał drurr
, 0l
nistą taśmą czyli błysl.a\\'il'ą. 
'H 'V Skandynawsliicll Sal
ach, ez)'1i mytologicznycII 
Ilo\\'ieśdach, najhardzi(j do Jitcwsliich zbliżony(
h, zuaj- 
(h
j('my nastęlme mniemanie ludu: Otlhl cllf
ąC rozt'- 
111'zeć się o dawne IJOwidci z wszysU;owi('dzącym 01- 
lu'zYlllem IruIHl'I'ufl'Jli,
'-'m. l)rzyh)'wa do jego pałacu 
i między nimi wszcz
'na się I'ozmowa: ,,\ \. 
OrliII, "'ititj "-at'lhl'udni, w twe progi wclaodzt!, 
JłY ciebie widzieć, ellCę nalH'zó.1 wiedzieć, 'zyś ty ro- 
zumny ,,,szystko, wiedułC)' oJbl'zymie'l , ...ffl 1"fI! 
Iru/
Il"'lttlller. liłtłi to z ,llIdzi, w nU;lu mi('szJ.;a- 
"hl, do mnie mówi? Ty nie wyjdziesz. z naszych 
,mieszkań, jeśli nie jesteś mędrszy. I 
Otlil,. Zowię się (;('1/It'I'u.II." (\\'ędl'owuih), zdrożo
 
ny jestem, ulłrarrniullY I.w)'ch mi.
szł;al'l; l
ośdlJY b'ze- 
ha, dłllr,om się IlIłał, ab)'ś mię Iu'zyjiłł oJln'zymie! 
""(lI
/""1Ullte.". (:0 ty (.a

IłI'ndzie, o JliłSZ)'1Ił pro- 
&"11 mówisz? idź do sali i stadaj: Ziłl)f buj.;my, MÓI'Y 
zlIa więcćj, 
ość, czy stary {;aduła? 
(;u!/1I'I,l.tIlr. Uhorri człuwiek, gdy do hognter,o przy- 
J.ędzie, mówi dobrze lIII, luHczy. Gadulstwo, sądzę, 
niestosowne dla tel
o, co (łł'zychotłzi do łłł'zezUl'uer,o! 
""u/
/n'llfl1l('''', (}owi(:dź (;allradzie! Cdy clwesz 
na 1)I'or,n, twc:j slU"awlloś.'i da'
 dowód: jali się zowie 
liOJa, co hoJ(:j .'iiłB'uie. dui lliul rodem ludzlhn. 
GU!/Il'I'a1'tll'. Skin/lu:i (gł'Z}'wą bJysz('zą.'a) z\\'a-
>>>
l 


109 


ny, IlOł
odllY ciąrrnie dzieil lUul rod(
m ludzkim; z ko.. 
ni najlt
pszy między jeźdzt
ami (,'eitl.qotom); zaWSZl
 
się lśni grz)'\va I'umakowi 39). f 
"/(lf
lł1n'łltIJle'l'. I)t,,
ietlź Gagnradzie..,: jak się 
zowie lwi., co z wclłOdu c:iągnie noc na dobrych 
\vładzców? Im: 
'"
 t t , d ""'I'.' ( i I ) , 
. dlg1f'l'(l 'I', ""'111'1,(1.'\:" grzpva zmarz a zwany, 
eo kolt;j ciągnie nocy lUul dol)r
'mi wlatlzcami, z wę- 
dzidła I)allają co r
Ułek kl'oph
: zhłd powstaje na do- 
I ł 
linach rosa 40), 
. i ł 
'V artyknle II", J'J. ltlt/.Cit:jm.ł'sh.iego "\thenaenm 
tltldzial h'zeci. zesz)'t (h'uł
i). czytam)': ..I)otllu& pieśni 
SłowaMw 41). Uujała na IWlłhl zwanym 1'atosz hia- 
la ksi\
żna, pI'zeskalmjąc szczyty KaJ'pat, Oczywiśt'ie 
powstała ta Imjda z lłOdania dawn('rro o IJOlowaniu 
dziewicy (Uyany. wSI)ólnego wszystltim Intlt'lIlł), o.1'a- 
tO.
-:'lt cz
'1i 1'ltt".
;'I. tu jt.st D:.;mlzie albo l'e'l',Ulie, 
t
(
1I :\Ierkłll'cgo, tudzież o sam)'łlł lUerltllrym, czy1i 
Rodt'gt1śt:że jeżtłżąt'ym. jak u
ult'lbiai.scy. I)rawili sła- 
\\'ianie,jnż to ua białym (w('dłłłl
 nal'otlowego pOtlauia). 
już na czal'u)'łlł (jal. mówili Litwini) JWl1iu. Ten to 
7'ato,
z szul,al sw"j('
o s)'ua (UOtlt'rrłsta jak rozumiem), 
. If' 


39) D7.ień, ,
 
40) Alfdder, ojciec WIIZYllłkich bOlów, ludzi, w
zyst- 
kich rzeczy, ktore i
go !litą zd.iałane zostały; dał nocy 
i dniowi wozJ do objeM!auia ziemi. Naprzód jedzie noc 
Iła kooiu Hrimfax8 (zmarda grzywa). z k&órego w
dzideł 
co rano pada lIa ziemi.. rosa. a za ni,! dzieu na koniu Skin- 
fllxe (iasllieiljca grzywa).-(
owa .I!:dda), 

1) J. Kollara Zl/ewauky, dr. 13, 15, 


....... 


...
>>>
110 


szul.al oj('a 42). U.ozumhmo tal.że. że uw Toto.\'z jest 
",ł..śnic ('uc1owJł
'm I 
'm ł.onit'lII, łitUI'Y jaJ. bl
'sl"""i- 
ca przt'l,ir{;a uit'zmiel'zolU' llrzl.sl.rzt'nit', dają(' się do. 
siadpvać ulubit'óc(lnł swoim. I)iękniejszy obraz t(:j 
sceny zli.tjc1uj
UIY w I'irśui rusl.ićj 4
ł), rrdzic pic:wc., 
DJięsz.tjąc w)'olu'ażenia, powiada jak Clll'ześciaJlstwo 
zajlllow..lo IJOrraóstwa lIłitojs(
e, niwe('z'łc stał'OŻ)'tJłe 
J)ahvany. Śpi(h\'a: o liOUill ze złotą, F,I'Z)'Wą, jr.dwa- 
, .. .. 
bn
'm o
OJł('m, srt:b.'nemi hOl'ytiuni; jal. ów kOIł CI'ZY- 
wą talią ol.r)'t)', leci zamhłtając ziemię, jak kOI'ytcm 
lupie krz(Omit'ń, i jaJ. z t('{
O krzt'mienia ł)owstajc Cer- 

i
\V Z(O trzt'mn kopułłuni i oknami dwóma, \\'
'cllO- 
dzącemi na zadu_d i na wsclaóc1,"- J 

,\' I n "i. ',. III 


9i I' j o -ł-:IQ
pą
-. łOn . " '1 
L f' 
" bu Ż (I) 
 , 
li R H. 
'\ (T .. r a 8). a 
 , 


II, 
O
 I I!
' 
.. . 
 ' 
0\ ajwięl.sze to z europcjsl.ich iwit'rząt, (1zisiaj jest je- 
dynie w samej tylho I
i&wie, wIJUszczy Jlialmł'ie:.sk.h=j 
,,,idziane. Opisanie, tt'Co olbl'zyma nasz)'(
b lasu w , 
oraz slt'dzt'nie o nim pod wzg1rdelll lłistoryi natllral- 
n
j, znajdzie t'ieł;awy ('zytt'hlil. w ł,ismat'll P. .larflc- 
kiego, i dla t('co tu się na() niemi nit' zashmawiam, 
. ..( 
42) Tatosz hldda Janolza, Janosz hlada Tatoszlł, q 
.Kollora., str. 14, 436. Dottll wy
okł górti połoł.onł na 
granicy 1\Jorawii i Węgier Radegaltem Daz)'wajł 
ło- 
",a.c)'. 
43) U Źcgoty Pauli Ił aLI', 9,
>>>
111 


Powit'm jt'tłllo lo. ('o 
glem. I · ')1 
, 
Znl,r w' '.itwie I'ozmaitt' ma nazwania: w Gro- 
dzieńsl.i.:m zo\,'ią go ZlIbl';''1. w Trucliiem. "'ileilskiem 
, . 
i l"owil'.Iskiem '1'II1'a.'1, na Znł1u1zi Ziobris, a w 1)I'US- 
saeh Litewsłiil'll '1'111';.'1. , 
'V całćj Litwie 1)t'lno o IJm iwit'.'zll najrozmait- 
sz)'ch lJOdai.. 011 się pocz)'tvwał ob"o{łt'
ł l'odzillDt1 
. 
 .... ... . ,.
 
ZJ(
III1. I)owuula
ą, lZ 1'8Z11 Je(lnerro klt'd)' horda I a- 
tal'óW, zb1iż)'ła się Im Podłasili, wszystkie żubry wy- 
szły z Białowieżsliićj ImSzt'zy, lulały się w tę stronę 
i swoim ryl;it'm otłstrasz)'ły najl
zdnił.ów. 'V pieśni 
gmilUu1 T
łtarzy rozm.łwh,j:ł jal.imb! sposobeJII pO\V)'- 
bijał' Żubrów, al,y im nie b)'ły }U'zcs1.kO(lą do zdobycia 
Lih\')', . 
Lall.liaj 
a/llj(l., '1l1y.'Iz,k(lj plls::.kllja, 
'1'(dO'l'rj jOjlf.. juje/li ktt rjtl: 
(."(/.£118 i'l', du'a"ttj, cziOlUlj Lietll.lVoj, 
..." 1"1'8 'Ił';,'aj ,'łfYP'I'II.\', u 
;o/n'rj lJiktlls. 
lłttjptlf.8 'wb'lls pt"'g(tll't? 
liojp żiob,'elll8 iSZ1W}ki-lIt? 
1r;"ttj miUelwj. ź;o/n'p"j ga/bwj. 
1.";ek.'I su jem;,'I 'Ile ptl,
b'allluse.'1. 
Gl11la d,mwt1/t glllla kolbeti, 
JJlfl'l'e l J a'I'plallk.\'i, lM'i ,mll'II!J!';' 
1."('8 'wił'łl alUm, '1uj 1.;0/11';'" 
1fe koj 'Ile pUl'gale,'Ii. 


z lJOwieśd lUtlu zaslyszł"Ć mo- 
, In s,...] 


. 


ł 


p o p o I . k. 110 
Łany zielcnieją, lasy kwit.llą, 
Tatal'zy jadą, jadąc I'ozlllawiają: 


'.
>>>
112 


Pi{
knt' są dwory I.itewskip. 
L(
cz mężni ryc('I'zt', i zajadłr żubry. 
. 'Jak tych rY('Crz4ł\V zwyciężyć? 
.Iak tych żulu'ów wynisz(
zyć? 
n YCt'l'ze oll)l'zy my, żubry sl'or,ie, 
Żad('n z nimi nit' stoczy \valki. 
Uosyć myślil
, dosyć r,adać, 
l\Iorze prZ(
IJłynit'sz jesion przychylisz, 
I . , . · Ił ' 
.t'(
z alu ryccrzuw, :un zn ro\\' 
,Nigdy nie zwyciężysz. 


. 


Ze skól'y żubrów I'obiono dawni(:j tal.(
zr 44). 
z rOł
ów Imhary. Znajome jest wszystkim lJod.Ulie o 1'0- 
r..H
h tura zabitt'go przez Gedymina, na rrÓI'Z(' zamliu
 
\n:j w 'Vilnic. Z rogów żubra w złoto - OIJrawnych. · 
nasz wit'lki 1ritmttia 45), traMowó\ł mona.'chó\\' llół 
", 


" 


44) (R
kopiJm Dominika Jucef1llicsa. Notatki Dynni- 
.."sbPau!tiew;('z,a). Dwie larcze '-librze, zachowane w.Bau- 
Mu (dębie Paszkiewicza) lrzy u Ś. p. hr, Jersego .Plotera. 
i jedna D Alherta Gor&A:lego w Sał'Olach, polwierdzajt 
nA.ze mniemanie. 
45) Witauti., jelt to rzeczywilte nazwanie naszego 
Witolda, którego Polscy kronikarze i historycy rozmai- 
cie ochrzcili; raz li nich nazywa sit;! Witold, druii JYi- 
tołd, u nakoniec Ir,t tJ",d. Lud zawlze nlłZywał go Wi- 
taut;sem, nazywa nawet i clzi.iaj tak, w swoich poda- 
niach i pieśniach, Dzięki Krau.ewslciemu, który po sta- 
ro-litewsku Mindo,,'sa opiewa, który nie po polsku ani 
po rUlku lłlendogiem, Mindowe, lecz po naszemu, po li- 
tewsku, litewskiego Księcia Mido
.em, mi'Duje. Czas 
te
 i inne znamienitości nBlzej historyj, właścIwie na- 
zwać, wrócić im dawne imiona, dawne nazwiska. Czy! 
juzcze długo ten zarzut na na. ci.iyć hędzie, i£ oaszych 
przodków i z imienia nAwet nie IUłamy? l .
>>>
, , 


lUł 



it'ździe w '
uf'liII. .}Iialy to b)'ć rogi żuln'a, zahit.flgo 
p.'zez Gf
dYJllina" 1,1", t;.i.', ł. 1I1fł-
jlnfl¥' I I" i'lI 
.... ł Na sla'lrz(
 ŻUIU'Zf;j pol.rojOluti w paski, i)is'Hło da- 
wnif;j l)('wne zgłosl.i i wyrazy; t.c lłasloi zwijallo, za- 
szywa.,o w inną skó"ę lub l)łółno i noszono na sz)'i. 
Ił)'ł to 'amnlct (whraniająf'Y od śmif'l'ci, na IJolu bitw
': 
rrakicll amlt1f'tlhv i dziś wich
by nazhićrać można 1))'10. 
Ni(; rz.\(1I.o wil'Śnhu'y dają j(1 swoim syn. lin i krflwnpn 
idącym w 1'('buty. 'Vszystl
ic są (lawn
j (laty, ho dziś 
ani sl.óry żuhr.l dostać nic l)odolma, ani są taf'
' hu1zie 
kt.()rzyby umieli potrzebne litery napisać. 'V rf'szcie 
!IIame zrrloski, albo .'acz(;j znaki, na amulf'tach wyra- 
żonr, świadezą o dowod11(
 ich staroż
'tności. Mnie 
się 1I(1alo trzy pOfłobne paski dostać. "T )'obl'ażenia, 
znajdnjąćycll si\, 'na nicb 1H\I)isów, znajdzie czyh-Jnik 
na kOllcu dzi(,la, Napisy Ic, czy nie są' to czascm 
,',my?.. Ił .J i .1 u\\ 
 
.)1 Zflair si{
, że w stal'ożyŁności było mni(-m.mie, iż 
niektóre rllllY miały llatłlJł'zyrOflzone własności. W dzit'- 
ja ch Sloandynawshicll czytamy 46): że B"1t.lwf/iltla 
obiel'uj(
 Sif/,u'dtI1ł 1 i ol)jaśnić rÓ7..nif'ę '.IIIl, jat. n. l). 
"mlY zU!Y";fztwa, które zwyczajnir I'yj.ł się na r\'ko- . 
jeści miecza, albo na skóI'z.\II)'m pasie, Ul'zynią I
o 
nirzwyciężonym; . mm'sltie rU1IY, wyryte na ,viosłach, 
kotwicy, masztach i t. d. zachownj.! 011 rozbicia; "11.- 
'lIg słowa, które uczynią rro wymównym; "U'IIY roz- 
sąd/m, które przewodniczyć bęflą jl'rro czynóm i 1..\- 
miaróm. Te l'lIny były to lH'oste litery, którym przy- 


46) Re"ue de Par;. 183'. 


, 


.....
 


15 


.
>>>
I 


114 


pisy,,':mo mo(' mar,iczllą. T
'1łl s)Josoł.em, rllną o('J.ra- 
ni..jącą od zmi('lIni.,twa Iwbi(:t h
'ł.. r.łos
a IV. zowiąca 
si\
 l'Tat/, (liOllic
czność:), w
'I'Yt... na Ind.....adł, na ,,,i(
rz- 
chni(
 cz\'ści r\'I.i luh 1"'7.nol
ciu j
łłoi('rrolwhvi
. bądź 
palca. Uuna 7'11, (7'11111',1/, to jt'st olbrzym). zr..dzał
t 
jal. Iowiadają bojaiii i lli.
spolwjIlOśĆ w 1...żMj Jwbię- 
cic która t)'U.o na ni"rro spójl'zala. Tł
 magicznc ,vi' - 
slIości run. oczywiś(
ie sl.ładają jt'ł}.nę z gałęzi nal'o- 
dowych lU'zcsądów ni('ł
Świccull)'('h ludów, kl.óI'c we 
wszyslkidł cz..sach i we wsz
'st.l.irh cz\
.ściacll świata. 
wic.'zyły w tajemni(
zy wpłpv sMw i litero Co się zaś 
tIczC zglus(
k, tu źl'óllło t('go lUuit'mąuia latwo 1.lIa- 
Jeść w ciemnocie ludii, l.tól'elllll pi(:I'wszy' I'az zost..ły 
one odkI'Ytc
, alho w znamioll1lj
łcelll uazw
łllitt każMj 
Jitel'Y' Ił lói ni(
 zna "lIllił
Z
'(
h zlluł'z(
i\ ltoJsloiego lub 
I'uskiego alf'ab(
t.u: jJtl(JlJI.. IluMe, ('('/ml', Dawal, al 
./11,. llltki, i t. d. .\ 
Pierwia'i .liO\)'a iłł ŚĆ l'lnł, równie juk i liter grec- 
kieJ., skladała się z szesnastu zrrłosck; lecz olla nic od- 
ltowiadal
" alli w l)OruIIII.u, ani w wYIł1ółwiuniu glu- 
skóllI aJf:aJl(,tu Ił
Hłlllllsa. Jt'dlllt ..mt'd wy.'aż
lła i Ił 
i l', (h'urr
' IJ i '1', l,ł'Z('('i
, 'J, O, )T, .4E, .LJ T , T/; po- 
.'ządek ich b
'ł lIastnmjiłcy: ll, U, 1'11, O, B, li, II, IV, 
i t. d. a każIlu osolili e miała zllacz('lIi(', jalw to: Ji', 
/e {srebru) O, 11." (isla'u), 7'H, tlIII1' (olhrz)'m), 0, 08 
(dr' wi), 11, '1'eifl (kOllll&ł juzda) i t.. d, \ ! 
Zaslallowiłł
m się tu ni('co oJ,szm'lIic nad zlIacze- 
uiem run pć,JlloClłlł'b, ydynie dla tego, Że one mają 
nicklćll'ł' podobi('lłslwo do tleh, j
łkic znajdujemy na- 
Ja'eśJonc na ':nb.'zYt'h paskaeh \V Litwie. 
 
ł 


.....a. 


, 


.
>>>
- "'I 


tł-., 


( 


JE 


II. . . 

 . plOT. E allopoJOBaR 
ł !Ii'. BHnbHAo l'" 

 .J.()15 t. ./VJ
._- - 
 
-
 -- - ---=== 


L' 



 :dI 


4ł 


" 


(E l 


-Ii j 



I'V Jlml iti fil I . . 
UIt.a:;li wyczajny lo źwi(:.,z we wsz
'stJJdl ,,'i
'lis7.
',' h l a- - 
... 
s:H'h Litw y i łłu..ł:nuh'i. ""ieśnia('v U:'7.\Wai:ł 1"0 } )o- 
" ',. " "U , 
SI)olide tmwe'l'zem (
":'flliillit'toi,'i). Z jal.i(
 pl'zy(
zyny1-:- 
- . 
nie wiadomo. KOI'yta ,;(,I('lIie sluż
'ł)' d:nvllit:j (1IO(Uug 
pewieści ludu) do SIIUl'7.:łclzallia ('za)'()w lIa nit'lu'zy- 
j:wiół. Te kOIł)'ła na tll'ohuc ł'zęś('i lłOsit'l.anc, JłOmi{'- 
. ł I, 
szane z J 'askół(
zem zit'h'lII (IJ/e:,tlt'lI '1 i,'i ) , i I'ozs" p aue 
, . .r( 
W uJlozie WI'U g ÓW, zlIIuszaly i('h clu 1It'i('('zlii. . . 
. " 
'. .a'l 
Kość ogollowa t('ł
O źwit"'7.f,'ia starta na mialliie 
('ząsłki, zmi\'szana w wócl 
e i d:...a "t'Wlliłh
 lolożni- 
, I 

y, ma ulahviać )or'ul. ',. 
. . t fł'(m II' 'U[ fi II' 
Iłt I.... 


=


 I'J' 
ł 


. /"l) I 


,,' Ił 


Ul 


- K 


U' Ó ...0 


.,.1 IC)41 


-O'lb (J a .. t l .). 'I,( 
lł( -..łn' m -ił
 
OJ {Ił tOWiłł'zysz i sp(lJnil. Iwa('y rolnilia, sZ('Z('ł
'łluit
 
'v Litwie właś('i\Vt
j, j('sl. ni('odJtil'it' poh'zt'lmc'm źwit'- 
J'z\'t
i(,1łI dht kaid('go wieśni..lia. 011 IIIU "JraJ)i:, lłOlt', 
zwozi zboże i siano, a nal't'szt
ił', rrdy się z('starzeje, 
s\Voj(:m mięsem dodaje smal... lialłuśeit', któ.'a u lIa- 
s7.)'ch I'oluil\ów zwykl(', }WÓCZ soli i lir up jęczmit'uuych, 
Ż:UhH
 niema zal.ras)'. 
Jest to ,,'ieJliie świ\'lo, ił j:\liJłY ludzie stal'oświec- 
..y nazwali '1'(lJ'itas, w tpn dOlllu w ł.tÓ")"11I z:'rz
'n:,ją 
starego "'Ohł (bo Ha młodego nie staje uasz)'łu dobro-
>>>
116 


t 


C7.YMCtf11 i żpvif'i(')óm wieśniakóm). 
8zaj;ł sia
' 
"zyscy sąsi('(łzi i ncztllj;ł 
i zabilj. _ , 
\ ('to 
'" 
I\s. EI'azlI1 IzOI)oJslii )Jowia(la: że ,\,(,(n(
 IIJni,'ma-_ 
lIia hulu Ulil'aińsl.i('l
o 11 7), wszysU.ie ł źwit'l'zęta (10- 
mowr, w niekttll't' no(')' lIast\'lmj;ł('(
 1)0 IWWllych dniacII 
świ;}tt'czllych, pl'owadzą z sollą l'OZlnOW\
 lndzkim jf- 
zyki('II1, rozmów ty dl podsłuchiwać 8i\' nit' godzi, l)od 
utl'ah} życia. lUi('mani(
 t.u, j('st wspóhu
 i Litwie ,vła- 
,.,. .' . ,. ...,. 
S('IW".,_ a talozt' Znnulzl, )'.'lIssom Lltc.'wsklllł l Rmłl'J- 
I'nsi, a skazl.a, ł.tÓlq lis. bOlłO}slii opowi;\da, l)owia- 
. ł . "u," W 
I'Z;ł. SI f. WSZf( 1.1('. 
.,rll ' j. .. 
Oto ona: . 
I . . · 
I Pcwi,'n J)Orr at )' rrOSI)O(laJ'z wyszedł tajemnie na swą 
oJ)()I'\
. w no(
)' IH'zCtI Iłowym I'okiem, aby l)odsłuclm
 
roz.nowy SW(
rrO (loh)'tku; 1'0 I)CWlu:j chwili o('z(,loiw;ł- 
nia, l)aJ'a Ilajładnif'jszyd. siwy(
b wołów, naprzód się 
l)()łoż)'la, inlłc woły l)ytał)' ich: dła czego tak wcze- 
śnie się ł,ładą i czemnhy h
'ły snmt.u('? Pytallc odlJO- 
,vi(
działy: "jak nam sir nic smueić, jal. nam nie 0(1- 
pflf'zywać, kic(ly jUb'o nim się (łzie). 8lwiu'zy, bę(lziemy . 
wPl'zężonc do najcięższ(:j I'oboty; -;ł. to jnM.(
 spyt.ały 
inn(' wol)"l- ah! odpowif'działy pićrwsze: - Nasz go- 
sllodaJ'z (lobry i łaskawy, mi;łl nóg ,,,ić jak długo ży
, r 
a tym czasem wyszedł ni\sz(:j podsłlu'biwać .'uzmowy, 
i za to ł
j jf'szrzc uml'zc nocy, a my brdzi(:my' GO 
widIi jUh'o do' gl'ohll."- Nazajuł.a'z o(lltyl sif. pf)

ł'Z('J' 
gOSI)od.u'za i I)al'a siwy('h ""jładllil1szy('b wołó\v odwio- 
zła rro m' s...\.t.;'I'Z, 
. I' 


Natt'nczas spra- 
na objedź, zal)ój 


t 
 


" .. \I 


,.eta 


" 


... 


47) Athenaeum Oddział III, zes.yt 4, atr. 6łł, ł
>>>
117 


fi'" lło\Vuluość i łagmlność t('ł
o źwi('rz
'cia; oraz j('go 
lu'aeowitość, (lal)' 1)0\\'011 do ntworz('uia uast

l)JIycb 
ln.z)'slów : 
l 


111")(10 i I 
'l . II 
-, l'" -Ił ..n 


,,1'1'llC'
it. jak '111M 'UI l J1ll yll.... 
"Jllk wół 'IV jm":,mie". 'HI 
",role! '1/ 'wole!'. 
i t. d. i t. d. 


.. 


Iq 


T 
-HN



 lit j 


. 
ił ł\ 
,,"\, ff 
'1.1 L ił' 
. lA.. 


.nd. 
tri t. 


ł
 . 


... 


-K4 


)'t'" 
. nq " J .. . 


II I I 
P I E 80 


tł' 


I 
 I 
1,)1 ,I 
,I . .. 


I 


,d ' 


, ) " .,"( 
łrIiN'uość lJsa, j('go zrnyśllltlśtf, O(hvagę i t, d. i t. d. 
Ol)isywali obszernir llaluraliśd, 1)U('('i I'ówni(.i mul h:utj 
l)rzymiotami się exa1towali, l)o(hmia mytologiczne l)ól- 
110('nydł naro(lów, uhtiłuj.! w t.)'siączne I)O\vi('ś('i o tym 
iwicrz
('iu; lłOwlal'zać je tutaj, b)'łoby zbyteczu(:IU, gd)'ż 
iadut'{;o nic mają związlm z pOlhmiami litewsl.iemi. 
1.\ I..itwiui huł wojCłlIł)' i otMauy łowit'ctwn
 psa za
 
I'ówno z Iwnicm eruili, Po śmierci nawet r.\ZCIU lm
 
lili idl na stosie z dal.uni bohab:ł'ów. \ 
Lutł l)rosły, uajwifC(:j l)sa i liOrrllta uważa. O 100- 
Uucie IU)wić się niżt:j; lłi(
s 
j\Ś II widnial.a j('sl to sta'ili 
i przyj,U'i('1 dOllłU, ltl'zt'l)owictlnil, powtttbt'lIi.. lub zł(:j 
(loli, jc(lnem słow(
m, nMztwiona I)J'awic istota, ,V Y 1.- 
SZ('C o towal'zystwa hulzi(
, Ctly id. 
uicw aż do Sl,ą- 
}t'...łshv.t l))'awi(' ltOl'lIsza, \V s\\'oi(
h łajaniach i kłótlliat'h, 
obfi(,it. zw)'loli el)jlełłłllli l'sit:lui szal"ować; rolnit
y I)ić.. 
(llli l)ł'zcciwuit', u Ilicll Iłil
dy, nic lłosł)'szysz al)y 1;.0&" 


(8 z n '" "),
>>>
,. 


UH 


i. 


lłs.'m złujano, owszl:m lH'z.'f'iwnie, wszystkim te&o 
źwiel'z\,,'ia za Wzór do naśJudowallia lłmh.ją. 
"r r(,żhy z lłs.IW l'z)'niOlU', s
1 m.stnmj
I(
e: "q 
J.'śJi lłies j('st smutny, I'olmje slmlh'k dla domu. 
j('śli wyj(', IU'Z('ltOwi&lda śmi('rć, gdy się łasi i og'ollem 
,,")'wija, szcz\'ś('i(. i I'adość niez
"\'odnie, nastąpi, je- 
śli je tril\vę, zwiastuje deszcz, a jeżeli mł wszyst- 
.lii.'b czt.:redl 'alm"'ł rozci
łgni\
ty leży na lu'zncłm, 
jest. to zlJal,i('1Il ulJaMw Jub wi('Jliit'b mrozów IU'zy dłu- 
goll'wał(:j IUl
od1.i(
. liaida gospodyni, &dy piecze cblćb, 
ostatni majelilii )uwlH'łH". lłsU oddaje, ma to PI'z)'spa- 
J'ZiU
 wsz('lki.
h rodz:tjów z)'OŻ:I. 
I
i('s lIlIIsiał nie&d)'ś nalcŻeć w Litwie do istot 
ubóstwionych, kit'dy w olwlniku lłis&lnym po litewsku 
1)J'zez Disk ul,a Żnllulzl.it'r,o Tm'(
-:.eu,."kie!Jf' czytalIl y: 
"J'uł1U'skiet wi
'as P"!lUlli",tes blU'tll.s, lJallle,Ykiet j'f;łUiIt 
pumillielillts, "szwe/lskiet Slt tikl'OjS tm'llajs Dieu'u 
Jz,'1allitfljau6 'IIUt.ill, swifte;" di(lż"a alpu 'kus /iala- 
liku lPi"'U'I1 SZUlętlljU, a tahiaus pameskiet atm.;'Ilimus 
S:::.uml'll l JJ 'oceu,"ik,t 48), '1leS tl
j i'l'a (JłJ'l'fJzlla l)iewa 
-_41' gili mb SldigiJ,ti boisIt i,' P!/hliJlga źUliCl'i, Slt 1lWltal" 
tJielbietoju, 11'i,'SzlJacziu twh,tibil'S i t. ... 49)., J 
.h 


po pol. k.... 


"Porzućdc Wsz]'stliie Jwrrallsliie sw
jo lII'o('zysto- 

('i, porzuć.'i.. W:łsze ))amilJi('kły (to jt'st /Jz;ll(!Y), 


, 


48) Atm;n;mall uunum proct!U'Tlilru, zapewne była 
to jakai uroczystość ł'0gań
ka naazych OjCÓłv, lecz oprócz 
tego wllpomnielłia, nice8my o niej więcej dośledzic nie mogli. 
49) Archiwum Hiskupów Żmudzkich wOlIIiadach, 
MaC... _ dot.. 4, falc)'ltuł pod liter, W. .Bo
>>>
119 


a obt'llodźr.ir z Ilrawdziw
'lIIi słnr,allli nor,a Z!mwit'if'hł 
Jlasz('go. świ{'to i Wi..U.łł UI'O('z
'slość ". sz
'slkich S,,,if- 
ł'
'ł
h: a nujhardzi(:j, purzućl'i.. 1J
'ipolllill/;i 1JS'łu, P"ll- 
c'Uł,it!/t:I,. alhowi('1II j('sl. to obraza Uu(:a. Cz
'ż można 
bowit'1ll IH.równać bl'z
'dloil'r.o. i zł('C'o źwit'I'z{'ł'ia z na- 
sZllll l)ulllocnilii('1Il i l)ast,I'I'ZCIll zast"IIÓw, i t. d:' Ił 
.I
II ))al(
 w tymże samym olwlniku cz
'I,am)': in 
. .', . o ., ,,1,'0. lJt1.s .im','i,t p"gml;,
zlill,'iz Imda.'i, .im,s 'l1'lI/- 
gidami pi'l'ma Y'I' lla,'ikltlilli litlllslli dllod"te 8z'lm
i. 
'wie,'illami .iog taj olues'!. 'II'ltnlllf1lS skul,'ia. () lJit''Ił'e 
'l1w,tsul lioliij tarlwj tlilIla ! 1"e. tuj lte tO'lIIa tm'nn.;, 
. 
tlij i,'({. sluźelllikltj 'Ił,ellt;,,! Zmmu's I",'ibzrziolli.'i! 
pm'se'l'!lu .1,tmis 'wtl'l'dll. 1 ' 01,0. .',':.all.s CIU';Nttutti, 1)1"'- 
stokiet saflla Ilel
zi.t;"U. '1II.(I,t,¥. ]J'I'OSZlUt y'" me/d:.;,t. tilIt 
rmut y'" 'k"lUtja P"ltlittt L'izgtlllit'
ilUts Ś'Ił';I'ta, lte dm'i- 
k,et sa'l'nudas d,.l Wat'd(t J,,,ltdilm. ./WIS i,
'z ttlS pll.('zios 
IJIt'l'łWS kltriaj p'I'ijl'miet J,'tlUl Y'I' li.'l'ttllja Dif'Ula, tt,l- 
J l .. .. b ' , . ' 1 ' ł / . '., . d 
onate t ,wl,a fJ(
lS('J e,'itIJeJ. 
sate t,a l'IllliaJs 0.,.,1'- 
'lUt IJieu'a. dalillilittj.'i didzittllse altt świf'ta bltllkit,t(t. 
lim' Iszgllltitois mlls,t. '1ł'o
.fJi1Uli11(t Ż'l1wm's sou'a I,'t- 
'lUt () !/i'I'dilla sau'a Ji:,'altjlt. () .ill'll.'i blt(lo1lł!l d"litli- 
kais U';.mlł, du;',t'lIlt (lml!/iazk",. S-:'Illl;.łl (Im'tJte amlll 
dalillikaj.y, dlwdami alliems is':. sawa blt"łWS. i t. d," 


-, "" 


p o I) o I . Ił.. II. 


. , . . . .. "Jest 11 was pogallski zwyczaj; wy jt'dząc 
pierwszy i ostatni kfS daj('('ie IIS1I, wierząt". iż t.o IU'zy- 
niesie korzyść dla dOlllu. O noże lIasz! jacyż słudzy twoi! 
Nie, to 'lic twoi słudzy, to są słnżalt'Y djabła! LłHłzie 
chł'ZtścijaBie! 1'I'zcstrzcgam was w imię Pana . e z u s a
>>>
. 


120 


I, 


C Ił r y S t. Ił S a, Z3łłl'zt'sl.allcie swoich nir.czrstyclł ZW)'- 
cZ3Juw, PI'USZę was i zahlinam, na ł':my i krew pI'ze- 
laną Zbawidt'la świ:\t.a, nit, czp'łcie wstydu dla imie- 
nia Iiatulit'l.h'ł
O. ". y z t)'ch samydl ust. któ.'emi, 
prz
jlUujt,ci!
 Cialo i lirew nOł
a, dajecie dde.b, .bł'zYtlkitj 
.bl'st
'i. .Jesteście u
zestlłilialUi darów Uożycb,lIczt'st- 
nil.ami najwięhszt:j uczty w świecie, w którt
 Zhawicid 
nasz naJ.armia laulzi swoim Cia lem i napawa swoją. 
Iil'wi:l I)I'zcnajświętsZ:ł' A. wy .brdąc ut'zestnil.ami 
wsz)'stłddl tl.u'ów nic.bi('skicb, czynicie psów łlczl'stni- 
loami t
'cbże darllw, dając im ze swoich ust, i t, d." 
Zash'zrżcnia teł
o, ze wszech mia.. najrrodnit'jsze.. 
go Pasterza, }Ji1nują si\
 i dzisiaj na Żmudzi. 'U})rze 
dZ('ni(
 jNłnali z czasów }UIr,allsJdcb jesz(
ze nic ustało. 
z I.ą jednało różnicą, iż huJzic dtH'ośli nit
 l'zucają }Jierw- 
szego i ostatnit'go k\'sa, z ust swoich, dla psa, lecz ka- 
żą to cz
'nić dzit'cióm, któl'zy jeszcze (IQ lioJłłUuii ś. 
uic }H'Z)'st\'powali. \\\
 


\ 


-
:j l '
ffjf:m
-
 

 


" , ł. 
'
 


fi.. o To 
(D.. a t i n a.). \\ \. 

 
h 
WIIII)Ocluulz('nilł lwIa, aUlo r.u'z(:j kolki, Ilast\'pna jest, 
u ludu Lilt.
wsliit'rro; }U'z)'powieść, 'V j('(lnym domn nad- 
zwyczaj Ill)'SZY si\
 zał
nicz(lziły i niezmierne. wy- 
l'ządzały szkod)'. I)I'zHwowatlzona du ostatnit
 nędz-y 
gospodyni, prosiła w codziennych swoich motlI.wb bfJ- 
gi'lti Łoimy, ahy j(:j do}wlUor,la w ni
szczęścilło I ra- 
zu jednego kiedy bićdna wieśniaczka, położywszy na
>>>
121 


ofiarnitn Ipl'lIInt'l
o Iwr,nt.ł, zr łzami błar,ała nicbit'- 
sl.i(;' pot
'I
i. u udwr(iccnic od j(;j ()omu tćj ola'opnćj l)la- 
I
i. pu tUku chwilach zcszła z nicba bo!/iILi, i rzuciw- 
szy lH"zed oezy kubiecie swoję I'\'kawiczkę, udle('iała 
znowu w lwwif,trzeo Bie(lna Guspudyni podjęła r\'ka
 
wiczl.ę i IJoszła do domu. Lecz jakież hyłu jćj zdzi- 
wi('nit'; Gdy I'ozwinąwszy fartuch. zamiast rękawit'zki 
''''t/;n;, wyskue'zyła 0rrronma 'wtka, kteira wnet lJobierrła 
łuwi(
 myszy i wyguhiła je (lo ostat.kn. 
, )) ., ) .. ł ł J ', , 
'I ZIS rr( y JUz, ma u poma u. wyo )razcma por,an- 
skic znikać za(
zYl1ają. hul zwylilc kotkę, nie rękawicz- 
lią LllJmy. I('(
z rękawiczlią N aj ś w i ę t s z ej P a nn y 
.." .., 
lU a r y i. nazywa, . t.. 
, 
, I StaU'ożytuuść wsz)'sthich narodów, ja1. to w 0ł
eil- 
ilOści prawic wiadomo. (to jcst..jt'śli o t.em wiedzą). nad- 
zwyczajll(
 i na(lprzyro(lzmw kutelm IJrzypisywała wła- 
snuś..i. "'iadulllu takż(' z mytolul
ii Pulski(
 i Lił('w- 
skićj. iż lwi hury był s)'JI1holc'lU ,t;tm'y"/' (
Zfll'oIłl7li,.. 
a takżc llieodst\'lmym ich tuw.u'zysz('m. 
"'wi(
I'dz('nie j'LI (' la wit'lkiegu 50),. albo racz(
 
!J l! 
&0) ..Mif!tlZkał w kolonii 1245 roku, Licencyat Do- 
miniklHl tak bystrego dowcipu, ił wiek mo IIpółc.esny 
Dnswał go wielkim. Ac. do..kon/lle wyć"icsooy w Ma- 
tematyce. !I'izyce i nauce lekulkiej, uc.ył Teolo
ii. 
Wsniollłszy się potem na wysokie dostojf'listwo, powró- 
cił do .wej .zkoły. Jego schyłek łycia był nadzwczyai- 
Dym. Pewnego rUD, wykbdai'łc naukę public.nie, nllgle 
się .atrzymd, jakby dla ap.brll..ia rosprotlzollej mJlili, i po 
chwilowem milcseniu, które !Zdziwiło i &IItrwołyło wtlzy!lt- 
kich, rzekł: "gdym był jes.clle młodym, tak, miałem 
trudność w pojęciu olluk, U. rospacsllłem, abym co kiedy- 
kolwiek umiał, postanowiłem więc wystąpić . zak811U 
16
>>>
122 


lłrZ('Z nierro. w
'm
'ślolła hajka a ko.
ci 1l;eu,it1r.iahlOśr;, 
powtarza się od wsz)'stl.ił'h Judów Europy, a Illni(,llla
 
nic t
lłliuu III.rai{ls"i(,t
o, które w swych badaniad, 
lwzytacza :Ks. ł
. Izopolsl.i 51), jest raz('m muiema- 
Ui('Uł rrmiulI Litwy właśch\'(:j. s 


Ś. Dominika, dla uniknienia haljby widzieć siebie ponie- 
wieranym od ludzi uczonych. Gdy podczas dni i nocy 
zaprzl)tałem flifJ tym umy.łem, widziałem we śnie M a t k 9 
B o z k Ił miv zapytuj.ilcą, w jakiej nauce chciałem celować, 
ezy w Teologii, czy w umiejęlności przyrodzenia? .Odrse- 
kłem, ił w nauce prayrodzenia, wtenczas Ona pnemówiła 
do mnie:- Będziesz według ollobistej ch
ci najwięku)'m 
filozofem; lecz. l.e nie obrałei raczej nauki o ."!Jynie mo
 
im, naltqpi chwila tV której IItraciu. nOI'/'ę pn)'rodz.e- 
nia i takim lIię oko!esz, jakim jelteś. Owo dzieci moje 
nadeszła chwila przepowied.iana. Jol was odtąd nie 
będę nauczał. Len wyznaję, raz osiatui, pr!&ed wami, ił 
wierzę we wszystkie artykuły skłarlu Apostolskiego i Lł a - 
gllm aby opatrzono mię Swiętemi Sakramentami, przy o8ła- 
tecsnym zgonie. Jeślim wyrzekł, lub napisał cokolwiek 
przeciwnego wiene, odwołuję, i cał, moj
 nankę pod 
wyrok mojej M a t k i odd8j
, któr, jest Kościół Rzymski. 
Skończywszy przemowę zszedł. katedy, uczniowie uści- 
skajlle i płacz.ilc, towarzyszli mu a! do klas.tora; lył on 
jeszcze w nim trzy lata, w największćj prostocie; pnezwa- 
no go cudem prsyrodzenia, podz.iwem wie"u; potomność 
nie ublilyła mu imienia Alherta wiel"iego." ł d 
I.eez nie Albert wielki zodał wybranym dla wznie- 
!lienia budowy Teologii Katolickiej. On prz.eniósł umiei
- 
tność prz.yrodzenia nad nau"t; o S y n i e B o . k i m! 
(Pamit;tni/e o potrzebie prz)'J"rócenia w /era;u Fran- 
clllkim Zakonu Domini"ańskil'go, ułozony 2839 roku pr e. 
.Ks, lI, Lawrdaire Kanollika Pary!skiego). .) 
5ł)Athimaeum oddział trzeci, zeszyt es wart y, str, 65.- 
RękopiBrn Domi,,;!ra Jucewicz.a, podobo 1 ! powieść pny- 
wodloi. "1 
ł 


, .
>>>
123 


., 


"lł",;ć Ilil'whlz;abwśd. Jl'st t.o talizman lJosiada- 
IIY od ('Z;lI'owuit
 i wieht złoczp'wów, a nabywa się 
t.ak:- Kol ('z.wny znlwlnie bez żadny('h zmian w szcrśri, 
"Uada się żywcrm w nowy rral'nck gliniany, nal('wa 
si\
 wo(hł i tak ZUlIlS-:.lwlłlall!/ w)'nnsi sit
 do IHlsl)'ch 
dml., 1)0 smt'tal'za('h lub za wsi
ł l)t
dćłt'l('ll, ł
dzie polćł d 
go gotują, przy JI101
npn oguiu, aż liOŚl'i od mit'sa zn- 
lu'lnit' odsianą, lu}('z(:m nową warzą('hwią z OSicZ)'1łY 
zl'ohioną wydol'ywają się z wrząl."a kosleczloi, I)oj('dlll
, 
i hiOJ'ą się 110 nst sh
ąc prz('(l ZWit'I'('ia(łłt'ł1I; loustl'('zka 
lm wzi
'('iu 1.1t'II'(:j do ust, w)asmł posiać w z\Vit'I'('iadl(
 
lIie bt'dzi(' widzianą, jt'st właśni(' szul,anym talizma- 
q 


111'111." . 
JW 


m'rll 


ł " ( 
"6hP 

Oo-

'"O
 
... ó

 


'. 


t II 


oh 


....., 


... 11 
Ił.. O Z I E .... 
(O :i i 8). 


I 


Ił 


"" 


., 
11
::i i(
' ,,,iadomo (Ua czt'ł
O w sl.ću'oż)'lnoś('i hul Lit('wsloi 
Jlazywal tt'ł:o zwi('rzt'('ia 'Illllbit'ltt't!m 1
(t:d""!1 (1II;,"a- 
Ii.
 L(I.':,(ltllw,
), i dziś lH"n.t gmin Żmutlzlii zw)'I,Jc' 100- 
zła zowie 'lllil.tuli.fi. Za ('zasów pOł
aiłsl,it'h pospulicie 
z loozMw czyniono ol'iał'Y bogt'lIu J(
snpn i l)osołią tydł 
zwi('ł'ząl slil'apiallo lwl'zcnic ś" i
'tldł (h'7.t'w. Każdy 
tal.ż(
 zalwwllc ('zytal o po(
aa'łsliitU lih'wsl.i(
 UI'O(
zy- 
słości 11"':.1,,; opispva(
 wię(
 .i(:j lu nit' wi(lzt, Imh'z('I)y. 
nzisil'jsz
' ItHll1asz mniema, iż djallt'l lIaj('z\,śdl:j 
IH'z)'hil:I'&l l)lIstać ł.ozła, dla uludzcllia bićdnycIł Judzi. 



O€-o- 



.e.....
>>>
. 


124 


-Ih 


\ , 


I B. o G .ł T:- ;,,.., 


."i\ .t 
l' 


I 


Oll 
 


)f 


- 
(G n,i .11 !Ił). 


1 


'" 


1- fi 


ł 



- 
II' 
 JI IJII ': , .. I l ( .' 1,' . Ił i . t 
WI aczynaJi!C., (W O1'lgllle, ue ..'('riu\\' I Z)'mliUl, wszys - 
liie lI.u'otly lI,ullH'zyrutlzone wlasllośd li l)rlYI)isy valy 
liOgul,owi. UhtlJiony tfl bl' ptal. 
Iiłrsa, (
odłu czuj- 
I 
lIuśd. 'V mil.ulu
ii SluUHlpliłwsl.i(:j ku
ut IH,wuływal 
I'ycerzy do boju, a SZ(
z('
ciJni(:j idł naczeJuiliił lleJ'/,o- 
(llt'l'a 52). Lud nasz, IHI(lłllg Chrz('ś('ijaiłslii('h wyohra- 
Ż(
{I, widząc częstu na oIU'aZiH'h, oboli Ś. ]tiutra, odma- 
, I 
JuwallcC"u Iwguta, z\\'yU (('go lłlalm lIazywać 1)I.alii(
m, 
S, }tiutrił, a nicliic'dy Z('giU'('m "'-pust.ula. lU Y dul)rze 
wićmy z jaliier,o IHlwodu Iwc'ut j('st rrucU('1Il I\shłŻ\'cia 
Allust.uMw. J('C
Z rrlllin, Iłłału oZllajumiony z J
wallC'c- 
liją i hist.oryją kuścic'huł, wIII"ust tt'r,u lll.al.a ma za 
Itioll'oW('I
u ulubi('llca.' Z t(:j wi{
c lłrzyczyny i lIiłd- 
II rz Yl'odzunc przyznaj(' mu wliłsllośd. 
Głosił liIIguta lęliają się zle dudlY I upiory, 1.0- 
wiąc I
o z(
I
arclłl nieJJi('sliim, i (Ha h'go lo (
min lliłSZ 
nmi(,Jlła, iż w nory IIl1iuI'Y wYSZ('(Uszy z rrl'ob{IW, Zit 
},ićrwszćm zal)iani('m kogula du Hidl wriu
ają. . 
Tysiąl'ZHe są 1iI(
rluly (wsluiJne wszysll.im Judcim). 
i pocIania o djahla('h 1)lillajiłcych rozmaite p
iI\łIsy 
hi(:(lnym lutlzióm, .itCJ"y('h Jlłusic)j zani('ehiU
 za IIsły- 


5
) "Na wzgórku lIielhi i bUi!kn olbrzymek plIsten 
wesoły EKd,:r, Tam przed oim 011 gllłęziach pieje czerwo- 
ny kogul .Pi'a/ar. . 
Zwitny doły gnehień, pieje A811óm i do boju powo- 
łuje rycerzy pilna ojca (lIerfoduro), i t. d,H 
,stara Eddu, W olul!pa I, 58, 39,
>>>
12a 


l . 


sz,'nif'in c:łosn Iwr,nta. Pomijająr inne, ni('lnająrc Li- 
tt'wslii(
 antf'llłyczności. j('dno tylko potl..nie miejsco- 
I 
,ve Iwz)'toczf, ft .."t fD"Jifu.UJl 
 
..,1 Znajome wsz)'stkim są Ilaszt'go 'Vejdaloty wićrsze: 
" d" tU lJ 
l lit rr "T..k (
dt'c NicnU'n, mllorr ieh piastun lodzi, 
Gtlv Ilnmszvskie l l"o na l )otł;., olh..zvma' 
."Ił J J u · J' 
'V Iwło rro mok..em ..ami.'nit'm ohdaodzi, 
D II "" 1 - ( I) 
nrm pIH wIHl.le. lHl'l's r,UI'ą WYł yma : : 
' ) ' t .. J ..., 1 . lU 
('II na arCZYWI'j H'OInąc SIę IUIWO( Zl, . 
-.,iJI 
Na twardych I.....kadl &wałt j(:j dotąd t..zy
a ; 
Alli się ZI'USZY skała w I)ias('k w..yta, !
'UI 
."-ni jej rzeka nstą})i Joor)'t.a.
' I ł 
It . lu'l , o -"' U I . III ił 
..ł 
(b J('st to zwrół. do jl'dnrj rafy Nit'mnowej czy1i pod- 
wo(lnćj ogl'omłłl:j sl.ary bfdą(
t:j PI'zy miasteczku RUłłł- 
. szyszkat'b, w lłOwiede liowieńsloim. 'V l'ozmaitych cza- 
sach kuszono się (I('z}'ścić łożysko N' 'Jllna, rzeki naj- 
wi\'J;sz(:j i najważnit'jszrj, IJO(l względt'm bandlow{1 Ż(
- 
ghll
i, w Litwie właśchV(:j. Up"zlltniono sZl
zęśliwie 
wszystl.ic zawady; lecz sli(lly '1'It'fll,fI
yskićj, albo jak 
IUlcta nazywl\ '1'IUllszyslLiego olln
z!rma
 ani widźwirrlląć, 
--lUli ..osłl'Zaskać na (h'obne części nie zdołano. l)ierw- 
szy "-Ja(lyslaw IV, podwak..oć wysyłał tu ludzi I)ic- 
głycll w IlU'dlanil'c, dla oczysz('z('nia Ni('mna, a sz(
ze- 
ł
(',Jni(:j dla w)'dohyda z wO(ly rumsz)'skit:j sł;ały, l('cz na- 
IH'óżno. Za panowania Sf(lJlisłll'll'a ..4,lf/llsfa, mąż 01- 
Il1'zymich zamiarów, najwdzit('znit'jsz(:j rrodzicll lta- 
mi"ci, })OIlsl.al'hi Lit.'wski 7'!PC1,llllltz. slu'owa(lził l'Ż 
z za&l'anil'y najhi('gJI
SZYI'b inżynierów, J.tó..ym POI'U- 
,
zono wywindowanie z Nit'lIIua lłOllwOIbu:j rlllllszy- 


L V' 


oot
>>>
126 


sliic:j rafy, lecz t'i nic ni(
 doli azali, l)ł'ó,'z małozna('Zlł- 
c)"dl okruszc'il, .N".u'c'szcie pl'Z)"vieziono z A.lIl
lii, tali- 
że staraniem 'l'yzcllhttll::.a, nu....ów, dla podJożenia 
ł)rocllowćj millY, cc'lem wyslulzellhł w l)()wi('łrze skały. 
Lecz czy uurloowie b)"Ji lIic'doslionali w swojc:j sztu- 
ce, czy zb)'łc'czlIY 0rrrom rafy, l)ról'Z skruszt'uia mnic'j- 
SZ(
 jćj cz\'ści, uiezerro więC'(:j dukazać nie z(lolano, 
V 
Otoż powirśl
 rrmilllla litc
wska o tc:j skale: 
Uja)U' ł rozrrnic'wallY lU. pt'WIH'rrO . Polshic'r,o Ii.,ó- 
la, za prot(
r.owanic Jl'zuil.ów, uajstrasznit
szy('" ni(
- 
Pl.zyjaciól mocy łlic'ki('JIH
, ł)f)J'\Vał rrdzit'ś dal('ho w swo- 
je szpory ogromną skalę w celu zi..hida lil'óla i ros- 
trzaskallia uajzuakomitszcgo w Polsce j('zui('kic'rro I.)a- 
8ztoru, i niusł ją w nocy, Jc'c'z właśuie w tf lłOl'ę, rrdy 
się unosił w IUlwieh'zlł 1)0(1 UUlIIszyszlami lIacl Nie- 
mnem, liur zapiał; djabeł ,,'ięc upuścił sl;ałę i w uur- 
łacll rzeki ją zatopił. Iłl" 
-.,t I Głos koguta, śród no..y' zahłąkallt'r,o Wfdl'ówca. 
naprowadza na dl'o&ę, albo prz)'IIi.ljmuićj daj(' IlIU znać 
() blizkic:j clmcic. 
,.. "Ticśnió\cy, dzit'd ł)rzYI'odz('llia nmi('ją łJOznawać 
j oceniać C'łosy ptalociw. I tal., C'ospodynic f'olwi.u'czlH', 
Jwr,uł, pliska, jaskóU.a i iIIlIr, ostrz('C'ają o ła'or,ul('u 
Jla..ast.ują('
m dOłllowe ptastwo. Czajlia (podlurr ł)()- 
,vieś(
i rrminn) w nOl
Y I
m zwiasl.ować o uciccz(
e de- 
_z('I'h'I'a, lub o zbliż('uiu się zlodzirja; lil'nk, 'VI'ona, 
sl'olm, ost.rzc
rrają pasterza o uaddlUdzi.t(
)'m will..., i t, ci, 
j t. d. 


J\o:
ut jest zeł
al'(
JIł, a I'azem i bal'olllctrelll wje-
>>>
127 


śniał.a. )łO l)ianirlll swoj(:Ill, we (lnir zwiastuje zmiau\
 
lU,wi('h'za, a w nocy )mdzi go do praq', itI 
t" 


_


=
NH- 


J 


łł 


G Ę Ń. 
(z .. n 8 ł .). 


J 


I' 'I 


.J 



€-o- 


611
 tak t.ell, jest to znlU'łny obraz l1aszł:j Litewsł;if:j 
wit'Śniaczki; rręś nirpo('zt'sl1a, szara, z szerokićmi no- 
rr allli , zawsze ('zt'rwOll(
mi l zawsze bl,Utbu;mi, lecz 
lłrzytćm najlu,żyh'cznit'jsza w gospodarc(', z piór swo- 
ich dająra mięhkie i rosJooszne l)osłanie, a z mifsa sm a- 
(
znc pit'czystc, z podrobiów jusznik i t, d., azaliż nie 
warta uwagi gastranonUl i rosJiOsznisia? Ni(, ma ża- 
(lnego źwicrzęcia ani l)łaka klłjr)')łY SW(
ą istotą cał- 
kowicie służył (lo użytłm człowit'kowi przócz rręsi. Jej 
mięso, lJióra, gar(1ło, trzewa nawet stanowią w jcsirui 
ważny artJkuł (1Ia wieśniaka i pana; g(lyż po ołlt')łra- 
uiu (1zióbu i (lrobnych szpon"'" reszta wsz
'sLko się 


. 
nz
'wa. 
lłowit'Ść ludu o rręsi, jt'sl uastfl ma : 
# 
lł ewlly wieśniak miał uadzwy(
zaj rrłUI)ią c{'rJ.\., 
kazał więc j(
j ciąrrle sit'dzieć za pit'ct'm i nirrdy się 
nie IJol.azywać prz('d ludźmi. Uazu jcdnt'rr o , w porze 
lt'tnićj, głly wS
YSf'Y byli zaj\:,('i robotą w IUłlu, lU'z)'-, 
SZC(U do chaty siwy jak (
oł
łh staruszek (a był t.o sam 
Pan RI/g). i nic znala złszy nikor,o w-seklil!-:'Y ó3). f'hriał 
53) Ze wspomnini Żmudz.i, 
iedsll jol uytelnicJ 
co snAcay w litwie Selr.liczia. W Litwie. a szczególniej 


r 
I 
I 
I 
I
>>>
128 


już wycbO(lzić, ł
dy w h;m z zal)it'ca odczwała si\' ł
łu- 
I)ia (Izit'wczyna: "gll f/l/. f/Id" Rozł
ni('wany st:u'usz('I. 
na t\
 I.ryksf, lH'z('mi('nił ją w rrrś; i dla tego to dzisiaj, 
..tak h'n jt'st. godłcm rr1ul)stwa, .- 
",TicJe jest 11 ludu Litewshier,o I)icśni i IJI,zysMw 
o rręsi znajoma wszystkim ta sz('z('r.ólnit
 I,tórą lwzdo- 
żył AltJksamleJ' Chodź/w, z.ł(
z)'naj.łca się: 
"GąsJ,o, gąsko hit'hu')ma! i ł. d. 
. .. 'V zltiurze moim PidJti I".([,/. Lite'lłIshic!Jo, mia-, 
łem, pamiętam, ki1ką Śl)ićw('k o gęsi, lecz mi one, w f:za- 
sic moich Iwr('gril1ac
rj l)rzt'IHull)', początek tylko jf'fhu:j 
zaledwo l )amiętać JIIOfJ'ę: . . 
u II nl.J 
'lłł 
lm li')' I' i 


I 


lilljp źlIIlsiuelis lJllhmue, 
Adla hlwigielis 'lviłhull,
l', 
7'(Ijp llSZ biedulI!; żrrwfpt8 war!JltIl,'ie, i t. tl. 
Ił. 'm' 
. 


In 


, l J 



, 


p o, , o l 8 k. II. ub' , . III 


r 11;4 


Jf Jako gęsiorek w pnchach, III 
Albo ksifżyna w wilezUl'z(', I 
'I'al. ja 1Ii(:cluy człowiek w b'()skach. i t. d. Ifl 

I.Ifi,. ' I " , , " , " ,.
....
 

'

-"
-"""'
 


N I E 'I' fł P E n z. 


ł 


(Ii fE i k. !!iI fE n o. II a r ni II). 
J I. 
 I'( 

 1 "lljl l !11 . 


:!
" it'rzc to, w pod,miacla naszerro Indu, t\
Ż samą gra 
ł 
IIIł Żmudzi, dom mieszkalny dzieli się na dwie połowy; w je- 
dnej jelit piekarni H , Ił w drugiej d wie, i.by światłe s 0- 
gromnemi oknami, z piecem polskim luh I.wedzkim,- 
światła wiwc t
 póło
a, zowie liii Selrlicz.ia, t_OlI. 


. ..
>>>
129 


rol\
, jak 11 staroż)'tnych Fnli/i.r;. (
milł nasz mniema, 
iż nidolU'rz rOtlzi się z ciała IlIdzkit'rro pogrzt'biont'- 
(
o w sklc'pie kośc'i(.lnym, i że dusza zmarłego d('rr o 
..złowi ta lJoklltujc w nim lWzt'z lat h'zysta, Po UI)ły- 
nicniu h
rro czasu, wciela się znowu w któr('rroholwit
k 
z potomłiów Ilieboszczyha; ale t.ą razą jest już (luszą pra- 
\\'t'go męża. I dla terro to, zawsze się dzieje, iż prapra
 
"'lUlki są dółleiw lt'pszćmi ()(I swoich lJl"apradziadów.' 


--elP3S11:1i1łC . ' łf 
S BOŹA-&BÓ'ft-KA. ,t 
(P e t r e II .). 
łł U ..I ..I
 fi 


1 "'111\ · Id . 
IWII!IIud IJitcwshi dziwJł(
 i IUulprzyrodzonc własności 
8ożc:j-l\rcłwcc przYI)islIjc. I\ohi(:ty ususzony tt'n owad 
noszą w wore
zkadl na szyi, jaJ... amulc.t ochrania- 
jący od czartIW; przyłożony do twarzy, ma uŚlllićl'zat
 
ból zębów; dłOwany w domIł. lu'oni od pożaru, i t. d. 
i t. d. Nic t)'lho letarstwo S)'ffilHllyt'Znc, lc
(
z i sam 1'0- 
znm lud Bożej-Krówce przyznaj(', za dowód lIrzytacza- 
jąc, iż złowiona na polu i położOIm na ręku, za wymó- 
wit'nit'm słów: lJptrcli palek! palek! pu.lek! IloŹll-li,'ó'w- 
ko odleć! Ollleć! ollleć!; natychmiast odlatuje" 


.Ial. 


J I 


17
>>>
1::10 


n 


"lO 



 Z f
 Z WJ P 
 K. 
., . 


'1;' II 


i 'l'n, 


(I.łdeka). Iłf\ I 

 1 ut I .ł iq..ł
 
. 
u hubl, iż Zydzi dla tcgo Ilit' j('dzą 
ł
łowy SZ('zup.aka, IHlUi('waż w nit:; są wszystloi(' na- 
I'z
'dzja męki }ł tJll.\'kil=j, to jest Ż(' kośc
i rrłowy tej l'yJ,y 
zt' sW(ljc
 lUtstad są po(lolmc, du kj('lidla, krzrża, mło- 
tów, wM('Znj i t. tle ')1 i.łulJ 
,,, mu'tlow
'('1t lłowi.'ś('jach szczup.ak także nic'- 
)Jt'spolilą gra I'olę, I
('u te powicśri, jak mi sir zclajc., 
uie są nasze I.itewskit', lcez lłJ'Zrłt)"vszc z Rossyi. Tam. 
Iw.,wic w każMj kJ{'('lu1Zi(', Sz(zupak wystfPuje na sc('- 
, IIf i jalio nadlłl'zyrodzona isl.o.a dziala, DoŚt'
 t
'JIoo 
j('sł' powi('(lzi..ć: ..po ,
':.CZItIi.i 'Ule!elliju, lJO nuyem1l.1J'1'o- 
.
':,I'lł
j",,, a nal)'('hmiasł stają Iwzt'tl OCZ)' kr)'ształow('lta- 
J I 
la('(', l('('ą wojsk zastęp)', gl'zllli I1lUz
'I.a, cll1uly ltarho- 
,I.'.i EllU'/
jll-nlt'I'(u'':,ok' ż('ni się z król('włlCt. lIielmtll- 
'Nil", ('ll1'lil1"((,' llit'lmtin'ol", f/llslldm'.ff1"(1 ił. d. .i t. d. 
Powi('ści w Litwie oIwwiadalle w 1.lól,y..h WSlłOlllilla 
się o sz('zulłaku, są dusMwneni lłOwtól:z
niem Uoss
j- 
l,' I ł .. 1 . . ( J .1+ł:",21 I' 
SriW I, z ma ('1111 O( mlallal1lJ. . " 
I. 
J llił (I ł.trł. MUlIi" ł
 ;1 .
r.i. 
" \-ui.o\" -+»O



 :w,',ł III ,in 


I łł', 
.. t.. 
IlUil
('st mni(.malli(' 


. . 
:t, 


..ł , 1 lo 
OJ A. R Z -ł! B I IW A. 


(
 !lO e r.ln .. Ił.. . II. n ł fi). 



 

U:J ('st to (lrzf'wo. kłc;.'('rro IUlt'l'z('lIia Jlajwif(
ćj I
'liają 
sir djaLli. SfłołJiawszy złc'ł
O dlU'ha, al,y człowic'lwwi 
nie USzłiOdził, dość jC's. jedcJl raz choć ]1'1.100 jarzi'Li- 
fI
>>>
131 


nową łasl;ł dUli się (Iotl.ną.... a \\'Iwt znilmit', b
'h'hy 
Illloo ndl'I'z
'ć raz j('(lcn, (;d
'i killwrazowt' 1U!t'I'zt'nit', 
nit' czyni 1.('(;0 slmU.u, ale OWSZ('JłI (IOtlaje now(:j mo(
y 
j siły !'zat.an owi. 
-, "-I.ł..dld;łCh Lilt'wsl.i('h. l.tórt'. j('żdi SZ('Zr śliw (" 
olwlieznoś('i spl'z
jać' b\,tłą, moż(' ..it.tl
'ś i \\'
jtlą IHI wi- 
dok łHlb}i('zn
', tłuść ('z

slo nah'af'iamy zllarz('ui.ł, w l.tć,- 
ry('h ,vicśnhlc
' zabijaj;ł djahlów jał'Z\,hinową nHł('złlt
;ł. 
.., J t 1 . . , ,. . 
(
S lłOt .Ulle, IŻ nowo W)'lIlurowaną SWląt)'IU\' 
. o 
m3l'1I1111'O'nł ł'lIIulat
)'i l)t
dn", (I I,Mtu1'(:j mili od 1.1)- 
,v na otłlt'
łoś(
i, lłOloiOJUł w czarowlłt;m lIlit'jSCłł muł 
NieJntłt'lU, na c-órz(. zwanej jłlOlu 1''''';8, inacz(
 }'o- 
Źttj;,.;{' 54), rlwit'}i tljahli zrujnować, i w t)'fl( 
r1u zc- 


t 64) Po!ojście, KOHciół i klaszłór fundowany od Het- 
mana Wielkiego Litewskie
o Paca dla Ojców KameII- 
dułów , z ..iesmiernie wielkim oakładem. dziś obróco"y 
na cerkiew i klall.tor Prawolbwny. "V roku 1843, bę- 
d,!c w Pof.njiciu, chciałem z miej!lcowe;;o arcbiwum po- 
wzilł ć , hidoryczną wiadomość o teJ wspaniałej i bogatej 
aiwi.tyni, jakiej ani Pol"ka caill. aui Litwa nie posiada. 
leć. owocIelny Archimandryt. czy podejrzewaj'ł c mię, czy 
te! uie pojmujlłc wa
nuści mojćj prośby, tlo
ć sili uaiwn
 
wymówił, il w archiwom iaduych dokumentów nićlUa; 
i ie wiadomość o mona!lłerze Po
ajhkim ani Hogu, ani lu- 
dzióm pOLylku nie przyniesie; musiałem wif2c poprzestać 
na samym przegllłdzie; jak świlstyni tak i w ogrodzie po- 
ło!onych byłych eremiow Kamendulskich, Kościoł cnły 
nadzwyczaj ogromny, jest z mal'mUI"U, kryty grulJll mie- 
dzianlł Liach.. W Iłł.trze jego zlłohią wyhornego pęzla 
al-freski, wyobrlliAj'łCe history'ł klS!lzloru Kamendułow 
.fobjskicb, Obrazy wszy
tkie były pozdejmowane, któ- 
rych miejsce zastiJpiły Dowe W scbolluiego lItylu. W tl'zech 

akry.tyacht w skal'bcu i dawnym rel
ktarzu gościnnym, 
zachowuj, sił- obrazy umieszczone niegdy» za czasów Ka-
>>>
132 


brawszy się w piaśric 0(1 kuła start'go, porzucoJlt'rr o 
niedaleko śwh}tyui, złożyli s(
m. Sam Pac będąc ł)J'zy- 
tOIllUY I'ollucie, a łask.} Bożą uświątobliwioJlY, ujrz3w- 
. i "Uł I ".,( . 
meudulRkich w kościele. Między ogromnem ich nmózt- 
wem, miernej a powiękllzej części i lIędznej roLoty, cZlery 
Szczpgólniej za
ługujq Ila uwag'ę fJowtozechn... Si lo arcy- 
dzieła mistrzów szkuły Włollkićj, Te obrazy Ił na8tę- 
pile; 11" niehowzięcie N AJŚ\H
TIIZEI P Al'NY, OdwIedzinY 
MARl'l p ANNY El!htety, OJi;aroIVa"ie i Swif'Y Romuald, 
patron i lało;'yciel puslclniczego zakonu h..amendułów, 
N. Cellarz ALEKSANIłER I, chculł te obrazy kupić dla Aka- 
demii ł'eter!lLur
sklej 8ztuk fJi
knycll i dawllł KaOlendu- 
łóm dziesięć tysl'Icy dukutów, lecz oui włlmlOścii fuudu- 
szowi rosporzidzic uiemoglJ c , oajpokornićj. iJ'lonarue od- 
mówili. ,lIzukałem tu takie z pilllOści.. owego parawanika, 
oa którym był odmalowany kominek z rospalonym ogllieM, 
tak dobrze, iź KroI 
zwelłzki Karol Xll, zziębły wllzeJł- 
BZy do refektarza, znucił rękawice i chci..ł .ię przy uim 
ognać. ZLliźywllzy się, poznd swoję omyłkę, złudzenie 
zruknt;ło, rlit'ukonteutowany '" ięc, trljcił nog1ł, Otl czego 
zrobiła się ogl"OmnA błotna Iliama, ktor
j Ujcowie Kllmeu- 
duli nie zmywali a zostAwili Ila pami,tk'i bYlności w Pu- 
zajściu LWA Połuocy, DZiwne IOIlY! dziś, po tak wielkim 
człowieku, lIad brzl!gami Starl!go lhe",,,u J jd alli ka- 
wałka błota lIie zostało!. 'ł 
W kościeluym sklepie Id.. ciała ł'aców 6amych. ich 
trojga dzieci i kilku słu
15cych. Dzieci i sama ł'acewa 
dziwnie dobrze dotąd się uchowały. I 11 
W obllzeruym ogrodzie mieści się k ilkadziellilłt mu- 
rowauych eremijow, czyli chatek pustelniczych, prze- 
znaczonych na miellzkauie Kamelldułóm. przy kllfdej 
cbatce, znajduje !lię kwiatowy ogródek. PUdelnicy mię- 
dzy lIoL, nie mieli hdnych stosuuków, nie wolno im było 
lIawet rozmawiać; a kiedy 8ię spotykali, w miejsce zwy- 
czajlle
o pozdrowienia. mówili: memento ",ori, i !lzli kał.- 
dy w IIwoję dronę. Dziś cz
ść tych er6ofllijów, sajmuit 
zakolluicy I'rawt;lsławui. 


- L
>>>
138 


szy z('Jtranie (ljaltł."v, roskazuł jarzęltinow':m drzewt'IU 
Itia
tę zaMinować i w orric11 wI'zucif., ł
dzic wszystkie 
dl' duchy zgorzały. t,l, 
ł i:tbol bIlU 

=

 
I 


B R & T Ił. .0 
(Źłeda8-_...a). 
.. 

 


. 

. " 
WIJ wiat (('n, pospolicie Dł'aJ. z Siostrą, w polskim ję- 
zyku zwany, wcalc inne znaczcnie i iunc nazwanie lUa 
w Litwie, Na Żmudzi, w Litwie i na Białorusi, choć 
i nazywają go IJł'aJ. z Sitlstrą, alc zawsze zwyJ.Ji wie- 
I 
śniacy dodawać, iż t jest kwiat płaczu. 
. ," J 
l)ieślI gminna Diałol'uska o Bratkache taką IIisto- 
rYf podajl
 66). i .. d T l' 
'0 


I 
,\ 


Oj w Połocku śród ryueczloa, 
Była wdowa sz)'nkar(,ł
zka; 
I)iją 11 uićj dwa cbłopcz'yki: 
Uajże miodu dwa gar(
zyki.-. 
Jal,że będzic miód wam dany, 
liiedy Iła was złe żUJtanfl- 
ChoHe na lias złc żupaNY, 
Ale złota mam ja dzhany. 
lii(.tIyż złota Illasz ty dzhanek, 
lUoż(
sZ córki być kocb;uU'k. 


U 
'. . 
\ 


"..I · 


.,IA IIl'd 


, -.. 


55) Cz.ecsota Jana, Piosnki Wieśniaese s nAd Dżwi- 
ny, klli
!eczka trzecia, str. 66.
>>>
. 


,lłl 


l
ł4 


ł 


I w I.al'(,zf'nwe zal'fcz)'li, d 
I w I.ośc'it')e poślubili. .. 
1\ W świt'flic'y lłClhnlali. 
l1Uud)' młod(:j Z;łl)
'I.ali:- 
. . 
)łowi(:dź, lłowit:di nluhiony, 
(;dzit' ty j('sleś UI'odzony?- 
Oj Z )łołocka ja wujtowicz, 
A 1)0 oj.
u Zwą Iiarpowiu.- 
Iłuwiedź, IlOwiedź Itluhimłł. 
(;dzi(' ty jt'sh'ś uru(lzoua?- 
Oj z lłołud.a ja wujtllwlla, 
A 1)0 ojcu zwą Rarpówna, - . , 
Jlud;łj uHłtlm w pit'I;le )))'ła, 
Siush'f z hrateJU poślubiła! 
Idźm
'i, idźIII)' w lłOh
 z ('lmtloi, 
I ohródJU się my w kwiatki: 
'J'y błęldtuym )f(lziesz bradc', 
A ja będę w iółtej sza('j('. 
Będą dziatl;.j kwiatld ł"valy, r\ 
, I liaS młodych wSltOllłillały: 
, 
Zcśmy tym zostali kwiat('m, 
Co si\
 zowie: Sio
,trtt :; Dl'fltem. . 


fi 


, , 


Ił 


, , 


ł: 


r 


,V Litwie pieśni lłO.lulu1(:j nie znalazł('m, ale sll- 
szafl'm kl('cluł\, w
'jaśniaj;łc'.ł histor)'ą k wi..tu JJI'lt.t 
.:; Siu,
h'l{. I 



x
x
>>>
13&i 


p .
 .. n o ć. 


(p D )' D .. t ł 11)0 


 
mil" iat ł)alU'o('i. ł'CIIllug l)odania młsz('ł
o gminu, ma 
Jlłi('I
 własność, o(Ua'pvania Wsz('U,ieJt taj('Jlłllil
, i }IO- 
siadaj'łc('mlł r,o, spl'awia dal' "sz
'st.loo\\'i('dz('nia. Z.. 
"

JlOIllIIit'lt Żll
lUl,::i 
 6), jnż znają Cz)'t.('Jnil.'y, jakim 
SlhlsuhclII można nahp'
 t('ł
o l. wialn. w "Jł
ilią uro. 
('Z
'st.oś('i ....;IłI
o(,.t('!I(J ./mm (,II'1'zci('ir.la: 1}J'z('lo })owt.a- 
1'7..u', I,
 I'Z('(,Z lulaj. h
'ł(lJIY zb
.te('ZJI(:m. 


5G) Wspomnienia Żmudz.i, Wilno 1842 roku, u T. . 
Glucksberł;a. 


. 
 ! 
 

 

II.; rio". 
 1 1.t
 
łe:a,wtł. Jl:1I..--ła 11.t::oI 
łt=J.:tt
1 c:.4 
"' !
 . "
(-n.;
'
.' l e , 

,'" ':
 
ca:r:,: '.' 
J Wt 
d'l:
 
y
 

'$f \ 
 '. '.' '" 

 

 "r. I 
 
'" 
 " - Q 
6:. .' 
-\;=1!1 .
>>>
m 


ł 


..\ 


)łł 


II o 


,I, 


. 


I .. 


. 


.. 


111"" . h III 
, I" 


IlU! 



 


" " 


, I 


. 


I
>>>
) 


, 


. 


, . 


ZABYTliI 
Ił 

e

W6
W

 


18
>>>
,r 


ł 


. 



. 


'. 

 


.... 


.
>>>
Q. l 


I t,.})'
"
ł. V\)V ł'n 
,
\'Asł u)łłi,,, '''\\' 
. .... 'I"lii w 
\.' 


»'J
' ;v,\ 
1)\0 J\l\",)
 
no,", .. ) \\t. "l 


bi)\y. ł:\ . 
JJ\:} ,. '"ttoA;:
 \\
\
'l\ 
t
I)'I'\\\ '(,w""," .,,,\ 


.11 
 


. C) 


.. 


-
.
) .,ił' '.' t 1I:f!V( wtmwh ,hiO'lr;o 3: 'i ,"tt:\:,-ł'(1ł , 
1I',h"Ji I1',i . f'fłl£ , i1u' im 
 mi. JOl h'i!' 'tcl")"! 
-'!,d
 WrOBRA.ŹEIU.... POG1
i
K
E..ł . o
lfJ 
......... ',' II J 


I 
3 '"p N ..
.. III' 
 om(\h 

f" y-ł,d 
yohrażeń porrallsliidl, ptlSllOJit'il
 zabobonami 
zwan)'eh, niezmicl'lIC ,..nózł\\'o jl'sl w ;ł",ir; ,\'sz)'st- 
kid sI"łmi\
tać niepodobna; wymi('lli\
 wi{'(
 tc .,yJloo, 
, . 
Uóre mi się lIajbarclzićj w lJami\'ć ,uaziJ)',- albo Itó- 
" 
I'C zapisać zdołałem. " ')1 ' )' 1 '1\ , m
 \ 
II .. L. ", , 
-bU ')(I"
" ,o'łfiq () łł.4 T DOU
.. Atl ł 
 .{IIII 

. I" I, I · B 
, liąt U' (lmmt, szczrgtHnićj jt'sl szanowany, w I.i- 
, , " , r" HI -1. I. 
I.wic właś(
hH:j: j(
st tu lwezC'lJH' lUit'jSl'C dla 
ościa. 
. a. ' 
liiecly się ZcliH'ZY lisiądz, Ełwnom illbo i sam dzi('(lzic, 
natychmiast rro sadzą za stół naliry..y biał)'ln olll'us('m, 
w samym kilCic domu, pomirdzy dwóma uJmami. ,V ni(- 
(;tl'I'ydl mit'jscaclł na Żmudzi! w łl'usi 'ch i lI'ak 'ie 
, I 
?-aIHł"iz(iza{I
liilll, mają wit'śniaey lICI dOlllat'h kiłty za- 
I'Zll('on
 l'OzlIliłitemi 1'1I})i('ciami, pud k .ól'(:mi znajtlujłł 
si\
 (,zcJ'('[lloi 
liuiauc z jadłt'lIl luh IHI)łOjt'm. ł-
liJ') \\ ajił 
j(
 dla I('
o, aby w jakim razi(' uit' tlost.ać ual'W \ui('lIia 
, . 
otl }łJt'hamlw. 'V.ol.ulniku, UisłalJlił Zmuclzl.ił'go l' ,r l - 
"-:'l!uwldf/fJ, «:)'tuwall)J1l w
'Ż(;j ó7). cz)'taJII)': 
...' ":I '., elu'! 0'1 J "fS'H 
57) Palu IłOl
 pod liczL,t" 
9, .ł"S 


." 


., Lu 1:
>>>
- 


140 


.... "T.'izmesliiet isz smłJa llllmlt. '1v;"ias SZlI,k;(ls, 
UJellt;sdwms (llfjwoms (t/iel'awotas, nes 'Wl1WS tikt(
i 
ira Dh'wa.f tikl'as, Iszgall;tlJYs mOll.fll Jezll.f li'l'i!itlts".. 


p o p o I . Ił.. II. 


..,." 'Vyrzućcie ze swoich dom{,w wszystkie CZ(!- 
I'CPY (lja)tels1.im hoginióm ofiarowanc, albowiem jt'dcn 
t.ylko jt'st nórr prawdziwy, Zbawici(' lasz Jezns Chry- 
. . . 
stlł
" ...- . . 
Kąty więc domów, jaJ, się z od('zwy czcirro(lnt'(
o 
Past.ćI'za pokazuje, I)yły poświ\
con(
 w Litwir. jakimś 
Jmr,illiom, którym Iła ofiarę dawa1i w glinianych cze- 
l'('ltl.ach, potrosze ze wszystłdch pokarmów pI'zł'd je- 
dzrni('m., i
J."1" p1lltGtl 'Ił -i'tish'Judia.u 
I 1111 
'OJ,ł' 
Zmnvażalcm, w powi{'cie Zawilt'jskim (Ś
ięciań- 
skim), iż wieśniacy pijćłc wódkę aUto I,iwo, szepcą ja- 
kieś słowa i ki1łm krolwI wylewają Da oJtl'US" Jal.ie 
są te słowa?-pomimo największych starali, dowie(lzieć 
" I nr '1111'):1 /tuI ,()Jł
"l . 1.11'/1 . ",IN Ił J 
Się me mog cm, . 
, Ił JII lu '3 .Ih
 I {. ".(''1 1io'! 'tJ)jia 
tHl ,.ju,1 p I O R łJ 'IW. 0:1; 'unrł "t ( 
;' tUl PiO'l'lllt, po lit.rwsku 'P;rliullas, jak 
viadomo z mi- 
tolorr ii , Jlyl naczelnym nasz)'ch oj('ÓW bożyszczem 58); 
. . 
ślady jt'rro czci i dziś jt'szcze napotykamy na Znuulzi 
j w PI'usacb,- Ki('dy r,rzmi," wieśniacy nic lIuhvią że 
piorun, ale żt' hoż('I. rrrzmi (!ł"'altd!,e IJlt"II I (tjt;S). Za 
uslyszeniem rrrzmutn na Żmudzi, lłOS)u,lshvQ zw klu 
, I ]ł " , . ć I I' .v/łlIU;thI C bu 
p,'zewracac m a l lilOWI: . 
t'ti ..;,\!" '0"" "'01'1 
O\
\t\""I" , 
5B) Obacz Dzieje Starofytne Młoda Litewlkiego przez 
Teodor
 lVarbutta) T. I. &Ji! boCJ ł-' u nJnfł
>>>
'Ił I JiI,,,'kwll' diclł'ltjty, et 

T '. 
ly(
 mll.lJzk Zeml
lt!" 
bllt
'
k tiktuj !/ud(l, 
l-i.lljp szlt'1li "'lUla. . 
.'1 r 'I' ,,, i
 
Po pOI8k.... 
ffj I , ., N,h,I,łł/ Iftd ił fi O " 
Perkunie bożku, 
, 
Nie bij Znuulzina, 
Iłij poganina, 
Jak ps!-\ rłHlerro. 
.ft .... 
W I L K. 
.'. 
 
..'. Jf'Uli, nąjszlwdJiwsze źwićrze, w Litwie mnsiał 
nit'rr(lyś czt'Ść bozlią odl)ierać, gdyż i dziś nasi wit'Śnia- 
t
y, aby GO nie rozrrniewać (jak się wyraŻają), nie na. 
. '" 
zywają go will.iem, ale Ła'lllii1ti
, (1Iolowy), })I'Zt'Z nsza- 
lIowanie h.liże, nie mówią: "wilcy 'wyją," lecz "śpie- 
'wnją," . «. I IZ 


141 


łi
 



Jł
.t . 


-"I .uUlI,h 
II lin 


1f1[O 


., i . 
BI I.IJDZKIEo .. 


. 


"".( III t' r .fII ,. 
'U{I .
 



PL ił 
I 
lir 
lit» 


l 


Ihut. , 



ii('(ly dziecióm l)ićrwsze zęJIY wypadają, rr min 
Ilasz stara się troskliwit', aby lIit' były zgubiolll', RZII- 
t
ają je lUatJii lIa piec mówiąc: ,,1Jl!I,IJ
ko! llly.lJzko 
czar'1lilwll11a! 1la tobie ząb (l1'ell'Il11m.y, a ty 'lImie daj 
l.' lb .." 11. ., u 1I1
 
liamlelmy (l o Jl"'ZYllllJln1l.U'J 'o.
f
la'IlY. '! . 
fi'l6.- Ił I q Ul I: fi' 
P.4.Z
OG£IE LIJDZKIE o 


Oberznąwszy pazllorrcie, Lihvi:qi nie rzncają na 
ziemi f, aIIY (podług i(,.. mni('mania) djaJleł nit. nobil 
z nic" sobie kapdusza, lt'('z kladnił za nadrę, g(lyz są. 
tlJ. i t. ie Twórca dopolllni się o nie, na sądżi
 oslatecz.
>>>
142 


11)'10. Tam ł:łłwlI im hrdzit. ,v
'dohyć z zamHh'a, a wzir- 
t ydl In'z('z djahła, . IIi"" lIie udbiel'ze 59). 
,'\"'\ I i 
,'1-'..),tł1 
WŁOSi.. L(jDZfi.IE. 
\\, , n ł , '\\ł\JI. 
Lił,t'ws(
y wit'śniary, ostrzyżolH' włosy. rzneaj.} 
\V 'orrień Juh wtykaj:! w ciasJw SZ[)(U'y ścian domu, J\
- 
ł.ając sir, żeby ptak jaM uic porwał, i lIit' uwił z lik.. 
. ... 
 'Y 
dla siebie rrniazda, od 

zerro }JI"zyt.'z)'lIiłby ci(
I'I)ienia 
ł 
cf1b 'q L 
g ow1" 

 ił 
U II L .
 D. 


liit'dy }n'z
'patll.i('m ,."'N" lł[m
zczą z rąk na zie- 
, I 
mir; mają to za nadzwy('zaj wit'Jkit. IH'Zt'stfl)st,wo, i dla 
l"
 
h'go podjąwszy ('ałuj;! go 1)0 kiJI,akrot.nie. Godny to 
.. 
zaiste l)rzykhHI szanowania dłlt:lm dJa \Vszystki(
h, kló. 
; 'JI 
rzy ilail w I)(Jcje czo
a pracuj.)! ' . t., J ' 
-" &')" , 
, .... łI ;tłU " 
hJj 3111Ji o,. 
SiIEJU.£ ŻI"I'4. 'Ił 


Jeśli przez nit'uwagę r,ospodarz, siejąc żyto, 01111- 
śd jedt'u za{
on, jest to ni(,olłlyl
lą przclJOwiedniq śmi('I'- 
ci właścicida h:j roli. ł \ 
 .... II 

JI:\ . lt. I 
 Ji."jł;.ł .. ... 
" \q \.fl ZŁE waÓŹUT. . I 'Jl PIJ 


" ,,. \ .., 1, A.... u. e lo 
Odbywająt'
'1Il drorrę w ważny('h interesac.b, jcŻt.Jj 
przez ni.} I'l'zcbicŻY zaj:łc, lH'Zt'jdzic kobit:ta stal'a, 
.J.... CI 
59) Jt:
t potllluie na Zmudzi i w Prusach fe Bóg, stwo- 
rzywszy pierwszych ludzi w Rn;u Zit1tntd,im, ciało ich 
pokrył łu
k'ł tak'ł. i"ka "i
 d7.iś 7.lIltjduje lla pllzllogciu, 
lecz po piel'w
zć/Jl przcwlIliclliu, ztlal"ł im tę odzie!, zo- 
stawuiijc tylko zuaki na koric8ch palców r'lk i uóg, tćj 
t'ajllkićj oz
oLy, Uli pamiitkę ic
 zhrodni. ..' I
>>>
143 


, 


a chofby i młłl(la z PI'óżJI(:mi wiadrami, Jlajl)Cwni(:jsz" 
lila hyć wieszl
zą, Ż(
 wszystł,ic pl'z('dsięwzi\
cia uaitro- 
III . , 
rz(
 plijlhł. I)rzcciwnic za
, gdy podl'óżn)'m pl'z(
dzic 
kto dl'ofH
 z pehu:m na('zpli('m, rrdy ,,,ill. pI,
t'bieży, 
:,lbo rrdy przy samćm w
jśdn z dOIllU, dćszcz padać 
zaczyua, najlepszą jt'st to wróżb:ł. r. 
-1,.1' 'DOBRE WBÓŹBI'" DL
 MI'"
LIft'TUH. 
-11 """ I ' I .. I ., I . I . 'tq. h 
ił )'S nH ua( Zw
'('za.J WIt' e lIlają zna ww, o 1)0- 
. I Ił 
myśllH:m l)olowauiu. Jeśli l)sy po zit'mi się, tarzaj,,, 
jl'Śli są wesołc i paszcze swoj(' ,na północ ohracają, rrdy 
sroka skrzt'czy, korrutrk Maszany, na daclłU, sk, rz)'pi 
l)J'aez
i ,JJielbuę; piorą i t. d. i t.. II. ".szystko to są 
uajlłOmyślnj('jszc wróżby. 11, Hm m .., f łiłl 
''''I WOZ GlWOJIJ. 9 N 'I .i'il 
, 


, . 
T y r,odni('m zwykle, przed Narodzeniem Swifte- 
. . 
r,o Jana, w Litwie. gnój ua pole wywożą, \V tl
 
to IWl'ZC 1.I('no jest zobaczyć po kilka wozów' nałożo- I 
uyeh, stojąt'ycb przed obOl'ą, alhowit'1II niM l)i
l'wszy 
nil' śmic wywuzić w mni('maniu, że 1,10 l)i,:rwszy wy- 
wiezit', W tym też doulII tCt
O roku trup będzie, 1)I'z('- 
ciwlw temn zahobonowi, na jczęści(
 za antydot służy 
, 

 fi 
nahajka dwnołUsJ,a. 


t- 


I, 'ł jOIJo'm.. amsJI . NOClWIUE" J .Jbl.i (\. 
In
.t . d Yr o . 110 w',1 f1ust:!l'J 
p "'iI'Śniaczki LitewsJoic mają zwyczaj I,łaś" w no-o 
cy l)l'zy sollie nit'mowl\,ta, dla nt.ult'nia ich l)łanu: za-, 
sn:,wszy więc smaczno, l'
 dzicnnćj lH'acy, lH'Z)'t.I.lCzaj:Jj" 
własnym ci\
ż.u'('m i dusz:ł. Tę swojf wjn\
 pl'zypitmjił 
mal'(un zWiUlym l.'-tJ('llicwni (l'-aktilliejas). aU,\d,n.)
>>>
144 


4.


nil"'fłłł n..1 01"''''1. P 'I' "'!iIE. . r.holm ł ,!,F'OJh Al 
(.. P h l . ł ' ' J .', fi 
-. o zac O( zle s onca, mt' wo no WspollUllac o zna- 
lezionych w lesie Inb na polu jajacIł ptasich; 'albo'
it'.J 
. d , , k . .. - HlI
.HJ Ił · .b iii d 
zJc zą Je mrOW"I. 
J b q 3:.,A ;,h 
Jfmo 1ł J i , miun. ł . Vt'łł tb urlh
 
ł::I"'Łl" WI!iIELł::ÓW o Ilt. 'II . 
Jest mIliemanie, Ił naszego hUlal, że ci
nie wisi('I- 
ców, pod postacią Nicmców w stosowanych kapelu- 
szacII Inb kozłów,. wysz('dłszy ze swoicli mogił, zwo- 
d . . I d . 60) f q nll',m 
dzą hulzi i sprowa zaJą JC I z l'Orr l , ł ' l " 

 Ił:!. (.8 no tlił ''1 I iłY' L - 
Efi.l.u.!i'I'WO lW.ił. IJ'I'Rl.'I'
 KROWIEGO MLEfi.l.. 
'Vicśniacy Iłasi wi(
rzą, iż są kobićty, które" 0(1- 
I 
MeJ"ają krowóm mlćko. Gospodynie przekonane o tćm, 
J,iorą wodę święconą ze trzech Kościołów i razem 
zlawszy gotują W nićj cecidła mleczne, ,V czasic tego 
warzenia ma się zjawić zła kobi(;ta i prosić o poży- 
czenie czt'gokohviek;- gdy zaś jej odmówią, zaczlmł 
J,łarr ać o przr})aczenie Sw(
(
 winy i Iła" 'zcie mlćł;o 
kl'owóm P owraca. " 
,II . III 
ift- WRÓŹBA !iUIERł::I WOOlElWlWI'M. ') i'f{ 

ul · r. ." ." 11 I, '" 
. liawalerzyśd Litewscy (jak czytamy w ręloopiśmit- 
. ł
 


60) Wilielcowi lub jakiemu innemu lamobójcy od- 
rzyuaj, głowV kO'lh postawiwszy pod nim wó., aby nie 
upadła na ziemiv ale prosto na wóz, Mniemaj, bowiem. £e 
taka ziemia Kostała przeklętt i nic później nie rodziłaby 
krom chwastów._ Jeśli gdzie blizko pochowany jest to- 
pielec a lato bywa suche i zbo
e powypala, mniemaj. fe 
to dla tego li
 stało, H topielec jest blisko pogrzebio ny. 
(Rgłopi$m Domi ik" Ju(;e wicz. a). _111 n
>>>
ł..ł li 


D. Jucewieza), poczytywali za nit'omylną wróżbę śmi
r- 
ci tych żołlli
rzy, którycb konic,l)rzed wojną, gr' cbały 
zicmię norrami i wzdycbały. · 
'łlł I . q. t billi1\.' 
 
1 1 0'1 JJ PJ\.ZEPOWIEDNIE ŚMIERł::Io lit i" i
 
-Ułibi... ,h IwJ u- J U a J' I . psU ,I 
I. Kucie dzięcioła w ścianę domu mieszkalnego, czy- 
J..1ł") I 
sty i donośny dźwięk tlcs('k, przy robieniu trumny, 
otwarte oczy umarłego, branie na 0IJał drzewa wywró- 
. I _ Ił 
ł'unego od Imrzy; podług mni('mania nasz('go ludn. mają 
1-0 być nieomylne I)rzepowie(lnie śmierci, p 
L' - , · I U ;I'tU'1 fla 
OGIEIW PIOR-ł:NOWTo 
ł .t t 18.... 
Lud Litewski mniema, iż orrnia piorunowt'
o ina- 
CZt:j ugasić niepodobna, j('(lllo "liko mll:kiem kwaś- 
n
m, gdyż P e rlilt1łas młjbiu'dziej ten przysmak lubi. 
Często się nawet zdarza, iż i nit' ratują domu zapalo- 
nerr o od piurnnu, sądzą bowićm, że Rórr to mieszka- 
:J .o. 
nic wziął sobie na ofi.arę. ' 
L Błno1u d(\J.M ,:.

 J'(lłfl9 d. ',t 
-11111 III Ul ...BLIŹNII2T,-.. '( du .').. 0q 
-o t JeŻeli w htórym domn nrodzi się dwoje bliźniłłt 
dllopt'óW i dwa byczki takŻe -bliźniaki, owi chłopcy, .... 
temi byczł;ami powinni sodlą ol)rowadzić J)ł'ozdę oko- 
ło wszystkieb pól, dla tego. aJ)y gradobicie, na zawsze, 
zasiau)'JJl lanóm nit' szkodziło. lI. 

 nima 
. 5...nZTPIENIE DRZEW" 
,.ił, }inbf,' -. "98""ł Ił "lO! JJ , I I. ". i.ł b 
(I 
dy dl,zewa w lesie, trąc się je(lne o dl'lIgie, 'wy- 
dają sł;l'zYl)i('ni(
, natenczas, posp(łlstwo powiada: iż du- 
sze jęczą skąza}IC na JDę
i CZ) sco\\'c. 
 fi li 
19 


II
>>>
1.46 


'Ii..... ZŁE 0fi..0 l: I\..'I1P1tO BIDŁA. i -ł.11..0 
'(I Bydło I
a rzt'ź l)rZ
Znacz
ne: 
ieśnia;'y Litewscy 
i ŻJlllldzł
y z najwięl.szą ot'hol.ą kupują. w mniemaniu, 
iż się ono lIajlt'ł.i
j powiedzie. Strzerrą się kupować 
Jlydła, koni i rozmaitych nasióu orrrodowych od nieJ;tó- 
I'yell OSilb, wi('rząt.
 I w to, że od niell kupione nie hędą 
się wiodły. lUuiemają b
wi..m, iż wejl'zellie tych osób 
jest zabijając(;m, skoro t.yllw na co żywerro spójrzą. 
Szł;odliwc to w('jrzenic ma poc1lOdzić z ({:j przyczyny. 
(;(ły matka odł
ł('ZY\Vszy od lliersi dziecię, po pewn(
 
lirzerwie znown mu da ssać, natenczas niemowle owe, 
dOl'Osłszy lat dojl'Zal)'('ła, ('hoć i uie zostanie czarowni- 
'ki(
m, zawsze jrdual. będzie najszł;ot.1liwszym człowie- 
kiem. I Mni('Jnają tal.że, iż mankut, czyli lewą l'fką 
wszysłloo robiący, shld 1.0dlOdzi, iż mu matka z
u'az po 
urodzeujn nal)J'złł(l lewą pierś podała" :J 
'1 
 ,;, , 
, n 
'lJRODZE1WII'J 8jIE W UZEPIł..łJ. 
, :tiu 
Jeśli się dzićcię UI'o(lzi w czepkll, czyli błoniastej 
powłoce, kobićty r-ajnmjące się ballieniem, nie o()('jmn- 
ją j(:j, ale pl'zywiąznją pod pachami aby w cialo "'1'0- 
sla, albo\Vi('m tell cz(:pek ma jcrro przyszłe szczęście 
stauowić. St
ld to !!rosło i przysłowie: "lJ
odził się 
w czep/m." fol lolłw
 -t.. I,t Ul ,lilii fł',i.U
n; I( .,1 . 
, , 
DZI(;RA DESkI GBOBOD..ł..J....o na 
Gmin Litrwslii mni(
ma, że llatrząc przez dzitn'c 
dćsloi grobow(j, utworzoną przt'z wypadllięde St'lia. 
można wi(łzit'ć złe (h lcby i wszystkie it'1t sprawy 6 I). 
I . · 
(1) Niektórzy Z811i
 leby widzieć duchow złych, cho- 
waj" kawał
k 8ćra ulywaąego l1a Zapust,)' i 110sa, go przez
>>>
147 


Z"
R.L
D
IWIE DOllIJ lUIE
ZR.,
Ll\EGO. 
, 


W Litwie dom mi('szlia)ny staraj
ł sit' z
tlił.ulCłć 
w IIOI'Z(', rrdy księżyc jl'si w pełni, aLy w uhu wszy
t- 
kieGo Lyło ))odostatkiem, 


GR
BA.RZE. 


POSl)ó)stwo nasze mniema, że rrl'abal'Z(, (kMrzy 
zazwyczaj są miani za CZ3l'owuiktłw, JJurtillilif1j), ma- 
ją W s\\'oj(:j mocy obło
i i roz"z
łdzają deszczem i pu- 
ł
odą wcdlllł
 swoj(:j potrz('))y i 1111odohania. I dla terro to, 
w czasie posuchy wios('unt.'j, ł
dy tyle ł)użądan)'llł j('sł 
dćszcz (Ua rrospodarzy, ujl'zawszy rrraharzy kopiących 
dM, Ż('ł
lIają i(
b poliiJI..tla'otnil', ahy ('z...'ami nic od- 
dalali clullur PI'zcszkadzających i('b robocic, 


POlWIEDZI,
"'EK. 


Ponil'działt'k '\v Litwie, ł'ó\Vui(
 jali i W Polsct', 
j(.st miCłuy za dzicII I'cI'alny. 'Żadlll:j wit'C ważn(:j 
spl'awy, a SZl'z('rłc'lbli(:j Otlll'gł(
 podróży, wit'Śuiacy nasi, 
nic łH'Z(
(łsjt'hiOl'
ł. 


cały post pod pachlj, co dzień IrzymlljCjc po razu w g-ęhie. 
Takowy ser majljc, gdy go włoly w gębę w WicUi C'l.war- 
tek i .pójrzy przez lIękowl dziur
 tIelki J na klórej lełał 
umarły, będzie widział wszystkie złe ducby i sprawy 
przez nich działane w kaMćm miejscu. (RgllOpi6m 1Jo- 
miniAu Jucewicr.a). 


. il! !I..
>>>
... AU, 
.. II. 
I . . 
q , -ł th.J . 'ł'ł 
ul
t'I :r)f 
. :CH U 
:le Ol Ji'1 r ,fJ 
ł IJtIr. lM 
i .,"" 
i fłlt6 
. 
. 
l ł. 
ct'J.łdli ł t "It. 
i "l l . "łUn tJ, 

1I 1& . 
q Ji t -ł 
..III II ł. 


, 1"'1 ., oq j 
r . I d't . II" 
ł 
JI b ,woA 
rJ(ł '.....IIł... . ł. 
ł łWoII i ." lał ł ł'1." 
-h .11 , l na1s IJ a IJ 


..
>>>
. 








w


w

. 


.
>>>
..r 


. . 


J 


--. 


" 


..,.
>>>
I 


CI',;.i H' iI
'łL 
. 
" II łII'łIJLłiq 

 UUU . ,j;"ld 
-,ł., U r'-'ił "flfl",S'1 [ .JJ.h,;f1 lali '! 'f;iaAL I i iI II I d 
.s1h!d 
0:-1 n tX ?h .8.f"'''''''fI .im' ix, Ot. 'II
 ! 'ł
 .uJ N "' {n 
IfI't::oq t nO'1 ob V 1'1'),1 O, 
4 
 U . S. 
"
"I
O'l ,fi" ., "L';, ,nnu. 'lu,1 '('lOn n'", ,,11:) 


, 
. 
(ł lłłJ.ł""dNfII 
 ot..1 lu.łu ..i,J 
f lin M fT ł n "(I tłl .?łn
.. ".ful.. 


WIE
z£znT,PRORO£TW

PROG
O
TIKI 
fi ił GO
PODAR
IUE ł t. d. 'q ('1 
. ,ho." . Inr' It I u "/'(I 
B iedy dwie osohy powicdzą razem jcdno słowo, 
. d ' , , d ' b d ' ) ł.. Ił' on t 
JIlczawo łlJe cosc w om przy ę zle. 
.11' Jeśli wszystl.ie l}sy w mi('ści(' lub wiosce wIją, jest 
to lwzepowieduia poiaru, wojny albo m81'owego powie- 
trza. Nieszczęśliwe te "'Yl)a(Ud mające się wydal'zyć 
na l.rzyszłość, lwzllają się z rodzajó v"wycia, Gdy pies 
wyj
lc, m
\ głowę do gÓI'Y wzni('siollą, lH'zel.owiada po- 
żal', rr(ly w ziemię patrzy, wojnę, a kiedy leŻ
lc wyj;, 
głód i morowe powielI'ze. 'V ycie zaś IJsa jedllt'rro, 
'I' 
a szcze
ólllićj t
dy Ila węgieł domll
 swerro rrospodarza 
. I 
SI.ogJąda, wróiy niezawOlll1ą śmierć któI'cm(lkohvi(
k 
. I ' . ,. I ł 1 . 'I I f(
 "' I n 
mu'sz ialWCnn tej c la npy. ł- 
Śpiewająca kura w domu :., j('st. pI'
el.owiedlli
 
I' 
 Iłl ) . 11 ., I' Od "'I chu 
śmiel'ci. 
-"I 


. j 


Gdy )lcIl.a w domu micszhalllpn IJęka, albo w pit'- 
('n ('),)(:b się rozdwaja, oznacza, iż kłóś z fY'Osl.odarllej 
. . . . ł . ,i II u. iti fili 
czl'laclla Sl,
 rozdzU'h. ,P 
Uiałe plamlii Ha llaz
lOrrciacb, oznaczają szczrście 
ł ' Ił ' ' ł 'ł 
 
('11111, . o Je 110SliU 3. '
>>>
152 


Jt'śli świt;ca którpgokolwicł; z małżonków l)rzy- 
padkit'1U w czasi(
 ślubu zrraśuie, 'olwwuie ten z nit-h 
wlu,{,tre umrze. 
I\l'uk kl'akająry na dachu, IU'zel)Owia(la ul,addi 

ydła. 
Uym włóczący się po ziemi, oznacza dćszcz, a pro- 
sto I('('ący do góry, porrO(lę. 
Cbodzące do nocy Imry, nnaszające się do l)óŹnego 
zmrokn wrony, rokują burzę nazajutrz. SJS . 
Pies przed Mszczem je trawę, a żaby skaczą na 
powit'I'zclllli\
 wody. _ 
. 'V róhIe świ('rrrocą w zimie przed odelgą, a y le- 
lU 
 ., 11 II 
cie przed dt;sz('zem. . , . 
I HI p Ił 
. Pijawlii i piskorze chowane w domu w slojacb, 
II..., 
gdy robią poruszenia, zwiastują dćszcz. ' 
.oq , ID. 1110 oJ 
.S"uth! '}i...) I,m ł,lł 
 t 'Hlil'I't,) ')Ul' .6.'11 
;. lin Artykuł ten doł;o{lczymy' slo
ami 7'
kopisl1tlt Do- 
nt;llika J'lcewicza, z kltłrym późnićj czytelników za- 
, , I J}}i B IIl( ,mh..'ł I W,"" 
znaJoJlUJIl)'. ,. ' , 
lU ID V . ') 'I) 'IWO( Wf i l, 
I "Doświadczeni l'olnicy ze znaków zimowyrla: 
TY ) .,1.' 
mgły, Jłi\\visu na tlrzewach, śrollu i tak dal(:j, miar- 
kują sićwJ)ę jarzyny i rz
\(II.o chybiają, Z IU,zylotu 
i odlotu ptastwa, Jiści z dl'zew ol,adających, długości 
."u' 
lub krótkości jł'sit'ni, l)Oczątt'k wiosny, sicwbę żyt.a 
i tylU podobnie. Z odmian księżyca, kieI'nuim wia
 
tru, siewbę zhoż różnY(I"; te wszystl.ie znaki lul)O się 
nam zdają lliepo(lobIlCmi, a w (loświ:ulczenill wit'śnia- 
. .1 
ków lwzynoszą najpomyślui('jsze skuU.i. .1 h,I.: chrąc 
ucbronić j\,czmiell, ż(')y \H'óhle l1ieśpijal)' zial'ua mló- 
. _ L toJ.1 IIIIJ'J 


.
>>>
,153 


.lego, 
deją go w' ten sam dzień, na wiosnę, w jaki przy- 
pada w jt'sieni świętego ,valeilłego, to jest: jeżeli we 
czwartek Ś.. \Valeuty w jesieni,' to we czwartek na 
wiosnę siać jęczmień, i t. p. :
 
Całe życie moje będąc lost'm przeznaczony prze- 
bywać nic na jednem mit'jscu i razem będąc cieka" 
wy dowiadywać się różnycb sekretów, od różnych stanów 
ludzi, a osobliwi t' od wieśnial.ów, nie żalo,vałem ani 
mego szcznpłt'łfO funduszu, ani przycbyhl(
 'grzeczno- 
ści dla dójścia tt'go, lecz mnszę wyznać, że bardzo 
mało postąpiłem w tłU mierze.. A co się dowit'dzialem 
i 'sam częst.o śmieję się z tt'&O, nie chciałoby si\
 ,vic" 
rzyć, ale skuteJ; przekonywa o rzeczywistym fakcie; 
śmiem Jiawet twierdzić, , że u każdego więcej oświeco-' 
nego, takie ddalanie zasłuż)"łoh)' n'a pogardę raczej niż 
na nwarrę; lecz skutcł;, powtarzam, każe trzymać iria- 
CZ(:j. l\loże lu'zrjdą czasy, a przyjtlą ni(
zawodlłie jak 
twicrdzi nasz świątobliwy ksiądz Łojku, rr(ly zostanie 
2aslOlia o(lIa.yta i l)rz)'czY!1Y, ; 'V szakże 'tance SYI'eu 
bajecznych po morzach, a' nawet i po nasz(
 barko- 
spławnćj 'Viśl'C, już mój serdeczny dobrodziej ł;siądz 
nobomol(
c Jego 1''1'ólewskićj lJltJśc; odlił'ył i wytłó-' 
macz)'ł, choć z tego szkal'aduie EmiJlentissimll.s Bi- 
skup Lucki zaża..ł
wał i podał ass
mpt cichćj wodzie 
co brz('rri ryje, Zablockiel1l1l, do podlożeni
 gościóm 
pod serw(
tę' (lesS(
..towych wićrszy 62). - 'Vszakże 
Ił. .Je d I .. tł J: 
6
) WierlZ
 d
uertołł'e, były to poezye IDbie
De, 
które na świstkach wydrukowane w nadwornej królew- 
.kiej drukarni, Król StanilJław .AugUlJt, buł obiadu
 
ilScym U nie&o, pod serwety podkładać. U tem sam od 
20
>>>
,., 
 


154 


,vi"lc także rze('zy ukrytycIł wi('lmmi, zostały wia- 
domc i żołdlU;j wątpliwości nie I)odlt'gle. ł 
, "Są też niektóre co je l'aCZt:j śmic;sznćmi można na- 
zwać, i tak: 
"SI'oka krzycząca na l)łucie, gościa przybycie in- 
witllj
. 
f/ "Kot myjący się, toż samo. 
"Kirdy prawe oko świcrzM, I)ędzie l)ałrz)'ć na 
kouie pOth'óżne, a ł;i1-dy lewc, to ł)łaez, 
"Kiedy dłuII Iwawa świcrzM, to witać się z milą 
osobq, kiedy lewa, ))irniądze liczyć, 
"Kictly żnrawie w l)rzelocie oliJ'ęcą się nad jakim 
domem. wesrle ))ędzie łłcwueo 
"Labędzie pI'zeraźliwie kI-zyczą('e nad jakim (10- 
mem lub wsią, pożar przepowiad:łją, śpiewaj
łce zaś, 
' 1 ' , 
POIllYS nosco II 
A, "Kic(ly zając .b'oCę prz..bieży, nieszczęście w dl'o- 
dze, kic(ly wilk, I)OIll)'ślność. t 
"Ża..łoctwo nadzwyczajne szczurów i DlY8ZY przo- 
powiada drożyznę, jolkl.y te tó\l'łoki kiedy uie jadł} 
zboża. 


II. 


.zanownego i wielce mi drogiego Autora rękopismu Iły.. 
Izałt'm. Na w'.Ylltkich obiadach czwartkowych był zwy- 
czaj, iź po wetach u doło podobno kartki wszystkim bie- 
siadnikóm obnoszono. Desertowych wierllzy najwięcej 
napi.d Naruuew;cł, Węgierd:i, Zahłocki i Wyrf1l1;C"; 
zhiór ich ze litu ośmiu dolony. drukowany na oddziel- 
nych kartkach, dodałem w sukceesyi; wszystkie Ił bez- 
imienne, na niektórych tylko, uprzedni właściciel, imio- 
na Autorów lonapisywał. 


o 


. 


fa 


i ł 


I 1.1 


()t
>>>
15:) 


"Grzmot wiosenny I
az pierwszy uslyszany na 
,vschodzi
, UJ'odz..j, a lIa zaf'hodzie. głód. 
"Zaćmienia iłOlłca. ksirżyca i ukazanie się komet, 

h'aszlłe wojny i głód w kraju. I iune tym Iwdobue 
\vypadlti są w wiel'zc pl'a\Vdziw
j u ciemnego I)OSI)ól- 
siwa. Zapl'zt'czać im tv oczy, byłol)y toż samo, ('o 
dł(
if'ć się łJokazać najbezbożuit'jsz3'm ateistą i eUmi- 
kiem. " 


11 - i 'D I 
. J15
 1SDDDDOODOD ' 
9. Qj/.2.!UIAA9.AA9.5tHJI.. 
Ot 
o
 
..t


:

;l'
\*



i 






*
*

*




 
"'
,.(,MMMMM


 
"
'i:MM


 
"
,.(,M¥,),.Ao)..,
t 
"
)..,
)-'M
 
"

."
b 


" 


"
>>>
" 
.... 
. . 
ł'} .. 
Ił ilU ,II , Ił ł I 
\I łnrn'" .') .. .. ł 
ł tlł .1 
d . Uli \ .'1q \ 
ł l 1')1 m.' .111 U IMI ! ".. ł I 
n 


. 


. - 


'. . 


j
>>>
51-. 


6 
 
 
 rrJ
 


, ,
>>>
'.. 


(5"1 


.
>>>
459 
o' 


..., 1: 


(f 


I ł. 6.. 


h 


h 


,ł 


:I 


POUZJ\ TEK UZARO"-IWIKÓW. 



, ' szystek lud SZCZ-;- Litewskit'go mniema, iż 
..i kMrzy chcą zostać czarownikami, używają nastrp- 
Ilycb sposobów: powziąwszy zamiar IIYć złym czlowie- 
kiNu i urokami swćmi szkodzić bJiźnim, klnie ludzi 
i rozmaite bydlęta, a jak tylko jego klątwy albo złe 
życzenia wezmą skutek, uważa chwilę kiedy prze- 
lilinal i tę kiedy się przeklęstwo spełniło. 'V dzień 
więc pogodny, naznacza sobie ten momt'nt cieniem ja- 
Jij('gokohviek stałego przedmiotu i tego fatalnego mo- 
mentu używa odtąd przez całe iycic Ila szko(lę swoicII 
znajomycJl i sąsiadów 63). 


{ 


63) Przytaczamy tu jedno wydarzenie " tyle razy 
wzmiankowanego r
kopijmu D. J., nie dla poparcia na- 
szego twierdzenia o czarownikach, lecz tylko, dla lepsze- 
go objaśnienia mniemania naszego gminu.,.. "Sam by- 
łem świadkiem (powiada D, Jucewicz), sprawy dwóclt 
wieśniaków. Zaskarlał jeden drugiego o śmierć trojga 
dzieci swoich, z przyczyny czarów w młodociannym wieku 
utraconych. "Vylocr.yla .i
 ta sprawa do dworu. Najpier- 
wćj uie chcieliśmy dać wiary rzeczóm tak niepojętym, ale 
płacze, lamenta i krwa""e lakrymacye, oraz nalegania 
skariljcego, przymusiły DIłS do badania tej tajemnicy, Ka'- 
zali
my tlt8DłĆ olkar£onemu: który ani na grożby, 8ni na
>>>
160 


nrm1zy dla zostania czarownikami, mają zaprze- 
dawać duszę swoję djabłu, Móry ich Ilaucza rozmai- 
tydl s('krctów. 


prośby, nie zeznawał się do winy, choć oskarlaj,cy wiele 
mu przykładów dowodził i świadków stawił, którzy 
ły- 
szeli przechwalania siV jego z tej zbrodni. Ulyliśmy na 
to księdza ro6łropnego, powierzajllc jem a wybadanie tego, 
i w oczach winowajcy przynekliśmy &olemniter darować 
mu win." Jeśliby wszydko wyznał. Po odbytej spowie- 
dzi, przyszedł obwiniony do dworu, w przytomności tego! 
samego kapłana nas i trzech osób wyznał, ił on był spraw- 
cC) tej zbrodni, prosz/łe O darowanie tylko winy, U."V- 
czyliśmy mu przebaczenie, ale &ub conditione, fe opowie 
nam sposób niegodziwy zamordowania niewinnych i. £e da- 
lej tak temu gospodarzowi, jak i nikomu wi
cej lizkodzió 
nie będzi
, Po długiem opieraniu się, wyznał pod przy- _ 
,ięg" te ani był w domu ial'łcego się, ie nie uźy wał 
ad- 
nych wemmów na zgładzenie dzieci; ale wleoczas kiedy 
blłey się p,owracał ze swoj, maUonk, z kościoła po ślu- 
bie i przejełdbł mimo mogił, on maj;sc dawno in corde 
dość na niego, złamał kilka krzyłyków bęlł,cych na mo- 
o-iłach, na tę inleocYiJ, feby mu dzieci nie hodowały lię, 

 i to byłQ przyczynł śmierci dziatek !al,cego się. Żeby 
żaś jego da intencya dalej 
ie miała SkUlku, zalecił ł.a- 
l"cemu się, feby oboje z małlonk, swoj" poprawili krzyl 
waliłcy liię czyli nachylony do upadku jakikolwiek i gdzie by 
on był albo powalony przez .tarość, znowu posta wili na 
swojem miejscu. l'otwierdził te!, fe poprawienie, albo 
na nowO postawienie krzyla je.t antidotum przeciw cza- 
róm tego rodzaju i bardzo pom
cne wszystkim kobićtóm 
cięiko połogi odbywającym.. Ze ten człowiek ladnych 
ani fizycznych, ani medycznych środków, na zagład., dzieci 
nie uływał, dowiodła cda gromada, a nawet i to, ze ani 
wprzód ani w czasie śmierci nie był w tej wsi;- lekarstwo 
jednak skutek okazało, bo od postawienia krzyla przez 
maUonków, troje dzieci im się urodziło, a ładue z nich 
aui chorowało, ani umllrło. · 
.
>>>
161 


łi I . J 



EKRETA ł::Z&RO"-IUfi. ."'0 


Ił{
"a odjęta od trupa l)ięciolrtnicgo dziecka,otwić- 
I,' I," I 
I'a wszyshae ZłłDril. 
f Ił Itokrol)hvszy wodą Śpią
t'rro, którą omywano zmar- 
It'go, sprawia się tak mocny sen, że się obudzić, przez 
dwadzirśda i tr'zy godziny nie może. -'.. ' 
ł 
G(l! się dóm nowy zakla(la, a cit'śla jest nieży- 
czliwy, natenczas za kopn je po(l węgiel trulłią głowę, ży- 
cząc i blarrając złerro ducha, aby jeden gos}łodarz al ho 
ki1lm innyclt, w Icm mieszk.min, umarło, Postrzegłszy 
len zamiar dcśli, trzeba fUlulłIłl('lałalną belkę na ,vSl)ak 
I)ołoż)"ć, wtedy wszystko lo czerro życzył gospodal';owi, 
obróci się na samerro budowniczego, Tę osłróżność 
mają zabobonni na Polrsiu i zaws
e prawie pi(:rwsze 
bierwiona wspal obracają. Zdarza się nawrt, iż cit': 
śla posb'zt'rrlszy 'o, przepI'asza gospodal'za i stal'a się 
go zar,odzić. . ;.. £&1 i 
I, . łi nł . 
Strzt'lcc riUluwszy IłOWą uzyą, a znający seJu'e- 
ta czaJ'owników, sl.al'a się zabić jakiegokolwiek zwić- 
I . 
rzęcia Inb ptaka w ,rielhi Czwa'l'teh, o tt.
 sałłH1 rro- 
dzinie, w któI'ćj Ciało Pańskie kładą do cil"llmi{
y. 
Strzelanie z I'usznicy, podczas Rezurekcyi, czyni ją nie- 
, . n , 
zdatną do polowania. 
Jeżeli jeden wychodzi siać jakie zboże, ch'urri 
cllcąc mu zaszkodzić, aby nic nie nrodzilo, sieje na 
. ,. .. l . ,. t J li" ) 
swoJeJ IllWle, a e z przecIwnej s rony. 
Dla dowiedzenia się, czy w jakićm towarzystwie 
znajduje się czarownica? rzucają na WfCle ziele Smro- 
dzieniec (Assa FQetida), a po litewsku SmYl'diely zwa- 
J 
21'
>>>
162 


J ' l ' I. t ' t 1 , ". '.. I 
nt'. t's I "ora .rr,o smro( II 7.lIJrs(
 me moze I nf'lt' ,ił 
za (h.zwi, ni('zawotlnie musi I.
,ć czarowni(
ą. 
, I 
Zt'by (
zal'ownit
Y swojćm SI.ójl'Z('ni(
m. nie szko- 
. 
 
dzili żywio....... . a sZ('7.t'gMnit:j ptastwu.. pOll'z('b:ł do 
('hlt'wów lub do rrniazd położyć picl'ze sroki ubitt:j 
I 
I.it:rwszt'rro lUal'('a n. s., a wyszłe z jaj młode pislilrl:ł 
, 
okUl'zyć: zi(
lem świ\'(
onćm i lu..illami tychże ja,i. 
Na Poh
siu, w ołwJi(
aeb Gl'odmł i mł lliał(;j-Rusi, 
moimł cz('sto wit1zit'ć na polu żyto rosnące, pola'\
(:one 
. 
i w I'ozmaite węzły ł)(,wiązall(
, 'fe sJ.ręcenia wieŚt
ia(
y 
nazywają I,u/dami, i żn,ąc zboże zoshłwują je niet.y- 
l.ah.emi w mni('lI1alliu, iż (
z:u'ownicy to uczynili dla za- 
szkodz('nia. Zostawić ł,alii
 z:n\'iązloi na polu takie jt'st 
nieb('sl}ieczllie i dla tf'
O SI}ro\V:u1z:
:ł' zlla(
hltl,ów (I

- 
siadają(
ycb srkreła), czt'stują it'll j blał
ają aby zo- 
, I 
stawione żyto rosl'l:łtali. Ci lłł-zYIJrOwadz('ni na mi('j- 
see, szepc'ą cóś lłOd noscm, I'obią rozm:łite porusze- 
nia j zabijają lI'zy lwiM osinowe, a nareszc.c I.alą 
lmld,/. 1'0 ma brouić od I;icsz('z\'ścia. ... 
. ..' . 
N:ł odl}ędzenie clunUl' piornllowych i ł
radowycll, 
używają zieJa SłtJIwezltilw, po litewsku zwaut'rro IJe: 
.. I 
bp.\'ilIU, a zmłczą(
('rro '1'OZtllł.'ltjIICZ ('/mllt'l'Y, I.ior:ł rro 
'\' obie rfce i ierrnająe obłoki, w mniemaniu, iż oblol,i 
si{
 rozdzi('Ją. . 
I · I 
Nad)}owietrznt' palące się mett'ory, nasz lud są
 
dzi IJYć zł(:mi dlU'hami. które wyszły z pieJ,ła olu'a- 
dać bi
dnycb lndzi. Tał.id. zły('h dn('hów złodzit'
 
jC)W, jal. gmin nasz twier(lzi, moina kupić w Ił ydze 
u Ni(!m('ów, a czasem w lil'ólewcu, Iiłajpedzie (lUCIOlu), 
u 1"." 
i w lUita, 'ie, 


,.
>>>
163 


..Uwaiałt'm (powiada IJ. J.), kirdy cieśla zakła- 
da mlym '''i(.trzny, '''ykoltawszy dół na slnp fnnda- 
In('ntaJny. ('z('ka (
ZiłSem d'urro nie zakolmjąc go. spy- 
t.auy l)rz(
ze muie ('o za łU'ZY('ZYllół tt'go'! odl)Owiedzial: 
h'
eba ('ze).ać jaki glos z ktC)I'l:,j st.ł'(my słyszeć się da, 
taka tt'ż istol.a wl..,()tc't' życiem przypłaci, Przy 1)0- 
dobn)'ch więc ItJ'zc'dsi\'wzięcia('h. czekają cid]e nim 
l)i('8 zaszl
zdia lub kogut zapit'je, a jeżt'1i dają się sły- 
szeć glosy hu1zkic lub hydł\
ce. nie wkopują funda- 
łII('Utów i deś]a. w tym momencie, wszysU.im nakazuje 
milf'zeuie, Co się powiedziało o młynie. to ro),ią przy 
zakładaniu WSZ)'stkif'Jl budowli, lu,wiadają, i(' iuacz(
j 
nic można domów zakład.,ć, jak na Głowę eZl.i.t." 
Posiadający sekrt'ta rzal'ownic'z(', jt'śli pI'zys7fedł- 
szy przypadlii('1łl w ('udz)'1Il tlomn z",'jdzir liObic:tę 
ciężko rodzącą, zd('jmuje z si('bJ(
 jaką odzieŻ, aJbo 
chnst.kę z szyi, I'fkawi(
zk\
. czalł.iię lub ('O iUlH'go i n8- 
ty('hmiast rzuca IJJ'zez ciepi.łcc" a to l)omożt' do lłl'\'(l- 
ki('go I'ozwhłzania, 


I ' 


. 
...awiI 
 
"'::2 
 ..::" 
;913: :
.I ::E;
 
';
', - i
.. 

lU!H!'
\\'!j 


.
>>>
lU 
-r-Ufł!ł J.I' , ,...,iil .(.f, H. t.1"a"'1tq) lit"} ł .1.- J. 
,A , I ,I itb 
.n f In 'HU 
("lit II ł t 
.. i til tli " ł 
, I" II" II 
,_ i '"J 
 ł I _III'. .h 
"I q' 
I . ł .łt 
k f 
'łf III 
, .. 
hi , 
, I 
'1 uh. 
-).Id. ."-r 
{ IlIt . 
n " 
Po ' . .H u 
II I J ..I ,
>>>
. 


... 


f!a VI 'fi 6 
 
 :j
>>>
, 


.
>>>
,. .. .v 
.. 
'III 'I , , 
" 
I , 


'I i ł
 
" \: ('f''ł\j i,.. I. T 

. ut h 
łła 


" 


tJ 


j 
ł 


, 


III I 


I Iłl 


. "-I'ł::Z ,""E. 


h 


UT 


fi 


Umilające są zw)'czaje i oJ))'czaje Daszerro ludu, 
It'(
z niestety, dla czego, nie w każdym zakłłtlm dawnćj 
Litwy, mogą się nićmi wicśniacy poszczycić!... Dla 
czt't
o'!-no są nit'Jlldzko od swoich paliów (dziedziców) 
znęlialli, bićdni, nieoświeceni, a zatć,
 i zdemoralizo- 
wani. Dzisiejsza gubel'nia 'Vilcńska, Żmndź, Prussy 
Litewsloit' i dawne wojt'wództwo A.IIgnstowskie. zamiesz- 
kane przez lud czysto-litewski, jedne, wspóJne cał(;j 
wieJkit'rr o narodu. rodzinie, majłł obyczaje i zwyczaje. 
ZeJ)ralcm J)ył je w Jicznt:j ilości, lecz ,rrkopism Jlu,j 
gdzieś się zawieruszył i dla tego l.ilI.a tyllw, którc 
pl'z
'poUlnićć mOI
ę, tu, do wiadomości powszeclmćj 
podajt
. (I 


SPOSÓB POWIT,
lWI,
. 


tl 


'Vieśniacy nasi IH'zy spotkanin się zwyk1i mówić: 
jt'(It
n,- "lHet
h będzie lJOchwalollY Jezus Clu'!/st".
, 
a dł'Ut
i odpowiadajłłc,-"j\'(l 'lvidii 'wiekó'lV amełł. H Toż 
samo się mówi i przy w('jściu do cndzerro domu. (.dr 
jcd('n IU'aenjt', a (h'lIrri mimo prlet'łaodzi, wita, słowa- 
mi: "noże (lopOlu';:'!" a siejłłcego zboże: "noźe 'I'oll£!"
>>>
16S 


,V tal.im razit' ndlułwhula si\': "D:.if/wjf ,fwJ'(I,!,':m;e!" 
Taką odpowi('dź nie wolno dawać tylloo wtenczas, kie- 
dy się robi h'unllla, alho d(JI się kopiI' dla niehoszczyka. 
"'idniak spotloawszy si\
 ze znajom)'m lub kl'ewnym, 
1)O(lajc mu prawą rękę mówiąc: "Czyś dró'w?- a od- 
l)owiadają: "Zdr,lłv z ladd Boga naJwyższego." Zwy- 
czaj Jlł4)wienia lJrzy sl)otJ.aniu się: dobry dZ;r-ll, ([obł'Y - 
wieczół', lub IJodohnit', j('st miany za pOł
aa'łski i zu- 
IJcłnie wygnany z nst poczciwerro I.itwina. Nizl,ie 
ukłony, zd(Umowanic c
apłii. j t.ym podobne Ulła4llają- 
ce godność człowieloa zwyczaje, nie mają tu mit'jsca 
'V tym wzrrlędzie i wieśniacy Uł;rai{lscy godni są sza- 
l. . ł ,., " 64) Hi I
 
cunriU;- p aszczyc SIę me umlt'Ją , u 
.. 
Gdy wchodzący do domu, znajduje jedzący('II, mó- 
- wi: "lrasyć Boże," 'a jt'mn odl)Owiadają: "D::.if/mjemy 
i pł'osimy." \.. ii lilJI' I
 
ot I o'," (I . , ł\ , b i . 'ł ł hl 


" 
. 


. PRZI-"'
(:;IE GO'(:;Il
. 


ł 


.., 


Jak tylko gość przybędzie, natycbmiast sadzają 
go za stołem w kącie, stawią przed nim krnpnik (go- 
rzałkę warzoną z miod('łn i pI'zypI'awioną rozmaitćmi 
korzeniami) , a w nicdosl.at,ł;u prostą siwuc1łę, kła- 
dną rozmait.e poł;army, pomiędzy ł.tóremi jajecz- 
'Ilica (kiausziJłe),l)ierwsze trzyma miejsce. Gość zna- 


64) .... "Podróiny spotyka ludzi pogodnego czoła 
i śmiałego wejrzenia, mis.lo unił.onego czapkowania, po- 
.politego na Czerwonej-Rusi, lekki pohaniec nie nachyla 
karku, ale z powag, odkrywszy głowę, swojem: ,_Słalł111 
Bahu," wędrówca pozdrawia. (Pamiętnik naukowy Kra- 
kowski, Podró! po Ukrainie, 1835 r,),
>>>
lon 


ją('y etJlii(.tę, ni('zt'r,o sir IIi., dot.łmit'. nim go usilni
_ 
IIi., IWIH'OSZą. Sh,d to poszło i ItJ'zysłowit'; łi ł 
.,/11/ 10 .u....-:.!/.\'tJ.:i'.f/ o . 'n'o/iOu'tllo t!l'lw Pl'Z!/IIIIl.m." .11 
"'if'śllic,li J.il('wslii, gd
' .'IIC(
 okazać. iż rrhś..ia 
sWt'rr o scrd('cznie miłllje, nit' ('

'ni lilII żadny('h oświad- 
('1.('11 lłrz
'jażni. lIie SHłit' ('lIkl'OW
't:b słówt'k, lecz sIa- 
m sir s)łQić rr o . jak )łowiadajłł. lIa z'IIJ(
i, 


. 


. , 


c.;.
nEJtIONI,
'" PI.J_
T"'fi.I. 
.. 
l,i('(ly się 1,i1kn, albo l.iUiłluastu zhit:rze gosel, 
F,(IS)łfllliH'Z, IH'zl'vija do najznalwmitsz.'go z słowami: 
,,
Ił't:iI.'(ltfJ.'i !/iCI'Wi" (zdrowia doJ...et
o), a PO":III ('zt'.,. 
stllje wszlstl.idl po,lwl.'i. thnillł!ć liO{
okoJwif'k lłądi 
z )łOl'ządl.u, llllo}ł)' najwięł.sz(:1Il rrl'lIlłijalłShH'm. Prz.'d 
w
 ('h)'I('lIi.'m czal'Y ż.'rrnajłł si('Me i napI,j, miauowidt' 
w'ł('IH'zas. rrdy jest wzit:t.y od Ż)'dów.. lykają(' sir t:Zł'
 
I'ÓW. ł ł III .... 
" ,V cZłłsi.. wirksz)'('la lII'ocz)'slnś('i wi(:jslddl, .iłłl. 
'llp. W .'zasie dOŻPlliÓW, dll'zcin, \Vt
S(,}. llożer,:o Nal'odz('- 
nhł, Nnw('(
o nOliU, I.M}) .. II, Zwiastowania Najświęt- 
S7.(:j I.anny (JJ:Ol,'ieo
z(
ziu.
, t
d)' się oh('hodzi przJJot 
1IOt
illlla). "'i('II.i(:jnory, Zi('lou)'(:h Świłłl('k i t. d. i I. d., 
ł.ażdy Lilt'wski i Żmlldzki lani,.I\'I., 1'0Jłi II s;,'hit' pi-: 
Wił i niem rroś('i, z O{
ł'omll(:j szlołallil'Y, czestlljt', .. . A 
-ff 
1\'O£LEG ZlW..fi.OMIT"
GO 
, Ń
 I_
 fi. :
. 


t 


GO'£I&., 
 "-lE- 
I rlmuj 1"1 


"
szystl.o, co się t)'Jko w lIini..jszćJQ dzide mó- 
,,,Ho, mówi i mówić h\.t1zi(', p(J(l wzrr1rdcm Oh)'t'Za.VIW, 
zwnzajów,. 
Ia..odowył'łl pot1.łll, zahoJwuów i ł. d, i I. d., 

 ol o ł u 
22
>>>
t70 


uit. stosuje się łlynajmllićj tło w
'ższ«:j Mass,! mił..szkail- 
('tlW I.ihvy; ho ta, z I.tlll'(;j tyll.o SIl'IIIIY wiah'lulwił..jt', 
na t
. sl{
 i nacllyla: olUl już l.iII.a I'azy zmi"lIiła i swo- 
j,' nal'o(lowośi-, swoje zwyt,zaje i l)(l:i.
-cie tlomowr,- 
alt' . wprost do pU('zdw
'('h a pl'at
owitydl nasz
'('h 
łanintków, Obywatt'lt. Litt'wSt
1-, 1)O(ł rozmaitt;mi hyJi 
Wl)ł)'w.uni, są tCI'az j jeszcze h,
tlą. N'allrzód: połą- 
czywszy się z lInIakami lH'z)jr li i('h ')'wilizacyą, a t(:m 

am(;m i ob)"czaje: llit'dźwiedzią lm....\., rysie IwJlmld, 
haftowali" katanJti, zami('niJi lIa kc'mtnsz(', magi(,.,).i 
i robrony, Z Jtlll'l'!lff l'iazimi-l'ą, zawitaJa do Polsloj 
fran('uska mO(la; szaleli za nią Polaq', szalała i Litwa,- 
Ri(:dlli! n
..o(ly m{'zł.itj lu,wagi, przesh'oily sir 'v a..J«'ld- 
nów, nit' }Iowit:m IHłWł..t z))yt, rrtly wyrzdm\', że się 
stały istohu:mi nHłłlmmi. - Nastał wick Stfmisłfl'llla 
.Augllsta, złot.y ,,'i..ł. mmło w Pols('t', ale l'azem ,,,iek 
Z('l)suda, tlt'llllll'a1izacyi i nie(lowi....stwa, Francuscy 
pisal'zt' zah,li k.'.tj potohi(
m IHłjohl'Z)-(lliwszydł maxpn, 
a lInlal. i I.itwill, z uniesieni('J)1 1l0ldaskiwaJi zda- 
nitml ł
u('yk}ol)e(lystów i stali si\
 mt.il)it:.'wszymi i(
h 
l"'oze1iłami. Tak już, natenCZ.łS górę wzięła była 
f.'ant'usz('zyznu, iż 0IU'ócZ du'orlt lil'ólclIlskief/'" wszę- 
dzi(' obyrz.'jc, zwy('zaje, sama nawt't mowa, we wsz
'st- 
ki('h najzn..k.,mit.szyt'h (łomarh ". al'szawy i "'ilua, 
były nie Polskie, ani Litt'wsloi(', ltcz s(l3l'otłiowaue fl'an- 
('lIskie, powhułam Sl"u'odiowane. rr(lyi tylko śmieszno- 
ści p..z(:jmowaliśmy, lłI'zt'tlrzyźnialiśm)' nic samych fran- 
euzóW, Jt'cz naszyt'b rndal.ów wa..togłowów, I.tórzy 
powrócili z Pa..yża i t.am caly czas ni(
 na llozuaniu i 
mmcz('uin się czt'goś dobrt'go, lecz w towó\J'zystwie 1ł'l'Y'
>>>
171 


aktor('k, oszust"łW i lokajów bez służby, lJO I'estaura- 
hłl'nhu,)a " lłi,j!
zt'ŚI'i(:j dl'ugi('

o ł'Zt'du. Słł\!dziłi. Stąd to 
więc wesd)' du naszydl dumów, do piel'wszYł'h towa- 
rzystw, obyczaj(' sz)'nloowt' (I'ozumi(' się t)'lko bt'z ha- 
łasów). oJu'ai
'j'łł'e slił'omlllłśf ł'I'az('sa (Iwmplemellt(t) 
i slt'twka Jubit'iut', tak l,ięlmie dajił('l! się wyrazić w ję- 
zylm f'I'ancllzkim. Słuszna, a.'cy słuszna jl'st ralla po- 
dana w 1'ygfllll,ilm 1'(.tf','sIJlu'g.łiloim, 
,hyśmy lłulH'ze; 
stali wysadzai
 sit! lu'zl'd Iłi,szćmi Iwbil:tami. z &1'1.1'- 
c'znościami, ł.II)I'l.').Y daleko dO\VI'ipllirj każdy dobosz 
I'rancusl.i mó&,ł llOwit'(lzi(:ć ostatui(:j C:I'yz(
tce lła.'yi- 
skil:j. 1)0 dolwn.mpn I'ozdziałt' Polslii, do ostatnil'll 
lu'awic naszJc)a czasił ", jak poJiIY('ZlH' tak i ulUysłowa 
panowłJa stll.gllltt:!/ll. (
iiU;11' laż SiWU\ manie.'a f.'an- 
cuzlm, h'uże sam ImrJ...rzyt'lslii ,mlOlwlł'Y jrz
'ł. ł'I'al1- 
l
usko-l)olslw-lilt'wsl.i, t.ai sama w
'uzcłana wolność 
,,, myślł'uiu i w mowie, teŻ samI' i.wł)' z lIajśwj\
tsz)'ł'b 
rz('(
z)', IłlJi wIU'awdzi(' Judzit' illa('z(:; JUyśJął')', któ- 
I"ZY już to IIsłnit
, już lłiśmił-lIuie !\łal'aJi się wsl.rzł'sić 
rodziune obyczaje i odsłonil
 wit'lmmi zalił'ył(' obrazy 
}Jrzeszłerro ie zel)sut('go jcsz('ze ohl
zyzll:ł lIaszydł 
ł)rz(ułków żyda, h'cz il'h r.łus h
'ł f/losem lł'oląjl{f:f'!/o 
'lut ]JUS':.C:'Y. OI)(,(
IIY (
zas, tyle Za('lnH,Joll)', tal. 1'0- 
stł'ąhiony 
a r('lit;ijuy, wydcl.lamuwiw)', żeśmy już dziś 
stanęli na tej l1Iorrićj dl'odze, nał l. tc;r(:j, kto raz stalli(
, 
fłł'WIlO, nigdy z ni(:i uie zejdzit', to j(
sł lIa dl'odzt' łłł'UW- 
dziw(:j wia..y, ('z(:mż(' jest, jt'Ś1i nie .H'z('(lrzćźnianiem. 
mod.u:j, sałono\n:j pobożnośd lI(/tl'
P/"lłlmlsliif=j.-ł'ran- 
cllzi zawsze ostatl'czllości się dlw)'lają. Ot.l'Ząsnąw- 
szy się z niodowi.u'shr " Ilaste&:o wieJ,u, nagle lłl'Z(
-
>>>
172 


szli do pil'ły;"",. "-it'ść o h:m zaIt'ciału do na
. da- 
,vajże więc modlić si{!, I.rzyżować, odbpntć czrste 
spowiedzi, dWt! to hynajlHnit
 nit! IH'zeszl,atlza utlzit'- 
....ć hi(:dnyt'll łanioU;ów, pieniać się, h
'ć ziemi ohyw
t- 
t('Jami, nit' sIle łniać ohowiązków ludzl;.ośd, zth'adzać 
nłf:Żtłw. I;rz('ni('wiel'zać się żonóm, 
n\!hj(
 ni('wiun
'Ch, 
J,yć z
orsz(!lIit'm dla własnt'go I'odz(.iistwa, w celll doshł- 
Jli('nia hOlltll:flw; ba! dla (h'ohm;j nawet kOł'Z
'śd. czuł- 
t;'ać sir llilwzemni(', Iu'zed lIajnikcz('mllit
szJmi, j('thu:m 
sło\\'('m robić wszJstl,ic niedorzeczności. "lIsz(
zać się 
na wszdliit, bczlH'awia, A naszt'Ż t.oW
\I'zIst.wa?-'-"I'an- 
ClIski(! małpiarstwo, Zaezyna już h'raz wt'lwdzić 
w nwdę anl
lomalłia, J"plh,!/, wi('('zcrzc, wit.ani(' się, · 
ukł
uI i t. d. i t. d. wszystko lo maj
l być' 
UI
if'l- 
slii('. Ni(, 1'{'('Zę za 1.0, IIIOŻ(' j('szcze i sami będziemy 
świadl,ami. gdy nasianą II nas uhitH,y i f
hy('z

j(' Sa- 
lIIoj(,tlów! ,,,r szal,że już jest Im temu przmOIOwalli(', na- 
SZ(! ni('wiasl,y noszą wsclllldllie IJltJ'lItl.'ł!/. 1łI\!żezyźni 
oclziewaj
l sit! w al!/inli.l, l'ł'Zyjclzi(
 ('hwiJa, iż nasze 
J.ilc'wski(' I.OŻIH'hy IH'Z('l'oIliOlw na IJ'il'p'!/ mi('szkal'l- 
CflW poJal'Jł('ł
o lwia zosl.amł. ))...'1110 wife. w ol,yczaj
U'b 
W1 ŻSZt ;j liIassy lUieszl;
u'It'(lw. sznl;ać zaJ,
'tla',w dOlłlowe- 
rr o "uż
,t'i;, naszych ojf!ÓW. 'V (!jdźmy zat(:m l)Ud sf.rzc- 
('h\
 wieśniacz'ł, poznajlllY tell lud, tal. dziś .,it:dny, 
lal; nieJudzlio Ilricmif'ŻOIlY, a pl'zeci\'ż najwyższt'ffo 
rrodny sza('lIlIliU. Talii tylko dzisiaj, znajtlzi
my lu'a- 
wyd., nit'otlrotlnydl I.ilwinów, lalU si\! nallcz(:my ja- 
l;imi h
'1i nasi III'z(lIlIiOwie. I.t'cz (Iośł
 już h:j IJero- 
I'y, wszaliż(! i ona tyJlio f/lmi w'ltlljącego 'Im p"
'Zt!zy: 
wl'óćmy do naszev,o IH'z('dmiol.lI.
>>>
- , 


. 


173 


\; 
-.t. (;dy sir komu nadarzy I)o(h'.,żować 1)0 I.ihvi(' i Żmu- 
dzi, gdzie o kal'c'zm y wmodne zbyt trudno m»; bo 
..Iwc'iaż 
ą &f stu i wspaniale zabudowane, lecz uasia- 
dl(' niec'hlujn(:m ż
'dowshn'm, nie..h się nie waha zu- 
jedłać du (łuhlizl.iej wioski; tam znajdzie w)'godny od- 
poczYlU'k dla sit'llie, dJa sJuż
)q'cll smaczną straw!, 
I 
ił dJu koni won ue siano i (łerlisł}" o"
es. I to wszyst- 
1,0 nic Iwsztować nic, hęcIzi('; ho clllollek żadnej zapła- 
ty nic! przyjmie. 'VicJliie to dlu nieC"o szczęście, rr(ły 
kto w cllatc'(
zkę zawita: przyhyde go
cia, jest to pl"I,Y- 
IJ!/de llo!/a., lo j('sł, J...ih'wsł;ier,o j Żmudzkierro kmiotka 
I)rzysluwit'. Co lo za radość! juki ruch, ile to miły(
b kło- 
(młów wic'jsł;,j(1 ł
OSI)Osi,' gdy ('zasem ksh)(lz I)ielłan, 
''''ilial'Y. ('I;ollom, albo (.tóś inny ze znahOluitszycb go- 
śc'i wprosi sir na 110('I('rr! . Nie s
łdźde j(
dnał. aby nu- 
ł)'.'hmiast s(łać
 i..h położono;-b

najmł-łićj. Zal'az za- 
stawią siM Ip'u pllikient; jaj('czni(
ą, l)ieczonćmi kur- 
cz!t;uui i t. d., trz('ha clwć l)ół kieIiszl.u w)'IM kru- 
'l mi1ill i wszysll;ierro IJOtrosze slwszł.ować. Jeżeli zi- 
ma. lUl wieczel'zy nalyellJuiast IU'z}1loszą l.iIka świć- 
żp'h plU
llI;w('li, liilka lłOcIusz('I. (lolił'ytych ('ielłł.i(:mi 
ś. i('żysh
 białości nawJuczkami i usławszy łóżIw, jesz- 


I. 


65) Niellhali i ojcowie nasi o podró£ne wyg-ody.- 
"Karczem po drodze wygodnycb nie było (w Lih'Yie). Dla 
przejezcHaj;acych więc tlfdy znllkomitych go!ci, kazali 
Wielcy Ksiłzęta stawiać pe drodze lIZałasze, i wszelkie- 
mi je ()patry wali potrzebami. Tym spo8oł.em 'łvitold r. 
1423 ugaszczał tD Biskupów pobkich,-(Jr: ..J. Mucie- 
jO""8ki, w dziele p, t. Po/da al. do pierlVu,e; połowy 
X 1'"L1 lIlieku, pod wzglf4dem obyczajów w ozterech CZ
. 
ściach opisana). \ '.r.. -\..,
>>>
174 


('ze l1a ,vi'rzcb zamiast Iwlth'y klatll1ą pucluhvlię It.k- 
ką, szero).ą, ta pudlówka zowie się patillitj. GtlS' zaś 
jest lato, ścielą podobne loie w świronkn, a na(lni(:m 

awieszają girlandy z kwiatów. Jak t)'lko gość się 
położy, zaraz jawi się gospOf)yni z kal'ał1oą kJ'ltp"i- 
kIt, i t.u ,vi\
c jeszcze l.az trzeba choć pM kie1iszka 
t!'f,o trunku WYI)ić, Odchodząc rrospOtlyni życzy go- 
ticiowi dobr.
j nocy, pol(
('a go Aniołóm Stróżóm i lI
uł 
głową czyni znak kl'zyża święter,o, a wsz('.lłszy do 
I)ił
kal'Jli ul)3da na IwhułO\ i C'0rą(
o się modli, prosząc 
B0C'a o szczęśliwy sen dla noclegującego. Zwyczaj ten 
, 
święcie się zat'bowuje mianowicie na Zmudzi, Tam, 
choćby najznakomitszej osobi(' l){)dróżlli;j, nie l)ozwolą 
wydobywać z tłómoków własllćj pościeli i jeśli si\
 kto 
śpi.;ra, mają to za najwirl.sze ubliżenie dla sicbieo 
IAł'''z ni.:ma się czcljo ;;l)it:rać, ho I)ości(
l żlUlulzkit:j 
,vieśniaczki, w nił'Zćm nie ustępuje Jlajwylnvintnit'j- 
sz
j pościeli najzawolallszerro rozkoszniJia, a w hia- 
:1 lości i czystości, zal'ęczam, o wi('le razr lJrZc
vyższa. 
'V Litwit
 laż sama u}Jrzejmość, lecz bićdota .większa, 
a zat(;m i mnit'jsza wygoda. . Jednal.że tych cztćredl 
, 
dziwi,w jakie dawni.:j o ZmłUlzi i Litwie sobie 01.0- 
"'iadano, że tam jest: 


".it' le lJOś('ieli ))t'1. InOł', 
"Ti('lł
 h'zcwiliÓW bt'z SkÓI', 
"'icle miast Iwz mUl'i,w, 
"'ich' lJauÓW IJCZ glmrów 66), 


66) Pan M.aeiejowslsi w wyzćj wspomnionem dziele; 
"PolsAa pod Jł':łglfidem ub}'cz,ajólV i " d'J .ten c:zworo-
>>>
175 


c1ziś do ty,'b krajów zastosować nie Dłużna, lUoż., 
ni('l
d
'ś i h)'Jo tal., ule t.eraz ina('z(
 ,vcale. "Tl)raW
 
"zit' laniutt'k rrUlłCI'lIii GI'odzi('llsl.i.:j. a w wi{'ksz(:j CZ{'- 
ści i "-il('llsl,ic:j, zosh,je w najłl{'(lzłlit'jsz
'łIł st.anie; 
Zil t.o Żmudź cała, Prussy I.itewslde, a w Litwi(
 wla- 
ś('iw(:j lłowiał UI)itsl.i (l)oni('wieisl.i), "-iIIWllli(;rsl,i 
i w C'zfści l\.owiNlski, IIłO:
.ł sir uważać za zi('łłlię obie- 
cuną. Ostatuit' wi';I'sze: 


,neJe miast bez 1Ił1lł'l1W, 
""i('I(' lmnów bez glnu'ów, 


,\ , 


wićrsz ełowomi 7'rztyprltyclrfego, tak tłómaczy.." ,,'J.a- 
II/artowany naród (Litewski i Zmudzki) nie Sypiclł w pie- 
rzynach, lecz na materacach; zamiast trzewików skórzanych 
nosił łHpcie z kory drzewa. i\Jieściny były liche na Źmu- 
dzi, zaledwie fe je płotem obwodzono, Wielu było tu 
panów, którzy ani jedneg-o I.ie mieli poddanego. Wło- 
skie delicye wClłle się lam nie udawały. Kto sasiał ". swoim 
ogrodzie melony, urosły mu ogórki; z nuienia endywii, 
rodziła się boć wina; z pinelli nasadzonych rosły szynki, 
zwane na Żmudzi Itan/roroz.;e (?!.). Lec. miał ten kraj 
osoLIi wości których gdzi
indziei uie było. Tllm s dnewa 
robiono i kominy, . drzewa robiono świece, bo łuczywem 
iiwićcono, z drzewa hyły cukry, ho po lasach 
mudzkich 
było ppłno p"szczelnych ulów wydających ohfilP. miody. 
Chłop Zmudzki, pojechaw.zy do lam z kobyłą tylko 
i siekier" wyjełMał s boru, & uz,ł/ł, uadzienic, i WOUnI, 
.robiwny sobie zapnł:; . drzewa, w którym aoi nie było 

elaza, aoi rzemienia, ani nawet nitki jedllćj; a jeieli po- 
jecbał na wiosnę do d'łbrowy, napił si
 \V niej i wybor- 
nej muszkateli, czyli loku dodkiego, obficie. dnew zie- 
lonych cioki3cego. Najwięcej hyło tu ręcznych młynów 
(brna), które obracając niewiasty, śpiewaniem Ilodzily 
.obie pracę ci
!k'l'-( G 1I'1IK"i" , w Opisie siemi Zmuds- 
kiej str. 29).
>>>
176 


i dziś jt'szczt' mOI
ą II)'(
 wicl'n
'11ł nlll'az('m zi('mi PI'US- 
ski (f i Żmudzl.ie:j. Jc.'st l.alU wit,ll' miast li wit.mWych 
lu'zt'myslt'm i handlNlI, ,,
 .tł'ussae'h I.il('wsliieh: '1'!II- 
ża ('1'iI."it) , Łlllnmli('.
/.\' (/,.(lbitw.) , li ł '
;p,'tltl (U"1m"), 
liałupilis (1';"111), '1'(I.
pilis ('1'(lpi",,), a na Żmudzi: 
Ro.
ieltie (l:'w:jm;;), 1:'-',,'" (Rit'luwa), li,'O':.e (li"(I- 
Żt:j), liieb,,!! (liil'lilli), SZII'wle (SZIWIt:j), .lllIIi,'ł
1.'i 
(.llllti,'łzkit:;), 'JH.'łZI' (1HsZI;;), Sllłllllt!! (S(l1 tflltl
j), 
1'I,t1lf/illll!! (l'lllll!/!/), SZ!/IUm,' (SZ!!,UłlWU), ('it'I'Ił'iu- 
'I'!! ('l'itlllł'il
JI(
i), S:'lltl"", (Sietluwa), tuelzit'Ż innc. są to 
znił'.omił(' mhlsła, rc)wnaj
łcc sir, a nił,\'('ł ozdohą i 
liczhą swoie'h dom{lw, III'Z('w)'ższaj
łC(
 Jlrawi(
 wsz
'sł- 
kie Jlowiatowe I.it.w)' właśeiw(;j i UiałUł'usi miasta. en 
zaś do 11(11"'"'! hez f/'nl'l'''''', to j('st h(.z Jlucltlan
'I'h, Ip'h 
zaistc jl'st Iwz lilalIla Żmudzi. ''''i('lIoich p,mów,ja'. 
już to rrdzic'indzie
 miiłł('11ł zr{'czlwść Jlowi('dzic.'«", nić- 
JlIa W liie',;sl.utowe:j dzielnie)', a są tlllw (h'olmi IIh
'- 
watclc i IIlwlil
zn;, łzlachła, n któl'c;j ci;U
Ic na lIsiach 
.. 


))rzyslowie : 


. 


.,Szla('hcic na orrrodzie', 
nówn)' "'ojcwodzic.'." 


'Y 


JI 


l: 


J 


I 
S I Ił ' , . , . 
aUl)'r I nawt't c I 0pow, uwazar tu lIIozna za panow. 
Iimiołt'k bowit'Ul, mający JU1llitalu kill.a, lub kilkan:l- 
śric tysi\'cy rubli srćbrnych, w Nadba1t)'cloich sh'o": 
nacIl, lIic rzalU;ość. 


-»o
e

 


'- . 


I 


J 
.ł
>>>
Z1VYVZAJE 


D O 


PE\VNYCII D
I ROKU PRZY'\'IAZA
E_ 
, 


, 


23
>>>
'- 


fi 


.3 XI ł'" IX"' 
)łOR J JI lir. :IllIq 


..
>>>
o 


.."in .,i łf .om.il" q
'eł lO... .1 "''ItiiiI o" '!J !
o(veł '0,1 
..iloc(f'vq "il;,b .'Jim .e.'f(i-J 1.1" 'fIIII..1 i;'iulo, . '() 
.....i" "'I
'JCł 
.'lułJ ,1U
UI,b II-. 1I0J I" le; II'),.. [ul 
. . Ii . 
.plJ JiLf)
" . [ ,.t'"' Utl wn(Młf I ., 
łuł. . 1U
.i;U'JJjłf

) mi.lhi" ł, 1\7'( ( 141 r .1 
-'fIl illl, lI"i") zł VI Y C Z .L J 
 .\
 C t'J 
IJJII',:I 'II i, III III... (i :) tł foL' 11..1 
Do pe.....7cl. .hal rok... p.'zYM'i"z"ue. 
-rJ i IIf m nllm Ił mU la 
. . " I If :NOn't' ROK" "'1 f" l o '1'( 
I,JllISVq !( li 
 '(e "X'I 
 . 7' V, j I.: 
ftt I. Ił 1:,; II Ihl V(3:') (id .ł"
 O ..ii IfCrlbJHt i 

"'\I a Nowy .'ok, jest zwycz..j składania życzell i wró- 
żenia o lJl'zyszłośd, Uozmaitc I'udzaj(
' ,nóżb znajdzie 
czytelnik \y' 'J7,'ipolltllieltiaclt Żmlulzi, tu t)'lko do- 
dam je(lnę,' o kt.ól'cj I)Óźnićj się (lowicdzialcm. Nieza- 
mężne, a lIawet i Jllfż
tki, biorą tajellluie od 1U\OŻ- 
cz)'zn I'ozmaite I'ZCCZY i idąc spać I.ł.ulną sobie (Jod 
poelnsy.k\
; jeśli się k(ór
j W lc
 nocy 1."zyślli, miano- 
",icie g(ly we śnie coJ\Olwj(
k zub.wzy z I'Zcczy pulożo- 
llych ()Od ()oduszką; jest ll..jh'pszym zn
,kiem
 ° 

ł J 
'W i'e l k ł V Z D' R r t e k." 67), 
Z\V)'czaj(' zachowywane w tym duill t..l.że Słł opi- 
sane we 1J'sp0»łllieJ';lu'/1 ŻlIlItdzi, hl wife
 te si\
 tyl- 
I 


67) Ali}' nil'potrzelluie 110 kilk"I..,oć razy uic I,owl:łrzać 
j('tlnl
j i '('jie S:łlłłlU rzCI'Z
., oświ"tll'z:tIn, iż '" nillil'jsZI!łłł 
dziele le t}'lIw zw)"cza.it' do 1)('wlI)l'" dlli I'n.
'wi'łzane 1'010- 


'ł('m, khil"C się nie wZlłli:llllillwał
' \\' IłIlli.'" /I

/lIJ1IlIłie"iacl. 
ZIII",/zi, "ni h', o kllil'
'I'" uil' UO\H'I
O lłUnic'lb.ieć sic: uie da- 
lII, jak. "I'. ""i!Jilija 'r,"::;c('/'h""tiI,i/lJ, ;'
&/t'ruce"ie S. I'fllclfl, Za- 
I""t!/, "0l';rlr!c, Czfl:rtl :;i,'"
l" Jfęcze'lIIikólc, l'wid'lII !'tietl::;tJ. 
la, Zielolle S,ci(!, ki i l. d. i t. d, zupeluie si,¥ lu opuściły.
>>>
180 


liO lłOloż)"ł
T" o ....Ó..ycll talll lH'zcl}Ol11niauo. 'Yieśnia- 
ey, 8zczególuit;j Litwy \vłaści\nJ, mieszl.ają lłOslłO)i- 
cic w claaJupach oIWI}COIl)'cJI dymem, litó..e p..zed wid- 
I.icmi UI'oczystośchuni myją i OCZ)'szczają z sadzy; 
jc'śli nie z..ohi:ł h'rro IH'zCtl "'ieIliim Czwa..Uoicm, już 
do sumerro ZlIlal'tu'ydnvstOliitl, -.)ie myją śeiall ani wy- 
miataj:! izhy, lrkając się ab)' Chrystusowi lcŻąCCll1łł 
w rr..oltic nie zasJ'pali oczno ,y Iym tlniu 1l1)'śliwi st.a- 
rają się colwlwiel, nlJić z IIOW(
 sb'zelby, ahy późnit;j 
nie plUUować. Od 'VicJkicgo Czwartl.n aż cło 'Viel'; 
liic'jnocy, wieśuiaczloi nasze nie iH'zfllą i sta..auilie cho- 
, - 
\vają I.ołowi'ótłii i wl'zeciona, al)y 0(1 uilwao wit1zia- 
ncmi nie I.yły, rr(lyż mniemają iż bez fl:j osh'óżności 
łililla wołom rohoczym ciąrrll{'łaby się, i w cią"n cał('C'o 
lala, za I,ażdpn I...o).it'm spotyl.ał
'by w{'że. ' 'V I
i('-' 
MÓI'yel) Iwściołacb na Żmudzi, lwd wieczc...' zI.ie)'ają 
5ię mtżczyzni i niewiasty ul.rani w płóci('lIne czarne 
kal}y tlIa biczowania się, sł:łd tcŻ tych fanafyl.ów na- 
zywaj:! lillpnikami. 
 Czy nie jest to czascm zal.ytck 
tlawm:j selity RiczOWlliliÓW? 68). 
... J" "''H. a J I 'j 


...... 


... 


6U) F
nał,ycz;le' zachodu zw)"t'Zajc micłrlwwał lIarod o t
'- 
Je, ie rzadko wychocłził z gl'anie lu'zyzwoitolłci. Dla IIlłOko- 
nenia się llrzccł Iłoc-ielll illproszenia jec-o łaski (Ua miłćj 
ojl'zpnJ, tlll1zici błac'aj:łc go o pOlłlnoicnie kościoła Boie- 
&0, chodziły po micjs(':łl'b ŚWi4:ł
'dl pokol"Jl)'cb rojl', chło- 
srają4' dało swoje (Ila umartwienia. Nie wsł-}"dził się sp. 
s4'..ałOl"slii w ow
'd. (Iysc
'plinałów p.O()CCSsla«h iść w 111'0- 
si)'!.. worze, i z d."uC-icmi l'Moslą okl:uJać sw
jc ci.lło. (Sur. 
MCUJ.tU w Jiłaz:Uliu "Lm/m JJlm"szaUows/m.") sZl
zcC'ólllil
.i tei 
w cZ.łsic mięsopust, dwa, zllllelnie z sobą slll'zeczuc, sllOslrze-. 
gać się dawały wilłowisl.it, "'tedy 
zalcli jCtłni huwi.
c 
.
I1.J1J .
UU1'i1J. lA .. ., -t,'
>>>
t81 


I 
-?hjs 
ic! £;I'!h W l e I k a..... o e" f! "OlUłJ I feli . 
. 'J f i 
9J:J1 Na ""ic1ł,alloc W każdym clłOćJJY llajuboisz]'Jll do- 
.ł1U, musi JJ)'Ć święcone. Co jest If'ielli.mwclte święcolte? 
, ,. 
-Slawianont' t.łómacz)'
: nie trzeba. Zeby zaś nie Sła_ 4 
wianie te rrryzmoły czytali; }łOlllimo Ilajwiększćj do
 
zy miłości własnćj, f)'lu niemie(:li.iemi pismami })()d- 
ieguionćj, 
łie ŚD1i('J
 sobie poclllcbiaćo Litwa, cllOciaż 
wcale nie ma honOl'u naleŻeć do })rzeslawmU slawiań.. 
szczyzny, lecz w ciągłycb będ'łC z nią stosimkaclllJł'ze- 
.h'la j(:j zwyczaje, a lJOłąrz)'wszy 'swój los z naczelną 
gał{'zią obszerlu
 rodzillY z nad Sawy i Dl'awy, duszą 
r sercem w nią się .wcic
iła, Nie dziw zatem, iż oI'yczaje 
i zw)'('zajeLechów, WIłł\SZ(:j In(lostańslii(J liQ uii zna 0_' 
, Jdtl
 Ih ( IIJ..h
:)oh łJl'JirU.flU\ 1(1111)(1 R. U'1 łJE 
IIJ t' m y o .' , 
. .. A.. 
SwięcollC W Litwi
, sl.la(la się lJOspolicie 'ł. z roz- 
maitrgo rOllzajl1 ciasta, I mirsiwa, zwierzyny i jaj far- 
buwanycłl, zWł\nydl I w Ilicl.tór)'cb oJwlicacb Polski 
1.'ras'Z(l1lkami, . a nad tćm wszystkićm wznosi się l)ie
1 
.. 
c.zony IHu'ancJo z cborąrricwką dwólwlol'ową. Jeśli kto 
nie ma har3łlka }łI'awdziwego; l'oM z masła, aJho cza- 
8('m w mirjsce niego stawia cII101'ow)', lub alaJJastrowy 
. .' ł t. I I ł\ Gł d o I 
W "\"aZOłUe })oros J"m zle on)'1ll owsem, owa Zl- 
ka, lul) najCZ{'Ścil
 domowego 0ITI'Ollllll'gO wieprza, jest 
takle niczh{'dl1ym artJJmlclll świ\,collcgo. Ciasto, zwie- 
_,d)łł \X 
si
 ai do upadler.o, a d"lItłz)" w kaphll'acb, z bicz)"kami w dlo- 
Iii, stojąc lu'zed uizcl'IUlkiern Krzyia świt;ter. o , siekli swe 
I
ialo, iii kl'oIIJillui SI)iłdilła I;rew na zicmię (JJ/iaskO/Ds/d, I, 
sf.... !!o-n;). (w. A. lłbl'it'jowski w dziele II. t. "Polska aż tlo 
l lie I"UJs:;;.j polorDY XY II ,ricleu, llotl Icz!flftlcm ofJ!JczajólD t .,cg. 
czaj/JlC," 1'. 
V, !Itr, 90). J
IaUHII:)
 f,ł ł Jlłluoui '(
b1I1U 


.
>>>
182 


-ł 


.' 


rzyna, (lomowycll zwiel'Ząt mięsiwo, P('zctyka się ziele- 
(lilią, a cały Obl'łlS zdobi się girlandami I.wiata. pospolicie 
zwaJl(
go LYCOPOlliu'lllo Swięcollc zwylilc I'obi się nazbyt 
sute, cz{'sło się nawet zdarza, iż tego co na 'Vielka-. 
noc lJrz)'gotowano, w ciąrru calego micsiąca spożyć ca- 
J(
 domowej czela(lzi niepodobna. t elu III u1im -(" 
,V tym dniu chodzą POslJOlicie z powinszowaniem, a 
,vi{'c w loażd)'m (lOJllU proszą na śtvifCml.C i to usilnie,. 
trzeba ,vięc cltcąc nie cbcąc się objeść. , 
 
l Jc(lzcnie święconego zaczyna się 0l1. j.tjka.; litÓl'e 
Ił 
saQl gospodarz oJU'awszy i rosl.roiwszy na tyle części 
ile jest osób w domu, rozdziela wszystkim, nall'zód 
zonie i (lzieciom a p'otćm całćj czeladce z zyczcnielll 
- 
z(lrowia i powinszowaniem doczekan)'ch świąt Zmar. 
tW!J(
hst(l1lia l'mlsliit,!/o. . lIii I .},,\II
'ł. 
1 J:'icl'wsz('go dnia '';ielkit'jnocy, zazwyczaj iadcll. 
nie ,,")'cltyla się z (lonlU, a nawct mają za złe kaidc- 
mu kto nałclU.'zas wicśniał,ów o(hvic(1zi, szczególni(;j 
gd)' pO(lcszl.. Joobićta przyjdzie pożyczyć czcgo luf) po 
. , 
oglcn. U. id "I ..,."bb"tf. Ił .InG' 'm 
ill 
V" Dru(:ił'rr O (lilia świąt zaczpaają się o(hvie(lzillY i 
clludz('nic (HI domn do (łomu malycIl cblOI)i.}t 110 "'10_ 
ezebJlc CZ)'1i po j..j'l i l)ićł'orri. Chodzł'llic to odhywa 
się z ol'acyj.ulli, l.tól'c l)I'zywiodlelll wc 11'sjlu1łuticltiacll, 
Żmltllzi. 
on, " i TS id "'Ul ł v 'Ib f . I n" \ 
'(( 'l}; . 'ftT łęt)' er ż )'. ,t !i"1 
. I' 1 . 
,I 'Vidlliaey nasi mniemaj.}, iż ŚW
\'ty (('n l.yct'rz 
Ilył myśliwym, maj'ł lIawd Imjt'cz lle o nim t.I'adyc)'j(I, 
między inuelllu i tę, ie zamiast clml'tów używał tIu 1)0-
>>>
183 


Jowania "ili\ów i inl1yclI (b'api('zuych źwierząt. Z tych 
\vi\'c powodów czczą go jako l)atrona i obrońcę swe- 
go dobytku, i w dniu jego uroczystości czynią rozmaite 
ofiary z domowycII źwierząt;, komu zaś na to nic staje, 
stara się czem innćm zastąl)ić. ,r"l\Ii\'(lzy inncm,i orCer- 
tarni przynoszoncmi do kościoja, widziajem i tę: li ię- 
ża t)'ch kościołów w któryell się obcllOdzi fest Ś. Je- 
l'zerr O , każą robić z woslm l'ozmaite fjgnrki na podo- . 
bicństwo źwierząt domow)'cll, to jest: koni, I..,ów, owiec, 
kóz, świń i t. d. Tye" IJ('wną ilość ulawszy; składa- 
ją gatunlmmi w lłrzetal,i lub inne naczJ'nia i z pomic- 
nionym towarem sa(lzają (lzimłc)w i baJ}y sZl)ilalne, 
f 
w miejscacJI blisMcb Iwś('iola, n))y iądającym sprz('- 
dawano, . limiotck kupiwszy MIka gatunl.ów, nosi fi- 
glll't.i około świątyni, modli sif. nalwlliec kła(lnie na 
ołtarzu, jaJ. wosl,owe '
yobrażenia, t.ak i pewną ilo,Ść 
picnifdzy 69). ,V czasie illllycJl r('stów, IJJ'zNlają się 
wosl.owf' figurloi wyobraiające czlonl.i ciała hulzl.ic- 
I .. 
rr o : nogi, rfce, oczy, {
łowy i t. p. Te kupują hulzic 
łlotlmięci jaliąlwlwkk ('horollą, 'V talww)'l'1t ori;u'.wll 
wraca się wosk ł;ościoJowi, i nie tJllw tt'go sam('r,0 
ł1nia bywa po kill.a" razy prz('(lawany, 1(
cz i odłożo- 
nym zostaje (10 nastr(lująC(
 urocz)'stośri, co dla Ple- 
bana, nict.iedy kill.asct złotych CZ)'stcrro docllO(lu 
ł 1 -idRn z, rl'ł ,''ł ł ' f . 
. ...oJ . 
-" łll '( o'JJ 0"1 a..
l t '}s,o et! 
ill 
69) Uuś a nawtt i Polska, ol)roi.cą tnody dOlnow
j ))0- 
czytuje świętcr,o 111i1iOlaja. "Ludzie i Inody mhłły świętleh 
I'Iwoieh I)alronów: ubodzy .Jana ,jałmużnik.t, S. Lenar-I. opie- 
kował się kOIlmi, S. Antoni trzodą cblewni! a wszclkićw 
b)'dłclIl Dlikołaj S, (JJlaciejoU!sAi I, c.) ". . 1\':.\ 


,
>>>
184 


prz]'J1osi. Zwyczaj ten zadłOwuje się J1ajhal'(1zi
j ,,, Za- 
\"ilejskirr iNowoalcks' Juh'owsWm IJowiecic. olI :)'.i" 
- . . ,. .. . 
Jest tal. że z\V)'cznj w (111iII Swifł('ao J('rz('rro, 0).- 
c)lodzić 1mb, IW ezem nastę]mjc l)ijatył.a i wsz)'sey sit
 
lal"Zają lJO niwie zasiam:j "ż)'tcm, z wykrz)'lmicniami: 
. 
"I'odź Boże! '1'odź Bo:.c!" NiecllJ'lmie jc
(, to jakiś za- 
I I · I . "' d .. 
łi d3 " I 1"1' "f' 101')i!.(I;1 u",1 r.
 
.yte. lJogaus il. ,.. '1, :, ,.. 
. bUII..fI i ł m::i1 ")t' m10'l 9" 
udo.. ,"sfl;1 . IJIl'łn 
, . . I. - Inf Jt'il,(II 
) Jll1 "'igU..JR IWnr()d
N.łft 
włęt
g() Jana. 
l fi h. 'I l T.h.J i n 
o)ł 
. ZWJ'czaj tego dnia zachowywujący si\
 opisz('lUy 
- H'. 
słowami llfliolJismu Dominika J'llce'wicza...... "PIc- 
hetlsze Litewscy mnit'mają,że tcgo wie('zOl'a czal'owlllce 
mIćk.o krowom o(lbiel'
ą, na l)rzcszlw(lzellie (('mu, zaty- 
I.ają po olaoracb l'ózrri święconc i grobnicę złc])ioną lIa 
kl'Z)'i, na slul}acb zaś Ma(Iną jaslmlcze ziele, albo rrow 
tują ; w wmlzie śwircolIej, z h'zeclI liościolów Jn'aU(;j, 
cccitlełlm od mlel.a, lWwia(lając,- że czarownica ilt IlOc- 
easłt. mlćlio otllJicrająca, doświatlcza Okl'olHlCrrO drę- 
. ;t 
czcnia i (JrzycllOdzi do (rgo domu g(lzic warzą cccidcł- 
ka lH'osząc o PożJ'czeuic. czcr,okolwiek.; jt'żdiJJY j(:j nic 
nic dali, nie morrąc tedy W)'ł..'zymać onydl mU'l'tY'l'it)"'
 
lJ1'osi o przrbaczrllie i mlćlw w..aca. Czarownica mo- 
że unilmąć (lolm'is, kiedy stanic I)olwlana w.wodzie; 
. to j(:,j szkodzić nic J){'t1zie. Pra,,'«la, że cz{'sto naMał 
ginie w tćj ]wrze, lecz ..ost"oPlli ł
Osl)o(la..z(
 IJI'Z)'pislI- 
ją własność rosie na S. Jan SI}a(laj:lCt:,j, i dla tt'F,o J..,ów, 
nie lm
zcz"j:l na l)aszf, ai ..osa spadnie. })otlubni«!j- 
J'ym temłł uwicJ.'zył ja.. cza..om lub djaJ)('lsIJw m(/'w 
ellinociom." (,
 .IaA,')I&\; ')1)\.4'1) .
 
..1Ihhłt. JIl')łb!11 


,
>>>
IS3 


uJoJ. o szukal1iu kwiatu Popl'oci, mówiło- się we lrspo- 
»mielliacił Źmudz"'o ,fI'J
'
 .." ł uJI.'!Jmd 
ie 0'3'JJł. lIs q 
. 


HoJ. ?id)i ( 'Ji
 
'u.k, '" oJ
')

 isIrUln
..fI _ 
", Ś . ę t ., .TaD Vllrzelelel . I 
IUJ L'J'JfoLlom:!"1 c. tS.. G . u. .0'1 (ió!'ff sw 'tflD a 
I tu posiłkujemy się słowami RrkfJpismłl n.' J. 
..,. ,,'V t.)'m dnin Mą sznloać nł;r)'tych. llywiciów w zie- 
mi. Gdzie mniemają, że jrstskarb zakolJany, kładną 
Ijię na ziriui }dedy słońce jest wzniesione na I.ilł;a sto- 
pni nad poziom i patrzą,. czy. nie wychodzi z którt'ffo 
micjsca 'wapm'acya. 
Ioże 1J)'ł
, że kl'us
ec pomifsza':' 
IIY w nocy z wodą przy ogl'zaniu' słońca roskłada wo- 
dr zabicmjąc kwasol'od, a wodorod lłOdnosi się watmo- 
sferę. Ale dla czcgo ten fenomen pol.aznjc się na Ś. 
Jan? to h'ocllę o llraw(lzi
 onego daje I)odt'jl'zcnie!.. o 
"Uano na świ\
ty Jan, l)Owiatlali mi moi ('I'(/'l'łll- 
cy, że corocznic willzą słOl.ce sloaczące. Zdaje się że to 
jest jl'SZCZC wyolJl'aż('nie z czasów lJł'galłsl.ich .oiedy 
Litwini czcść słońcu otldawa1i, a]J)O może IJocllOllzić 
od l)i{'lmości roku i łarrotlności all'l'y, 1)J'zez co pro- 
stot.a zaLolłOuua I)rzydala temn lllmiIlU'l'::,olł'i świata 
SZCz('góJną wcsolość, m)'śl:łC, że ten mały krąt; w 0- 
czacII ich może ruszać sir jak l)moa i skal.ać. Nie 
życzyłbym 11111 tal.id. slwł.ów, bo IH'ZCZ swoję weso- 
łość Illoglolry nalll i calemu światu l)lallctarnClllU zrzą- 
dzić Ogl'OlllllC zamięszanie." 


, 



 -- I ę t a Ił" a t a. 
.. .. ,,"7 t.ym clniu jest zwyczaj relir.iją uświęco- 
ny, niesienia do kościoła cbJł.:I)a, który 1Jobenedylio- 
"'(lIlY jako saerariltm, \V czasie wszczęłt'go pozal'u, 
24
>>>
-t86 


1 
!: 


,łuży", d)ł' prz
tluJ1lienia go t pO oJ)nicsicldu w;okolo 
paląc('ł
O się )nulJul,u i wrzuccniu w śl,o(lrk. C)611ia.'
 
. 
_ Na ZUl\u1zi często w)'darza się ,,'i(lzicć stojące 
sln}JY wc wsi z v.yol
rażcllicm Ś"Agat
., h'zymającćj na 
ręlm bochcnek. cltlć))a.' oł
 ?ip. '(nł"luilli;o(1 uj I 
-')i
..,"noh"'n
\\ Ib(łrl;łJJ
&illl

fohi ulub III!t 'n.... 
,..bnU 
 't:nffl0,fi,l..
ęt)' W:a'[r.
,.",

o. ium oh:ł..;) ,łUl 
-ol. Jt'st zw)'czaj W całt
j Litwie; a nliimowicie w PI'IIS- 
saf'b, (('&0 (hlia zl,ite JU
ł8ło Jlicść' do kościoła dla po- 
święcenja. To masło 'ma ))yć CUdOWllCjll lcloal'shvcm ila 
'\'\'szelloie (lol\'gliwości. , .x II J rJ(ln ''(II 
-om! 
. .Imb ł hłl'Jultw" JS t"'Q'IO
 .".1 3 
L",,')id s tb 
Iłll 
. 'I 00 'tIU - "', ł'lb 
ł, n'l,1a 
'111 '"htłt, ..,



.o 1d)(l.1J oJ 
'I
J"" 
"i .fI niw n 
HJ "
 
i'il)
. }
f'X u..l... 'ł 11'101 
 i ) ')?S t
" 
ł (( 9i oL..u! 'C ., , 'ł' jt(')i 
,. b4HI' q . I "" "hu )')ilOt
 b i ." liJ 
-0'1 o'} 
 
t(ł .
 um i ł
Ollbo ,( i mi 'I h' tUlI,' l bo 
.ot,' ił ,\ J! ł A' I 
mIOł((ldf;
 ..10ł
 
-Ił w , ..ił tłUIR ,).) 9S I 110 .; .1\ 'H Id;)
 .\.')8i!1 
. ol : da I illiłl ,lJii f}i 
.G.t..U,( ,)
ł'lIl d:li d
)J;

 
"I( ł.'UI od. .'. łoile (łJH&ł fi n QH'U,,
!'s 
IX l' U'W) jJ uł.Gi,,' :} I WRU {,
\,ł
lll1n:' ol 
., IC,S 
if
 
I :r:;o :jhb 
, # 


, , 
I 
t 


on) Ai1II 


._"."Hi'- 


ł -(ł')' 
II .. U-I J i.CS'I{lI\: ł
'łi ł in" lU (I '".. .... 
..c)
\\ (\U" 'flot ,I f Gd'Jhh 'iloi')
l)iI ob "iu'}it',ti.. . 'fil 
,U'U,SłHI (1':1'}I-łt3xł'f( ,iJofi3l3'" t\\iuhn"\')\\¥. oila;L 
\\\) Ił 
tł.
>>>
'7 


J a 


'" J 


'" 


. 
 
1'. 
 &. W a 

 
tł 
71) 
If . 
L "7 t 
J ł '1- 
. . 
) f' 
I t 
II I 
ł} , . 
J
>>>
, 


I: 



u 



 
..., 


, 


"i1
>>>
09' 


I 

 


oj} 3,i...')jll Ił f,(mCf Uljł'hlul)')"
Ołl 
"\" AI.t ,tb2'!X1q i
1J liX 
'Joj."'i .:. 
-1ł
li.J d
,! HOJJ J' J
 "Ul ,( .
l1.uj 
,. 


Pi 


T A IW C E. 70) 


. (te' ,1..-" i 
,tli ił ,.1tIt;X fi 
I "'
3ł" .1D
j 

11r.u ł fi tilt 
Ił .ua 


. 


- 



o ni
 
11 arod Litewski z pl'1.)'rodzellia swego, powolny, a 
z okoliczności więcł:j sDłutny niż weso})'; lul)i jł'dnak 
Ilił'kiedy się ożywić, rospogodzić troskami zOl'anc czo- 
ła, wylać z dnszy l)iosenl.ę i lmścić się w tany"" \Ve- 
seluc oJJcllOdy, dozynlii, uczty lJl'z)jaciclskic '" czasie 
r 
świąt llożegoNarodzellia, "TieU.icjnocy. Zapl1st, S. ltli- 
chała, i t. d, i. t. d, bez tańców obejść się nie mogą. 
Niektóre z nich przywędrowały z Polsl.i,jak lip. lflllzllr, 
pO[OJLCZ, (w lil.ewskim jrz)'kn zwany tańccllI mądrego 
()szuliwisl-wa, szokillieimas iszmillt 'IIUa 1J cr qltwhna 71) 
o 
 



lUł\\
\' 
70) GI'Y i zalJawy Litewsliirr.o hulll, tli nie. umieszczam, 
1)0 one hlły IImicszczone we JJ:
pol1lnie"i"d ZlIlIltlz;. (
"O- 
ciaż talii wJłą(,zllie tylko sit,; lIIówiło o Jii('jshrło".ćj dziel- 
nił'y, wsz)Stko to jcdu.'łk stosllje się i do I.itwy właśł'i"'ł
, 
110 Żmlldź ninćlII innćm nie jest Iłłld każtlym względem, je- 
dno Litwą. Co ja nazywam Lit,rf! .l!faścill'q? - czytelnik 
znajdzie niit\j- O UlIskiejLitwie mówić, uie lIIojąjest rzeczą. 
7") Alboż nie h'ałile nazwanie? ! . ,. Jiaidy komll tylko 
się .zdal'z
'ło witlzieł
, pl'awdżiwie polskie, IIlIIiej«:t..e tailco- 
"anie pololIeza, zr,odzi się ..a to, POlOlICZ, którllll zal.wy- 
(,znj dziś każdy hul się oh\ it'l'8, to ..ic lłOlski polonez, let
z 
jakaś niedołfżna, lIZohl,.o'Dnła szJirówł;a nogalIIi. Nie t..ki 
hlł tauiec lIIt}skieF,o wojennego nm'otlll ,,!ld!l talleczllik IIie 
t !l llw lIoy m ni lecz i '"!lirami lIlIEsa! wesolo," (mó\vi Psult. lU..ł; 
I;ol'zały str. 57.) \ 
 q.' 'ł I 
I
>>>
100 


i ""alc 72), IWŚI'c(lllictwem Posl.i z Niemiec (lo 
lias zaMąl.auy. N'icł.tórc zaś z U.usi przyszły, jak ni" 
k'
llk, byczeli i iune. Do wIH'ost narotlowycl1 Litcw- 
sloicll te nalcż_t. 


(O
 
Ap ," T 
-»WO

COfl+- 
"'(Y
 


s łt 1do OfJ.o 
 A fili Ił. 11 .. fi.. .&. JtW9Ji.I bo'u; , 
ił .Ił-łl ir(ul; (U I e _ d ! n g l e 11). i.J
ons')iIOilo 
 
."'10 'w .0..!O..;. 
 n'" SO li '{bJi.l'Jiu 
.. ,..,., ",' . J,. .., 
".mjce tcn 
(n»)'wa się gtlzidool
vi('li na otw31'Iym 
] , ... I .. ,1' J '" ł . , I ClI I . Ił 1 . .. 
lłO fi, lłoslło ICIC na o 'SZCI'IU:I -łce. l opa Ol z ( ZIC- 
.. . .. .. ... ' 
"czętan)
 slaj-! ..

p..zód lJarmni w l'z"d, a lJOtclll Slłić- 
__ . 10 :JJ
 .Jt:&:Jdo IUJI)),. !
){I ,b. i ,łJ ,I I . J.H.d'-, 
...aJąc: 
. '"U
Vl ."1\ ;I.
 .iJ .' ,. . l l Ir's U l lhiu ! 'J10libiVI 
-. ...' 
ł'I'ali:Z( ItItc a, I. 
._,bft nI ł
ill.ł Ł l. . l . .. L ' Oli l
v/')łil V I ) łót')\\O\Ou 
-
II' (11i1t111C II,' ' -. 
-lIt 1)I\\"JI
w,'.)( \ 5)1\ T." l ' , '
 oMńu.iłt:?,o 
, \:. \O 
'ln'I', 'U'I'. ' 
ltlilcnwi, 
ł ftl . illlD ejn nJ JJ'.,Ulgiallliioi, . acł.s I t'fwJ (O
 
-lul:) ..
\",,,\i A'3ł'Iił1 lim'ł', (m'r! . 
ifl". "{1 (d : 
d 
_I . _b ib eJ ;. a ił uli,,' Ul i- u I (I 911I\"f l !,,, 10..1 SIH') 
łi
tllh' I .Iłli.. oJ, p o IJ Ó 111 Ił.. II. b
i oj OJ:lJI! (X VI . 
')ill 
-9i .m
b.Jlp H .., !bx II ,;. 8łd nin łbami od 
.łi.d9J
'" _ 4\p1Ił,) Jaslmłcczloo,. AU ai oa .Il"flli,. 61lh 
.P?'" j 
lH.olII in Latawcczko, hl I.J( O -t,ijll 
ixhi.sal 
cull'(J 8...oil tb.ss3. Ful'l' fur.! 
a-1a'lJ 9iu sodU, (ł't 
-o tłaJ fHd '0»"111 ł.,i ;17111: ł ffS'Iq ł

idłi'" ohs,,,"-, ,i 
I 1\0\0'\ .(tł RU ..iII id\() ł.
 \Q 'finR'" 
7
) Nicmiccl.i tcn taniec nazwałem . ,jc
o nal'o(ło\'Vem 
Jłlian(
JIł 11' alc, bo na Z" isko, ,jaliil:'" ZU) Me .. Iłas zon-ią t,o.. 
jest IF,litu:, ,'V ję1.) Im (miskim \Hałc inne Iłm znaczenie. 
Z I"C6ztą j T!/yo(lllik l'ctenblll"slci, któ.'c(
O JJonar,a w la- 
ł.icłl1'Zeczach jcsl.uicuil'lłli\\'ą; lłi:izC TYCllc l nic zaś 'Falce,
>>>
łut 


!ił Najmilsza, . "ł,il
"!If! 
.Najtl.I'oższa, ,'til;'!lfl 
Fuu, fllrl'! 
Pi(;I'wsza lJ31'a się ol.l'fCa i IJl'zccllo(lzi (Jod l'fli.ami 
dl'Urri(1 I a za nią innc" łallcuchem, tal.że się ol.I'f- 
cają i lJl'zechodzą pod r{
kami (Jal' nastfpn)"cb, co nie- 
zmicl'nie malowniczy czyni widol. i n3jdoslwnal(:j lot 
.iaslmJJ;j Ilaśla(lnje. Taniec t('ll powini('n się otlbywać 
z największą szybhością. Po Jdlkal.l'otnćm talwwćm 
pl'zeła{lcbwaniu, formujlł }Jo":1I1 tanecznicy kąt ostry, 
w jt'(lm:i linii stają mężcz
'zlłi, a w tla'łlr,i(:j t!zit'wict', i 
znowu: w J'O'.l.Iłłaitych IdcI'unlmch pląsajlI, 'nic l)sując 
bYllajlllllićj figury lOlita i ś})ićwają :' '(nq iu
iaGJ ( 
Rl'olcltfi, se.fJelcs, ")' h'u\\Au:,:1. 
Lil'lisnl(l., /it'l.smll! 1\'):1. 
. " 


o 


I żuli f/hela, . ,I';: nil 
Licksma, licksm{l! \\?\,'" 
, Fili', fi"t la'cgź(llllleła, \)\\\0" 
l'"iuf, fiut,' /(tlm'llfł,,!' 4.\ 
.. ". u. O 
jUell:,iotui.fJ , c lUlSZ((W
! .. 
. ',
 . . \ 
iJI(.tlziotois IW s"!l(lIl.
! 
!). , "\ In,\}.1. 
p o P Q l ,. Ił.. u. :UOI 
. , ,)\ "}1'.1. 
llraeiszl.i, siosh'z
'('zhi, 
Polceim, l)olccim! " 
- }n ,iI! .-N 
ilJ , .. ,Ii 
-aq. ..nfIX'lł
fOfI no ZlclUl1t:. tląl11'owh i 
I'II\
 1i,,1,I'łs'ułPo1t'cim, I)(lJeciJn! hll 
-r." Ił ł f " · ., 
""{ł F
I t, lUt J3slmlt'cl.loo, 
}'iul., fiut, latawcczloo! 


"{" \. \0 (r.
 
'.Aft ",C,i.H oj 
..iUlIIII '(nJo foL .,iab 
i \\ 
n 
[.8111 9111 nsl tlo
1 
.o'(s:JO'
>>>
I 
192 


c . 


,,, 


l\1)'ś1iwy
 nie' zash'zeli! 
IUyśliwy nic oszuka! 
! · . '.'lu'l 
alf 



i\:L.
 
;łD£J J1 1)(I(ł h:ł.(;'I'ł. "1 
 1'
 r.q ,;s,""",;.icl 
-1'.;10 'l i8 9iilcj, T O P O R. . fiu n
 8 . C. i ;},,'.', 
- tiu O
 ,dj'ffJ'I'thuJII" r,r ) Jld)Od
"8'q i f.i';
 
. (n. ł r "' ł 8 o 
Jol CIIGno;łło"i.fm i , III 
 '.łn'łłn[sm ołn'l?ims 
dbo 
i JJ Jł ....

 IIu,la ł;łIJli{
I4. 
..o łani-c tal. że się o(U))"wa' na otwal'tem powie,.. 
tl"Z"
 gtl)i pl
łSÓW IOlJO'l'U, w ciasJl(
 claatc
 uskutcczuił
 
niCI}Oł'olma. Stają pal'ami młodzieńcy z dziewczętami 
\V kolo, a ś.'ód ni ('go jcdua z lo )orcm \V l'ęliU, i wszy- 
ł 
sey tańcują lJrzy ŚIJićwie: J' i fltF.ł '('JJJ8i ł i
łufJttr.([td 
Szokillieliiem, sZQkilli('kiem
 
Szclll1ien gim'(IS łajb! 
lias szolia, ulttja, '} 
 o 
7'(lsaj 1IutB'! wajks. t.A
\ 
lraldittJjll- Dtjwllźelll ." " 
]'l'llszililcm of o/ .73). 
O DejtVldes nmmis l'(l(lies \ 
ł\ I " . 
J\Ttj SZelllUCll 'l'ilu! 
-., J\ . 
SZI!'lldil'11 gim'am, 'lIfa'wojem, 
Nes taj mUSll lt{jks, 
i 
 .uj ol ,1,r
d
H."U 
! nh 'ł, oU:Jjlo'( 
"3) 01 Dl """JkrzJlmik Mar.ahll
j proślłh łl7'lwa sił: czę- 
sto w uait',jsee nil! i oznacza wcstdmit'nie IIOłą('ZOII(
 z na- 
dzieją olnymauia skutku III'0śb)'. Czyl..,jąc I,rzekłał) RibU;, 
przez Rret!.'III1n1łll dokonau)., to ""-)Tith."ic często 1taltotka- 
lem, lecz nic maji\c C'0 pod T«:ką, nic 1II0C'ł: wyjątków })rzy- 
toczyć" :\ 1II81t.1 .Jant .fm'
>>>
193 


ł 


. 
O "itoclien .has taj ł.ina, J off'łłll
 
I'ur kOł.,tOS ltlt]Jlauks, ' 
D . 1° t ". t . b 'II . " . u,.i .'t rl '" 
'1'qslZl Iii ,aJ e'I'lUlze 1:1, ( I 
f:' . l. H 
o,t mcrguJte SZOlit! 
Glaust, .p1'i szi1'(les, sz,i','clu!.eln, 
Paslmj bucie wokl! ,h',(. 
Tu mC""uo;jti 8Ii.aj.
zczialtsioi. Ma 
Jf/iella isz mus '1'ink, l' 
lias s]J1'OImesnis beJ'lUtielis, 
Su kiJ"welu tJ'ink! !oJ( 
Slt hi'l"welll, t1'illk! 
. i
h "',,\,,
"t """ ' \ . . . .' · vn-ł 
IIo! Iw! SIt kl'l,tł'clu t,'mh! lo 
,"łollol ) IŁ '0"(, .filIJ u.1I £ )I.b}d ...i 
-M;łu')ł i.JlI"lbwOll P o ,1)'0 
8.k u. . FIG .J.. ') ,llh R 
-\.
r.A,i't\ Ta{.clljmy, tallcujmy,' ..:dJ1 d n( 9ill,;f! '{"ł 
'(
 )/d ,m;mlo.. nzisiaj (10J'I'Y czas! ł "q' ,"i,u )iu.. 
 

i'ł,'}h" .Kto tańcuj', kto się bawi, '.. lo" 
 
ia . li ,!' (I. Ten jest dzicckićm llaszJIU,' ?bo"-fI 
'Valditoju- bot iń 74). I "lii 'I' :)itł io i . 
I(ł 
.....1 
)i.lod'}f. P.'ośmyo! o! ; . ł u:s , .. Jłf1
')()'1 
.t\'D'ł'\:\( A bo&inic lIam pomogą, ',,, '''lł . .,;'onl fi: 
/I rUI) ,iI?1 JcśJi nic dziś, to jutro!' .,h"
\\'\\\.n'\' 
, 
-o q ia' . ,. " O l V II " '} , O ( IX U ' "Ił 
. . DZIsiaJ lHJ('m y. hnlamy, ) to .. 
ł ') . l .,i.."hL' .." j n d '. . ) q '. ' ł- il ..... I ... 
o ZJSIaJ lIasz czas, - II!! "",,..'" 
-
lln9lo'f-. A z"aś jutro -kto przc
i(lzi,i,lh" ,111'( liR "'(
u 
Gdzie każdy się lJOdzi('je. 'I I,ho I"U 03 
.. 


7-ł) O Dewt'3ch-\\'aldilojach, zobacz ,,'yi,\j artykuł pod 
tytułem Kamienie Litewskicl. B0!liń. 


26
>>>
I' 


, 
.. 


194 
Śmiało t)'lIiO" dllolłal.i, If)'''"\'' () 
Z dzic.\Vi
ą wlslooczlć; 
I)I'Zy('islląć (10 s('rca. s('l'(l.(
czl.a, 
r" ," " .\\ 
I)olćui lwcahmcl. )il'aś
 
.- "ł'\ n. 


Ty d1.it
w('cd.o uajpi\')mi(jsza, \
 
.Tf'llIl('8'0 F. lias -wyJJif')'z, 
I.IIII'Y' śmielszy cllłopczyna; »'1' 
Temu' topOI' I'imć' ,'" 
Tt'mu tOpfIl' rznl-! . ł\ 
lIo! bo! .tcnm- tOl'Hl' !..złlćl 
, '.. , "Hu?' 
PI'ZY Otlgłosie: "Iw! Iw! temu tOlJOl' 'l'ZłlĆ!" łbic... 
"1 1.' 
wira "{'dil...a w 
rotlIm lwIa, lło(lr7.llca w &Ól'ę łOI)Or, 
a chlo(l(
Y starajil si
 dłW)'ci{': go IIIł lłowietł'Zu, i tell loIó- 
ry zła)lie wrJuulzi w 1;010 i z tlziewec:.ktf 'łl(
hJifkllipj- 
8Zf{ la{wnj('. 1.0 lłl'zcta{acowauin I.ilkala'olnćrn, J'ftlący 
w l.ole całują sir., po czćm wcllotbj tll'uga dziewica 
w śro(lclo takżc¥ łOl)()I"CJU i ¥IłOWU I'ospoczpwją się 
})]ąsy i śpit;w się I)Q 'Iarza, IIi, J Hd , 
. ,\ .. -
, IUł 
Począ(('k (ec'o (allcu milsi sirgać. glrbol.ic:j sIaro- 
ż)'lnośf'i. r.(l
'ż \V śpićwic wspolllhm sir o Dl:i W (l{,I,. 
Jr(l1t1ift
j(l('II, Pomimo znllł'onielłia 0(1 oJJywaleJi
 (przez 
OSIł'ÓżuoŚt'
 aJIY dohl'ze podwcscl(ui wi(8uiary nic 1)0- 
kal('cz)'Ji sir 10IJOI:('III), najwirc(:j .ICdilar. w Litwie j('st 
uiywanym. Uzil.i to il.aistc, lecz p..awdziwi(
 wojennc- 
. ... "'j u n L f':' 
go na.'odn taniec!..,... ." 
, . -J Ił IJ/ 
. 


h..łtt" . t 



o

11
c
0łH- 
ur.łln
 .d') ,'iliI' łłl 
. t oa A':ł 
 


I. 



I 


M O , 
"A Ol ..
>>>
n I T ,.... J., . 
f" r " 
(n Ił !!I !łI t ł Ja ł). ; 


iuho 

.. II':f"C.IJU}(j 

 yf: . 
s . hłbh.. ,;H,'i4 
IWJlężcz)'źni i koJtićt.y Morą si!: za I'fce i slaj;ł W koło, 
- I Iłl' 
lecz nic parami. 'Calli(
c olU'ywa się ze 
l,ie\VcJll sko- 
cznie, żwawo. ,1.)(tr.i h 119J J. 
. w.. ...,.,.
.. U 
Szolillul'l tł'rlms, 
P . . t " r.' l . '. b'C:ł"J8 
llliU.tlJ .IS IiU' ms, . 
",(ln;n tiJlllS' ;"ll'lfkll," 
 
. .. , . . , 
1risas . liiellles 'IUlS/IUtl,u, 
.L'i 
 .. ,fi .V..WII 
() szitasis wel1łi.
, 
Ił' i.sz lUgos lIwb,is, 
RialtJ'lls łVmWf/S tł10/i iti-lis, 
JJIllsll żemies lll,/,,'it'f('lis.. I 
,. , ,. tI
 
1I01'! Iwp! Iw! Iw! . , 
Ii.łllltllj, balab(
i! ") 
. '.' I: . 011 
]\epł'wtclIS! 
o( (ł 't !L J' ci .l,;,łllłt ił 
JJII'S tq wokitcTi, I 
t 
lJl('.
 tą lU'I"'il'teli, 
S,
jllllilłsma, Sltli1',,
;,b
 -lUlI, 
7'ikl'll tiUl/U ,lOtllll'isma. 
11"1'! Iwp! Iw! Iw! 
-))\ł\
 U..\"U
\ li " . . b l b ., : Ibl/fiOł.. '(r'Iq: 
"IIlIIIJ, II II UJ. 
. Dżlll,!/;csa, llOfi.""ł
;tl! .' . .... 
,"I'eA .8"\\\:\1\\1\,, , ..... l ' \ \1\4.\",,,\\ A «(
 \ 
II .. 1,.'11' Z,tJ'lt. . . .I j 
D !S'fl Bili').') '. II JIL' {.... "R!)J III ...'{s
" 
-SiUt" f'ill 
S\\ ł'\ 11'\ J Jlulw!łl" 'Ii o
hl 8 .ali" ,s.JiJ 
-nu II tuu,l 
1'I
iPLI)lI Ił r JJ/ulu padllrisllwl ,,\a\s)'.,\ ,,,\ 
r
M 


19;; 


.. 


" 


j
>>>
196 


p o p o I . Ił.. 11. 


.uto;l 
-o;f
 


Tatlcował djal)cł, 
Podkasawszy spo(lnie, 
Djabła szlcjl.i się zc
wały, ", .- 
I J . dl "WIł( ł.'I(([o;l I IIIS !.s
.s'J 
SI)O( me opa y. - 
Jl1'J'łI
Utl'" t' JHf'!( bu :J,Jiu.... .im..'u.q 
)itl 3'J
1 
A tcn djabcł, .OWfjł{
 e!łiU!3 
Był z U)'iskićj psiarni;_ 
RI'zvdłoi J 'astrz ą l) Nicmi . 
J '1\1\\ 
Na. zćj ziemi wr(j&_ 
 
,110 l )! ho p ! ho! 11O! " 
".HU '1," 
Kuntaj, bałabaj! 
. 'Vróg!' \\1,-, () 
 
. \. \\1\\\- :" ..\. 
l"y tt'go Nit'mczyka, . , 
,'o .", 
lUy tt'rro wrorra, 
 
Sh'zlłśnicmy , rozetrzemy, 
. , 'I. .,... 
Czystą (;Iiną zrobimy, 
Uop! 1101)! lłO! ho! 
li lłlłtaj, Imłabaj! 7£». 
nŻllurricsa, IlOfernesa! ( 
lUimlżllra! \ 


ł . 


a 


lIoha! J A 
.N Gliną zrobimy! ' MI: 
. \, '. " 
Przy słowach: l/up! lwp! Iw! 11O! li'll1ltfJj, buła- 
". tV"" 
· :\)i\ ,,
. .,,,,:.(l 
7a) If'mtnj, lmłabnj Dż,l1Igcsa, llOje"lIc.ftJ, millllżllra, holm, 
wszyst.kie te w
'I'nzy źaclncc'o nie mają znaczt'lIia w języlm 
Lite,,'skim, a tylko sił: używają zlłIlliust la It, la; luh tmla- 
la, tralalt" i uiby to służ
 za słowa oclclnjące JJarlłłouiją lIa- 
ilado,,'czą,
>>>
197 


baj! rozbiegają się WSZ)'scy tańcując i mocno Utlel'za- 
jąc noga,?i o ziemię, nareszcie dobiegłszy..4o ściauy 
lub l)ieca I 
dzie komu h1iżej lnb dogO(lni(
, I'obią ..
- 
I 
I.ami loslool" jeden nareszcie dopa£1łszy mit'jsca skla- 
du łuczywy, l'ozsY(Juje ją po całej izbie. 
-»O
=


 

 r. lO .;8 JI 
Tt

h':E !iZL&,ł.:
!I. ,iuhhr.1I ."oni' 
')i." n d ł I. J 
( i .,....) 1.1 
PodIUi.ee.ka. , 
f ł j
tł.łłUu J 
. iti J r 
7. I .q' Ul .1 
tJl'ł:. ł1 I ,o(; 
!I iU"""łłifłSb...
tG
' 
D a{lce szlacltty okolicznćj i zagollowćj, niczóm się 
lJrawie nie różuią . Otl hUlCów 
!.łOl}skich i są tez same, 
tylko że oni tal lezą nawct i au!/leza. , OPI'ÓCZ wyżćj 
OIJisauyrh są zdaje się ni, nat:odowe litewskie, lecz 
z l)olsl,i 0(1 taloichże ])aJu)zv-h,'aci przpvędl'owałe. l\lię- 
dzy inłłt'Jłłi prYlń. tJ'z)"ma "J#uc(Il'lZ(?c.ka" I.turą na- 
ł , ,'1. (U'UR. :t'l o. 
sINmym SI)Osobelll tmlcuJ ą: , .. . 
. 'I" lin tr
... fi" I . 
1 Stają w koło 'IJoJn'awszy 'się za I'ęce, ajedua "u. 
))ieta, Inb Jłlężczyzna we ś.'odlm, Tanecznicy śpićwają: 
POłluszeczlw, l)o(luszeczl.o-" 
Poduszeczlw, Illiła; 
j.1 JłI }fh, '" liogo .Iwchasz, .."."Ibo 11m lU I' 
tO 
Jlłj'
f.ii, liogo IlIltiSZ, ')!;h'],1 
s n.n!ł.t) r fi "'f 
'l'. ł':,i(ł;' Terr o locałlljcsz;' .h[',i If ()(1 
liolllu SIH'z)jaS7., " 
, 'Uli 
liorr o Jiodmsz, , l " 1 ." 
, U J,.h' 
Temu lJOllal'u J 'esz. t . I .t. 
. (( 'fil.... 
Będący w środlm W! bicl'a z lwIa sobie par\
, i
>>>
198 


I}O MU.ak I'oln (:m lłl'zct
uicowanin, llocalo,;n wszy swoję 
toWal"ZlSzlię: .l}o\\'
'oco lHiziul do grona, 
 a l,ozoslali'; 
Z'no,,... faucczuU.o w)'JJicra i ZIloWł1uastflłUjq całus)' i t. (1. 
-..I lł:łt'LliJłt y;s
t!''',!ob ',b:t )lfjI. 119»'L !JOJ
Ol iou.;f 
, ,ill.\i i:,1 . II o ;L 'lluf{"3:0"l ! t"",!z
.)lJł Ił 

 ZaJącżek. 
Jest to taniec ZUIJcłllie l}odoJmy (ło Pr
epitJl'li.i Ru- 
sinów lladdlJil'przańsl.ic1l o Stają wszyscy W lwIo, ŚI'Ót.l 
litÓI'('r,o znajlłuje sit! jedlJa osolla zwana Z({jf{(
zldem, 
talłclljłł wszyscy, a bę(lłłCa w lwIc stara się łln.....ą(
 lłOd 
r 
zag....dzaj.łcemi ją I'{'J.ami,. Spić\\' jaJ.i się W tpn tiui.. 
cu używaJ jesł nnsłęlHl)': l')IJ
 1"0 o '{'Ihnhp. 't
U8 
" . ,.' ., '. . 
,"W 
 
9ł . Zającz)'lar, zającz)' li1 l, ;IIISO' ')111 ')1 "r.'lłl 
L
tW z')o'Jq{' Ty JłiaIusi....llił; 'B.. p:(
Ił'I..ł ino s
 oAt!ł 

:)
I .t "łij(
"'_9J.Ani siudy, ani bUly, 
Iił
hs '" rh{nR
i(łO 

II .
1 Ty nie wp.l,ocz)"sz. d..f.łr.ł bo i;ł
(oq 3 
-.ali)' · .1 .... , '. 1 
'Ił r, I im"} 11 , d. 
J('
Ij I.to IH'ZCZ ni(,lIwarr\
 wypuści z JiOła zaj.łczlial 
'I' 
salł' l}owjni('IJ j('rr o mit'jsce zasłą lić. Po(lobuym SpOi- 
sobcJlt, tańcujc się "Jly.
zlw:
 A 
:J L'. 
1'i U3; Jj .
) r. .i"'m dni fn,ł
id 
o(l'b


 III :rPllflO4'f 
I' u fI e k. .ł 


1'('U taniec odhpHt się lłUdoJJIl)'m slwsohem jar. i 
lHI}łł'Zcdllir, tyllw że hrdąry \V kolc ma. zawiąz.mc oczy, 
W8l]'sey I}O wielcJH'Oć l'azy się okręcaj.! śpićwCłj'lC: 
, . ". "uuo;1 
A w IIU'(IY.It'J\' 1'.1110, 
.. " ł I r I . 0;1 
ul'a II I III t' i Siano, 


J 


i " 


id 


(
I'ahił, :
I'.\Jtił, ł
raJlił 
NilU-ego 1'10l'Ułł z
tbił,' 'I '1( 'fJFII' U
>>>
uU) 


.{)n I Potćm, stają cicho, fi łl\'dąry 
" lwIc zJJlila folię (10 
,. . 
loogokolwi('li, dotllia się PI'ęci}.icm j ,,")'tlaje Cłos, .na 
J.tóry nąl
ży.. o(lpowit'
zicć, ma się rozumicć zmicniq- 
)))'111 rrłos('m. Jeśli zrra(lnie, wteuczas tCIl 
Ia I
in
 ąit' li, _ 
({el, zas!' no'r ił , jego miejsce zastępuje'.r iłJwn(J . 
--n\\.ł }ncśuiar)' J.itcwscy r1.adliO przy 
dg
opic muz)'ki 
tailClIją, miano" icie . 1!
I'odowe s,
'oj. tuńct', chociai 
w l.aMpll (1011111 p
'
"ir ,są illsh'uJłl('ut.a i dłOr jc(lcu znaj- 
duje się um
(
ąc)' trać. '; 
 tt'ł
o sir- IloJiazl
jc, ie da- 
wni Litwil)}., OIłł'ÓCZ rożl.ów i 1I,:tll llOjow)'('h, innćj JłłU- 
Z" " uir z
lali. O ŻUłlul:.liit'/ł 'l'ożl;at:!ł i h'.t b ' 'II ma- 
J ,.. I" . 
))IV., \'zmianki - W Iil'tmiloarzacll. - TUlł('P., litórc ni
 są 
· . .1 r ;I . 
"1)('osl uarodowe, a z sąsi
'(1z
iiclI, I,,'aj..w 1Il'z
'b)'lc; od- 
LPHłją sir przy odglosie s/il';!IPicc, 1d(lJ'ltC
U'UI, bt,;bl'lł- 
li,)"', t((mbltl' !J llów, i t, p. l)zisio) i !auł ).it.t'wslti Uamilł- 
. '\I tU '\" 
tnic łubi Jłlllz)'I.\" i,
 cbuciui sw.
c. rodzinne l,ląsy
 (11)'- 
c
ajcm lH'zO(U.4\
, l.tezy ze 
pićwcm,. nic lIlłUtrzelJia- 
J ' ą c l u'z y łĆIIl żadu\'ch sZhlczll"(
h taitcó,' o ł 1oc.lllict y 
I J 1:" .. J . II t. . 

wuj(:j "rcso]OŚci; użp\:a jrdnaJ. z odlOt.ą .:;'zlUuil)'clt 
insh'lIUlenlów i J.lCZ)' ich odC:los z od{;łosem cclm do- 
.. . 
DJow}'ch la:sów. 'Yymi,;niIllY je tuhłj: mU"lJt'lJł M 
. r .. 
 t 


J:IIS"t..'UD1CII"ta 
I"
,'eltlle. 
ill..."iCJ ; . .do.. . '
\ L .. ,\i\' "\ 
 
IusLl'nllł('nta lIłuzycznc, n8Jałołclt tlzis zW31aIe ITI"" 
j:l Lilewscy widniacy" są dw(
aliic: jedne Pł'1.('j{.tc 
od oll('
'r1
 l łaI 'odów, a te tui są: Slll'ZYP';'(1., 1.'lm'1If.f, 
I ilin . . i . ,. '" 
Ut: śli , bl11ullll'u u'ę!Jh,l....l.a, /1((u(, ł '': li('l.hlł'
dl OłiO- 
licach l'IiSI.a. bulall{j/w, Dł'ur.ic zaś 'są nal'o(lowc, do 
tyell naleŻą: J"tlm':.t!is, dudlia !ił'rCona'z Iw.'y ,,,iel'Z- 
'IJO'H
, lil)ClW(
 Illit jarz't'I)iltow(
," Swist(tlli.a, I!;'p
:ana
>>>
200 


w dawnern wojsIm 0(1 Szauklów,. cZJ'Ji grającyell po- 
budkę 76)," robi się"ż blacllY
 'Dzi1ldzinis, instrument 
o jcdm;j żelaznej strunie nal)iętćj na szeroki(;j luczy- 
nie, i ltlolinka, (ludka ż gliny, "lj3r: iI
')ł. .rn"JlcH
1 Ul 
fI 
Dawni(;j, jak starzy hldzie powimlają, J)yły w Li- 
twie w używaniti b'ąllY, zwane Trymy tlij albo Sutm'- 
tinej 77), dłngit
 na hUka' sążni, robione z ,vydrążane- 
go prosterro drzcwa, sl)(ljonego kilka l'azy'. I1armollia 
tych trąb (lziwnie J)yła pięlmą i donośną, ..imiano- 
",icie :;dy id. ł;o{łcc b)'ły "'l)rawione 
v ogl'omne ku- 
bły 78), Dziś one z używania "'yszły, . Lecz nieJ.iedy 
z(larza się i ter'ai IIsłyszeć na Żmudzi' i w Prussach, 
w czasie dni świątecznycII o wieczorncj dobie 'donośny, 
harmonijny o(lgłos S'ltta'l,ti'llill. Najstosownh'jsza to mu- 
zyka, dla mieszliańców odwieczn)'ch lasów! m\ .'"i.\;\ 
- ,lo Zbliżając się Im granicom Białorusi, w I)O,
'ia- 
. r 
tach Zawil('jsliim, (Swięciallsliim), Oszmiańsliim 
 i 
'v całćj r,uberllii G.'odzic{lski(:j. w dniach nicdzichl)Th 
i świątecznych odzywa' się \V harczcml;acll, jak 1111'11- 
czcnie w w('soJym humorze ;Iicdźwicdzia, Ruska Du- 
da, insb'umcnt muzyczny, sl.ła(lający się z
 skó.'zanc- 


illit ....9........."..I 
76) J"ż le piszczałki IZ(lu"lde śati,zczq, zob. Uloje Pieśni 
Litewskie :Al. str. 40.'Lr.
1 . In I .
JH ' ,
 U'WIU".' . 
ł 77) "Pry tu IIaynu huwa try"'yta!/ arba hłg'as trubas 
statynes ysz Jłłcdżc, kurios "i('1 kajp }'r daYllas ."tarty- 
niemy., wadynos. 'I'os trubas dabar IIiera paŻplstamas, yr 
nu senu,ju (J
tay atmen JlHłS." "ł'\\\
. 'n 
 .\t\\\." 
 
()h (Dajnas Ze1llajczill surinktas ir i!lzllotm par '
!l7IłOlla Sta- 
lle/cicze. sir, 64). lit f)ll .' " . ,")1...1 h 
78) "T,.zykroć at lwbel I,mlo tlali," l)ie.
lIi Lite'Dskie X, 
t 
 8 ,,'" , 't \T II filii. 'l' . 
S r. " . -
>>>
201 


go worka, zro],ioucgo z cielęcego brzuclaa i dwócll dn- 
{Icl, (Irewuianycb weń wlwawionycll. lIarmonija i nó- 
ta DlUly IlltSkit:,j, ZUIJclllie są podobne do Ilóly 
lJić- 
wu zuajomego w gubCl'uii lUi{ls)oit:j: 
Da dlulm', dlldarilt., 
Zallau sZlltliu i t.. d. 


-- 
.... 


16
>>>
10
 



"h .1 tO nI) i ';J'
Uf
'flt O" ) ')'I'){"b s o""'lIuifl')1
 ł ';jf'IWlf o'" 
ł _ u 1J 
.itn ł ..iinofll.,;1I ..h'!lłui I(£'ur" .'1')'1( d
I'
lIhill I(').)IJ jbb 
.;'1(1 ,!JOll ob 
udllllo(1 t." ')inf'H'IJ
 ,\:,,;\y,n)\ \
\
"'i ,.J 
=t,i "...ilil. iilll
ldlln'fI O:}'JłtlOla.UI ,rrr 
.\\h\t\'"'' ,'m'"'" !\{\ 
,L .t j łi\\n;:¥. )m\)\\X 


ł- 


.. 


{J!(
>>>
fi
>>>
/ 


. . 
-,.. 


- 


'"} 'f'.
>>>
I)O
 


J 


f..h Ił II- hlJł,lfłf 


.0" i;l" . 

 fi ,Sil " . 'Ił. 
... lemie Ilal'otln liłcwsłiieco, liezllc, Ila obszćJ'nrj 
przestrzeni El 'opy zaJui('sz'.ałc, po(l.'ozmailCllli bę
 
dące l'ządmni, wicIu WI)ł )""'0111 lło(Urglc; \V 'iaidej uio 
, 
I
.al Cząstce s\Vojćj I'otlzillnćj ziemi, ma oddzielnc oby- 

,zajc, zwyczajc i uhiol'Y, Ulł,iory Litwinów, zamicszlilł; 
, 
jąC)'clł pl'owillClję Zmu ' "ą, (1)isal('1II gdzicintlzi(:; 79), 
tu więc nic lwwtar' ,iłjąC i('h, zastanowię się tl1'.v.,...d 
. , 
1 .. ". " l . J J J . G I ' , 
O( zlezą Wle
lIJa iOW ( rllr.lt
.1 o ;0 IC ("( )'nunowt'r,o 1):'11- 
litwa, dając najwifC(
 ba(
zno
d na te, klól'c n;
ltaJ'- 
(bl.:j swoją SJH'zeczlłości:! !ulcrzaj:! . w olw. 'At iłU 
.\',ł I;

'" J:,i'ł .f II, '" :ił IJ' '11": ;. Ir',i.. " u
, c lo 
I ." , .. Okollee ..ud "'IIl.ią. " . . ( (I ., 
- I ł' In I 'U'j
łł D n 
'J" .1V o'wJjcach Ilad 'ViIiją, a SZCZ('rrólni(!j Im "Tilml 
pomJmiou)'cll, uMor)' wieśnial",w, lJOlUimo najlal'dzićj 
wyw:u-h'r. o wpływu, osiadJych tu szlachty Iłol:,l.ów, 
zJ.liż('llia się i CZfsł)'rll stOSUU'iÓ'" z mi 'tem, Iotórego 
. 
barwa ci:u
Je jak CIHłJUclroll się lIIit'ni;- jeszcze (10. 
ląd zadlOwuly Ct'cJł\
 swojt'rro tla,vllrrro (loclłOdzeni:l, 
('('dlf nie Z('SZp.'f'OIH:j oJłCZYZHą Hal'otlowosci, :\1\'ŻCzlŹ. 
ni Sh'oją się w lłłócicllIle lub SiUllOdzii\łowe . żUlłany 
t"'''u ił 
. . .,I't!.ob III. ,:t!" 
.(ił 79) Zobac
 IJ:
JJo'llJIie"i" Zm'"l.;. '\tła ,'1'8 .s
o
łlIUj " 


I 
., n I o 
f' 
-o3ce- 


:'un.14 nił}1 JUdł?l f.u",o-r:J ' I 

 IJin 'de 1)3 i i ". t I , ')i' 
!?iUłI(uJ CIU:( i:)i I
 GU fU 
I h'l n 'u,1 Ił 
hafo) .iu 
f hit 'łłI
?!I)łfłi'," b f'ł. I)
 
1 iIf1JlJJ
'łt( 
h . 
n r. 
( 'łIX... łIt ł 
lo 


'I. 


J 


-,I i 'jf "
1iI jm' 
"',u i:1"" .( i ł 


eJul , ,: 
. .\ 'Uff. floJ ..d 


.{O
>>>
206 


Ślłi\,tt' orrromną jCtlną mosirżną I.lamrą, młotlzi \V kształ- 
de wfia zwiniętego' slłił'alnie, a s1\I'zy z \Vyrzni\
te- 
mi na gładl.i(:j blasze m)'tolorriczncmi Jiłewskicmi fi- 
gurami, (ob
,('Z na kOllCU rycinę firr t i 2), na nogi na- 
zll\vajłł w dni świątt'czne saJl(lały 80), safianowe, lub 
robione l)rąU.ami z fal'bowałU1 \Vclny, 1ł
,fto,vane zło- 
I 
tym szyd)('m, a nichie(ly i samem złotem. Czalłki no- 
SZłł zimową Iwrą baranie w)'sol.ic, a Ictuią kal)cluszc 
slollłiane })Ol1lngowate (10 nawy po(lohue. własntj 1'0- 
hoty. I.obićt.y zaś, otlziewają się w SIJodnicc kolorowe, 
kafl.aniki (lo kolan karmaz)'uowe, 'na głowę I.ładną Z
ł':' 
rn\
żne czap('czki ze złotolit
j rnateryi, sadzon
j dro- 
gi('mi 'kami{'nimni, a uicł.it'(ly i farbowancmi szl.iełka- 
mi.- Czapeczl.i te, mają '.szłalt korony ).siązfcrj, l
łb 
milI")' MskulłÓW Grelw-rossyjskicgo wyznania. -ł 'l Uf lit . 
-J'IłUI 0'3'J . 'nim b',
) -łilll,lo Jhi'Olf Ił. v(o;1J:iu;''}(-H \;')izfjQ 
. 
wlRII ..CZ)':l.UR l tJfII:l.pols:l.c:I. :l.na. t 
.' uiłl l 6 .. 
 1'11,1 d '.If .h'onX'JJ.u" 111"'" OJ 'I" ,G'" 
. 
Olwlicc. te biu.'ą ,swoje nazwauie 0(1 
łówlłych 
fohval'ków, w nicll się zna.itlllj
łcych; piĆ.'WSZłl lcży 
w Iwwiccie 'ViłłiOlI1i.:rsliim, a druga częścią w "T ił- 
Iwmi(:"skilii 
 a częśdą w Nowoal('ksautlrowskim. 'fe 
.')h:b'wil: ;,1 . vfł.iłr.iłl
'}i" {'willll ,d't"!"Ui,n,hllllll 
,wi.' I {oQ . ,,111,.1:0' Ił' al "'fi . "(1" n- ',ł'u:'" fI 
80) "Zełslamm'ielją !'amlały "'Iatl)"sława .lar,h'łłJ, (.Ia- 
C'a.iłł
"), p'Odal'owan(' lłI'ZI'Z 1('1;'oi lil'4ilcl ..1..biellcowi !'wcmi, 
SI'
,tItowi z iUi..łszl.JlIa. Zdohił)' je wpzlw
mia mI41nl
, złoJcm, 
(...or,it,...i kcunicllialłli i lu'...ami wp'abianc. (
o tćm bcu'(bi4\i 
zmlziwia, gdy jl'st wi..dmllo, il
 ;Uo",u'I'ha tcn I..hił SI.lo4ij 
muł4'" SIi.'OIllIlY, il' 4h'41I;'i4'!. fnh'l' nił' nO!iił, " h........1.i się 
o4lziewał, et lIC' wi(,II.il' 1l,.lwo ś" i4:la hral lIa sil'hie pla!iz4
z 
aksamiJny 'k"IOrtl !'ZeU'awt':;"O, hl
Z iathl
' d, lIa uim oul"b i 
np7.
 Wełń złotp'h," , 
(łJłl.
osz sir, "107, u "ltłcir.jCJIJ)/it.ie90
ł.,c, t, ł, 511', .m6), 


.. 


.
>>>
2D7 


.. 


Dko)i(
 można nazwać sCI'cem Lil.wy właś('iw(:j. 1'11 
się najwircćj tlodwwaly stal'ożytnc ob)'czajc w 8\\'0- 
jćj ln-ostocie, tu jrzyk oJlcy wszclkim wplywom, jak- 
kolwi('k grlll)y., i szorsflii 1)0 l)iśmicnnic uprawi
m)'m 
.lie byl 81); jest jednak czysty, rza(lkicmi tylko polo... 
1lizmami pI'zcplatany, lUało w tych stronach drobn)'ch 
oJI
'w..teli, a całą 0rrromllą na JiiJImset mi) kwatl.'ato"; 
w)'cb lH'zt'sh'zeJl zajm_ł1ją ma.i
łtki marrnatów: 1')'zCII- 
Ilallza, Sł\I)ieIIY, (UszpoJe dziś 8kal'bowe), lUOl'
'ho"lie- 
ff
, Sut1'tl.l'ia Ji1'p;Nli.a, -lIit'gd)'ś Czal'toryski('go, t('I'az 
skal'Jlo\Va i t.. d. I:"atwo więc wyobrazić soMt' )Irzyczy- 

Ię dobl.t'go bytu włości.m tamccznycll, a tćm sanu:," 
i zadlOwania rudowcco cJlał'aktCl
II. Nic tak nie wpły" 
,"a ua l u 'zeobrażeuie ludII, jak 1I\'dza, Clu'ąc lIaró(l 
zniliczeJUllić, ).tic Ijotl'Z('lm się zdobywać lIa tadnc 
, roł'ł.(
Jc; dość 1)'lko go zuboi)'ć. Cói dziwnego, że 
u cMopków naszyci., nie Jllo
cmy znal('źć żadnerro sa- 
lIIolłOznania i ct'nietlia wlm!łu:j wartości, która (niech 
to brdzie cios okropny uaszćj miłości własnc:j), śrnia- 
I
 I'Z(,(
 można, J)J'zcwyższa wszt'lką wartość zasIlił; 
nasz)'('b książąt j JU'.lhiów;- cóż dziwn('go, że nasi do- 
. 'Ulil utlU'ld).. ..Jto,,"r.. II !Ii £lIill
 
, U-I) I
s. AutoIIi J),'
zdowski a jak sam siebie n:Jzy,vał 
,fi/,.a:tlelis, I'oclem _ze ZlIIru/zi, lłrzez wit'le lal lIIif'szk..ją('y 
w Litwie, w jedll(
j z okolic Satrapii li.llpi.
"j/aj, ZWaJHU ,ł. Z !/- 
'''a
'':t; pisał po liłe
nlm, d)"aJektt'IU tpn, ,jakim mówią 
W Sni&Uloszt'Z
'iJlie, Uszpolszł.'zyzuie i 1
lIpisZt.'z
'zllie, Szko" 
da, ŻI
 jer. o lłieślli, p r awdzi\1'pn na('echowan
 I.h lal.'n'('III, ,...10 
Olało wyszło Z (11"111011. Lecz CI.Ź dziwllt'go; 11)'1 bićtluy! .. 'Cli 
t)d kogo zależał los POł"Y, jak mot)'1 w D.:imlach, co ...ul Ił)-. 
zagasić każtl
. prom)"czek Oświaly, nie ('''dal nawet wi.'dzicć, 
ie twórca na,.odow).ch lite, -skich l,ieśui i,'ie na świecie! II 
-I .1 L't
IU L :'
. J
 .. o I "I
>>>
208 


bl.()('zp'ice j ż
',vi('it'J(' są s})o(l1rni; JJo zl1fl.RUi . nie.. 
ludzko. Okoli('c o l.tól'
'ch lilowa, jeszcze ta cl)j(le- 
miczna pl..ga odzierania clllol)ÓW z całego dol))'t.Jm, 
nie dot.lmęla, 'o. wi\
c z dohl'JIII, aJbo 1)rzyllajn1Jli
j mier:. 
JI
 Dl b
 tcm wicśnial,a, mianowide UszpoJszcz)'zny i 
1\1Ipiszcz
'zIlY, idzie razem wIJarze I'zł'zloość, wesołosć 
i strojooś{:. 'f( ?.Ir" ts 1I01U'I pl . ił'ł 
... 'VieślliacJ I w (lIIi śwj
łteczne o(lziewają się tu 
w'żupany . czyli tak' zwanr . sieJ"miff/i z samodziałai 
(sukna domowcgo),- alho ltlócienue", kl'oju WSI)ólncffO 
, 
odzi(:ży męzkit'j, (prócz Zm1Ułzi i Prus), w cał(ti J..i- 
lwie; czapki IlOSZą pospolicie cza fte su!)icJJue w lecie, 
a zimową porą bal'ankowe oł;rągłe. d li'. b .tlfl III i 
JrśJi nbiol' mrżczyzll w t.ych stronacII nit' jt'st zbyt 
. 
stl'ojllY; za to o(lzieŻ J;ohid wy l,winl,na. i f"Ji 
. Iiobićly tut.aj, JU.W(,t w (Inin powsZt'dllim; noszą ('i('II- I 
Idc slwtluicc welniane r"l'howanc M\'liitno, a w (ll1iiH'h 
świątecznych i UI'ocz)'stycll wl.ł
ulają matt'I'ialne, nie- 
zmiernie faltlowalle z tylu, ,V dziewają także SZJ/'ll. 
,'óu.,/d atlamaszloowe )ub złotoliłc:j materyi, a niekit'tly 
af.łasowe osz)'te rralonami, lu'z 1.\'I,aw, SznurcłwJ,R ta, 
spina się z l)rzodu śI'ćbrnym łanCłlszłiicm. Norri obu- 
wają w bMy, l'zadlw w h'zt'wil.j, Na rrłowie zaJU\'żne 
'1 - " . . "II 
J10SZą 'Ilamiot/d, (zawi
łzane. z dlugiego pel'l,all1wego 
Jtiałego szalu), tak ustrojone zupełnie, są podobne do 
mniszek. Dzićwczęta zawiązują J)iez
l'ahfli«" h('Z ża. 
dnrF,o w(lzięlm, clmsU.i I)h.le h ) lwlol'owe, oln,'ijają 
tal.że glowy mnós(wrDł wstążt'I
, za l.tól'e zat)'l.aj
ł I'U- 
ty i inne kwiaty. 'V porze zimo,v(:j. noszą łwlti(:ty żu- 
pany slIl.icunc rałdz
te' granatowe 
ifgające u.iżćj 1.0- 


,
>>>
209 


, 


Jan. lThior ten, zgrabnie zl'ohion
'
 har.lzo jt'st sh'ujny, a 
spięty,- ,vdzif('znie oh wija IoiJJić wit'jsl;i(
j l)ięł;IUlś('i. 1\0- 
bi(:.y stare, w lecit' i w zimie noszą "')"soliie ze sI. III' mlo- 
dych siwycJl Jtaranl.ów czal)l.i; włożone na wierzd. na- 
miotlii, l.tÓl')'ch nie zdł'jmują na,veł i w I\.ościt'lf. "T 011- 
rZf(lacll weschl)'ch s'lł'fJcill. konit'cznie powinlla mit'ć 
na głowie barankową czapl.ę. ( łf lU, .flOt . 
" . Na wicrzcJI wszystkich swoi dl lI],iorów, wUada- 
ją szalę fJiałq z (lom,nwgo lJlót,na, ta szata zowic się 
7"';lli(
zf:i. * O..Uly,,'ając uczoną pOllróż bit'ł
it'm 1'7.f'ki . 
Święt(:i. zauważ
.łcm, iż wszys('y mieszł;auce, męż('z
'z- 
IIi, nie,,-iasty, same nawet (bieci w oł;oJi('acb poło- 
ŻOn)'c11 Da(l tą rzeł;ą noszą T,'i1licze. .Test to zah),tel, _ 
z owycli ('za.sów, loierl)' I.itwa cała, za SIJl'a,
'ą swoje- 
go AlłOstoła 'V. Ks. Ja rrieHy , w mu'tacJl .ł;lł'ię/ffj zna- 
lazIa oczJ'szczenie z(' .zmaz!1 pić'I'u 1 0'l'od1lt:i, i na znak' 
swojt'
o Chrzln, I,ażd)' olrzym)'\nł białe sukil'1,ld, Ta 
oz(loba W})i":I'WSZ)'ch wicl.ach ClIrześ..
ijausłwa Ilasz('- 
go I.raju,. zh)'t ",it'le 11)'la cr liollą,. Ct'lliją i dziś I.i- 
twin, i dlOciaż już uic wie o j..:j lłOcząlkll; Iliale je- 
dnal. 7''';llit
;;e nad wszrUoi uJ,jor })J'zcł,łada, i Ws
"st- 
,
 - J. 
kic, najw)'J", inl,lIi('jszt' sh'(
c nią lHlI.r)'wao . . 
- , 
. 7"'illh'zt:i, 
łJJIO 'l''I'illil,:j, "j\'zllm Litt'wsł.ill1 oZlla- 
-111)11 ., 
cza frzt:i ojtxJU'if'j jest to sl,l'órenie wyrazu 7''I'illileumj. 
- l\ie mająl'c żadn,ti zasally tlómaczcllie lIicktórydl micj- 
scow)'cb mirszl,at'łc,)W, że 1:
'illitfJ' nazywają się od 
rOtlzajn fI.ania i osnow
łllia pasma we h'zy lIi('ie; zlłi- 
ja sir id. nieznajomością j\'zy'.a, g(lyż nit'
 po Jit('wsla. 
JlaZ
'Wa się sili las, a zaosnlJwaua, gije. Podlug łt'go 
",ifC, naleŻałoby i szatę biafą litewską naz,,,ać dwy- 
27
>>>
210 


.. 
sili/uj. t,'i.;i"l(
i. Id(llltl,.,i,tl(
i. alho' du'ygijćj. tl'igijćj. ( 
ItitllllJ'!Jij
; i t. d. Że '1'l'i"U,fj. mają hme znaf'zt'uie, . i 
z I('g" się lUlI.azujl': hul Litewski okolic lłttlł..
zn'flow.. 
sliil:lI. do litól'}'ch Uszl'0INzczy"u i S'WiallQszf:zyzlla na- 
Jeżą; ImŻt1e tkani t 1)lócienlle, nawet we (lwie nicz('l. 
lIice, rr(ly j(
st ul.)'te mł szatr, zowie Tl'j."iczćj, lub 
'1"';11;"3' .Jab)'m pl'rtlZl
 zrrO(lził się lIa to, że nazwa- 
Ilie '1',,;,,;,(:;, pochodzi od wY"
\Zu łaciilskiego '1'1-illit«s 
zna('ząc('go Trój(
ę Przenajświęt.szą. 'V}'wotl ..('11.- 
Ilędzie zdaje się lIa(ł ,,'sz)'stl.ic stosowui('jszy, Im wła- 
'nic nah
lIr.zas nasi pradzhulo" ie, odbicl'ali z r
łk swo
 
j('ł
O IUonarcby biltle $z«'!/t rrtly h)'li ocl.rzczeni w imie 
Trójcy PI'zcnajświętszł.;j..1 p ";IX,., 
J lu:o .hfll(\i 
-"i ))odać lu taliŻe.naleiy, że wicśnia('y Lit.ewscy sa- 
m)';11 t)'lIw stron położon}'t'll Jlad I'zcką 

łł';ętf(, noszą 
'J'J'iltile, ł
d}'ż w (
zasie dll'Z.tu w itlU)'ch ołaolic
\{'h, bia- f 
łe szaty się nie dawały.. I(ł'
łlo '!h
 '.1 .1J1
ł4ł.. 0J"I "0112 
_" Gil I ,)t ' 4 i )' P r D. . . T. ' \
łl'...',itJ'I{ 
tIł)JłSO 
" r 
-h ,y PI:IlS
a('1t LitcwsłdcJ. I, 'lubior wicśniaJich
,'I lIi- 
czem się uie róŻni 0(1 ul)i
l'łl Żm
ldziJlów S2),i IH'ÓCZ 
" tl t . . I ", . .. . t h 
ze Jrs IOrrasz)"m I W)' .\\I.n JlI('JS1r.llłl, oraz z(' "hI(,l
Z,- 
Ile Iwhi(:.)' najwię('(:j używają ozdub z llUl'sztpm r.q;".1 
t(1rfl.l
). I"ol'al(', slIinki, llicrścicnic, narami('unil.i cbie- 
" d ł 1 ' t l. , t - '\, 
'WIC I t. . wszysl w o J('s . z uursz yon. . 
Lelnią porą dzie,,'ic
 Il rlls Litcwsliicll, nł,j('rają 
, siC znpt'łnic tal., j
,k l)icśil o IILiOl'Ze BiJ'lIt), ol,icwa'S3), 
'Uli .in 1011 II;, ł 'JL 
I 8q,) Z
b
c.z J!".
Jlom
';ell;a Ż",tl(lz
, . . in.' {'Ii l 
83) P.esDI LJtt'wskle str. q,fl, mo\'ną oBIrucIe: ' 
S . ,. b ł ' . t ' I 
I
 ,., nim 
WOJt'J ro otl p otnt'm SI\, S rOi a, 

 tJ'" 
 Króciuchui\ w pasy Sł1Odpiczk
 nosiła. Ił;" , II'" 
r
>>>
211 


i malal'z rysujący dla nl(-IUeli I
il)sl,ićj oJ,..az rallll\- 
,styczny żony lii('jsl.uta, JIIu:;iał sohic zallc,vlIC '\\;' . ąść 
za wzór l"".ISS!iq Jtlerg(tjte,';J, d(tI
Q lit. 
 l' 1,' ... 
ł . lUężczyzni okolic (;,ł:ntbhla ((;"1IIbh,('). fuh'a 8\1"0- 
jc
 , 1 mi.mowici.. Jlicclźwiedzic luh wiJcze, slliJlają na 
IlI'zcdzie łiłlJami t1'cb źwierzął. I.('(nhl zaś pcu'ą 1I0SZą 
odzienie llłóciennc rozmaicie fal'lłowane, z la'oju do ił - 
Jlik UZ1'lIIskicb lJodobne, Czaploi ich zazwy('zaj są olil'ą- 
.głe, zukończonc 11 wim'zclm sl)iczasto, ,V Iccie noszą 
kape'lusze slomiane alho z (lomow(
 wclny I'obionc, 
szare z obszcl'nćm nadzwyczaj rondem. 
Lr.
łlu' ąi
 ifud)"ll'df.ł;fl miu . IIf?'IOlfW '{"ł..ł,Jo 
-!
 ł.JIł-'!
 Olu.nec LI.I)' i Grodna" d.d.lłlU1 
011\1 Bićdnc tc i łJiaszczysłt' sh'Quy, I zamit'szl...je Ind 
IJOczciwy, dult'ko lellszego wart losu Ilad tell,j..t.i dziś 
, posiada. Tli Jli'jwirc(:j daj(
 się widLief nidudzl.ie 
, obchodz('nic się obywatcli z lłOlld..nn)"lui, lN'z '11m się 
rozumieć, są wyjątki. Lud tułc
szy nrclzny, IHII'łuwal
', 
.'Jwiszc:.yzlU{ wydellczony, zaledwo łllOŻ(
 si\
 zdoh
'f na, 
ol. rycie ladajakicmi lachmanami' swojł'G'0 rrl'zt'szlIt'go 
dała. OdzieŻ cali, tych okolit
 I.miotka, skłił
la si\' z 
I'll- 
lu:j samodzia łow(
 si(n'lIlimi lub palmluiaucgo żupana, 
"I 
natlzwyczai niezgł'ahnego la'ojll, z sZl'I'oloim shmcllI alLo 
: ""1 :i...łLł-i l) 
,., b ' I ., ' b " " k ('nrl 
-..iD j..a u, f',1 57.)'1 III.Sł.IYIIII S7.nllreeZł', . 
.. islłO ., Nn 6\'vialłyclt włosaeh, ..udany wiancczek.' 1., 
L 


f

h
 itUf)At11' I }'" l i t Ił ID lł k rJ:' lIu.,in 
, 'SI sawa dal"ba marszkillill5 diewieja, r. rOu 
'';o li. 'I'rumlla "".inola s
:jona tłll"l
ja. .' śllL iIOGł'J;q 
-łJ r Ant balia kakła ffllłtal'a sZllurchs, , , , 
.'jbulJ{l ob, Ant crialtuu płaukuu rutu wajnikieli.. l'1I'Je
1
>>>
212 


i bez żatłuego uszyt('go sLaBu, grubej zgl'z('bu(;j ko- 
szuli i dolnego otłzi('nia z paloulnicy bib samo(lzialu. 
Najwil'l.szą tu ozdobę kobiet sianowi ipotluica faltlzi- 
si.. rrranatowa. lirój katanck żeńskieJ), zupełnic jest 
JlOdoJmpn do lu'oju męzkich ŻUl)allów, Jyl' 
ą krót- 
sze i le(lwo kolan sięgają. Ii II! .h {ł 'im",),.. 'lhh.jt'lIl 
I i C.zapki mężczyzn robią się z szarcrro J samodzia- 
]u, a 1)0 Jn'zerrach oszywają się JJ\I'anliiem. liohićty 
. obwiiłzują głowyeJmstk:łllli tlomowcllli lub kl'alllq.clui. 
ł( _ t o Jl?qr.t 

 o __ Do 
'. lWI ł ., \.1 . ( II' I '1'1 Ił 
LotW3CY uMorem swoim najbardzitU się zJJIiżają 
do Żuuulzinów, - z tą tyJlw różnicą, że mężczyźni Ilży- 
w
'ją tu Il;tjwi
'c(=j kurtek samodzialowycll, szafirowo 
f'al'bowanycb, Na głowę zimową pOl'ą wkładają męż- 
czyźni ola'ąc-łe CZaI)ki w kszłałci(
 szlafll1)'c, robione 
z wcłny walołu
, a w lecie noszą ka})eluszc wełniane 
z szćrol.i(,lłIi I'oudami, podc1lylonemi z bol.ów; co ich 
l'obi llO(IoJmymi z głowy do ryciny Clłwaliboga W Piel. 
9"z!Jmic z Dubnmtilll.' '1&1 i n I. '.,1 
IJlłior7 POD" 
e.lnłe. · ,...hft .101 u, 
I 
Uhiorami lJOwszednil'mi, wspólncmi wszystłoim 
nli('szl;ańcom ziemi, PI'ZCZ lud LiLewsl.iego SZCZ('luł 
osiadł(
; są llasfrpJU': 
Siermifrri samodziałowe . i l'OŻUcJIY owcze, nie- 
ł.sztallnym, lecz wygo(lnym I.roj('m usz)"f('. Te odzie- 
nie Zal)inają się nie guziliami', lecz )mftkami z ż('lazuf- 
go, allJO nwsiężn('go d.'ótu rohionemi, i lH'zcl)asują się 
J " 
lłasami już lo ezal'nemi, już illJl)'ch lwIorów , a naj- 
częścit
 gl'ubcJlli l'ęcznil.ami lub cIms!.tnli, (lo bauda.
>>>
218 


żów podobllemi. Nidonaci mają pusy lH,tre Otl sioSbozy- 
czel. Gie!/ielów na pamiąfl.ę darowane S4). Czal)lii ma- 
ją mfżczyźni futrzane z wiel'zdaalUi suliienn('mi, l'OZ- 
maaćj fOI'm)'; fakie czapIti w Prnssacll i na Żmudzi 
zowią Leu/i.tilU's, I..atem noszą JialH'lusze niezgrabne, 
z prost(U welny czarnćj walone, lub słolUiane wla- 
Sl)(
 I'obot.y. Nogi oblł\vajił w laltcie robione z liOl'Y li- 
IJowej, wiązan(:j lult wierzJ)ow(:j 85), które J.bdną na 
",ierzclm I)Iadlt ftlóci(.nIl)'cb obwiji,jąc)'cb stolty i 
golenie. Noszą także oMwic skórzane zwanc dlOda/i.a- 
-mi, lłOdoJme do staroż
tllycb sznurowun)'cll trzewi- 
ków. Iiaidy prawie litewski wicśniak, nawet okonc 
Lidy i Świ\'cian; posiuda Lóty, lecz niffd)T icb (lo pra- 
cy nic użpva, je(lno t)'UW idąc w gościnę, (10 dworu, 
aJbo (10 liościoła. ,V tpu Qstatnim razi(', wMatla je 
1 ' , , 
pI'zez osz;czę( 1I08C u Wl'Ot salU('go san\'tarza. 
liollićt). i w dni ltowsz('dnie noszą namiotl,i. a g(łzie 
tt'go zWYf'zaju nic ma, rlmstki różnokolorowe. Zamęż- 
Ile uJ.rywają włosy 1)0(1 cZi'l)eczl.i, namiołki Illit dmstki, 
t1ziewict' zaś splatają je we dwie kos
', do ł;Lc.I')'l
h l)rzy- 
,,'iilzllją ci(mkie wstąierzki, lłospolicic l't;ŻOwc 
,II)o 
l)slre. Na sZJi CZCI)jaji! wielkie mnóstwo ))ildórck 
szklan)'cll. T(:i ozdoby Litewki, ani w dni fłOwszedlłic 
Jlie zrzucają. 


UJ1) Zob. w "rzeolJ'"t,;ellinr.I, artykuł /łlllmłkn. 
m-;) Na l.olesiu (..kie:r.a obówie uilwajił łapci, i zo,vi
 
je }lOlIIolallli, 


.,
.y 


,
>>>
ł
 


. -tnł?oił. ()o IJ
(I. .nq fJf.r.m hr.ooi'li I ,im (,bo t . 
-t;(O 1.lfl"

 .( 

 9n,. 0'1"[, ..łiłłfintrq,m.t 0\ 
-tll'j . itu9f1n.,i IJI
 illIJ.d'JrJ ht 
 ")QC3.'"Jht ioł.,"t;
c}fJt 
. . 
j.dpm
 JiU j rhr. ,-iq i. IJRn 9i;lr.t 1ł:" 1 C,li.. 
c"ł(ff[f 1 :J tfU' "\':
fJh(lt;,ł 'łfOlI Jfł,th&.1 ""\,,,\'.\\
}.1. fh 
-G1v JII'
lIIlo1
 etnI. I ;:" t:m'IGn" '(ub" [)ł
O'(1 a 
-iI 'C10,( a !tJloido'. 'łbq,,1 v foL' łJtfo i
l" .'C h u ł. 
'Ul pub"';1 ,)"luhl ,(6
 i
 dr) i dul i.;n 
 i'" .i. J 
i '(10'" Ih f'
i :.II/d I d t Uli). 'III Jd ".1'1 lilIJ 
'} ., 11 · () ł 
J'1 
-i'",uJ .h !llIjv/o'mł1xe Ib ruf ,io u;J oh 
JfI(ohoq ..' 
OoAo l ",m c Jłt.ifl
')i" iiłM ')Iil 9i'r G"lq '(b\:cd ,m.1 

G'I'L&,L .hi (b::in 
?I ('(Jod ,:bf\i",oq ;nGb}iłl
i 'ł'bi.I 
"'1'1'(1(. oL ni.wt
 'If 
rłhi II'! I ollh')l . ",,"r\fJ 
ilł 
6l It 1;1 , isw1. min!,,' . (fi" _" .ł;llIh
II,1 ob OlU.. 
o ....I 'IU
 OJ'HU 
 111"1 II '111111-.&-,. ," "')
'Itl 

hlt:J J, .iiltuiUlI.n ł:"'1J1 'Jiub',sn "
 iub " i '!I'wifl 
-t I S , o "pl 
ilJ J1ir.s )'!łłS ( :J
ł 
(iih..nd'. tiul i,II,..rnt:n.l, q t 
i.łI '!..,IJI 
n 
-
n(1 d')'("I.'1.I oh .'!"n,ł 
i"b ') II 9if.'..łl.lfl? fj
 ;')iłf')i
h 
()fUn ,Hill' b'l -,i 1I1I)(,..."rl . i 1x'IJ
r.'i'" 'Ii du,)i. ł;La'Xł,i" 
i't'..); u'rl () ,II"OnfU . Uy." f'i'
t 
I ł 
 _ ,'" 
Jiub9!
J'OII iub m. f ł "Ii.I tdub\ r'r ,1h. n' I. Ił 
l- 
.folF JU
1X 
łll 


\ \,,
"'., Iml "'I 

"'''_:I\'''\'ł"1
.''\ '" .I.S (Nr 
"iwo! . .i'J_I'" fi.r." !yn :łi "udo .i3 "t.t.iJ III A I "u 
J.. o 


Aa... 


#
>>>
.. 


- 
, 
UROCZYSTOSCI 
W


a2

. 


b
>>>
. . 


- 
, 
I 
 Z o T1 
 (\ 8 tJ 
. , 


.. 


f
5 
?W 


'.
>>>
81 


i:IU"I:,j, ')111: "n tu:} r' h i. in' 'JOIJ"'f,lp in'! ?fJI'lf,,'OJ i-w 
, 
ti :fU') ,) ił 
S'J ."' H\t 
hGII I '''ourlf. ) 
1.1lIr. IN ł . . , "u- I 'tnuf r ł' fili (t 1łl t.\ lo 
i.r. . !mwi ł 111\,'1 n P' fil !'_ n(,.. I 'tl fI 


II TI.... 


'un 


',..;o.' :,I(ff ł )fI 
Qł'\ 
ł 


.1-1, III"" II ,iII ..,iłH',lIo(1 


ł 


Ol' k'l 

OCZ"'
TOŃCI '''I.
.JSJł.IJ!]. 
I . ut flft ,c .łI d' 
" .
. ;- 
" : 1 I J . 1 I . r I . k ' t 1 . .,. 
. a . wszyst ,Ie' I a'aJow l1urs1. 'aurr, a. I WI('SlIIa- 
I 
cy J
itews('y mają swoje l1J'o('7.)'sfuśri. a h'mi są: ,
p(Jt- 
'wilie 'wimw!/. (
Z
'Ji l'0wit(wie IJf)('iflllfl (SIf"I""fm'imm
). 


lłJifty .Iilll. :,1110 I.IIpilln. "
,,,if/?J JJltlf(,II.
-:; w jCSil'ui, 
al1,o 11l'fllJfl1';"'ft.. Dfd!l"1ii, i t.. (1. O 1:(c)I')'clt .)'1100 mo- 
gliśmy lii\
 uwic(l
ieć, damy lu i('h Oltisallie. 
-f ltim 
nt.JI"IfI'1 i ł
.1 ,'r 


te 


I. 


l 


-1\,:1 


$POT.ł.£1WIE WIO
1WI"o 


, 
'f 


'Ii i (
te..ka,"'łDlR
). J . " , 
-t . 
 
, ...... 

)
 dzit'JI Zwi(l,
'ml'allilt lJl(lf1ti Rosliip,i rRlmł'if',fz- 
... , 
(":,i1l.
). W 1'(
J'
'1łł n II:1S zarz)'ua się wiosIla; w l.ażd)"1łl 
wit'Śniarzym' (14111111 słlOl'Zątlzają urzłr i SlJł'aSzaj:ł na nhl 
sąsi:Hlcłw, A wi\'c j('sl to rlwc1z('uie ocI domu do domu, 
l,ijaf)'l.a i ImJanl,a. ". rlwc1z('uill lo za('hować nalt'ż
., 
ahy nic iść lw{'(II,o. I'rz powolnie, uaśl:ullljąc IIO('i((- 

Ifl, i lo wJaśnie na7.)'\\'a sic Slel",flu'iulfI.f. c7.,'1i /Jo- 
. . ,Jh'}m.' 'I' 1 t.' ""I 
r.lflllfJU10IIW. 
Zwyrzajn)'m .I'aktamcnłt'm tt'C'0 (luia jt'sf lWllpllik, 
a l,otUlI llOui nit. ShłjC, ln'osta wócU.a silłluf'lm i pićro- 
iS
>>>
218 


gi konolHu'. lUnit:; skrupulatni j('clzą rrolowane IHC.-'I'ogi 
(szallanos
), Ił&Hlzianc 1Il1utlz;uJt'm, cZJU tWUl'ogit'1ll 
sla'z('I)lc'{
o mll:lia świ(:żo odelOJu:j lirowy, 'V tym (llliu 
fIle l'adośn)'1Il z powocIu lJoWrót.u wiosny, zazw)'czaj 
post mlć('zuy się nie (l1)s('r
1Ije. 
POlł'J'(lt 'U';mmy, albo j(:j slwtl.anie, nie u sam )'cb 
się tyniO J.,!lwinów oJJcIlo(lzi; Ul'oczJslOŚć ta, jest we 
zwyczaju u wsz)'slliidl pra,,'ie naro(lów. Daj('my lu j(:j 
sliJ'óco
)e 
l)is
łllit', zrohione lwdoJmo przez Pana Sllie- 
g;rewu 8
); ile mi wiadomo, jeszcze lIa j\,z
'k poIslii 
. . J ł IJ l' I , IL ') 
tłomaczone me Jl o. . 

 , iI 
'ł .
"1, \1"''' ' 
"Razem z ohuc1z('nirm się przyro(ly ze snu zimy i 
'
sląl}ieniem sIolICa w znal. Ila.J'(ulll; zacz)'laajił sir "ioo; 
sennc nroc
yslości, l}rzc('laatlzłd i gry kOl'owodne (w Ił IS- 
sIj), mające związeł; z l)()rą rol.u, I.limatt'm, mh'jsl'o- 
wością i hytem I'uskirgo naro(łn, 
" T' ,., I. -' ł ' , k 
" lOsna, ro\Vme JarO l s onre, nazywa Się 'I'a- 
imć'm. ,,, narzt'('za('h slawiiUlsl.it'b ,,'iosua zo" ic sir jm', 
f/("" (wpnawia sir jm'); II Slianc1plawów 'l'(I1', 1Jt1'l', po- 
('Zątfl. wiosny, w jęz)'lal lślandsJoim, atU', oZlla
za 1'01., 
wiosn\', żniwo. 'Vyrazy te lwchodzeuiem i zuaczeui('m 
mają l)(tdobit'ńst.wo z rrl'('Cliirn f'(t(! wiosna, ladńsloim 
t'(
1'. . J(ll' 'v mJlologii slawia{ls1;i(:j bicl'ze się uiełiicdy 
za OSOllę
ł "
DCłlmae)'i dotąd sławią Jm'll 'w czasie 
wes('IIl
'('h'IlI'O('zISlości. ocllilc;.'ego pochoclzi i Jm'yło. 1 
lr Taz)" t('
 jak "hIat', są jt'dnorodlle ze Slawiano-nl
':' 
, " 1 I 
sliim II', krÓl'" 'H(1awn Icstamclllu "'ło(łzimićrza 
J.. ."" ", 


n , .. -' ł m..łn')m 'I' m"fliG
,)''''
 
86) MOCK.OBOKill B:tAOMOCTII Ha ł
38 r, N. ł!), sir, f
8. ,
>>>
219 


l'Jonómacl'aa, 1,0czJłują za wyraz Sal'matski, o)łjaśuia- 
jąc go po(lo),iellshwm słolł
'czlI(;m i cit'lłh'mi kl'ajami 
tzyli mi('jscami,i gdzie 010010 lłoka-owy lUatl.i llosliićj. 
(1ziliic 1.1ashvo odlała, a łHlwl'aca w (lziell Zwiastowania. 
'V narzeczaclt Serhsl.iem i nlll

a1'slait;m wiosna zowic 
sir l"'o{et,, (lłl'Z(')ol), w llośnijsldm lJł'oli
it" l)J'illlll/t.tjt', 
a ł.ićrwsze triy wios('nnc micsią('c: l\lał'z
c, li" iecieil 
i ltlaj w słarorusl.im j\'z)'lm lJ1'oletit'łJtJ i l J ;'O{t'(lli;lti, 
jalahy 1J'1'zecl-latem. U C1.('clłÓW i Slo\\'al.ów łłi(:I'wszy 
dzi('li lUal'ca, alho JJcreztiltl, Zn3n}1l1 )))'ł lłOd imienicl1I 
Letllice, Zellske Letllicki, zapCWJłe 0(1 Sławiallsl.it
 
Letllicy i Lety, LlItolł'Y. 'V 110\1'0(10\\')'111 rusI.im j\.'zy- 
Im lilto, używa się zamiast 'lI'io,wy. . . 
-1 Co się t)'cze wya'azlllłliosJUI; nallOtlł.amy g'o \v Ui- 
bm Sławialłskićj, rr(lzje opisuje się slan zicmi po pot.o- 
l.ic. Ilt'jf w słownilm Iloss)jslaim, słowo 'lViO,Utll, ,vY'" 
lłl'owadza z SanSkl')'lsl.it.C'u T?a,wllitd N7)..... J 
Ponieważ lUarz(
c OlI naj(hł\,'ni('jsz)'ch czasów, lłO- 
czyto)'wał się za lłi,;ł'\vszy mit'shłc świata, a więc i 
w Ilossyi do XV wieku uwaŻano C'0 za lJi';I'wszy mie- 
shł C I'oku zwyooajut'(;o i obclłOtlzouo rozmaitemi irrl'zy- 
sl.ami i uroez)'stościami. 1)0 h'gu sama ni1'jaloo ua- 
))OWO o(h'odZOJł:t prz)'ru(la !tyla powodt'Jłl, Z nashwie- 
nit'm wiosny nastają w Ilossyi 'al'rri i jał'marki, oży- 
,viaj.ł ce ł)J'z('m)'sł mu'odowy i l'odząt,C ;dś}('jszc mię-: 
dzy lmlźmi SIOSł1I1J,i. 'V tę (I(II'(', kit'tly 1'0\ Ok zasie- 
wa .im'y chmiel, w.u'zy też i piwo lI11ll'cowe, sławione 
,I".. 15 \ . u 


'I &J. I
 
a wiosna, PllI lJn - 
fi 


11 r: 
117) ,V Lil\Vi4
 lalo zowie sit
 'PlI!;ara, 
.,ar'u, jakh)" lll,zcd-Iato oZImeza. ,
>>>
2
 


}V r..sl.ich przysłowia cli i lwwieściacll, a razelU ob. 
dłOllzi UI'oczyslo
ć Lllll, tlwucll '1Jie1'W;tlstliów ś'wi(ttu, 
ul'Zcczywistnionycll w (
złowiel.u, gdzie nieJ,o i ziemia 
uosohiają obie płd, z l.tórycb jet!nę wyoJ.r
,ża słOlice, 
ił tl1'łlg:ł 1.si
życ i ziemia. Ponieważ prosty naród na- 
zpva slwlcc książęcicm (kniaziem), a księżyc, księ- 
żuą S8); z tćj więc przyczyny i nowożeniec u Rusi mia- 
nuje się księciem, paulla młoda J.sirżną. Sam nawd 
liościM 8
), przy zaręczYllacII, daje pićnvszrmu symJto- 
JUlii tJ'ł01IC(l, lJ;C'l'ściClt z łut y, a tlrllcićj sym))oin1D ksi
!- 
Ż!J'
l', picJ'Ście{ł srćlH'uy, Ila znaJi. posłllszc{
twa h
 osta- 
tnićj pic;rwszcmn, a w czasie ślubu ł.ładnie lIa ich Cło- 
wy 'wic/lce, jalw s)'lIlbolum wicezlu:j zgOtły. f \)
)' J.J 
U SI.andYl1awów, miano,vicic u starożytnych Szwc- 
(lc.\X, POCZ:łtcli. wiosny, albo JlófmlblcJt,' w por,auslwie 
J.ył ł
lówllą IU'OCZ)'stością, szcz('gólni(;j w l/psa/II. HI 
U Czecl
ów, a 1)0 części i u Niemców, pićrwszy 
tlzic.i lUal'ca, I.ył miany za pićrwszy dzieli 'wiosny i 
pićI'wszy świata. Ilie 'WU'l' deI' e'l'd 11t1g iII. tle1' 'we/ttl, 
l Joc1łu r, starego uicmiecJ.irgo kalrlldarza. Jak n l)er- 
sów talo Icż i n stal'ożytnydł Sławian odbywała się uczla 
oświecona pochodniami i połączona ze składaniem ofj:u'; 
w wielu zimniach slawituiskieh, do dziś dnia, po(lłll
 
uwagi I.ilI1'um;,iltu, zachowały się ślally nroczystości "0- 


, (I. ł I fi. I . , 
nU) Znajome S1} z kIecluł I.itcwsloieh, milost/ii l't'.
ifżycn ze 
Stol;ccm (zoltacz N,,,'tmf/n D;:i('jc ,{tt",'ożyfllc IIm"o/lu Lilt'lD- 
di
!/o 1'. f). W lUytolor,ii I.iłews
if
j 'ł-s;ęż!/d JJliellesi,f, iJlt:
 
,m), nważa się za mężezpnę, a Slnl;C
 (.
a"/e), za 
ol,jf:łf;. 
Sł.al'ożyłnp'h pieśni o SłOlif'1I i księiJclI W moillł zbiol'ze kil. 
kanaście łłOsiadam. ;\\. -no," i Ili,ł " rUI 
U9) l'1a si
 .'ozllmicć fr sc/
tl"i, fi 
 {{.I' f ,
>>>
22 


!SwięcOD(:j czci zJnaJ'ł)'c11 90), podoJm(:; w czrś('i do 
ł'IISt.ićj lllldllllicy 91). Na początku lUar('a, opiewa- 
no zrr on ziniy, i lJalono zrollion)" ze słom)' j(:j Jłałwan 92). 
r.ra uroczystość. 11 lJoJudniowyclt Szw('(lt)w i (.oMw, 
\V SzJąsku i u Czec)lów, znajoma jest.})od imi«'niclU "'mo- 
'I' Z01tt 1 zi-m.y 93), i odltawiają'
l:i się łł1loslIY. ł U osta- 



Ii 90) Ta uroczystość znajomąjł'st i w JJił.wie l)Od I'ozmai- 
temi nazwaniami: POllliIJ;eldnj, lh;flll.", J'J'i,'lIztin"m, Wnł!lns 
i t, d., ale się ona Ił nas odhn'Vlł nie w Ma""1I I(
cz w Pai,- 
dziel'niku 28 dnia t/.6, t. j. 
 dzief. uroczystości SYl1l0Ilt, i 
Jml y Ap0Jtoló'c. 'D" ( ,
s\ Ol' I\
\h\. 
ł 9'1) C. óś podobnego do Zlłłudzkictj I'uniflzki (.ob. ""S/IO; 
"miellia ZIIIl/(/zi), kh)ra zowie sit; i Ral/dą. , 
 '''
\? 
-' De.!) Ten zwyczaj, zCł('howtye się II nas w Popielcu. 
(U 
- 9:;) P. h', Tri, ""ojciclci, urocz,'stoŚ(; tl: zonie Pam;I!'- 
/"11 topienia śmierci, Ulljelłl
" tu jl:j 0lłisallie ,,'zit:te _", .1lu- 
Ir 11111 D01ll0IDl'90 1U:ii) I'. stl". "4. .1 
"Itićrwszf Długosz podaje j.."o lł,uniąłkc: hurzenia bał- 
wanó'\v za Miecz)"sława 'I-r,o, a zasz,
zl'l.i,
nia (:III"yst)'alłi
 
znm w Polsce, zw,'('zaj ułsz}'C'h wieślliłków td,iel'ania bał. 
'Wana ze słomy, IlIb C'..ochnwin, obwożenia takower,o po 
siuł.wh, w kmi('11 topienia luh sl,,,It'nia . . . . . a t 
.J"śni"jszą i dokładlliejszą w tl
m wz{;-Ic:,lzic pO(I..je wia- 
domość lUarcill Iliełski (l trollU'" "Iarei'uj IJiel slrie!l0' E,l, 
/1"ar.ęz r. 176-ł, str. :J-ł). {) lU ts III 
"Z.. ....:; td jesZI'ze pomięci I'lł tcn olł)'cEilj Ił nas po 
wsial''', iż na bialą ni,
,lziclc: 1'0 poście, topili bałwł" je- 
lłen uJu"awszy s..op kOJlOI,i, albo slom)' w otlzie..ic człowic
 
('ze, ktlil'y wszysl.lia wil'ś pl'owadziłil rr dzie 11.
jhliżtU hyło 
jaliil
 j,'zim'o albo kalul.iI; t.aml.e zcbl'awszy z uiego odzie.. 
Jlie '\"Zrucili 110 wody, ŚI,il!wa,jąl' ialohliw'e. - hl 
"Śmie..,; się \1 ije 1)(1 1,10tu, 
"SZUkająl')' kłupot.u etc. 
M' P t . . I .' d I d ..... . , l . 
" o Clił co 1I1'JIU't;( zCJ o (OUIII o ter,o .1Iłł'Jsca ({Icze I, 


I-
>>>
222 


tnich wiosna, zowie sir IJfltrzllllq. Ze słal'OżytJl('rrO 
zwyczajn i świadectw o),ódwlI Bielsl.ich (lUarciua i Jo- 
achima), okaznje się, iż IJla1'za1t1la była kobićtą a bał- 
wan o),razcmj..:j lJOsąrru, Lclewel IJlm'za7l1u; ma za 1'0- 
ślinę..n Długosz lJOrównywa ją z CeJ'e'l'q, niatlią i ))0"; 
ginią l,łodów ziemi, "Tyraz' mara, nal)otyka się w Is- 


a który, albo która się natenczas po\valiła, albo powalił, 
wróilJę tę mieli, iź te
o roł;u umrze," IU..żowski w tłó J 
maczeniu I-.romera (JJlarcilla Rromera łr"ollilrn, przel/atl M. 
BlażOIDlkiego ,tr. 15, E,l. roku 16 łf ID Kral. ID D,.ułar, ItI. 
Loba) powtarza t,'lko podanie Długosza, ht
', \\. '.. 
"Same te słowa piosnki przytoczone przez Bielskiego, 
imierć lię IDije 1'0 płotu i t. d. wsł;azują, źe obrządek ten 
l1ie byl pamiątką tOllienia bałwanów, ale dawn)'m sławi ań- 
Illkim zabltkiem. ZJlltjdu
em'....o u wszysllii II ludów Sla- 
. , k . h ' , 
',nans "IC . ' "6\ \' 
"Słowianie Niemcy w dniu 'I-go lUarea, w)'nosili ze wsi 
zrobionego ze słolU)' hałn'mm, ktt)J"y śmierć wyobraźni, 
palili go lub wrzucali w rzekę, śpiewając pieśni l1a po- 
ChWiłłę lata. W Czechach dzieci cią3'm,c li,kowego bał \. - 
Da, śl,iewali:" II ł 31 II 
"Gii nesem smert ze wsy, 11..)111,1 " , 
"Nowe leto do WS
', I I P 
,,"'itiłj lcto libezne, 
"Ohliczko zełcne (ił) 


,\, \ . 


t . 


\:ł "I 


b 
,\\ 


"Już niesiem śmicrć ze wsi . ł.. 
.r 11,.,1 "Nowe lato do wsi, 
,,'Vi taj lato ulubione, JI ( 
. t l "Witaj zboiko (zbol,e) zielone. 
"Oparty na tych flowotliu'h słnwny linram1.lJI, 
l'I1.e zdanie, okazując błqd l)ługos1.n. 
ł "IN rf 


ut( 


Iłl ,.. 


d 1\11 XI ł )RR!W 
"1\'1 , 


\ . 
wSIJiel"a na- 
:!O. 


lin 


t. 
(-) "ULili(Ju w j
zyku Cze:;kim "Zqaczy zbo1o; w rossyj.:skilł1 
obfitość, urodzaj, 1 110 Ił ł" 1I.' u .-) I lU Ilł
>>>
223 


lamlski(:j, Niemieckiej i Sławiano-rnskiej mytolorriacb 
U IsI.uulczyl.ów nut.l'a, albo '11W'I"I'a, 11 Anrrlików Night- 
blm"e, znaczy pl'zpvidzenie, słarszydło, I,tóre dręczy lu- 
dzi w czasie snu. ",V IllJlhach lłOlskich JUaI'a, oZl1a- 
)' }. - 1\ '\ .., \ '\.' 
m 
'P\',\
u 
. . . , \ . . '. 1 
II' E I .. f d ' k . t . 
." tymo 0C'I,la tcC'0 wyr u o "'tUII, ",rzec, ta ze oz sa- 
mo Iwświatl,'za. . 13 ł\ł! n
o A X 
,,'V l)odlasiu, "ł' powhłtadł zamieszkałych przez wiesnia- 
kli", (...el
kt)-UuiekicC'o "'pnania u Rusinów, pny kOlieu 
zapust, to jest: w śl"Od
 I,opieh'ową, uwi.łzawszy z C'rocllO- 
"",in bił ł"'...., ubieraj., go '" odzienie ludzkie. 'I'akowy na 
wózku o dWlich kołkach ohwoią po wsi, wstępując od chaty 
do chaty. Zehrane r.rono młodzieży, któ.'e towarzyszy te- 
JlłU hałwanowi, ....zt'bl.aJle jest na.idziwacznit
j. Dziewezc:ta 
uhierają się l)Osllolide za c
'r.anki, niosąc IIił r-:kll i plecach 
dzict
i Ilrzph"ojollc z(' słomy lub grof'howin. (
hłol)CY prze- 
bierają sit,; jui za (:nranów, jui za ubogich dzi.,dów. '" 1'0- 

ród tt'go grona są "'pnal'zeni co noszą r.al'nki z POIli 0- 
łem; drlltlzy na dłuG'im kiju pOiłCZOf'hy, podobniei popio- 
łem w
"lehliOlle. 1'0 całe z{p'omadzl'lIie młodziciy wiejskiej, 
Ilrzcehodzi ł;olcjno dOllu)wstwa sielskie. ))rzyszedłszy 1)I'zed 
któ"ą chat«;, zdstawi.ają z wózkiem posąr., a sami tłumnie 
'H'llodzą do izhy. 'I'mn się gospodarstwu kłaniają i proszą 
o l)Odal"ek. Jcieliby III'zypadkit'm nic oh'Z
'Il"łli i.adnego 
daa'u; wp'ł.'llIIją ci ('o mają Iwil(,zot'hy z IlOpiolt'llI, i gosllo- 
dal"stwo m)t'rz:lj,!C 1)0 c'łowach, ohficie zasnu
ją lłOlliołem. 
I.ecz Jlie ()osJć Iła t{om , z wrzaskami l'OI"lwają IIl'zJr,'oto- 
wan
' SIWI')' &,arnck IwiclI popiołu, ml('rzają nim o stół, 
tłuk., i cat., li" it'tli('ę nit.'lu'zejrzallpu . 11111.1111'111 kurzu 
zas
"lIIją. Jl'żeli ffoslwdal'stwo pl"Z
jlllie i('" ullI'zcjmic, l 
('o pr.m ie z.awsze się zcl.ana, i da z odlOt., j.lki podarf'k, po 
dnit'lIiu dzi«;kc'z
.nit'li za dobre l'r7.
jł:('i(
, IIdl'l'zają id. t
.ł- 
ko pnilf'Zlwhą z Pllpinlt'1I1 po r,lowac'h. Tak ohszedlszy wid 
('ala, wieziony hahnm, ztljawsz" z lIi('",o odzicnit' , tOI,ia 
w k'..łlliJ, III); l)aG'nie r.'tI;I;
' t:G'o uie 'i'llo w I'ohlisko
,'i: 
zapalają {rO i pru'z Ilłomil'li Ilożerająl
y lłOSi!ff z okrz)"l;;uui 
..kaczą, " 


,( '
"ro('łm;e z Tf"ojdcldego.)
>>>
- 


224 


cza tał;ż
 lłł'zywitlzcnie 9.4),. jak to się ol.azujt' z na- 
stępnerr o lu'zysłowia: t\)1U odlJJ tU "3ł\t "', . 

 / mara, IJóg 'U.,illl'«," A 
 n")
bi I .'3:'UI !
"Jfin 
 
o f1\" fbi aJho: ł _Ul ł ,111 ,r.rł łf h 
"lJlicsiqc mm'zcc, ztł,!/kl stm'!Iclt .d1'((S:;Yf
 nllll'f('m; 9
).'6" 
,,,Na UI..'ajllie wiosmł (I'ównic ja" w GrecJi 
fil J . ( 
Xf,')"dJÓVL6p.(t, dzieci nosz.łc z drZ(
wa zrobiollłł jaslmU.ę, 
chodzą z nią od dOlllu (lo dOlllu i sławią przJbycie wiosny 
która w lUałorossyi mianuje sit
 J((l'ia Inb Zełellm'zk.i{, 
- fi "U Ilusinów jcst wspólne z Islalltlczyl.ami IUllie
 
manie, iż wiosną, szcz('{
óhlit;j w pit;rwszy dzieli 
'Vicll.it'jnoc)', slo/ice sIwcze {) 6). U l)ićnvszydl, dzieci 
icśui' \ów śpićwają slo{lcn: ,.; 'II D 

;q 
,Słol1cczli.O, wia(ll'cezloo 97), II, n I i'a tJ. 
\Ił Vf. SI)ójl'Z w ol.iencczlw ! . _ i. 1 R i.t;",id 
00"1 J1 fJl\" 
Twoje tlzicci I)Jaczą, J) . ') 
Sel. dłuJ)ią, 'IJ Q 11.iu' l" ...,1 
PSO ' lll J. a/I )-łł (II 
rzucają, 
}, lUlA 


1.1 


-tliłl 


lH \" " "ti ,.ł 
.; 711il . ,'I. . 
(I, 9Jł) ,V J.itwie zo'wie się Tr"jtlilll"ja... 
- 95) 'V Polsce to In,zPil.}wic Jłla illJw zlIaf'zf'lIi(" a uie 
to, jak się szanOWIlt'IłłU Slawimaof'il"wi złlaje. 1J'UI"ZCC 
"'('_ 
IIZ?1 sla,.yclllutlzi ma,.ami, to jest 
lIIie..ci.t, lIil
 z.aś p,.r.y,,,i.- . 
łlzell;ami, ho mar'!" w t
'1II razie, oZlIa('zają tlOS;,/I (.toicielllr, 
Da ktł ry ł'b ZIIłu'h'cll niusa na mOO' J iłł
. . I _ 
,J (; u c I.. I .. 
96) To zjawisIw nasz lud m,
ił'lIła b
'ć urzl
cz)'wis(łlio
 
De w wigilij.!, lllh w salłł tlzimi S. .Iana (;Jlł-Zci(,it.la'. n ts 
97) - "COJlHLlUIX.O, BCJI,pLIlllKO, . I 
DLlrJUIBIł S'b oKomc"Ko! 
J . 'I'DOH nt.TH nJla'ł Y T'b . 
J " I " 
CLIp'b KOJlynaIOT'b, 
C06aKAl\J'h 6pOCAWT'bj 


.. 


u 


ł 
M dni . "!1111 ił " 


i "' t. 


lo . 


i1. "':1 '.)i"'.)
6.,111
>>>
225 


.m'J1, 'P
y Id(' .i('llzą, II .." 
1111\ ) hl 1,111')' ni.. zohią." ' ,;
 . 
-cn r t ' '}lh MI ł 
"'11 i ,ii/u -rN
; 


J ". .},:\' 
1t1U...I 

iu:o 
.i 
H I u." 
oc+- I 
I II 


? ':)0'''' 


łoil 

 I\'.!
 



 .... '1:_" U 
 
111'. . 
"'III
T'. Jl
'" '
lInZCICIEI. 
,'IQ l' :...."1 I II l II o I f1 l( , :I t 
hh i Ji.\ d 
 I, ...... Ił R J o. .łfb':J im IIUI9i, 'i 

 
,Jt 'h. II pl fin 

 ,!alr (I o1i 
]111 l'OC'Z)'stoś
 .wit'jslia. wsp(iJn
' nit' t
'lIi
 
Ja:'(t(I


'i 
, . I. . I J . I .. E ". ł J ' . I 
.1 h'\\,s.. 11'11111, a e I ('a ('J 11]'°1"1', ,II'!o! t ';;,1('11 . IIlUm'!/. 
I . I r 
aJllo I'''p((lo; obl'luHlzi si\i raz{'1U z III'oczystoś('ht S.. 
" ił h flt.1 
'hł .xIR l. 1I;U 1 
.Jana Chl'zclcJt'la. _ . 
I 
liu JUdo 0(1 uaj(I
,wllit'jsz)'('l. ('zaS(łW znajom)' jt'st 
w EUl'opi(' IHull'ozmail(:mi nazwauimni. ". noss)'i ' 0- 
. 
 
"ią rr o Iwall "'lI}1alo 9S), w ł:stonji' JlW; l'oel", Ił 
'łl L 
ł'inllw .1((IInIlC,\'I'łV lJiill'ii. w "al'ynlji lil'ć,
z, '': I)olsce 
SobotU, w Ifalii 99) SttfJllfitm, i I. d. Podlili nmit'': 
mania Sc,'hów, dla t(.C'0 dzi(.il Świ
.to-Jallsl;j j('st dlll- 
, , lU' '.. 
C'i. IHmiewaz sJonc
 t..zyla'ollli
 lial
lIcz
S zatl'zJu!uje. 
. . l . IIftl u, Ił') tł' lI'ł/f".l"'l u ..1." . 
SI{' na UlI' )Je, . 
h 'l\I
,t1101)isa..ze l)orz)'t.nją Tiupalo za J!OiJia, 6?rmn- J 
zin ZO\\ ie rro bO!/;"lJI 1J1",lulłI ':,;eJm'!/t'I1, 'V I.itwie i" 
II ł\aI'lmdiit'll lUit'szł..uJCów, o',chOtlzą ""dzid. Ś. Jana, 
#/41 
I.)r Ih
nJ 
iw u;1 II t 13" ) ..,. "'111'''1', J 
.ot. . \1,'\ ,,',lIi o, 
I\'\\ , 'bł,'\'(
 "i .." 
"\ C06UH-TO BP 
AIIT"', ,. \)\
}\""i ,'1. wi,iI:( 
A KypLI-TO He IJlIOIOT';'.U 

m) Zohacz JllocHo6cICiR B{jAo.lllo
mu fłł:;S rOAII-
 N. 
.,. 
!t!t) lłiszł.: 11"lija ł i zllaje mi się i., tak I"'pit
j, r.d
 i "'
'_ 
raz II'/orog. nit' mile In'zlIIi i jak mi się zd.\ie jt'st harh".. 
I'Zlliską nazwą kl'aiJll tak poetyczlI
j, .t)lew sobie mit'szl'lll- 
t'l\j WspolIUlieil. r' ..& o 
29 



 


1111. , ł
>>>
226 


lII'O(,Z
'stość LlltlO. "7 ital'oźytnym pl'z
'()isl." na f'r,z('m- 
I)Jal'zlI J.ronił,i lirolll('ra, zacllOwuj
łc'=j. 
ię w l)Uhlil
7,łH;j 
MJlJiolt'c(! miasta Ił mi, Cz}'h'lIIl J)asl
'I)JI(' sJowa: ,,1 w na- 
sz)'rJI ('zasacll Lih\'ioi, rÓ
1'nje jaJ. J,('lIowic i I\uro\,ic 
czczą Lt'd(J aUJO l
llflo, 1110010 dnia Ś. .Iana. . N
lt(,IIf'Zas, 
podług odwicczllt'rrtl Z
łJJIIJ)OJ)U. ul,;raszaj;} oni k,,'i
,fallli 
i zieJollcmi gał
'źllli .h'zt' W , ,,'szysl1iie źl,.).łJa i z),je- 
I'aj
ł rozmaite rośliny, I.lón n"'ją JI]"Ć Itonw('ue na 
'wszelkie choroin' ." 8tal'o- J łI'ussow it' i I,j.(willi. IlOd 'Uft 
. Ul - 
 
l1wa&i P. 11Iu',,,y, lIa (,1.(';;{. I ;90 IUI
a "" 'II)" i 'H')it'
 
r tt.. .- 
la, \V wi
ilj
ł Swi\'{o-JalisJ'ą, ( Hul JilłiHui zalH,lali .. ( ruie, 
II I 
i prz('z nie, calą noc przesłmłoiwali 
pie\\:ając I)i('śui, 
.. "I 
i za kaidą zwróU.ą powłanaj.łc: lit/o! ligo!,100). 
, . ..\ '" 
)1l\lit'cJaowila i IUurrosz, Poczl'pvali Latlę, albo 
Letlę za h(lstwo Sła
'i;\{I
Iii(', wzięlt' z JII
'loJo&ii 6I'('4'I,i
j 
i RZ
-lIlsl,;h:j, mal.tę JJliźlliąt EtldOrtl i l'tJlt,btl, ktłt- 
1.1. I .. 
ncJI Sławianie 'm'z"'(,'ali LtdllUl i Pfłlelulłł, i czcili 
.. l '\1'\) .. "I 1. U
"'lI " 
W cz.1sic śluhnydl ulu'7.\tłówo III.. 1i'lIh'ł

 ł.i.u ut. 
-
 Zapal('Jlit ogni i l)rzl'skal.iw3Ilie ]U'ZC2 nie, zna-o 
. 
Jorne h)'ło 11 łlajd
,wni(
jsz]'ch naroduw 'VscJlOdn., Te 
ogni(
 z\H,ł)' si\
 (Jt':'!J.wz(,:lIi(!'
em;. Jest o Ilicb ,,'zmiłuJ- 
ka i w l'h!m;t śU';flcfm 
tał'('C'O Testamentu lot). 
., I \\ 'II' 
()cZ):szczajllC]' ogie{l, wplob]'\vany _IWSI)Olid.
" PI'Z{'Z.. 
tarcie j{,thll'rro dl'ze\"a o (1I'ngie, 11 stal"oż)'tnych Niemt'()w_ 
awal się JVelulfeller, 1,T(Jt/'feller, Ił Finów laokke, II Po- 
lak.lw Święt(dmłslii ogie.,i, a \" ))anii j'flitls01It1l'1CI'ŃblWI. 
/1." O. OT Id . 
łOO) Zwycllł,j prze8kakiwallia I)r!ez orrif'ń,je5t dziś ,,: Li- 
twie..a Zielone Świątki 
 czasie urocz,'st.ości, na ucść boika 
GOlli!d;n;8o (zob. ly'ęp. Znuul.)' i im .01 .,Iu.. III .'t""a\" !la' 
. łOt) lisifgi Młłdl'ości XIII, 2,- PllralilłODU
IłO" 1'5. U, 
Rozdz, XXXVI, 6, ,U..iUIIIU'j'" .. ,'I 
Po
>>>
227 


,..,;ft l
 POli,l.ów, IJUlnu:
 !Ś\\'iadl
ehva Iil'ollil,arza X,', 
r 
. 
wh-I.il, 
Iiłrdlla lO':.!). "w 'Yi
iliją S. Jana, wieczol't'flI, 
IwlJit;t
. 7.;łpalal)" 0l
uic, s"'aJ,..ł
' około njch i śpićwaly 
lita(tnąc ofiary djabłu. T('go llO
aa'lsl.i('rro ohrz\-tlu, d,,- 
til(l, to jest do XYI widm, uiezauietlbują w I)olscc, 
}){,zlllosząc ofiary z l'u
liny aJ'tcmis;Il, zalłahtjiłc stosy 
O{
niCłll \Ioh)'t)"lll j)rzrz t.arcic' jedncrro (lł'Zcwa o (h'll- 
I 
gh'; żd,)' zaś ul'oczvslość bda IH'"wdziwic djabt.'lsl,ą, 
Ś . . .,.. " ... , ,: U II.I,:dt". d' -ł'łl. 
'j)J(.wają 1)J(
SIll I sl.aczil."£. . _ _ 
,
., Ja'. w Litwie właściw(
, tal. i \V lUalorossji lud 
J 1\ ł 
Jnni(
lIła, iż \\' t(,tI dzi.'łl eZiu'ownice o(ll)rawnjił swój aa- 
bulh i w nocy }('Cil na L)'są córę 10
ł), (Ha l)otallco- 
wimia 
 .Ijahłami. ". :u.ałorossji i doł'łtl jf"szcze w dzit'ó 
Ś. Jana, I.ładną 
'a ol.narb chat i lIa In'f)
ach, l'itlił- 
COl sir lłol..'z)'w\', dla odu'ony sjd,ic od nalJa(l
\ CZll- 
r
\\'nic (wit'dm) IOJJ)' J ' , .:, f ''' I '

 
,111."" . . j;.. 
. ." 11
, uo .. 
. Z t)'('h O!)J)liOW pokazuJ c Się, IZ urocz
'stOst
 OCZYA'::;- 
I I 
cz«j,(r.e,'lu Oglliel, h)'la razt'IU połąt':wną z nrocz)'słośeią 
""'óżl,!! klł'iotm..,;j. Śla,l
' .('Go nal'ot)'I.amy i dzi,
 w Jla- 
I.
 i Biał.:j Uusi. "r calt:i Uiałornsi i \V wicJn olwli- 
cadł_ (ł
nhf'r1ł ia.I,) \, Iłależąf,
,,_'h nit'C'd 
'ś do ". idl.icGo 
.łsifstwa I.itt"\\'sJaif'Go, dochowuje si\
 po(liłuie mu'o
 
d_owe, o ch o})I.u, ł,f.ÓrclIlll w nocy przed Świ{!tym Ja- 
. 
ill ,,\'u"Jh ., .1..,,", ił, fl I _ fol 
,,,,,n' lU 1.1' j .'). ." O I 
., '-.. 'I . 
-
 łO
) I'-upało i I'-I' p ltlnica, ru
ka urof'z,'stość poD.inna. Zoil. 
o u ...lu. II" 
MOCIlOBCKill B1I.\OMOCTB łU:m, str. ..U
. . . 
".. -t03) W Litwie właściwćj, mianowicie lIa imudzi, 'miej- 
sce !I('hadzck czarownic, poczytu"je się góra Szatr.'da. 
.' łO.t) 'V Lit,,,ic 
/a.ici,"ej dht ocbrOlIY od cz;U'ów i cza- 
rownic, warzą rozmaite zioła, a '" nich cet'idla mleczne 
",. wodzie l. kilku kościoló,y '1'Zit;t(
 (Zo6m;z o Icllt 'DgŻej). . 


,
>>>
8 


l1('rn, I.wiat. l"'lH'od z;'lmdł w lllPl'ic 11l'z)'lliusl (ta.. 
wi('(lzicllia IH'Zlszlości, i, O zaIWl)anl
'h sl;.u'J,adl: lec' 
z utl'at.ą l. wiatu , . IIh'acil i dal' WSZ)'stl.o-wicdz('ni.,. 
, l" , ;Ip..'\: 
,V "'illli(. Swi
'lojaa')sł;a lH'z('chaclzl;ił sl)'llie luulnazw.t: 
. ,In II . , 
iść Ila 'l'OSf JO;;), g(łzi(' si

 ),awiłł do wsclwtlu IsIOl'lca. 
UIH'zywi)('jowam:m lUi('jsc
m IU'ocz)'sluśd Świę- 
tt
alłsl.i(;j, albo 1'''lJlllo, II)'wają zazw)'czaj gt'III'y lub 
JH'zt'rr i I'Zcl.: na pićI'wsz)'cb I'ospalajłł " ę ognie, łH

('Z 
I . u 
l;tól'c I'rzeslialiłljłł, a w drugich ,I;łł(lht si{', (
"'elll u- 
. I I 
(
Z)'szczcnia s!('hie z grzechów i.oclu'uniNłia tła II'Z)'- 
· szlość olI wszell.ich chorób lIa 1'01. cal)'. o. . 
tO l J . 'V"t J 11 '."1 J l " . . 
1."IU,,"..m 
.!. fI b t -Ho»
 9 ! \on j i\'"ł 
Wt' , ł'! L . . . " . . .iur .1tIr.i,h .ills If' 

 n' ę t Y P o t... : 
-FI, tJ If Ali i ł
' u,1 fi ł;1.J .nm.... . 

Coe-o- . 
. ; 
 . ..U .1 .;1' f\i,. 
DzwII !"",,,;ff'!/O l)lOh'lI ./
pO,\'tO/I', Jest III'0l'Z)'S('IC 
święconpn w cał(
 I.it\lie, jako, dzieli I'ah'ulla 1;I'ajn. 
, ", ł I 
'V "Tilni
 ' ..aiem z lłI'ocz
'slościłł kos('ich..ł. ul)(' hOtlzłł i 
','I "H' \U n, 1 
urocz3'stość Wit'jSlią, narotl
\
.ł W J.łsJitl'Ua IH'Z('(lmi('śt'in 
zwallćm 
-1IlI(JliOlt', 'CalłllwsluiJslwo z l)I'z)'let
l)'dł ol;ulic 
I '1 J' . 
i rzemieślnicy (;I"lym;,wlVl'go mill,\'fll 106), zJJil'I'ajłł, 
. o iU'It ł , fi 
 I, , u.ł-. . ",IM' . (II 'tblU lI.a) 
...0 HiD "}III . U'I 'JI . Hu.boh . on
iA" ..1i.1. ,." . _;1 
łOa) Rosą JlćlZ
'wa się w '''iluie lasek za moC'ił., I,sił.
 
iy IUissiollćłl'Z!)W, 'I'mlł \',' dzieil ,fłllJięlcflo J(fII(J C/'I'zcicieln, uie 
t
 Iko Iwspólsh' o, np'oblli('y i J'zemif'ślllie
' !lt"/;",,, fi- ilolt1o:' 
,,'Pj, spi!'szą. Jłl'Z
 pOllJuie!; ('Zćłsy l.e1Jtlr'j
'vr"l .Iecz i klas!la ,,
'i- 
sza itbie zl)hal'z
 ł
 IIł'oez
'slość domową, ale z hłkil-JU IIslto- 
sohi!
lIit'lII, z jilł;it
m szlaJ,,' oC'ludilć słonia luh l,olilł'ul'[;'O 
-. .. .; - I I V. .. I " .. , 
nJetlznu'dzl a . " ł \ r 
tOG) Pod.lllie zćłlłll,l
uic ""ilua J:,'zH,isllje (ietl
JUillo" i, 
nif'IIIY j('tlllill;ił
 z hisIOI'li, iż 011 dawlla h
 Jćł III os.ula li-, 
łewsl.a, J.luri' Gedpuill Jla !!toł,icJi mhsl r ")lIiosl,' . 
I 


. . 


,.
>>>
229 


się na (lzieil 29 Czerwca na fesl Kshlzfcia AlłOstoltiw tlo 
liościoła li.,
it:-!y li.allollilitjw LlltCJ'allelh1iid., f'undowa- 
11('go na Jłli('jsclI dawnerro PUłtheonu borrchv JA iI wy .lłł'ZCZ 
JJlidutla li.ll
illlie":.a l'lwa 107), Po odb)'łc:mlłabożeli- 
stwit', IH'z)'lc'gla gó..a ociNłiołła rręstćmi sosnami i zawsze 
s;nnotna, oz)'wia się tysią('t'JłI JUtlII, szuliaj.łct'rrO ro- 
śliny, ZWiUU:j pospulicie li.lll(
:.allli 
,,'ił:tl'!J(J l)iotl'll (1',.;- 
'IIWltl (J11'ic;,,,,'i,
). Z liwiałów t.c'j I'ośliny ezplią ruz- 
" . ' I ,,\nł. · \\\u.f"') 
Imuh
 \VI'OZ I)'. · 
" . \'\\' 't ,\\\'ł\\ł;:') 
lh'cwzyslość 1;. nie j('st ja" mi się z(laje, samą t
'lIoo 
"yuililuś('iił f('sln S,l'iotJ'I', alt' ru('z(:j staroż
'tn
"IłI, z lm- 
UiU'łSI.ic'h jt'szcze wit'''ów zabyl.ki('IłI. 'V czasit' tych )n'z('- 
('Im clzt'J. i WI"Mb śpićwają .'ozmaite I)ił'śni już w lite\\'- 

.im, jui. bia łm'usl.im języlm, "t Spisać i(''', ('boć IH'Z('Z 
lat l.iJlHłI1aśt'ic II
"I(,III JI1ieszJ.ailccm "'ihm, nie 1110- 
c:1e'm, rrcl)'Ż w ('hm'ow
'm śl'ićwie, t"lI(lno i najhierrlt'j- 
SZ('IIIU sh'nog....f'uwi W)Tazy l)olapać i zrozumieć, a 
. 
lmspc'llslwo nasze natlko I.it'dy z.t' swcmi wia(lołłłośda- 
. l . I . ,.. '" II . ' \ '" J 1 . 1 I .. . 
11łI, U( 1.1(' a Się W
'ZSZ(
J" . assle. ('t Iłt
 J('( na. 1)Jt'sn 
lil('wsl"h lUl wi('lll IH'ośbill'h llOdyl.hnyaia mi dzit'wcz
"II- 
. . 
I.a z ulwlic Nit'I1H.'UCZ)'IIIi lOS), i {t' t'zytdnilwm lulzi('- 
l '. a,nt\ 
am. 


,,
\\\\,'t ..\"''1'1'" 
 
ł(7) Zubał'Z :"""'J/lIt
 T, ł"D"z" SIJr: "-m'. IJilewsl.ieC
II, i 
J.'tłumie J.'.
. li. nr I'OIric1:a, miaua lIa _lulukoh. w dziei. ŚŚ. 
lłjuta'ił i Pa" ł;, AlłOst. ' 
-"Ii T'" '. "\ " . 
. ."',.' .4ł
ł 
'108) ]\1I!/IIrnc:'."II, mmstet'zko lIa ta'alil
lI
 SWII;t'IaIłSIHlIł,.y 
f,I'Z
 milt
 Otl "'ilm' otllt'crle, w l,it:kUł
.i ok\)lit'
" Iład ""ili,j.\, '-ie- 
IIw"':=,'I". c'lo
lIe }ltIb)'lem S","lJietIJNkiego i ""a,.,rs:ewit'Zt', khi- 
r)" lu miał suhie (Iaml od króli, Stauisl&"Tai ,lll
lIsla, l'lt'!)aui.ji'
>>>
2!
O 


ub '''Uf!' JJ!/lliNil' 'm.'tSlI.. ,..,:) Ci 
-J"f..b'1łI1.,h\ JJI'lVltjte 'IIIU,'1Il. 01\\);\ \
 
 ,i\ ..t 
x')t'uI.. ',1 '1
r.llta. r"fu. (('U1łfJllffCh 1H)
i,iUlIm 
-U') rei, , ',,! Czulela "lttela. - l ,\"',....,i\ n\",h\\f' 

z.. G
 f iłU I LU' JJIIl-Sll!' t (0). 'Ił j 1 :.t',ł! fI . t,. 
-0'1 O
J'J' "lIlii". . ",I m')} Ji
{f Hi',
", lłoUJ 
. ( " ", \ '( ' DOIł'e,wk "'lllitIU, l " ' I 
-\'\ l"t t\\ " ł fi L" 
 '!III ;, 
. . ]""]1illl' uwiJ/iltllll, 
L .. , ' .... , '\. , \ 1.. "" 
-su, filit') III "1'" I . A UUn " 
 ,'I 
. . CZ"llł, "Iltlt , 
. d
' II' '.1' 
Czult'lu. ""felll, 
mll
" I"U,. . " IJ
 . . , . "1 f n 
" 1'JltllilU. 
-lICI 
 1.. I' .,.fI tlil l's'";,, "I'i wn""t\. . HI ,,',.i,' III ,lin ! 
I J " ...,. l . I 
-"X'IIJ I '.J'ł 'n II ł...,r
I"'/1.!J łłłł
m 8. .9t,S 'łL . Ii, iu.. 
- "..IiI 'II iJJl ił Pri!/łuusk mIlmis. . dti" II i .ł JsJ)f' 
s')s'l(l 
olh 
d' ('s.tla. "'Itla. . "'lllUi
leJJ Iflll'id \ui. ,mi 
-UlII 
ill .uli l'zJI/t'la, "'Idelu, I ,ł "I 'Ji,t;','n,aUi,ł "'I 
-i',I:J )idi MI i ollhu I 
}lllIllis! m', "O'''UI'l" . It." III"':} 
. £",iuUJ\o'IX i :'114 Jilotł '
j"l I" iU,.:t'i'I},UII tl 1IłIl"
. 
., J " Dyt!i.'1ie 1111111'1 . I' ł ' 
-'Wlt'OłflU Wit .. . t 11.\:'1' LII 01'1. "4("041 
I Deu.ajtl! - lłt'ł...'f., ł . I . 
JI '1"1 .":11 t'll . !" . . I
 u. ..II . 
. ('Z III a ""/l/. . I ' I 
-n'N) "')1 \., Uli · , I,.,ł" Ilłl " '11" ttfl .!i "',Iii 
: 
. '--1I1t'ła.,tl(Jl« ,. 
-'JlAbu uWiJani" I' '1 
"II'JlII'łI :uloJo 
 ..,I 
MU$'I! . Ił I 


.rt id 


nil 


'I 


S"'((I'I.', 1"';gflllM/(, 
i '''1:
I;f" ",I. Ru,ltt,el(!11ł...ł ."a.'I"'J:....\,
.1I\, 
'U luX (
f)ł 
,n łlu"im 1\, t\ 
I 'I ul ¥II'''' i 
ł09) "r.
IIt". rllta, CZllttda, ruteła. H ....yrazy te w *pie- 
wie iadueC'0 znaczelJią nie IlHlj.,. a uiywajq :liii t
.łłio za- 
miast In, la. la, ł t. p. Te m-ran, czuta, ruI". i t. d. ro- 
..maieie powtarziUJe. w niekt i;-ych' DJiej
cacb call\ pieśil ila.. 
nowlł.' tl :" l' I .., lO" ., ' . II
 .
>>>
2
1 


1'1 . t I "" "' 1 1, .Iu I f.:IH
:) 
., Z.I (,., .. 
":.""'/11. ""I,.!tt, ..hh.\:J 
l'"".o;k! 
 x
 I
 


-t11.. m;Ii'.I
.H' xi . I, "'f III :U;(U'lilUfI .1111"')111 i: II 
 
, I) () I) o ł - k .... ., 
_I tI.h
IIH ')\:"f11 Uli I , t" 'y,\\ '!I II '
fIIllIl.. hrllll..,t"J 

h' u''''lx', r.1 »
'(lisi(' lIaBZ, 'J li ',i.. 'II .n 

'I'r'JJ3 .,,1 
UI,żl... Im
t. \\',,\ -
itu;S'ł..ł'''Ołl r.J !'tlłll;n 
-f:,I..i'IO 'I;;
d .Czutił, l'utn'i "21 MI . ifli
:od ,,\\\\,,\ 
i 'I.i" hł
l
 (:zlItcla. ł'ulcla..ri 1ft ID TIulul; · i ,.1& II 
.\)':.\t,\\t
'\"\\f. IItl),I
)

ł
Z!, :; -\",\ ',i.l:'iu.il(J;I
 ol(ul
 
-bi II In;I(':
 n ' I ' l J ' i H,I ."rll,.1 iifl'l'łflll
 J " 
al'I
; nam . IWZ(i, · 
"
'In hOli AIł\'śfł1)' SI,I(,t1i wianeJ
. 'I fI · lI'w,wA 
( , 
 ł ( m t. f) mi,i ".,Ii.. }It Ih
 . 
IZU Ol. 'u ił, 
Cznłda, I'lłłt
ła, 
"'ialll'l. ! 


.. L 
Połącz nas, 
n 
PI'z,.tul lias 
. 


-1I),\'UlfI(l 
 
.io\ a; N'" 


( ' t t ...J"H'..J.q" 
11.11 a, rll a, 
CZ1I1t'ła. rułt'ła, 
"tlI '.' 
H..! 

fbiJł fif&l "I :" "Jł\
\:').fI'!.' 
n ) " i ł ...11" qi.. in"... .fł.') i.t
xh 
pisie nati1., , '.. , 
;. 'I b. ł..1 I 1f J;t I ' ;'110 C( ,(I. ..iub ..o
 ..i Ił VI 
. 
ozl.1ł nal'7.,. ó. 
hl.. 
li.l)llo , I I II I 'jbuL'JIII"" .1:Hn
o/ł 
(.zutu, rI,Jh., .' . . 
,ł-» 
l(lIh: fe{ .' ł '. 'r
p,"I'UIGX I ,lIul uh 'Inb. 
. (.1.111('''' I'ut('}a". , , 
0,.1':1") "L"'" I . ,.. I I huall , ,..1'1" 
"oJJ "," 
, Nasz., . 
UIHR i,h 
\:11( ,.bll III '111111 mh,...n. N . ni 1 Jml in,)s'JII',i" J 
-b,1 'I( F'I' . n..j zgo(lr, JlI'zltlll," "i" ..i',( ,tI
HUI '!'I'I 

')1 (Ilłlt IJi'.l 6hl('zll.ami d:ł(
Z..1 ł"II.lluxi fI, Jll'ui,;x 
. 


.
>>>
232 


Czuta, rnta, \\\u l . \.\u- \ 
C:zułt'ła I'u(t' la \ \ . .... 
i.. .n '\ u; , 
Złąe'z! '.1 ł. , 
. .,."". 


z teU lłieśni, nmiema(
 wllła(la. iż 'JOtlii(:m 111'0- 
"lstośl'i ślullllych lłlł D!!tli.f, alllo muie S
łlllp'h 1)1- 
ko Z
U'f(
zyn. 'V lłi('ślliacb wit'lkclI'IISI.idl, cz{'slo się 
nalJOtyk;l lłowlal'zanie ])hl, Lado, JJitl!1 
Latlo 'łOgini, na Unsi i' w J
itwi
, ..,kic opiC'liO- 
wala się ślubuym związlii,'m i zgf)d
ł. Zląd wi\'c i 
słowo Sławiiłllsl.ic lud::ić, rrodzić. 01.010 .Jlif(l::y1JO':u. 
". gulłC'rnii l)odolskiC:j, wił'Śniacy w ('zasi . zal)aw''''iC'l- 
liOlluCllydl śpic;wają o CtlI'ewJlie Łado, a lłod nrze- 
. . .. ,.. 
śric'm I.ilewsldm o Jł.l'ólelł'Jlie L(l(ltJ, .. 
.11'. .,.
.. ,_. 


ł-=If 


 
"" II
,) 
! ,I'łlf..i , 


W.t9.
lWIfi..lWI
 
II 'f...,. 


a l h o 


.. 

 p I.a t a Ił ł e '....1 a n I" ó '...0 


ł-01ł
1 &1'lłlJ

) 
] l'OCZ)'stość la ma niC'jakie poclobi('llst \\'0 z )WIU'Zf'- 
dZi'.iąe'ą, rMni się tyllw w czasie'. ))ićl'wl'lza odb)","" się 
, . r 
'v wieczór dnia SS. I)iol.... 'i })awła; a ta w l.pJzif'll 
późuićj. 'V uit'dzielę wieczor('1I1 młoclzici olwjC:j płd 
idzie do Jasu, i zalJaliwszy lwclwdnie z }v)'nalczion
.(.1t 
kwiatów, splata wianIii i ui('mi zdobi swoje {'zola. 
1.J\\i('ńrzcni poft:m, "'ynajdnją dwie mlodC' In'zoz);i albo 
lipy, Iłi,ch
')ają wit'I'zcJlCIlJ.i i spJi,tajił OlU', Tą Iłi,)u'fcl- 
ce zaimlH'owizowauą bramą, z lH'zcciwnych sh'on lH'Zt'- 


.
>>>
113 


('Iaotlzą łHłrami dzićwczęta i mlotlzic{ac!" a g.ly sir spo.- 
t
uj:ł; całują si\
 i ŚI)ićwają: 
"ol
1 i 
nU)aod sucl)QU 
i !J: ub ol JJlagasło1ł!ik DielVa}lp, fłi
 
iIJJ,!.I90q 
. - 
IJel'llIlU, . mergujfe. II., !I'u.mu mbfłi 'H
 
l.uma, lilf.m(
jte! 110). Jłi':{S90'J'J 
irltOtł. c O . .l o I I i 'tNIOS fbmJl i
łn 
p p ... u" 
;flm ' ł(, ; 9i GS
" 
illi..n 
'" Poltlogosła w llożlm, ł n 
łł.. '.. , V tli , s-,o !
, 'I 
Dzie,vi('ę Z młodzit'ńccrn: \ . 
I q 
i x') I 
Iiumę Z KIIlu(
ll1! 
I 
I . ,I. .' t · 
.as)' I gaje cleUJs e są zwrczaJueJl1 IłłU'J!J('t'nI 
, , 
UI'o('Z)'sło.ści spIlIlania 'll'ianktlw: nrzozy i 1ii)Y nie- 
I 
O(lbicie tal.że w tym razie są l)otrzebnc" 'Yit'l'łcami 
il.... 
z rrałązck zj('lonych dncw i hwiatów, Wsz)'stliie lJra- 
. . ł . .,ł) J I CI - 
o,bo3:,.1 9icluJ łfl 
HO) .Jest to cóś podohner,o do uroczysłości \Vielkoru- 
skil
.i, zwanl:,j .
ie",ik. obc'hodzącej się do dziśduia w r,ubel'- 
Jliaeh: lłiazauskił
j, l"ł)shit'wski
j, a w części i 'l'ulskićj (*). 
r,dzie pod ówt'Zas, zbiel'ają sił: w lasach. nar,iuają młode 
I,fnrzące brzozki, zwijają z nich wianki i po pan e przez uie. 
idą całować się, mówiąc.: 
-ii oą ro n Hędziemy kumami, kumo,' "illl-ł'lll 
 (n ł 
ł II (,i
h n
"1 Będziemy kunIami!, tlIJ I'ln'I". li "". 
Nam sił.: z tobą nie kłócić. o 'I ..id t. 
A wiecz:lie i)'ć 'iw zC'0dzieo Set _ (!łt 
IIE"'qoa 
O r '!I g i n n ł: .lIłq
ł 
JIOJ(YMRMCII. KYN8, J .,a lU ..W.OT:) 
nOKYMnNCJI! (r ""0.. .ł"Sq (10 
liaN" C'b To6olO He 6paHRTLCIr. all 
B:I''IHO APY'IIIITLCII. d ano.J. 
ł1aaoł:01q'' t1o()O'I' cl'AOn 
(..) l\louoBc&ill BtlAOMOCTH I. CI,. aa.

'
 illl '11' 
80 


-'f1l
3 i i;'l, 
-'t'".. bid f1l 



1I1i "ljif.". 
.(
>>>
I 


't 34 


wie narody slarO'J.ytnerro ś\viata, zł10lJiły- swoje ofiary 
skła(lane bogom, i głowy kapłanów, Iril'lliec w Litwio 
poczytujc się za godło nieśmierle]l\9
ci, godło (lllsz
' i 
związku umarlych z żywymi. . \
\ł""'\\\ 
UI'OCZ)'stość sp/almeia 'w;altli(hv w lliałc:j i Czar- 
n(:j Rusi, zowie się .SioRueclła i oJldwdzi j
ł lud ZW)'- 
czajuie w czasic jahierrulaohvick jarmarku. 
PJ'Zyloczymy tu .ie
zczc j('(hł\
1I l\ieŚ{1 
lliewauą 
w czasie s' J/nt(lJlłll 'Wi(lJlliów mul "T ulgą 11 I). 
...... 


" 


Rl'zozo moja, 1)I'zezilll
o, 11 2). ł 1 
l..... " L" {"I. 
lłl"Zozo moja biała, 
in !4jil .'1. . 1"\\" j'h:(tI"'
''1(J UJ 
Ih'zozo mOja kęclzlel'za,v" \ I . ( L 
i"..;:.». r I
'I III J 
n:; J;;J 
I'H( IJC) 
Stoisz ty hrzezinko, 
-fi Ił. 
j;łI I I .,(i)t'd. Ih'(uo(',i,; ił9xr-fr:J s 
Iłuśród (luli II)'. - 
Na tubie bl'zozloo 
I
iście l\apiel'owe, ..((loLo(1 KC,') oj l.. ,ł. (Olt' 
,d, Ił .","'}',? r,nn."a .i',iIA 
I Pod tohą brzozl.o, ' ł 1f1 "'.f ' 8 II . 
.. 
 ł. (' . 'lł,."n&J&a : "nil 
. Tl'aw" jcchvaJma ." ,ąb 
I - 
: ... iu.bill:E foL"U"!' ,i'h9
",
 ""!'-"""\ 
: ',(rHł.m . i 
 'Ił 9 phi 
U1) Zupcłui£' potloLn" I,il'
ń slysz..łcm' ipic,",'3ną po Ii- 
\. tf'\\"skll ". )'I'IISSa(''', w Ob.Do,lzie Clllllbilhkilll. Rzecz dziulI3, 
jakim sposobem ollia się tam zlIalazła ! . . ,:. 
 
U2) - J.epen Mon,' 6ep
BoBItA,t').,i" l- 
Eepe3a 1III0R 61;.188, () 
Uepe3a MOR 
YAp8BaTftn! 
CTOBWL TLI 6epio30B
a, .1\'1"" 
OcepeAL AOJ\HH}'Wa:.. Jl!ull 
Ha Te6'1! 6epio30HK.a I OT T 
JII'dl 
JlHCTLII 6YM8HłHLle, 0'1'14 o...dl 
TIoJl,'b To6oii, 6epio30B
a. 
Tpua WeAKOBAJJ. , 
O 


fI),) 


"'D,olll
n 
., 9dU l1 
.(.) i.b i 
9 Im 


on 


". liru 


.. 
,
>>>
23D 


nlisloo ciebie bl" oz..oJ 
II. . .. ,. 
Pi\'kne (lziewice 
, r 
,V Siemik ŚIJićwają, 
, .... 
))od tobą bl'zozko,. 
Pirlme dziewice ...1 ) 
"'ianrk SItlatają. 
.'{ ".sns Dla czerroż biała brzozł.a illl" ill')I"'łL 

f) h no zirl1li się kłoni; OCI 03 'fulub ,!bśs.l i.n;t") 
ił Dla czcrroż nie tl'awka jetłwabua i.?.I1 1(łhuJiIJ 
.in',illl I'od. nią się ścir)e, Gil1,
'Ji" ,£
l łI.łłi. pulo I " 
Nie lHJpit'I'owC liścir, "«t"v.) t()liłi
\ 
n.)Oftł 
-BIJlI?(O 'Viah'rll1 się Iwłyszą
, 1 fi I!C iuhb ff · 
I -I)ocł tą bl'Zozl..t 
 -.. , 
-fi" 'Iq . .r, ''''!ll ł'. ,.. ł 
ąi ix II Z lti\'kmt cłzit'wit'ą, I' t i t łłłi
 liU 
" , I' ' I ..' ° l tiec ozma\\'ia.' " ' 11 . 
't ,MU ,II t I IT' .. MI I "I, 
!S
." 8" 
IW"'Ifl 
... 1 , lO ..... ." i,. iu;q iu{JFi'IIP 0(, '(śfb 

Juit..,f 
-ni!'!'''(1 ł RAR3... Te6n 6ep
030HKa 'h
'!x"'" . i I .. 

od,," 
.WłI\tt 
" KpacBLI Ał.BYWJtIl \: WJłłn.i :) (11 "?'Ii i loh 
' d B !;HOK'" nJ\eTYT...., ..., .. 
f 11"1 o 
II 'ł 6 ... 6 ." 3'!V/UX 
Llq: 'QI 
'Jol.. 
TO He »JlaR epl030B
a 
K'b 3e1llAł; KAOHU1'CR, f.fu fi ,,:uh lu',in'jiłJwliłbCI 
Ile meJ\II:OB8 TPIIBÓHhll:a 
lIoAb Heti paCTHA8eTCR,'jCPS'HI !'u;J)(,q od 
He 6Y'llł1łlKLI AHCTO'IKU .\ \\
, 
OT'" B't.TPY p8JAJBlIIOTCH? 
"OA1. 31'OU 6ep
030BbKOii \)\b 
C... KpaCHon A'ł;BHqeo ,\ ':'
 
MOAoJl,eq... paarOB8pHIIAęJ2,. \: 
-.,n,' " .,u \\) .)\' 
--HO 
2
IDUOO coc. 
, '\I,\n n '1\t
>>>
136 
. ", '18 
,. 'v . 1'4 T.... ..... T E łJ II Z, 
o "'II II ,h: łd" '} iłf 
a l b . 
9., ;\ . .
. 
.,,, . ,'.,,,. 
p .' ó Ił R Ił I u' R. ( I b q 
orm fo' o O 
(&llIdnłai). )idJ ')II.bił( 
( 

 ';11:('1 ,ł-Jnlłi'ff 
łJJ jesieni w miesiącu 'Vl'ześnlu, \V ....ól.).m zazwy- 
czaj I.ażtly dolH'Y gospo(la.'z u nas ma już z,,,,icziolle do 
stodoł wszysUaic plony; na dzień 21 sta.'t'rr o stylu, 
.'obią Litewscy ,vicśniaey. z tpgoroczlI(,(
O j\
czlł1ieuh, 
mocne lJiwo, (still'l'ltS ałllezis), WI'II'jd) ',i . 
. II .. 
· 'V dzieli 21 'Vl'zcśllia 1,0tHurr start'go J.a]cnda- 
rza, lJl'zypada święto S. JJlllte'llsza 

postola, pah'o- 
, i
 
lIa Litwy i Zmudzie U..oez)'stoŚ(
 wi\
c oJ){'hodzi się 
, . 
Iwawie we wsz)'stł.idl pal'afialll)'cll IwśeiołarJI. Iiażtly 
kmiotek dąży do świątyni P,ulsliit:j, a po sliOJlc7.onćm 
naJJożrllstwie, wsz)'sU.ich swoich znajomych, IH'zJja- 
ciół i la'cwnycll zap.'aSZi\ do sicMe lUt P,,'u1u1 l,iwa, 
któl'e się pije zazwyczaj z oJJf'it(:m w)'lani('ul na olwus, 
l)Okrol)ieniem (b'zwi, oldell i )Vmłów domu, 
.. '[ 
Gosl)odal'Z }J.'zcpijając (ło 
ościa, mówi; 
l .. l. l . ,#' Ha łcI.
j\K fa eol( 
.JI1ll'l'';' a Ud, . 
ft' J,Hiq tqT..... 
TO 
Stlltlu 'Initl,tli. I .,a aOTfi! .rfOn 
Jf1lilllismtlS bud, oll3aq" :) 
LtUłlł&8' d'115ĄoloolII 
Ail'loatl m! ln'a'!usi. 
-"llInl ,nil/lIlis,O' - 
J.JlIl&1t al"ti.'!.
>>>
. 


2;17 


II o II o I . k. u. 


Pij ph\l.o, ł. d..,,) 
Słotliii mio(ł('li. 
-9L rHlioq." i f;tI), wcso))'m JI{'(!' !('SZ" OY/ill
 '(Ił 
: {łodwl łiX');IU N'ił
dy niczł
il" csz. 
..,,' .i:ut '(h.a f in!łi 
"Ix'.., v/oił..in;N'asz .ł liotlcJ\,U..,,,:'U, 

'IO"b mt bi II 
. N'a...e piwloo:" . , . (\ 
JJX',ł:n.\:u 0', fU)\\\, . . linII n r. t ,;U\\
;:o au.. z 
"r ".j łlwmiel'sliit;m iN o\\'o-a leJisan'(h'owsl.ićm śllićwają; 
-':IfIłt':J
 i
If:) IU" U , r.' lU '"i
L i ilR"lIu
 z X "1&3 

'.",
Il (I lItl,
. 
-.1''';11 .i'li ff',h c. 11 ' l '. Ił Sixb,,?;ł") i.
IIUS" 
...."1 (.It.
 1JUf"tf IS, . 
-..i" U
 J'tll.j P . ,. b . 1'11 1i.t
i'łin
G' i '..ill 
U!/ll'Iu:1 ItWI,y, . 
."i" JE 
'ł:ltl 
-,. . " . J (fi 'fJ n."x H I ....
'Hb: 9Z .1.,0 
1. fi" SZIOli.S ... 
:il
' :..:. l, ":11 .t.. "'łill
 ,i"tnUfII. i.l 
.J H:I lo,,'s, 
]'(II,f 'witluliub. 
1\\. 
.. 
. 'Wh )\\
X 
. ł \ \\ JI o II o I . Ił..... 1n\., 

.' . ' I 1 ') ,""'\\\f'\ 
.I.,asze piW w, ' 
Slodli' m'o 1'1., n,,\ t,...,,_ 
(:0 l)Od ial'uallli I,)' lo , " 
\. \. ." ,,' 
.\ Nisialih', ., .
,,;' tm} ,-,U, 
l'"ilaJ;j(', .,"
",. .m I''''\
'', 
Same ł)"Jlw MI'l'tlnie. 
(") s", =t.\!łU :'\)'h\U: lI"\. 
-



JI:



-- . 
. \ ,\
, \ t"''':' . v..\') "\0:' łm \. 

')11,'''''':' ", .')
 .,
 \
,U 


,'1\"'"""\' \hll,,,t \,',\ł 
.")\n ,\)'n\) t'\'
\h"u'l.
>>>
. 


2
IN 


II 


D O Ź r IW fi.. I. 
(lW....'.jKaJ). iii li.. 


 II ,łhulł 
II 11y zniwo się skończy, a naj(
z\'ś('i(:j w późn(:j je- 
sieni, gdy już wszystl.ie na 1)Olu l)(lkOliczą roboty; 
w kaidym (hvol'ze s}łrawnjl' się dIn wieśninl.ów uczta 
zwana Doży"k;, a u kmiotl.ów i\-lI.bajqaj, co oznacza 
ZakOl,cze"ie. 'Yieśniacy w oznaczonym dnin }H'ZY- 
cJlOdzą z żonami i (1zi('('mi do (I\\'ol"u, Cał(:j z&P'omn- 
(lzollej cz(redzic lłrzodł.uj(' POSlJolicie dziewit
a pi\'I.- 
\\ 
uj('jsza j raźnit'jsza mul inne, 1!
OSąC na talerzu wia- 
Ilek ze zboża, ln'zyla'
'ty białą serwetą, Idąc z wio- 
ski ku dwort""i, Ślli,:wają l)Osl)Olicic pieśil: 
, \\\ \. 
Jt'(l żob,'clis "'Il!J;'IIl,
e, 
Żub,'('llljlis .'ł',,!/i'tlu'(', 
Jell źołn-eli,lf, źob,'ełl
itis, 
I''''yilmsl', ":,,,!/imull'! 


lUes '(ut żuł n'; S"!/lllVOIll, 
, I'. 
Zo'n'ell
iti Slft/llll'om. I. 
Jles tilit ŻO n'i, żllłn'ell
ili, 
.fi"f/lltłlOm, slIgunllJnl! r 
,inb'J I;' u,II", I "III1;
 
Jti" żoln'e/i,f; 1łIy
-:.liłlJłSe, 
ioln'('l(
iti,'i my.'izlm.lllw, 
.llt1t żob"l'li.
, żobr(.It
itis, 
Jl!/szlwIISl.', łJI y,l(:,kIl IlSC ! 


.'i;('(1 1J(1m'!is tln'(Ił'lf/(
, 
1.(J/ł(-I(
iti8 dWll1'llte,
>>>
239 


. 


..IJnU;l l'" i
. .
ied 1JOIlP!is,' pOllpłl!;thl, "I')X
" 
JllI" u )"1 I l)u'll'I'IlJe, tl'łł'(lI'"fe! S . i "o.ł
ll1ł 'U" 
, . 
' . ..... , JrinUu"d u,lh(),J
OIJ 
l)mul .101ł'
1 .ltII
/ltte, 
" w 
11",'1 dei mmm /i"./;'m",'e, 
(
i tlel nuum n'(lł'gulIl'lll, 
Li".ksnwfe, lill/i.,mll1e! 
\\\n) 
 fwn';. y'\)
,\'\\ 
, po lłol"ku o 
.uh 
\\ -) i\"\\
 
.Je tUl'zll. W ż
'cic" \:\:v\. 
TUl'zlczck w z
'cie, "fi 
Je 
III'z)'I., hu'z)'czeJi, 
". ż
'l'ic , w zlcie ! '[ 
1\1 
'ślłłY (.('go (UI,tzlapali, 
.1'ul'z)'czl.a zł."lmli., 
lUy tt'ł
o hu'a. tUI'Z 'czl.a. 
.., " , 
Złapali, zła)Hłli ! 


t 


. lo, 
Juz IIll'z)'I. W l('slt', 
TIII'zy('zd. W l('sie, .n 
Już hu'z)"I.,' tlll'z)Tzd. 
."tll ". I('
il', wlesic!"'! ." 
,')lIlll 'l 
 , 'Ii 
 - li łł 7T , 
Sic(lzi IHUleli wc dwol'z(" 
Paneczek we dworze, , 
., Si('dzi panel., 1);H1Cl
Z('li, 
o II "-e ( 'I' e, wc dwol'zr! 
f I. . '. 
rnJ'IU"" f' Pana zhoze w stodoJ(': · 
Ufdzic dJa na!li [lod('('ha, 
Ala! dla Ilas ł..it;dal.ów. .... 
Pocie,'ha, lwci('claa!
>>>
2lłO 


,v szccłłszy na dziedziniec, zMiżająe sir Im san1('- 
mu ł
alłlwwi, dziewice IloLl'awszy się za r{'ce, maj1łc 
poś.'odl,u tl'zymaj1łcą wiand;, ślłićwajił: 
.'" '\ '\, 
 '" .. 
J.'HIlSlt dU'OI.(.fi(:;, h ł.n" 
GiW('11 llllio{e1ćj, \1\\ 
, 
l1'i,
IIS fill"('s (J(ffll'it(l!;.
 
Iri,m.t; żU'lt!des ',dtlt
!/illlfls 
L((I
lif1, sOU'U OI'ttdt'/", 
T.Oj':,('.i1i {'ziOJI(
; l'01ll1żt'/i, 
IIII./i 'Im 'II",S" wl
jJlilii('li, 
JtlllSu 1,.,.,,('e, tlll.'a fJil'l'i/J(', 
'1'1' blll!/(I.dm,'ij IJit'Ił'(1 ,.", {/.t i{ll'. 
, { . 
. 1 OIIl' l 1IIllSU, . " 
.1 'iII" 
 "./" '. I I 
...Jlli"l'us 'IllIl,Ojll, r 
'. I
" ,......, Ił 
Im/; 1111 III.II,ut lł'ttjuiliieli, 
.1 .... 
l'1'lW(
lł'lli1ilt l{olł'('m4i. 
.... 
 e l " '. ..... 


tS 


, . 


I 


p o l' o 1 . Ił.. u. 
.' . ", ',_ II' śuL 
'V uaszY)'m dworze, .... 
)1 ieszhajił anioły. Kił (. 
"'szlsU;ie drzwi 01\\'(11'1.1111(', 
',"sz)'sll;ie świćce zallalulI(', 
.") ez('I.ają SWiłił'ł. uriH
z,', 
,'o naidź (lo nas 1),.-ł-IH'czl.u. 
O
It'I)I'a
 od nas wiaut"r.z('l;, 
N asz\' l...a('r
 a ł wuj(' (111111'0, 
1\ i ('(,h l )obJO t "
h ,-i Uos).a wsz('duno- 
. , , 
cnośr. 


.,. (b.,1 
, 'Iralłj(
 nasz, ł» 
Alticle nasz.' 


U 
MI 


i Jułl
>>>
. 


b "k
.1I 
UI',i. h 


241 


Oc1hit'rz 0(1 nas wiallt'czp.I., .itr 
P.,.łcowit)'f'b l)odal'el. 113). 


Po J.iJI.akrohu:m lH'ześl)it'w:miu, \V)'cllodzi dzie- 
dzic na g:mf'k, ocJhićl'a wit'nit'c i każd(=j z dzicwcząt 
daje podal'un('k Posl)Olide ('hllstkę Jnb koraJł', a tc
 co 
przyniosła wianek, rzecz jal.ą Iwsztf)\Vnił'jszą. np. fal'- 
tuszek materialny Jub podobnyż gorset. b '!"N ub I 
'Id. 'I .(" Ił {II 


. 


, , 1 D 
łł:) Dla poró\1'nania, liła,łniem
' tli jednę piOllllkę ,10;'.'1"- 
Imr"ą z nad Dźwiny, tłóm"czcniił J. Czrcznln. IJczut'ia kmiot- 
ków . nad \Vilji i Dźwiny są tei Same dla pana, w tl
1II tyl- 
ko zat'bodzi różnica, iż pic
rwsi okazują się szlachetniejszy- 
mi, (bo b0G'atsi), za swoję pracę nie żądają iadlU
j 'ml
"ocly , 
a drudzy pro!lzą bitych tn/"ró'D, Małych złolółlJer.zr/;. i ł.. d. 
naw"t .i"khy do j
łkie"o i
'da art"ndarza, do swcgo dziedzi- 
ca 'uó\1ią: fIli.ł I ", ł i fil O'J .( fi'lix isb o 
Pauie, l'Zolil'Z si
 ł
' z nami, fi f' 
Piać Mtemi talarami, 
"' I . ' ł nJ lo" ., 
lf 
' twc DIWY pozz)'Im 
', 
I' Itly swe sił
' postradaly. .) 
O,,'oi piosnka' najJ)ardzilti do Jite\\'Skil:j zbliiona: 
",uU' Panie dol)ry, panic, 
r. . . 1)I'z
jDłi.i tell wiaDf'cze.k, 
'''" . \'niidi lIa snuł.kani(
 
.ull 'II. .. .' 
ZalJaJiwszy świl
cz(k. 


o 


" 



 


-, 


to I, 


, .t 


'RJ .H 


Oj 


.." 


.01 


, 


.n 


L 


Iq, 


0'C; · 


, r, 
Panie dobry, PiUlie, 
Z chęcią weź wiaDerzpk; 
I}awnj lIaIU za prac«: 
L Białych dotóweczt"k. 
))aje"z złotó1Vec'zt"k, 
ChMberu, solą cłzielisz, 

I'ZI'IJi!iz lias po pracy, 
Z lUlIIIi się weselisz. 


'I 


., 


.'ł H 


II f 
n 


SI
>>>
.. 


2A2 


,v ni(,litc;ry('JI mifjs('af'h. miallowlł')(
 na Z1IIIuJzi 
i w })I'ussal'll I.it('wsl,it'h j('st zw)'('zaj, Ill'zed oddanit'm 
wiflu'a 1IIc',,\'ic
 orac,j(', nid,it'dy II.'" et. llisauia jt:j na 
'II . III 
l;ol'z(
 III'zOZU\\(1 i uł'i.u'o\Hłllia dzi('(lzicowi, JI't!m,.lu 
l OL". I "'lIII.,. "'1'Ht
I', iI')n"
1 II ,I\, 
pl'Z ,. ł.,(,z." I: . . . 
U ł 
 ł .. -.'J G-łt"f dul "ił. auh 1 ..IUfI,flfl .I"".."RI,O(I "LcL 
lł,1 "Z gł\'bokich lasów. z lIi('dostępnych ba
nisl., siłą 
głodu WH}\.tlzł:Ui, szliśluy I. S¥llkal- li. \\' il
dst
.i tłuli- 
IIl1ł4). oSI'ćł)l'zUIll
 Ż
'h'UI, odoczonej psz('nicą I'tl\\ !Ii- 
n)". Sz!iśn:)' PI'Z('Z bOi'!. lasy, 1"'1. ('Z ta.Z\'S"" isl,a. 
, , hl'_ . 
ł)szcZt.'lnc pasi('ki i I(.towi,
ka nietlź"i('clzi. ł Od dllu- 
tiu i tlćszezu t
jt
rl,i('JiśJuy, a nilit się nad nami nit' zli- 
tował. Zlitował się nart'szcic stal')' dzia(J
h Uil'clź \ it,t!ź 
t. " , I II o I n 
i powit'dział "I,lam: idŹt'i... dal(:j k\'dy nogi ui?są. I,\'d y. 
kwiczoł let'i. a 'pl'zyjdzi('('i(' do pana, (tu się WYllliNlia 
uazwisko dzicdzi('a). ('O mieszka w wysokim k-Jonnwpn 
dwol'ze i lila 0r,ronHlc lany .zas
.Uł
' 
!JOżem, a malo 
. r. 'II 
W domu ruhotnikc'tw. 'Idź('ie tam IWJlloit'ie JllU ZŻółĆ 
zboże, a da wam uaj('
ć się" i napić do s)'I
. i\llśmy 
do cid ie pl'z)'szli, twoje zboie. zżęli, tobie wiau('k 
. ". 
Iwzynosim, nit.' ze złotu aUł n;bl'
, łt
CZ z dyjallH'll- 
tOW('go ż
'la. z burszl,yno",
j lłszellicy. Clal'issinu'. 
, . 
('mim'ntissime \. ('sIra dominatio. UI'atiu. ,'at'atio, Szell- 
.( . fi 
tel' tCI'e, w(,I'e 
rllszlii, wódt'(
zl,i g.u'lIllszlti. "opala- 
t..in q t ,11..1, 'Ul". II 
nn 1'1" f",
,I, 
 
.. I . J\1 
1ł4) Slo" a tC,;są tlowo(lcDł C'lt:holiit:j slaro;'
-lIlO
t
i 1110- 
iellia tćj oracyi, gdy j'suzc przodlifl\\ ie nasi zami(' szlmj.tt' 
lliedoslł:Pllc p"szcze, lu'zYllllIs!cni gto.wm, 0lłUszczali snu- 
je siedliska i szu 118 zal'Obotl.i do osad.uikó,:" ziljnmj'ic)'ł'h sit: 
rolllictwem, ,',n" tłll "'I 11'''1'1;( 
.srii t' i S 


ł
>>>
243 


tum kojatanłJ. co to 1.a l)aukszł.łlum.,...,.." 115), 
Po odebl'aniu wieiu'a, Vl'o..
' dziedzic' wszystlii(,1t 
zf
"omad
łllłycb do folwal'lm. lIa pl'zy(
otowanlł uczt'f, 
sł.ładającą sir z liillmdzit'sięf!iu gal'II(
y wi,dl.i, l;jlliuua- 
stu bt'czek lłiwa i I'ozmaite{
o rodz.\,ju poił" 'l" '1J It ;czuy("h 
j mifSn
"ch, Tam dOlłi(;I'o 7,arz)"uają się pijah I.a, Illi- 
t' . I _ "f . 
Jank. . tallCC ł1'w;:ti ą ce P rzez IIOC l'aJ ą , . 
- .u. . . Ol "I . i ,d..fHfJ 'HIf:i li 
-Jucl "t'ł'h'J(I.icd--w*
+
 
łi"Rn"" .wo..J
 
'!
, f 1I1J,,'s,,;ł J! 
IJO fI
' " u.i. f 
..łł-łłlq .IR .('{,in,icl) t)'. 
-!
'q (D!' p
nBI"
R,
:nE 
I
D
. .
t
" 81U .,ill 
-!a")in ian 111 (U., c z i ul i D i ..) .;lI
 uli,. CJ 
1I,...UłD w,.ii."'W a ,. 'i HI
.. ii 
Fi.lłsmloq i 3
wif
') 
rrQl
 ,"". : ' .. I . t'. .. . .', 
ł;,
:'H)(łlllt'I'.łIIH' n1l0(111 dwa razy odhywa Sl\
 w LJtWI(', 
.nIHl' .tlll - dwA ?" . 
I;i
 
-ł Ua) "Isz 
'ihlU 1ł1
-sr.liUlI, IIcparf'jtun piauniu, smarku- 
lnu hada iszl
inti, t'jOlIl jf'szkoli kwepł-nt'Zios daubos sida- 
hrinios ."Ulriuu, auksinies kwir.caiuII łauka. ł;jom, r.jom per 
n,iszkIlS, gir..łas, pł
r hałas, bicziun r,iweninUls yr meszku 
palalus. S1.alt'zius YI" li('lus I.icnliejolll, nieks lIIumis ne pa- 
!'ii r,"ajłt'ja" I'asir.-a.jlcja mllsu sellU,is snnu'elis meszka, YI' 
pasakir. 111 III n s k"łht'dmllas: ł'jkiel lolaus kur koja s nesza. 
kul' 
'.ra1.dal; loka, o atejsłe pas pona (N. N.), kuris auksztam 
klawa d,,-a.'t' {jiwt'lIa,. lur d
'dźus łauklls uźsił-'us jawajs, o 
mai.' mUllonse I)rot'f'wlliłm. ł
.ikiete tem\j, patłiekietł- anam 
nupj"u'i jawus, o l)awalGidins )T łłan"i."dills jUlllis. 1'Ies ant 
I.awa milastes al.ł
jmu', tawa jawus IIlIpijowif'm' ir wajllika 
atnł-szam' ne isz auksa lI
j simolldahl'a, nes isz dejm'a rllGiw, 
i!'iZ ginłal"a kwie
ziu. 'Ial'issime, eminelltissime i t, d. *. 
Ol lo 


(*) Jest to "wieczna. i zawsze "jedna forma uknńczenia wszyst- 
kich lIas.ego gminu nracyj. he&
""!lowną łaciną. z.apewne pne
 
drzeiniaiąc mowę wyższej klassy, tak iak w l\lałuros!lyi lIrze' 
drzeiniaią j
zyk fra
cuski nl'_ E wat o II t r e, I w a n ł u r ł. e- 
r e, tobaka a a mop a D-t r e, i &. d, 1'J11
OWfia A' I "Jo,t'J;} Idf,\l
>>>
244 


lłOd koniec Lil)Ca i ,,, połowie ""rzcŚnł.ł, Ktokolwiek 
1vię
 ma tylko lJSZczoły, sprawuje tego duia łU'złę, lIa 
którą zaprasza spólnika pszczltł (bY(!ZlIlbt), z całą j
- 
go rodziną S.łsia(lów i prz
'jaciół. ,tli .1 
.1. 


. 
Przed odbyciem ulów wsz)'scy WSIJólnie się mo- 
I . 
dlą, kropią późnićj święconą wodą. i uzbrojeni w szer- 
. 

dane maski i ręlmwice przystępują do zrzplanhł 1)1..- 
stl'ÓW, ,V czasie zrzynania, p.łtrzą obaj,J)ędący w spół- 
ce (bitnicy), na plastry, jakiego one :!ią kszhłłtU, czy 
nic Illa wyszystychjęz)'ków z wosku, gdyż w tym IU'zy- 
lładku spółka ustaje; ję
yki bowiem oznaczają nicży- 
cz1iwość i pokazują, iż którykolwiek z bitllik()w Illusiał 
swojego spólnik' ogadać, I dlatt'guż to bitnicy w m.j- 
wi\
I,szej żyją zgodzie i więc(:j się l.oclmją nii rotlze- 
ni lU'ilcia. 


l, 


.. 


l)szczoJy W największ(.m są poszanowaniu u laniot- 
ków litewskicb, zabić pszczolę jest nicslydmn)'lu u 
lias ....
' nin'tłcm. "'itśniacy nigdy nie mówią p".:.dy- 
clmły lecz l"nmlieJ'aly pszczoły. IItt 
r
 !) 1I.f1 . f II'''' '."';tll! 
, 
 

 ł 1It""n. 'łi", 
d J 
9 l.." L 
 'tU /
 "filil 
101\118 'WHił oIEŹOŹElWIE. ''''ÓDIł.l\. nomIIn \r.fft 
. iiu (1ł.I1r.nwbna..) l .trI U " 
't' w,i 'IU i ... 

 lłł .,ł...'i.n a "-" 
Atnal'łb nl\ ,"Ił.. nJa 
DJ] jesieni pMIł(:j, gely już kaidy I.miot,('k l)rzyspo
o- 
lai sobie l.illm gonów w()dki; na Żmudzi i, w \.J.'alicie 
Zapuszczai,skim, lwzł'bierają się za żydów, i wziąwszy 
z sol)ą kiIl.a laIal,ów I. ł'1Ilmilm, l.iIku grajl..hv, jall:ł (10 
jalticgolwlwiek zamożnego wieśniaka i "nn pl'
CZ I.ił-
>>>
I 
.1 


24t\ 


ka dni hulają. Z tt'go dolUu, ruszają potem do lIa. 
ad\'p"ych. To t.rwa nickicdy kilka tygodni. 
IJroczystość liuc:.aw;lIlll,s, jest zupelnie podobną 
tło d:nnll'go lłolsl.i('go lillli!Jllt i J..'pewne jest jego na- 
śladowaniem. 


.....w"
 

-
>>>
ił,i' 


-.cli ob m 'Jt, Ft', Ir, 'f ulub '), 
 ,foLIJI'JJI jnl., 
.i 11.0' ! J iii", "'
hI' i.. Ii
" I oT .łl"
Ił'ł'lł 
nrlnl)Ołj ..in. t JIIS J "l ,1.\\""'"I\;ro)Mi\ j' nin ""'-1 I 
":I, J
, 
fI ""'1 mI I ! "
\\\łj\ u:J'li ;ł
1 041 '
:J'tII" .;11 ..I. 
.1Ił
illntl\/I".t ' 


Ił 


- 


.
>>>
o 
 
 
 
 
 

 
, 



 


.
>>>
tfL 
 
 01 
l, P I ....- 

 -', 


. 


. 


. 


I
>>>
.. 


fJ ,: o mn C";.;II t .hlll(' J \:) l'i
 "!S II 
..L .)j'I.JJ.I. u 
ł
'III,' "';111\. JIII" i.llii 'C liii dul 
 
ol h (r¥ II 'tI.I"4

 '}lIo'J
'ulll 'nhłiiu',il ') I.ł o I 
tu;'.ln 'Lch ')'Ii. hoa uinh III' J 0" .O
rłll u..IJ IIUW 11'1 dh 
-tłl.; i"
11II '\ t'l\ !'Iłll.l ,UJ 'ub'""",',\ II)ft id.. ' In 
I 
Ił Ił "..łw .i.ł!'rł.,I..
 "'\ \I\m',\ ' i, I' II' J lU" J 
" 

\,. . )' . -'j. ., ,.\ 
 . 
 
O B R Z F. D T. 
r "I " ni:' 
 .', . i 'u' R pl fi II 

 .' 0.1 & ł n J' . U I. .' & e ł n}'" . 


; hil" 
I 'IL- 

 '

1iq
 


in 


I 


...
 
1I'1't 11 r. ' 
:U.
.I ohl'zfda('ll ('I...zrin i uro(bin 
 zaCIIO'T)',v:\l1}'rb 
w staroi)'lnośl'i, ża.h'lrh nil' znajdujcJIl)' śladów u Kro- 
niloal'zJ, tu więc t,eraźniejsze tylko s'.rćślimy. 
Skoro się (lzit;cię 1Ił'utlzi, na1.)'chmiast ba1Jiąca 
umpm rro w jal. najcbłodnit'jsz.:j wodzie, i to się zo- 
J '.Ił 
,,,ic obm.!/('ie tV pode Łałfmy, p'l'uusimus Lamnies 
rJł'alwjte 116), Potem sIlOwija, i zl'olliwszy znak Iirzy- 
. ' . 
ża Swi\'tcrro, o(1dajc na rfre matce. uJO 
Nazajutrz, a llajrzęścićj t.crro jt'szcze sam('g,o (ll1i
, 
njcicc dziecięcia, lH'osi kmot.rów, czyli kumów, j z 110- 
,vollarodzonćm, zaraz wysyła do parafijalnego kościo- 
lI' dla ocl,rzczenia. Nim z kościoła POWI'ÓCą; l'o(lzice 
.łziecircia, zapraszają krewn)'ch, I)rzyjaciól i sąsia- 
dów: na ucztę, któI'a Posl)OJide z małym odbywa się 
liOszłt
JI1. .Iiazdy pl'ZYł'hotlzący gospodarz przynosi a so- 
I)ą lJół gal'óca, cza5em i gal'niec wódki, a kobj(;ta ja- 
.i
'cznicę i bldloi z twarogiem w maśle smażone. Iito- 
lwh,j('l. przyjllzie z nieżoJlat)"ch na ucztę i nie da ł.il
 


- '1 


" LU!"" ""I tUlł
iw filux'fiił tt,&lU :l ('
n 
....6) O Łfłu11Iie zoJ.au wyżej' artykuł. "f \ ')1' 
1"'a'A 
S2
>>>
2:0 


1\11 groszy bllbil!('l=j, nat)'dnni:1st zahi(:I'a lUli olJa f'Zalł- 
I,t
, luh inny jaM 1':111 t, ł,lól'Y naldy "'ylilll,ić. .'('sl 
to lłOZOl', il
 tf'. l,it'niądze olU'ó('ollc zostallą lIa łlJldlo 
dJa m,wonal'odzonf'go. "" tpn dnin Uudzif'c daj:! ohiad 
z\Van
' ohia(lrłlJ Hmol1'uw, Jla liltil'Y limofI' milsi do- 
stal'cz
'ć wfldlii, a linwtl'll zaltąski. Jal. t)'lIiO wódlii 
nic staje, limofl'll h
r)'ie. Jlit:I'orr i zhliż
'wszy si\
 Im 
Iimoll'o\Vi, ą czasem l tal'r
ając r(l za )'flię, śJ)ił=wa : 
o"{ I .. . .. oJ 1 .. IJ u.. . 
lilllllIlC:';lIk bl. 'Ił. tli,! 
,,(Od' lill(l.m'l"
illS, b"fll, ,. 11'11.'1'1\111.. 
ohGl' II' lm/tlz;os, il' !/IlI,tl:i().

 'ont '
O'lfił H 
. tmilio! J1j,zil:.. p';l'(I!Jat'11l1.llll
lf"
' . lit 
 ,!
,t; lin 
fI:)fłi(lIj(( ł
cirnd" ł' p o p o l . k. .1.' i
b ?i
 o..o.l
 
-dl ,i
 ot i f' ' , . t I I ', f . lI t , . I( ih' L ' H 0'11 fiw fUlU 
\Ino I' ,II ", J. l. Ił. " 
nis\ I).\. . z . I .. II "' ) l ')4 lJł 
i ł\\\\() 9.i " 
. .('.IY wU( i
, I
' (I, '. '.., . 
-(.11 jbJl
 ".. I II .... .. (q .(IUł 
'\. n,,, 
. s Of .u'j I sm
znf'J' , 
- ..' bbo O"Q
J'łił'
 sa 
Oto l"(,I'Orr lIa zaliąsł.ę-. f u S 

 łllb o II .. . ,Jul I 
0(( . 
ążda matka w)asllemi picI'siami I.al'mi swoje 
(lzi
cię. Spowiwszy, przed kąpił')ą i lW).iUJi{'1i a tak- 
i
 ł,łiłJh\ąc sJ)ać, · ł'rrll. niclI1ó),'lę.' w ima palcami , 
Ś '
Iia jego nosek. .d-I!""."A f1i...W
Ii'l(łR
 . łlh?i'ł
bi) 
fi Iii
dy dziecię łiicllllie, matka i WSZ)'scy lłJ'ZY- 
tłlnmi mówią: na :£drotvie, Pali Je 7. 'łl S P'ł':zy llzie- 
. .. .. .. Ii 
eifc",! ()ił. ,łilbo." 'ł
i"l 8 i IBSl8n ..,.il'.ft , (uq ful 
-uJ' Do rok.. pit' kładną 
oszuli, powi.adając że, lloi: 
jesscJe bfll
ie cZ«SU..Słł1ój wieksllQsić U 7), a uiywa- 


"dO) n 
-tJ'I.ił u 


łł7) Co znaczy koszula wieku, patl'z "1i
j ,,. al'ł,kule: 
Kamienie LiIClc
kic"'J
giń. .
\"!w ..,,,dłłJ 
n..""3. U (tłU 
I .
>>>
51 


ją dla łJl'Z)'lu'ycia Illa('hły lłodobn
j do ornatu "ai)ta- 
nim' lłz)'ll1sko-l,atuli('''i.'
o wyznania, i"J 'ł i/;ł E 
IUI f.dy dzic('if l)i(;I'w
zy ząh .losłanie 118), sln'awn- 
ją wi('
niacy Litcwscy uczt{!, w czasit' l.tól'ćj modlą 
sir i 
fłie:vają pnhożnc h)'nmy na podzirkuwanie Rlll
U, 
iż I'ac
)'ł sl.rót:ić 1łI\'cz.u'nie dzicci\'cin i dać światu 
IJI'acowitcrro człowieka.' liolUu się Jłt'Z holu zęby W)',:, 
I'z)'nają, j.'sł z...,I.i('1U że I)ę(łzi(
 l)racowitpil i Ułllicją.;, 
(')'IU korz)'stać z OWOI'ÓW S\H;j IJI'acy:' bo ten (podłuG 
naszt'rro ludu Il1llit'mallia), kło dohrzc j(', lłIusi koniecz- 
ilU', umieć sobic lIa wyżPyj nie zapracować. 
I" 
,,(';;(11'(1,\' łł'algilltois, 
. GitU'lU lJi'o('(,,,',,ilws." 
- r 
.
 . II 
Uodzql'a sh'zcżc się lIajpilllif
, ab)' ,niM nie wie
 
dział o j(:j holadl,j('st IHlWj('1II IłIllicmallit., iż za WSZ)'st- 
liil'h III'z)"tolll II ydł p"wi.'ill, i wszysU.ich .1
1łl wi('- 
d Ił ł I " . .. , ) 
) 
Ząl")"f' I; IW oZllwa IlllłSI W)'clt'I'lnc. _ ., 
_
 I. łn I 'I . - 
))zil'f
.i nowoliarodzonc I'zae:lko komu w pier\\'sz)'ch 
dlliadl l)Okazują, mial
owicie osobic P!z)"sfl
nćj, oba- 
(I (Ul" ł 
 '/ ,Ił , (, 
" II' 1- 
HU) IHo 
ąb pit:I'\H
Y pO!ltrzeie u d
il
('ka, pOWInien 
mil dar .iaki dar. Ter,o 
wrcza.i" origo u1IIsi illciJlrre od tf'- 
go: Z\,hy są )litlrws7.emi ..rzelJOwiadaczami pral'Y na "'"y- 
iywit'nie, m'yo i zgromalb.ania zbiorów imalIlon I",jlu '"1111- 
di, Albo to może było powodem I.ilnrilati&, ie dl,iecię S;'''8 
dolorc dostało ł
'('h narzędzi, cZł:slo okropnie cdowi('ka d"ę- 
czą(,
.I'h, i \T czasie późniejszpn per COllSlllllatiollelll prat'y i 
nit'kit'd)" do
\Viadt'zanif' holO\v. W owych et.lmil'kil'h czasach, 
ojt'owie nasi f11lnrnt 1 erll"t boika vel d.iabla, zwanego D"'I- 
lire:;i., którenm oł'i.i.'owali zt;hy d.'enniane, ah)" natomiast 
dal kO
I'ialłl' lta,.hol-:l'ill. 
llł-;hopism Dom' ika Juce\'\"icza), 
.
>>>
lijl 


wlnjąc się uroI.ów (czal'ów), l}i
liIIi mu1zwyczaj, i mul- 
" 
:zwycz\i sZ(Jetni,. ospowaci, zć:zowad z PI'z)'l'ołlzcnia i' 
\v ogólności wszyscy njt'ks
taltlli i (»ł'

'st(ljlli więcćj nad 
drugich;' u naszego lu.lu miani są z.t ('zal'O\)'lł,i).ów.' 
I}rzed tymi ....yją najbal'(lzićj rodzącą i dzićcię, maj;! 
I . . . 
nawet l»r:zysłowic: 
I łid» sin'.,.
 "tIO ."'łił".ł
 f 

 Hi I ,i 
, , "Sellłłczi".i m.eloli, tllJ,ti"g"j 'łł'ol.ti, :I g'ł'a:.it.lll
 
eZitl:l'(lllfi. u h"Ił ....uj 'łid "d 'ł
 ul'łi.lt;łI
 I.'ij; łfilOU!X'1 
_:llin "Sta
'emu łgać, bo alemu lu'aść, .t l,ięl.nclł\1 
, " I l. , I . , I I . 
ez.\l'owac. S'U c "1. .. I .IIU"III'tllllfI II tli ":/..:1...1 
,'ł'd'O) -HN

"'- 'cI, £t'Jillll;. ',iu 
Zaloty ł ZaręeM7DY. 
IITIIII .. ,.\\A"....

., Wf" \
, . 
IUhadko I,iedy W Litwie" wyjnmjąc ŹlIlmlź, i Pl'IIS- 
. 1"1 J I J 
fiY, Im.'a mająca wt'jść \V dożywotnie I zwhlZki lIiIudu. 
. . hl , .1 \. , 
POIJę(lu se
.'a , lecz najczęś
'iej łączYł si{' dla interesu. 
Często się nawct z.larza, iż mąż przed śluhcm nigdy 
ł 
swoj(:j iony nic widzi. - JeŚ,1i gdzic jest miłość mię- 
. . ., 
(łzy dzMwlo.! i ci łop' 'i m, ta się dość oJJOj\'llIic ok; - 
. 
 .U"O' . 
zuje. UdN'zcnic mocne, (ma się I'ozmnit'ć żartrJll) po 
karlm po(lczas giN' i zaltaw, tralotowallie w sZ
'IlI.u 
wó(lką, są to l)Osl)oIicie oznaki miłośut'. 
it' Jlla I)('a- 
,vie prz
'kładu !H'ÓCZ Żnmdzhit;j l»rowinc):i 11 9), ż..lty 
'1 
ta miłość jakimłoolwick h'afclII . CI'wana, slH'awil.a 
smutne wnmdł.i. Znosz.! swój los obic sh'ony ei(
"I)Ii- 

,ic w milcz('lIiu. J...
(:z j,'żeli pomird:z y 10(' haj;
q'lIIi 
się zaj(ł;ł ściśh-jsze związki przetl ślubem i ol.al..l sit: 
ich :skuLl.i; nal{'fł('zas I'ozł;łczonic j(
st uh'łJo(lołmem i 
J II rrl ,..h iiI I til 1 
tmł .... 'ImiI') nil 
ł-(9) Zob.,cl JY&J1olll1lietrin Żmud::i, l'OZt1zi"ł: fili/in.
>>>
26
J 
... 


IWZ)'llUIS pociąga za liohą "lIajsnmtnit'jsze 
 w)'pa(U.i. 
OJ'oj
'hIOŚć Jitewsl.ich widnial.ów w miłości, lIaj\\'ię- 
" . 
l'(:; pcwbollzi z l)rz('s;łd!I,. Cd
'ż 1II
lują('y się sąclzą być 
si('
ie. w)'sff.l)ll
'mi. \\1"'1\" .\'-"'\\') \)ł' 
"
 \
"'\\\
& 
.liln '.lIv"" JI dwąe}' lłOś)nhić . 
'll'r:lliol,,\.it'Io dz; 'Wil'ę, 
lłOsylo. lIalH'zód do jc:j I'od;'ków Juh Ol)iclounó\,' swala, 
.; -, 
litól' Y niesie z so)", IWWllą ilość 1"Oł'zallii. }'o lH'nh y 
 
. u 
, 
 
cin i zW)').lćm lltłz,h'owh'niu slo" ami :. 
'-ir('I, bę(l::-.ic 
., .1 . , , 
l JO ('/I'Ił'ltlml!! J t' ;:,." S. .,l' lu' y s t II s, J,traz JłI.'z)'wit.\n

! 
);ię PO!lUlkn 1.
:Jżd(,lIlu lH'aW(:j ręl.i; .itiada ,wa
 ,zo' S 
-: 
J
'm na ltićn\'szćm miejscu fu jest w I'.łeic, dohpm 
o- 
rzall.ę z zanadl'za i lU'osi o liicliszt'k. Olh'bl'awszy ta- 
. I , 
Iwwy, l,ij(
 saUl IHłltl'ZlHI do ffoSI)oclal'za a lwh:1łł 1.0- 
1(' j'ł I raI. t. II J ' c wsz,'slliidl clonwwnil.ów. H1.ićwl..ł j(
ś1i ZO- 
..., IJ 

tanic za\\ j,ulomioną o sw"ei(' J . "S' 
'.' I Wl 'cI , 'c'lro I H'Z"lI y - 
t. ") ,I I' ,1 . ! I .. ' ,_ I. . . u, . J I 
l'i('m, tUllyl.,,;'ł. dłałllł)
', eZ)'lłi fo 
U'ZC7. 
\'st)"lł i.lH'ZC7. ,1.10- 
jaŹl'ł żl'by ją pl'óżnu,';tcą nie zasiał, rrd}'Ż najpićl'wszą 
zalc,tą wit'śniaczloi jest l"ł'aca;' a lJali mlod}: I'zadlw lll.1.\ 
o Iti\'IOIWŚĆ i l)osa
, h'cz.. ClIom" ość i 1)J'.'I
owitość, 
CI J. .. I . J .. , 
. l t 
Wt
 JUZ 1'0( ZICOłlł z saml'{
o o H'JSI'Ja SJ\'. lOS:t- 
I ('('znic jest wiadolłl
'1łI cd I'rz
']I
'(
ia swata, on jeduali 
zacz}'ua mówić z dah'l.a, l)iłl:aholicznic:.\ , 
. 
"U sbu'cco ZW)'l'ltIisa z nlłlc'UI)W
 jt'sL mlotly go- 
l;łh/, jak ]isi\'ŻlC jasn)', ł)ićda t
'lIw ic uie ma dla'. 
gohłbki. Alt'ż jal,i gO];łh' ! jahi &,ołilh::,!" Za rrc'l'ami, 
za mOl'zaJUi, sł
'sz('łism1' ie wy mal'ił' 
lIhłhl'f. Czy 
nie Iłłożnahy więc sl'łlseić h
 rrol;łhl.p (:oh
' lo h)'ło Golę- 
M.tl, białyclt, zlot)'cłL i d}';Ułłl'ntow}'ch!'" 120). ft\'\P 
· ,,'" I &u....A ,..,,\"\- ł plI\\:: 'hh\ 
. ł20) ,,"Ul ,
ellia Ż'/)!I,.Mi.m RlllclUIIl,\C, irfljaUl,a.t /({frwelill, 
tijs:;kus J.tłjl' "'ClllI, betla tilóltljj0!J /licra tle' 'o ballll"lilclI. lfe
>>>
254 


... 


Rm1zice, IlIb opidalllo" ie .1zi(:wl.i j('śli si\' zrra- 
..\ ,. 
t1z:tją, lłOwi:ulają: dobl'ze, bfo!/os/(1II 1 bof,e/ ((;if"'(
j, 
blugadowik lJieme) , a jeśli nie, to nHł"ią: ,1. IUU 
żUllllf:i IIle ma gołąb/d. (p(U llUl,¥ llif'ra lmfullflitc,'l). ,i. · 
. . . 
f.dy rodzice si\' zł
adzaj:ł. wypijają wódl.\
 swata, 
a j('ś1i nie, muszą mu ją WI'(;cić. ,,- lUlIU)'ślll)'m I'a- 
zie roJ,ią wspólnc nal'ady ki('dy sw:\t ma l,rzyj('('hać 
z 7tl.l
dym w cdu dalszego nl.ł:ulu i m,znaczenia h'r- 
miuu \'Ves('la. Po odejściu swata, dziewica wró"iw- 
szy do ('baty, znajduje swój los rosh'z)'gnion)'ln. Jalii- 
kohvirJ. on j('st, .ll)J'z
jl;lIłjC bc
 . szcllłl'ania, i i zawsze 
jest posłuszną wo1i rOdziców.i"ł)'H( i 1.
...IH.n..s 'ł "illl;:rI 
- HI P ł " d . I. . 11 . . I . . t I 
, o III' pueJlIII łłI iiI HI, pl'Z
'J(
Z( za S" a z lU 0- 
(lziaJl('m ' i kilim chłopakami, towarzyszami młod('r,o.. 
'Vjedmwszy Jla (lzicdzinicc nic zsiadając I
 kOlii: l)ijił 
przywiezioną z sobą gorzałkę i śpiewaj:!:' . lU I' I 
a _"., . Ii. . ' 1,llił; il,' I' u'lfl' tai .d.' u
 
,.11 I:. laud QS
 j'd(lII. p(lr l(lII{iit'(;, . I' ." ł
hlr. 
.I" p(/.l' Ż(I1tl
t!1 !/,1jdi, I ,
 q i 
1)"0 Sill(lbl'a źi0!J"l'li, Ji
lłwl' i. -\ n 
L tlI 1"'0 "lItelI/. (l(
'ż
'Ii. JI Cilt( i 
I, 


Ił 


.1 


J 


'h i 


,i 


. 
:I killu.li i 'J ."llaIll.Q,fi, 
. . 
llicl'lt żil'!/a sZ(lIIkimlamo8, . 
. Peltfille1t:j.fi '
J1(tI"'id(lma,', .1 
. . 
I Łm,.;tillc/es Il'mp(!amQs. 
III , 


.1111 '1. 


- ... I 
ił b 


I I '.. 
.łni. ' 


,i 


ł 


..... 


.i IQ 


H 


"ok
lIj "(,rwe/i.,! /ioksaj "III'rtl'Ii.
!! Vżllj,,,'ill, liŻ" mnri", gir- 
,lejom ka,l ,mI j,,,,u laj/ioll bał""dicze. JI,. Ile ynlef,m,em su- 
ł(:jAt' nit"s km'rtt'/ ",
? lio"ia taj III !I"is bllt,m ba/"m/l'/", Im/- 
t"", a"/r.
;"y" ;r tI,.jm,mtlljll!" .Jł'st to wiecznie tuk samo 
powtal'utji,ca się ar)'0G'a swatania. ł c' 'W' 'A-: \.1\
>>>
.. 


.(ił .'łP'1 


'" 


( 


25:) 


Ej" 'Ul(tl W

; 1/; .łW'!/"IICli, l'li
 'I G' 
_'l'n m tJ'!/m
i!/ i;,'Ii,
:,/;ieli;" 'jlił 
I',.(l....
ttll ,"Ił'I'I; !/; s'wY""ldi. O 
'1'1'11 mes Jllt,
;"l'!/il'Jnllt'.' . to 


I ,tw'Y"lIl'/l it:itlomas, ;,UJ;m 'ushl 
Tl'lll.łr:.eli ,
łł'ejliiJlCltmłtUl
, ej 'JI

I 
.'J' 1mm I-ł.:j,"i tlHliJ'
/l'. fI:] -,:tf'U 

. . , , . l O? t . , 
..
:;l 1111 Il ,.lU 1I1l' l. .;1 I),\; 
,i mIOT 


,.h 


'1','I".
:;I'li,'l lmimlt:;a. ł.lflU:.j',,' uf( 
111(11".":;I'/l' JltII'/w/1J1j«.. 'mi a'i O 
S:,ilt{; tI,,/;1't'S SIi.ł';'lCli. .0 iu. 1 3 .. 
I" sz; S:;;lIilllt bm'wcli. ł rłT 
1
;1t 1II1'J'!/ili 1)((.1' MIlU'li, I) ')',hi O 
l
;,t jtllllwi yi t/(lI"!eli, J
" ..011£1 
IJII1'e/es 11I11';,lama, fi 
J oUt 
P,'; l'llteht ('jtloma: mh. ub'Jl at ł 
l..atl as'!. sil'.imt lillksma b"'ł'4l1,. 
I,O([ l'U1ł'r.;mt fial', IillksmesJI;, I 
O JlIIllulttlt slibldmll.a, i "'0 ",na 
(;Nl1lt!(;j u'el'ki(lłt pindom« 
2t)0 


,ff' P o P o I · kil.' ,!h-.i J 
Gd)' j('('Jmłem (JI'zez pol e, I !"
 J 
J przt'Z rraj zi(' lony, 
Przez SI'(:)wny l)arlian. .' ,"'.
? (... 
'l\bO o jno 
i.lb."o... ,"Ii.l 
Przez r..cialn' o"...ódl'k. ' . I . 
.' oJ U 1 ł łlW!_'q.'t ') In 
II .In .;...1 b t . ł Iłn.łęm 
u, (l1
iQ' 
! f ,lr''Jhu;t l.., ,.i e,II,1 .bo.l ,..iII"!: j 3 
.. ł
U) J)njlla, Że1lllljczirt S, Stnuie"icząJ Wilno -182.9. 


- ,,",Iil ...1 

 ł th
8 
,ifl
 "",Ii.. 
i" .I : 'tn 


,
>>>
2
6 



:ł ł1ził'łłzinh'c ",j('id:i.
ją.', 
 . »l- 
Gniad,,;n konili:! 11l;
(
Z szt:H'III
łf wiOtląf' 122)0 
Ostro(;ami śdsl."jąc \ \I ) ) \'\ 
Tręzlą Sl)ina.ią(':
\. ł '\ ,
 '/ł' 


Itlzie matlia (10 swil'na, "'\"',"'łU, \ 
.Nie
ie l)slq' liit'liszt:li
' " \"':
 ",'t 
Proszę gośt'ia.do s,,' ił'lIa. "'"" ,\:- 
Tam się zoJJaf'z
'nł'Y, \ "n \ 'L'. 


Do świl'onł.a w
t{'lmj:ł('" -" \,\'f 
Ojca "jłaj:ł(
:- \".\'\1"\ ,,,", \),,\f 
Czy mi oddasz' ,
ół'lir 1,,\, \\\\\;ł. 
Tej mił(;j jesieni"!' 1\ ł Uf ,.\ '1: '. .,\ 
Oj('iec lU'

'rz('1ił ;(\"\ i\\\
""\\\ ,,\
\ 
)lat1.a w
'g:ułala, \ i
 '"mu',\. "\':\ 
Oto sJa'z
'nia curJ.i \,,'m\\ I \h'",\\ 
I la jt'dwaJma hal'\\'a 12
1). '1 h'\ 


Id
ie .1Y.h;wczr })J'zez (lzicdzinit'(', 
Idzie mIOtła (10 'ogl'u,II..., \\'" \\\H\ 
Drzwi otwi('l'ają(', "",. n\)\.."\,,,," 
liu I'utom zmierzaj:łc: \:,h\lW\
\ 


... 
I 
I 
i 
i 
I 
I 
I 


liiedy siałam, wesołą hyłam, 
A r..ł
- lłcłl,un, jeszcze weselsz:h 11' 
. '
lłohi
 ll\
 3
nq ( 
ł

) .f\znnkillli, sło,,'o cz)"nne, oznacza w jęz
'klllilew- 
skini, pro'\\'adzić konia IU'zCZ I,łol lłieo{Ir.'J'odzon
', a c-dy iść 
nie chce, prz
'nlłlsi(
 go do pneskOl
zł'lIiłł' .Jęz)"k IJilewski, 
śmiało rzf'(' moina, .jesl daleko obł'itsz)""" uiż inne j
z)'ki 
EIIJ'OIIt',jskie. Sd.oda t
.niO ił' tal. zani
dbanl!"'" 
ł
:;) Szit/;,,,, barK'cti, jPsl to lUatcl'ialuit "POt nica i C'oriet.
>>>
2&i7 
ZasnHlf'i lam się zrywająr, , 
(;OI'ZłiO płakałam sl)latając, 
Ihit:wJia l)osh'z('
łszy l)rz):idtlżają
y('h swata i 
mlotll'!/o z tow:u'z)'szami, uhi(h'a !!ię, oZllabia rrłowę 
wstążliami i wyrllotl7.i zalwaszać sąsiadów na zapoiu!, 
(,,:!/im..
ztoje.
), tal. u nas naz)'wają ostateczne przp'zt'- 
('zt'lIit', Gdy już zhiOl'ą się sąsiedzi, po ni('jaki(j c"wi- 
Ii, 7Jawia się i dzićwł.a, spozicl'a wkoło, a njl'zawszy 
SW()j('go Iwzyszłcgo małżonka, mówi: ." 


l.os tuj "!l'1'gi.ł ..;jedli? 
('o to za WI"J!1 siell:.i? 


'n._ ... 


;\0 


Nał('urzas młodzian z towarzy
zami" zamiast od- 
ł)owiNlzi, śpićwają : U\\ I ł ł O 


o ,
':,(llna, ,f;Zflllleli, 
S":,(lltoi ....;me.li! 
RI'ołl'Ii,
 bal1l.OJa, 
Jlierll1lj!/ źYJ'gieli. 


i '( I 


, 
\\m
 
'0 


o ::h'g;e. 1.;,'g;('1i. "I"' &. 
,lU,mfl .i1U1biC'l'I'li, .0 
Al' lInullt i.'1zplullli,
f'm, 
.IIU'l!,ł .,11a1'eles?' ł ,\ n 
Z '. . " . , . 
., \u\ 
AI'g,e I,
 UlZ]' lllllil, 
.IIu'es 'lnaJ'l'les, iU\.. 
o In'oll'li,
 skenda h 
JUI'io,'1 k'l'aszteli. 'ł\\ \"\ 
. 
. . .. io\nX 
1,'111J 'JeSkellsdllmus.'_ 
Ol ,. JII'I';OS liI'Q.
zteli 


---- 


a r!ol 
33 


,
>>>
l 
I, 


.. 
I 
i 
II 
I 


I. 


\ 


ł .. 


,!X'q 
d') i, 
tJl W 'iu r. 


J
flilł1 


258 


I,t;l
i Itllsitwil','i 
Z((llll
i(l. i weie: 


t . --łllfff a;
 


o i lI'a bł't'fi! 


Z'J 'I' ;4 II' fi 
,!rI 0.1 3: b1'
a 
I. ł .. 'II i jlllł.
;:" t... " 
;I . .,,- 'n\'. ) 
() k,m as-:. ż(lI'I"iu oid
 sut ,L.) ."tllI ,t"J 
Żima, n"J.
({ł'I'ie, i
 l, j \i)! ł.I "ci.! . ci 
ŻlIlla llumi hil'di. ...,.. f' 


(lI(t,
i" 'tll'l'! 
II 
Jiotll'l Ile Żlll"y. 
") Żilllll 'waSllI'l'[e 7 


SZllliil'les gil'uieli. ł i " 
o.\ 
O l..-cm jus d!I"'bdinde a) 
. )TSZ numa szu/aiell'] "'łh. 
O klm iszm.i,
lide :" 'ł' b,b 
)TJ' i.t;::,. lilllt'ueie? O 
J.\'Z hm'" sz(l.lddll, \", 
Żllla li-lIgiJU'li, ,n ,\\ 
(I isz litłłeltele 


ltlUl'go; ltlweli.' 


r-.. (, 
\" 
O kan jlls li1tgllde, \ ,ł l 
iu/ojoj Iht!/illl'lćj? \
 
O lilllt ,jItS !/"hli.\'fe ł\.. 
lJl(tl'gt
io IOlł'clt=j? 


,. 


-.//'t;Z p(lls lltsiglllsiu . 
J.l.h.l'I'g'1j' ImJJclt;j, t\ 
JJfeJ'!/e[e li ugłl,
i II 
, 
Za/oj lillgitwlt=j t 24). 
ł24) Dajnas Żemajcziu S, Staoiewicza str. to.
>>>
259 


po llol.ku 


o:) 
X 



 


Allmróz, mrozcl.! 
Chłodlla zima! 11.1 8- 
nrał siodłał II JulJiS 
Glliaz(lego kUli' .a. ! 
Al 1- . I. 'I
' 
ł
q 
I liOłllU, ..OIlI..U, 
IUtij kał'oglliatly! Ił 
Czy my wyplynit'lłł 
Z jury, z mOl'za "1 


, 


f 
1i0llik \V
'I)łplął, Ił 
Z ,I i. ",.1. 
JIłł'Y, z mUI'za, 
f " 
A Iwal tOllą' 
'IW' b ' o. 
na Jury rzcITu. . 
. )h
\ 
. 
011 tonąc 
. ił. 
Na jlłł'Y .)rzcgu, 
IJdl\vycił l 
łl( ')Id:.łi f:j 
Za zieloną czt'I'cmcllę. 
n 
O czeremcho., . ('zrrcllll'bel"zko 
B 
Zielone dł'zcwko! , 
Czcmu się nie zil'lł'nisz 
Zimą i latem? .. 
,,".i, f)( "fi 
-Jak ja mam się zirlellić 
Zimą i lałt'lll, 
liiedy sciąć mię maj
h 
Gałązlii odcinać. 


. 


A cóż wy zl'ohit'ie 
Z moich gałćlZd.? 


( 


.. 



ł
>>>
260 


Co wymyślicie o,. 
Z s.uncgo 'C'wa 'I ł ... 
I,. 1n1' oWI 
-Z twoich gał.ł zek mld.) 
Zielona holyska, ił! IH'JU 
A z saJlwr,o dl'zcwa i...) 
Itstl'c lóżc,
zI.oo . 
,111110,1 IIA 
-A kogo kołysać I}ęd
iccic 
'V zieloJ1(
 kolyscc? \::) 
:Ko&,o lJOlozycic . :E 
,y pstrćlll Jóżcczlm 't Ił 
---Ja sam się l)oloż . ,. 
Jl ., 
'V pSb'ćm lóżecz)m, J 1-. 
))zicwicę loolys. ć u;df I 
.. ' 
'V zielontlj holysce. 
I liC) 
Dziewica lIa tę l)icś{1 odl}Owiadil: 
. t w. h L 
Ja cicbic nie l)l'oszę l '2 
), 
lUlody llarohcz' Im ! 
lUnic wykołysał.l 
.. , I lU ...,\) h 

tara 1llatcn ..l; 
, lIuhiX 
lUuic wynosiła ,nr,',,:) 
Na biahdl I'ączl.acll, iS 
lUnic zabawiała 
Złotpn picrścieniem; 
 
.n ')ł t i i
 
lUnic oua wymyla '. r., id 
Czystą wod.ł, o i srmd 
., " i :ł J.. 
f2a) ))ajllas Żcmajcziu lo Co ," d'JWIR
>>>
261 


Mnie ona ot;u'la 
JedwabIl;' dmstcczT';ł. IL' In 
1 . '11 tqu 'ł;U Lib'jj Roqns; 9 lO 
f1i.r.i ds;,uJ Ił" l i t e ,,- 8 k. II. lłU)'1 t l 'ts,. S łS'J(ł 
As:. tlllVl
S lIC lJ1'a.
:'llIł .s(
?." 
-'(s'ul n..isbolrJtUlIt
',\'i
 ,lwl'Ju"i 
 Illit fSi.lli
i,,'"'' 
-ut{ W i:'L iso 7J
/U l t:'/IJl!/alł'
 ubu, D łb ob · b' ?L 
" , l!jnlll 'lItl1tlt
''Zl'lI; [ ' ( . . , ' ' " ł D IIII"lbb 
. , ')1: I )0. ,
 ,fi . li 
'11
 ,ui 
h }J1l11li .lt.
Jl(',\':i(Jjll . 
- /IIw l ,. . ..'"f "altwt 1'(lJtldellf., 
N:I(ltA ....u' JJl1t11i 'ltŻbo'lI'ija, 
-O 'ł i. .. S Ił IIUk!ł'a zitle"" u. ł 
.. 
Iel .11 r1 
 
jU,tui Y i Jtlt l n'IUlSi, 
-11111 : loJ
 lin 
- . ( ' 1.. '..' 
c:..iSt', ,u (liu L dll, 
. Ol l'Jnuiu . 
JJlulli yi' Itll.s:.lm.ti 
SZU/ilt dWJletellt 126), 
IHł., o 


od 


i l . 


.., 


ob 


b 


L 


. 


N 



. 


I 


"I 


:-110 
J 


It e 


I 


I 


j.1 


") 


-/
'. P"tćm ł.
dcc dzićwJii ]li('I'Ze ją za r\'k\
 i saflza 
o]lOk ' młodziana, a PI'U'Ż('3'Uawszy zualiicm 1\I'zJża 
ŚWięt('go obojrra, każe im I'rz('lIIicnić l)i;.'ś('ionlii. 
110 otlhylt:j c(
rcJUonii, "SZ)'Sł.')' IW" slaj.! i śl'ićw;łją 
I)icśń do J.."utki 
Io
'ki(:.i: [q 
 l! ,h, ł '( 
- n 
..łf Iluli PII[Ja'l'bilttu S:'II'I'llC
illllse JJlll1'ya! 
lIIiIlI11.,!II' XJlfn ., II '11 
i I ił:ł a 


:t 


i26) \V zlIa('zl,..iu Wrl'aZlłW S"e,'
'ns i Sk,łrn, nie zr.a- 
(bają si-: Litwilli ze Ż..;mlzimuni i Itrllssal.&łllłi. U ŻUłłulzi- 
filłW i It,'ussaków skc/,ela,f, ClZlłal
Za chllstkc:. póki jest c&łłą 
i lIiepod&łrt-:, a 11kara od slowa $"skirti, In'z
'miotllika IIllski- 
rCII, $łl.
ki.'is; SIari!, posza....a...,. Litwilli zaś przeciwuit:. 
d-ara zowii, chustkI,; c&\łą, a skelJcta$, J.J10S
OIIi!. _'I
>>>
262 


Na Mm sir kOliczy obrzftl Zaręczyn. Nazajllh'z 
jedzie młodzian do Plebana i daje na.zal)Owi(
dzie, Nim 
zaś czas złpowiedzi uie npłynic, co jak wiadomo trwa 
przez trzy tYC'Otluie; oJJie strony IJrzysll3sabiają się do 
wesela. 1\\\ _,,\... 
'V wirrilij;t ślulm, jt'szcze l:az n młodziau pl'zy- 
j('żdża do domu rodzicó\
 dziewicy i l}rzywozi jt:j w 1'0- 
daruuliU trzcwil.i, Tu dzićwJ.a lU'Z)'('Jwdzi ze świl'ua 
..ImUła jak do ślulm z mnóstwem wstążek na głowic, 
z włosami splt'ciollemi wc dwa warkocze, 'Vshł}Jiw- 
szy do izby wszyst.l.iJn się niziudmo '.łania kol(:j;ł i 
odbićra błogosJawi('lishvo, 1}0 czćm sadzają ją za sto- 
Jem przy młodym na lłićrwszćm nm'Jscu. I).'zy- 
noszą rozmaite poh'awy i '.ładną je na stół; na- 
tenczas wszyscy powstłją i lłO IIczyniolU1 Ja'ół- 
I.i(:j modlif.wie sIłOżywają nosl.ie dal'y, 1.0 sł;OIi- 
czonćj IIczcic, ojl'it'c dzi(:wki, bit'rzc naczyni c drewnia- 
nc Ułl}('łniollc })iW{'ID, i w obc(
lIoś('i wszysUiidl IU'zy- 
tonmycb oświad('za jaki ma dać po
aG swojej córce, 
I)Ooświadczt'niu I)ijc piwo do mlodziana, tell zaś scby- 
la się do nóg tt'ściowi, pije i odd;.je naczynie Ilastfln)(
i 
osobie i t. d, ,V Yl,i,'ie piwa, jt'sł to jaJ.by ntwicl'dzt'nie 
zawartej lImow)'. Dla tcrroż to w razie lIiedotl'zyma- 
nia warunków z któr(:jJwlwick bądź sh'ollY, I
ihvilli 
z\V)'lili nlt)wić: ,,'r!IIJ1'óżllili,
Jf'!1 z nim llO('
!I";e, i Olt 
Itie(/oh':.ymał Ill
jślVięl.riz.:i p.'zy.flięgi łtCZC;,,'cgo czło- 
,,'icJ.'a." 127). N a t(:j liczcie, młodzian robi uMady 
i 'Ił l 
II ł- ,Di.. I: .I'1f\t in ł 
ft7) S"gierl'lIł Irisu ind", II m,,., nedałajlric l,rie,i!/ol 
illZIlłi"ti/'g4 illloga"..
>>>
263 


z roclzicami dzi{:wM, wit'le ma l)rz
'prow:rclzi'
 mło(lzif- 
ży do assyst(!ńcyi śluhnćj, czy zaraz po ślu
ie l1.a za- 
I 
Jłł'ać do sil.'Mc żon\
 Jub nic, i t. d. tl,6N .!JJbi'ł 
911, fUn .ł,t.. J ,U- 

d I1l11łlll Cli 



 II ,0 nI, i.Jil 
1ł:!1I 
irł .8n .Ił Ullłlf 'Ac old, Ił i ,1:"1 
" W E 
 E L E. f aJ '.I 
.d. J i ) '} lllUiI 

.. 
nłlI1 d t ) f u." io A 
lliUI 1 1 clnin pr;'cd ś)u))('m, )".ic ,. rem, zltierają się są- 
siedzi i la'ewlli, tak du domu młodziana, jako tt.ż i 
dzićwki. lUlodzian lU'z
'J,iera sohie killa. towarzyszów, 
zwan
'('h w tym l'azic dl"użbą, ł.tcJI'ych IlIjmnićj po- 
winno hyć cztćrcch, a Ilajwięc(:j dwód.:ticstu. Sadza i{
h 
za słca, i nal'('szcie, ukłoniwszy się niziutko swoim 
r
dzicom i oddn'i\wszy od uidl błogosławie{Istwo, sam 
Ila lJi
rwszćm mit'jscu zasiada. ColioJwiek zaJtawiwszy 
i wYlI,'óżniwszy kilim kieliszków kl'uIHliku, cały I'szak 
l)owstaje, ZIłOWU młu(Izian odbićra LlogoslawieilStwo 
ł'odzi
 ' "', nareszcie, w towarzystwie sWtda, któI'y na- 
tNlczas prz)'hiel'3 miano mm's
ałka, rrrajl.a i młodzi(
- 
ży, wyjeidża do domu rodziców dzi.;wl.i. Czasem I)rzt'd 
\V
jazdem, I.tórykolwiek z przytomnych starców ma do 
" 
mloderro oraq'jr. 
.. Zimową porą młodzież jeździ saneczkami, a 
a- 
ł('m Da konia(
h, które zdobią ł)awi('lui pi'łl'i.uni i roz- 
lUi.łitt'lUi liwiatami, OI"az przywiązują do tręźJi mn',slwo 
Ilłał)"('h dzwonków" Po pl'zy),yciu na mit'jsce, zllajdu- 
ją dl'Zwi na ry{
icl zamlmięt('. N a t('u czas 11ltl1'SZfl- 
lek mlocll'go IWfa"z)'k,'oĆ ud('rza swoją laską olnvinir- 
I.ą wstęgami, a z WłI\'tl'za 11lal',
'Zalek ll1łod(
j zaPltlljc: 


..
>>>
264 


lito tam? Za (lrzwiaTIJ' JI
't1ą('I o(lIJo"i:ula: Go,
('if' 'Iłie- 
pJ'o,
zelli. (Sule(
':.l:i m:bu.",it",;j)..i Ś 
'Vieluż was tam j('sf"l duł 
 I 
-Ile ma IH'omit'ni ZUl'za, il(' lliasl.u 1110I'Z(', ile 
liści dl'zewo, ile I,:t}"'
'sbw n palla, f
'I(' nas młll(l
'c1I. 
l'zt'zl.ic:h chłolmków, h03"at.o ush'ojonyrb, na piękn
'cb 
koniach sie(1ząc)'cll, sJodł,ic slówka mówiącycli, 
A czegoż wam tl'zeJm, j
,I;j(;j wn;-od)', aJ}y rrO(lll'e 
pl'z
jąć tak wieJloic'b rrości? " "I I" 
-Pob'zelmjrmy nod(
rru, zabawy, słod..it
h słcł- 
wek, połl'a,,'y, . l\ly i }wllie zlluic.ni, trz('ha więc dla 
młS białych łóił'czek, pnldlJłych IHHluszt'czrł" ci(,It- 
ki('h l'l'z('ścierad('ł. miękJ.icb l)it'l'llac'il,ów, śnid)'stych 
l'ęcznil,ów, loollium stajenel. , Czal)lwm rrwt,ździ, żUlm- 
nom słołeczkow, dla hłysz(
Z'll'yc'h b,idł,ów CZ)'st.(
j. 
wymył
j pm1łogi, .\ dla Jla
zł'go I,si:lż\,cia, ksirżyra 
jasn('go, słońca dziewicy. '1.,' liliJ ,,". ''''11 "i 
n .}tśli nic wifC(:j nie pmgui(,...i(., WS7.
'st.liO to znaj- 
dzie się u nas. "'('jdźcie w Imie Jluże 128). (n 
'Iq _iII '
fJ ..o .....Ił 
b ) w", IJ,U "
b 'L Ci: 
ł!l.8) -I"'as r.ze? 

 lU I'H 1 ,.
' Jd ('t' I . ' 
- S'tJec::ej ,wlmrc;elej. 
-łr da"9 jllllSU il'n? .?l:l I O. hnllll 
_ Itiek tur sa".le IizID;esiIJI'.ę, ,my/c::;1I mfll'e, 1,0"n,ł 
1,i!,'ibc5; ti,.! ira IIIUS" jaU11U d !J1;l'zill b"I"IIP/II, 1"
i/..i':i pa- 
I'iedi"" aut fU'/rbm $fJ)atlinfll, .nl,lżilu żotl,'hu Iwf/mncz". 
Kogi jł",łis rejka, koldo, ttigados, katl git'r(lj mIllImiel' 
1,rieinłi? "In uel t 'ni 
_ Rt:jkllłalljem nnlm;"i., ul"ima. Md,Ei"" z;odelll 1"",.0- 
uns. :Wrs ir żir9trJ lmil.
i; r.,.jfrie lIWIlU bllltll/owelll, millk.,=lłI, 
"od",z!delrt, "łonll d,'ab,tlelll, mie/;"flll ,1""",,1,,, śnirgillill 
ahrlL
elu, a,.kla1lłl slujllł:lu, kiep"ł'ieIl 11J yiembel", żu muelam,
>>>
26.\i 


Dr- \fi się - otwierają i (lrzy 
pi(;wie: _ Ił 
JJAliJ 
 ilU IJ;t'kIIWtYl'1lł );ewlIj. ił' '1ft II') q 
'o. 'I' OJ".' A:.,'- s'l;f't'telll,
: ob Id') 


1 \'l)U I.
z dllll!lO'lI,' otlleszt'IUf, 
- 04 1 , LI 1 JJlltmi.
 lJalillk.nlliJ,t ,8. 
-ol. 'fI ił lO) 


· ..) 


p o II o l 8 k WI. 


" fUl" .. 
.fta J "l i. 
., nll"Jhf 
I." .ten 


9 


,. 


Dzirkuj('my Borr u . 
Z ,. 
a rrnS('I; 
Z nielta przyniesionycli 
Nam na radość" 


. , 


(. 


- lA t' uf1ł 
lM iq '"1 
I i(f') .....'n 


fi '1'1 i 


,in.,iw 


..«J: 


.UII Jlb'lz. 


/II 
fi: Cała (lruż)'na wcllOdzi do chaty. IUlodzian klania 
sir wszystJiim niziuclmo i od każdego odhie
a błogo- 
sławieństwo, nareszcie z całą swoją drużyną, siada 
za stołem. Po niejaJoi(:; clmi1i wprowadzają drużki 
dzićwkę uln'aną jak do ślubu, która I.łania sir na- 
lu'zód rod
jcoDl, a potem ,vszystkim znajdując)'m się 
w chałul)ie, nakouiec idzie koleją około siedzącej mlo- 
dzit"ży pI'zybylej z 'I1l10l1ym, klania się każdemu i da- 
je w podarunku clmsteczJ.ę, swatowi zaś i gl'ajkowi 
ręczniki. lUłodcmll ani klania sir, ani go podarunkiem 
gbd...... a. Po czeiu siada 11rzy lJal'zeczonYJłl po prawi- 
ł . 


. 
stnle"" dei SZIDi.,illjll czcimt" grilll1el1I' A flel 71"'S1I /;"nignjl.- 
sZle, sZ'Disin. ",ellt!'5eli njszkios sallłllżes łI'
rgajte.,. 
Jej Jaugiau, -m? praszote, 'D;S taj ntsira!l ,,,,11 ""tsfI, Ej_ 
"i,.t 11"ard"" Die'Dlł, 'I'a f}r.u'}
ia powinna byt; powiedzian" 
I
ez iadnłtj omylki, r..tI)'i za D\jlłlllił-jszć... udJ}'bit'nicm mal'- 
87.alek mtodł:i mówi Ile .,upr,,,,tllllie l'OZUlłłicw, i t)'Zcba lIa 
IłOWO powtarzać. 


84
>>>
266 


cy, a za nią rnit'szczą się za słołem cJruzloi, Narzeczo- 
na lH'óCZ (lrużek, ze swojej slrony powinna micć l.ilI.u 
cllło()al,ów (10 ass)'sb'l1c)'i ślulmej i kolJietf z am r żl1 ą 
zwaną Swada, nbral1ą w JJOrratą czapkę. JJltotla ush'o- 
joną jest zazwycz
łj do ślubu w je(lwalmą fałt1zistą slw- 
dnicę, suldenn)' 
ranatowy żUI)an z l)ąsowemi wylo- 
gami, wlosy ma sl)leeioue we (lwa warJwczt'. Głowa 
jtti nic jest pol,r
't1ł ża(luą zasłoną, lecz ozdobiona wc 
wstążki różn('1
0 koJOl"u. Na wierzcboU... rr}owy ł.ła- 
dną wieniec z ruly wielkości iaJal'a i prz)'l)illają go 
szpilkami. Przeli samym wyjaztl('m, narzeczelli łl}ła- 
dają do Ilórr rOllzicom od I.lórydl odbićl,.t,ią JJltlgosła- 
wieństwo. Nim dojatlą do kościoła, młodzież śpićwa 
rozmaite l)icśni i często strfLt'la z pistoletów, 
Do kościoła, jat.o też i do ołtana pl'owadzi mlollą 
dwóch (h'użbów ze strony 'młOllego, je30 zaś dwóch 
I ) . , , ł 1 '- 
ID O( Zlencow ze strony 'In Ol ,!/. 11 
Po ślnbie i WSl)ólllćj pijatyce, pan młOll!/ z ('a- 
l.fm towarzystwem powraca do swerro (łomu, a lJOJllIa 
mlotla do 8W('gO, "Vieczorem nowużeniec prz)jcidża 
z 'większą j('szcze Hubą assystcuhlw; i po pl'zyh)'eiu, 
Iłatycluniast marsi'.ul('k i dwócb (h'użbóww!l)l'owa- 
dzają mlo(lą na przeciwną sh'onę claalupy Iwzymusza.. 
ją
 j:ł do zdjęcia wianka, powiadam przyulUszaj 1 t e , 
gdyż sama Ilirrdy się Iliedotl.nie ru('iant'rro ,vianka i 
&dy jćj z(lt'jmują, wszystkit'lni si1ami się op'it'I'a. 
Po zdjrciu ,vianka 'wprowadzają nowozam\:'żną (lo 
cJlałnpy i sadzają ją za os{.hnynl stołem, Tu ola'ąża.. 
j:-t ml(Jdlf drużk'i.i po,"yoli' płatają Je.; \Varkoc
c, a ulla 
żałobliwie śpiewa:
>>>
i l 
1i 10 


-
 " 


..ł lULI 


267 


Duli"itcli UWllll, 
Lel
i('1i numIl. In 
l
jk yi rllt,t (lad ela iti. 


7('''' lit lJasiskhuti, 
7'elt t,t 1llIsiJlill.
;, I 
 
itd,,, "Iltlt "Jltjllihieli. 
lrallikieli '1ltlllUl, 
Żaluliil'/i numa, 
lric,'a tawcs llllt gallł'eles. 
j'
ltims ".,tjuildeli, 
lJżdif'S g{1Jltll.reli 129). 
S,lllumeli altt 9ltlwcll'6. 


Sultkll'lnas 9 nl lł'clt's, 'II( 
."'llłllmnlfl.
 sził'deles, , 
]'r wisoMj '1'''pestelt;;, 
. 


JrajllilLielis 'lJJlIłW, 
J 
Zlllllkielis mmlll, 
l
ellgU'lImelis liliJ f/lltuJcleso 
1
(,J'fJu'łtmas glt!welt.s, 
I
illksłł"lnl(u; sziJ'dell's, 
I\I,l!'1' 1liejoliia l'upestelc. 


\b po pol_k.u. . 
-ł Có.'cczlw moja, 
J.iJijko moja, 
Idź do rl1ciamu'rro ocrócU.a: 


ił uT 


J 
'" \\ 
ił 


l' 


'1
!9) W okolicat'h gdzie jClIt 7.w
'(,7.a,j noszenia Ilamiotd, 
zamiast f}a}Jtllre/i (czal)cezki'), śl,ićwa 1Iollleleli,
>>>
268 


Tam ty sobie ,nszczkniesz, 
Tam sohi(
 spl('t'iesz, 
Zi('lonycb 1'1I1t!k ,vianecz('k. 


"'icłlH'czku mój,' \ 
Zi('lony mój. 
:Nic ma ciebie jui na głowie. 


Zd('jmą wian('('z('k. 
"
O łoż.! ezap('('zl.ę. 
(;i\
ż.u' na (
łówk-ę, 


\ 


C '.. ł ' I,' 
.I\'zar rr OWril, 
Smutd. sc..(
a, 
I wszell.ic kłopoty.' 


) . 


"'ianeczek IIU.j, 
Zielony mój, 
Lekł;i na rrlowie. 
Lekki na rrło vił', 
". ('sołość w SCI'(:U. 
N'ie ma ża(lnldl kłolJOt(ł\\. 


,l 


Tu każdy z przytomnych musi' dać jał;ikolwieli. 
l)odal'uneł;, który odbićrając, panua młutła kłania się 
i dzi\
"ując śpićwa: "IJieli1
j talt seseli, aźu. (/J'ubi- 
teli, llielil
j tilit til'lł'eli, ldlt lIillab'l'eli, llielill.i słtsiede- 
li ażu. lJlIlill!/il'li" i t. p. 130). Gdy podal'IUlki już bę- 


ł30) Dzic:Jii tobie 
iosł.rzyczko zu płócienliO, dzic:ki tollie 
ojeze za sl'l
łll'o. dzic:ki ('j scł';iedzie zu pieuiądz i t. p. jak 
kto co daje, Jiit
dy kto ofiur..,je srćbl'uą mOlletc:, tu spićwu: 
dzi
ki Zl& :irCbrfł, a jeśli JłliedziuJl
 tu za picllil!d-¥- !'il
>>>
269 


tlą zebrane wkładają l1a glowę mloMj. rzapr('zkę, lub 
Jlamiotkę, jak (
dzie jest z\\'yczaj, ual'('szde W)'PI'O- 
\vadzają z za stolu i sadzają przy nowożcilcu. 'f('go 
",i('czora paluta młoda udaje sll)utel). i nic lH'h'zy na 
swojerro męża. ". niel.lóryrh oko]ica('h mianowide 
okolo Grodna, Święcian, l1a Żnl1ulzi i w 1)I"ussa('h, jest 
"zwyczaj h'aMowania na wesdu l"o'l'olł'l
iem, to jest 
dastem z mąki I)SZcnnej upieczonem, ogroJlluem łokieć 
niekiedy długości, a pół szeroliOści mająreni, I.szłałhl 
ł'liptycznerro. Na wierzcIlU ozdabiają rro rozmait('mi 
(lesscniami i wyobrażeniami zwi('rz.tt dOlllowldl i pta- 
stwa. ,V ol.o]icach Lidy słyszałem pieśl' IU'ZY I"ohio- 
Iliu korowaju, a chociaż tRm prawdziwi I
jhvini mie- 
n. 
szkają; l)ieśi. jednak była białoruska. Umieszczam tu 
ją ze zbioru Jana Czct'zola 131)..", ł.. \b
' "I\. 
. r. . iW ".\ 
KorowajU mOJ, 
li . r. l tfm\ Ił ..

 
orowaJu llloJ, 
( ' t:. b , ] " ł l:n\ 
 "t\,. 
.zy Clę 0C:I ma owa )', 
Czy :
\Viazd.uni 1II'Z,) bijały, 
Że lal. ladn)' tJ. 
3 .'.1 i 3: h:h.,i
 o:} s3 
nlalowaly mię, 

Iałowały mię. n 
Dobre żony z Irgo ..i la, ia 
I)i\
łille dziewki z h'l
o koła, 
Że taJ; ladny ja. 
t
f " ł f -t i ", 0'\\ (1'7 ł 


'! ... 
t 3 


IM 


Ił 
"Idl) I)iosnki wi('śl1iacze 7. nall Niemna i Diwin", tMlDacze- 
Ilia J, Czeczota, LX, str. u6. 5J I 
"tA ł' ni ,'''-
>>>
270 


dnI' .,i. (. 'ł ,V ('źcie ostry miecz, d 
-wuJ'( i ) 'Veźcic ostry miecz, 
o T ,IIJ I rąhajcie piec Gliniany, 
'fX'Jh;q 'I( Nicch korowaj malowany, '" a t Ji 

hj oft£im II Idzic tn na stół. I · fil L 
J
"i ..) lI'c. .t nt, .) 010 ., 
ł . 'J Nazajutl"Z nowopoślnhiona para '''yjeżdża do do- 
mu l)ana. młodego i zaMćra z sohą całą ruchomość 
ułodćj, zamknictą w Imfl'acb luh kuhłach zwanJdl 
tvo::.tu'W(J 132). Biorąc Z o Ul 'u 
ho 1l0ŚĆ, lo '. 'wui ui- 
J,y j.:j hl'ouią, i za to Jlowozcunężna musi id. 0l)łacać 
podal'UuJoami. PI'zed samYIIl wyjazdelll młoda usialla 
na progu i płacze, czasem prawdziwie, cza" '1 u aj:tc 
" 
tylko, a Iwhiety śpićwają: 
. . 


n d JIł ,b 


, f 


J II 


f' 


! 


JI rb')L . ')(II, Az! 
) ni" II ..ud.! 
 i 


1..0 sielli seseli, ho "imaj? 
lio htdi jaU1lOi, Iw rimuj? 
1I'ł 
Ar 'Ile lawa jalt.llaS (Ullclrs? 
4'1' 'Ile tawa ",du 'wltjlti1iieli.'1? 
. 


!L.. 


ł! . 


j !:) 
po pol.k.no 


Czego siedzisz siostrz')'czlw. czego l.łaczesz? 
Czego się smucisz młoda! czego l)łaczesz? 
Czyz nic twoje młode dni "1 
Czy nic twój ruciany wiau('czek"1 
! I I l 


łj2) TYOŻ,tllłbi" .it'st to kubeł 0l,ab'zony zamczystą po- 
k..)'wą. ,V nim pospolicie kai.da dzien'ica sl.ła(la ('alą swo- 
ję bielizuę, płcitll8, I.c;czniki. chustki i tpn podobne rztezy. 
I to właśnie u litewskich 'wieśniaków zowie si
 lirnjtisjall
 
Ifo
i" młodój składanie-, od ,"')TaZU lirauti, składać.
>>>
271 


JJll o d a (odl)O'
iada)' ł\\\ "n ,,\.., 
. a\JA\' *.. 
Jej', Y7' 'l1UUllt jmlllas IliJwles, 
JtjlJ !/" nllma rut,t 'lVlIjllikieli.ł, 
t;o.jl,t tVlma .
zh'lle't;j. gltjhl, 
(;lIjl,t UlUlta matlts
e lJllliliti. .mu G\.'\'\. 
atu"'t "\,,,- 
\ 
p o I) o l . Ii. n. lU "\\.I)
\ 
CllOć i moje młode dni, nm \" ') 
Choć i mój ruciany wiauck, 
Żal mi w sercu, Ż:ł), i 
 f\ 
, 
Za) mojc.;j mathi zosta\vić 133). 


li O " i ć t y. . 
lio sied; seseli, Iw rimtlj? 
lio lUlU jaltlwi! lio rimai? 
A" lle tawe jmmas dilllles? 
,/.1." 'Ile ItlWa auksl(' żitlali
'? 


iJlloda. 


.1tjb Y'l' mmlU jalt1111S dilleleR, 
Jt:i', y" 'l1uwa lm
.'ia !'ideli.'i, 
(;t
jllt numa ,
z;,,'(leltj, gajlu, 
(Jaj"t mIma tefus:;i lmlikti, 
'1 .. 
li O b i e t y. 
1..0 sied; sest!li, Iw 'I'imaj? 
1..0 lluli jUlt'Iwi! ko 7'imaj? 


Th')i oa 
"J. sm.\ oi\ 
oft... 
.. \ 
.. 't\... 


"ł 


. ,\. 
\'\.\'- 
\t"
) 
ad\.
;\ 


lU 


\M\ao 
" . \- \ 011 
\. I} 'm\ -.\... 
\ 1\,\:... 


1:;;» Żeby nie powtarzać ('iąF.l
 co kollićty a co sama 
mloda śpićvnt.ią, i lIaprzemian uie hłaśc; lłóm3czcnia na pol- 

hie, całą lłieśli OI'YR'inalllą umiesZCZRIII)' naprzód, a pOlent 
przekład. c
>>>
271 


Ar tle tmvu. jall:lłas tUnele,!;' 
.Ar '1..e lawa mal'gas :kl'iu les' 


Iti ł o d a. 


Jpjb yr mIma jall1
(lS dillplrs. 
Jt:ib yr numa mal'!/oses skl'illrlps
 
GajllL m1Ula szirdtłt;j. f/ojlu. 
Gajlll. mlL1Ul sesele polikti. 


I, " b i e t y. 
lio siedi seaeli, Iw "'imaj? 
lio IlLd; .1alLlloi! ko '1'i ma i' 
.Ar "..e tawa jaml,a,'t (lilleles' 
Ar ne tawa płonoses drobtles' 
. \ \\" 
.1f1 l oda. 


Jpjb yr mUlla jatmas dincles. 
Jejb yr ntuna płonos(s d'l'obr/es. 
Gajlu mIma sz:irdeMj, gajlu, 
GajlI" mIma b,'olcli paliliti. 
" 


(' 


, '1\" 
" o b i i t y. 


Ko siedi seseli, Iw r;mo..i' 
Ko lud; jau1loi! ko rimaj' 
Ar 'Ile faura jall1łaS dimles' 
Ar ne tawa szitas ritelis. 


f\ J 


j 


M ł O d o. 


ł 


Jejb yr mmla jaunas dimles, 
Jpjb yr muna szitas ritelis, 


. 't\! 
,nu 'łt "\"\' 
Ił ł\ \" ,
) 


, SI ,

) 


i 


(}.\ 
., u\ "',\ 


, 


. 
I "ł! "\, 
\, 
H .) 
,j) 


. . '-..' 


, ". 


,,\-- 


ił '1'1
>>>
........ 
!73 
(lallllnJ ,lieua., pnUdiejm1i 
)rr 'mltl
 jtllt1loj 'P(Igojbja. 


JJ 
o lm7' 'lllltSll sesl'li siedipja, 
o liwr ""um jawwi ,,'inwj(", 
'l'ell, iszdigl( bałta lt'lijeli, 
.A.fł':.a1'IlŻŻIl źem,zi 'Ile kieli. 


r . , .. d ' 
.SZl'JIl 'mIlSIt sese t u:; OJ'::.a, 
Isillesza 'woj1tikieli t'ank(
i, 
11" ajllikieli, i.(tlllkieli 'mIma, 
A" tlt ".is; lUt mltll.bn; dl' ng;e? 


Au. 1Jtlpl'ote8 SIt tawimi ".iti, 
A"z lJllp,'ofes liiellt:!.i liiełltllt;, 
]ł ltll8 'IlUm; SZalu'isi8 'lVi(jeli
', 
Pa'wi8 'Illlma źal
i(:i lapel
i, 


po pol. ku. 


."nl J 0\011:1-:. 
'lilIJ i ul:) 
.." im Isi 
im InX 


.. 'I o
,s:) 
n s'' 


")ln i 
:) 
J II 


. ,-.,..... 
i ..) 
Wf Il£t 
Id 


r 


,i 0'3u3 
1i 03')L.') 
ł 
IQ ł s:) 


Czego siedzisz siostl'zyczlw, czego }Jłaczesz? 
Cz('go się smucisz młoda! czrgo pł&\CZCS
1 
CZlż nie twoje młode dni? t' i d. ł 
Cz)'ż nie twój pierścień zloty? I ( (nL, u1l41: 
. , iuIU I 


-Choć i moje młode dni, 
Choć i mój l)ie1'ŚcicIl złoty, 
. . 
Za) mi \V sercu, za], 
. 
Za] ojca zostawić,-,. 


..h:ba 
L.} 
I ( T 
Czego sirclzisz siosh'z)"czko, czego placzesz? 
Czego się smncisz młol1&,! czego }łłaczcsz? 
Czyż nie hvoj
 mło(le dni? .n i.tbOlh ., 
CZ)'Z nie twoje pstl'e ikrzYlleczki? OUt 
Si 


.
>>>
",.,. 
274, 


-Choć i moje młode dni, \\1 t. ""'1)
 
Choć i moje l)sl.l'(, sla-zyn(lczki, \. ""nt "\ ( 
, - 
Zal mi w sercu, żal, 
'. :, ,\ot"" """ \ ",A O 
ZaJ mi sIOstrę zosłł\\'JC.- · 
\. c .nu\ O 
CZ(lgo sicdzisz siostrzyczko, cz('go I)łacz('sz? 
CZ(
go się smucisz mloda! CZ('go l)łaczesz? 
Czyż uie twoje mImIe dni? 
Czyż uie tw'
ie cielll.ie płóLna? 


I\\. ,,' 
\,
, 


-Choć i moje mlode dni, \ 
Choć i moje cieltkie płótna, 
. , 
Zal mi w sercu, zaJ, 
. Ut'l 
Żal mi ł,rata zostawić.- 


, 'b 


" 
\ .,\.... 



')"\"ł'\1\1.t to\:.. 
,S\ 
t't"'t ł.ł.
 
.. 
Czego siedzisz sioslrzyczlw,\ czego IJłacz('sz? 
Czego się smncisz młoda! czego pł
łczcsz '/ 
Czyż nie twoje młode tlili? 
Czrż nie twój dz' 'j('jszy ranek? b I o .. 


-Choć i moje młode (lIIi, 
. ....... 
.' h r. .. d . . . I LO Ił lin x/s..' 
" oc ł mOJ ZISJ(,.I
zv raJU' i; 
. ',' I H I io J ' 
l\llode dm mł' I'0zegna am, .. 
I Ulnie mIOtłą jui odżalowali,-.. III i 
łłI(.)- 
. . ,:. ... Jiq i.łlfl i :łod3 
GdZie nasza sIOstra sIedziała, · 
.... "im (ł' \: 
Gdzie nasza młoda plah.ła, . I .I, 
I ft o .:
 
Tam wyrosła biała 1ilija, 
A lez zicmia nie podniosła" I o 
.I'.) 
(" 'Jłl,l, ')Jr 
. ofm! "mC'l f}i
 o:1"j
.) 
'Vycllodzi nasza siostra z 8gł'ó
ka" in iws::' 
Wynosi wianek 
 rę
u; . . (ł ti.u,,' "Jjr,,' :) 


'J
.) 


a..)
>>>
275 


'Vianeczkll, zielol1)' mój, ?i o:J?T 
Czy ty pój(lzicsz ze Illną razem ? li
 o

T 
10 ;,urt" HI ' YJ q 
.Ja lU'zywykłem iś' z toJ)ą razem, "Ił. 
Przywykłcm dl'orr i z tobą odbywać, iłł or,T 
Zawieje na mnic wiatr z północy, 
Z . I .. 1 I . tk ' .tbo'lb V 
Wlę( ną mOJe ZIC one IS 'I. 
.",1 fO'" \,0 
lUlody z mło(lą siadają na jednym wozie, ł'azem 
ze swacią okrywają się 0ł
romnćm prześcieradłem; czy- 
nią to dla tcgo aJ)y jaki czarownik im nie zaszkodził. 
W yjeżdżając przez W" f,l śpićwaj'ł: 
. . .. "- 
11.0 ludi seseli, ko lud;? 
1..0 ludi lel
ieli, ko buli? 
Tu użallgo,j l'OS 11Inluszes,;, .." 
Ji'l'oWt:,j lirctjtcli lm'l' SCSelll, 
1..0 lud;? 


'. 


li 


'to 
i \ .. h\ ł.)\ \»\\ 
.Iłl ł o d a. 1 u\ 
,. '.... .. \\' ,\ 
To lUllzm scsc'I'cl" to llldzllt, . 
To lUlU;", le/
ie 
, to ludUtlj (\ 
S-:.alill łł'U'I'a rmmi jaltJUl, m\\\'. 
Szali", tveia m.una k,'ojteli. 


'}'o llllU,i,t! 


, 


p o l) o l 8 k. II. 


Czerr o się smucisz siosh'z)'czko, czcC-0 się smueisz? 
Czerr o się smucisz li1ijl.o, cz('rro się ammcisz? 
Ty wyrosłaś 11 mall.i, 
SUadałaś płótno roi rdzy siosh'.uui, 
Czego się smucisz?
>>>
Trrro się smucę siostrzyczko, trGo li, IIllIlCr, 
Tego się SIIlUCę lilijko, le&o sir "IllUCę, :) 
PI'CCZ pę(lzą mnie Illłod
h . 
P . , h ,,')(,ł 'fi" 'Ifl n 
l'ecz WIOZą mOJę rue omosc, . 
Tego się smucę! dJ m 
I.ł n.1 
'LX 
'V drodze śpićwaj
! pieśil I
asl
pną: I Ił 8 
Oj tu, 011;"(,[;, 
Zal,ts puroneli. 
1..o, 'wiellas błl'ł!'ltj. 
1Ylljdldilt ne (lUl'
io f 0""- 
O ka,jp tli. pJ'i1igaj. "JJ1ł.a.w v i'" 
G'I'bmsius miźelu., 
7',t llpineli 
'r(
i(l-,tźi pOflm'ej. 
, 


276_ 


II.')' .. 


f 


- 3 '819 


,1 


Oj tu 8esc'I'eli 
Blllla lel
ieli, 
1'-0' willa bll:wał . 
1rm'!Jcli lle rnatt:io
 


o 'wjp tu p'l'i1i!Juj 
Jll'lma be'l'mtŹeli, 
7'u sese'lleli . 
1r m'yieli lJamat(j. 


Rł,otm Z 
')Olłf 


I .. o l" 


,& 
..iII 


lb O 


'n im,\ oi' 


',\,,\ ,hM\ of\ 
" 't 
Wf'.t 
c:. i\w\ 
J\ 


Ił. , 


, "rr 
\ 1t 


\ Ut 



 1\'" "3 "ł.. 
"łt." .'ł.. 


, 


\ ui:\)u\ 0"1 


Oj jUllS llieweJ'elt:;. 
llaltijt1 b'l'olcltj, 
l'amaźu 'lvcżkiet, 
fil '" I C. }'t"L' 
ltl«J'galłses sli,'iJwle.f, 
\ ') l't'łf f T 
O,i pamaŹ't wcźkict. .I
 '.t.fr.bc.łJ... 
ltlm'yanscs skl'inele" 'Ji
 6:ł,ł). 


II! t 


)
>>>
27'7 


l'le llł1sli(tldilaiel, ą\.1\.
 
SliJ'itłi", p'llwjeles. \'\. 


,'" , \ 
litljp jl1ll8 mtSli(11tUIIsłe, 
n) 
Slil'illilt palwje/es, 
lfe lJrifl;,'b,UlISfe, t t"i1't 
Ile slalm'ltźele. . '\!'\' 
:t. \ ,,,1!\. 
IJ/tł8 lJOS;Sfl'llUliuSIIIl" \'\ 
7'!Il!.es st (Ilm'l-li, 
JJ/,oS p"itlb'bllb'$me, 
SIi,'iJ,ioms pako.jeles o 
IJnobi
 
0 0 · -,.' ł 
UpamazI' wezlite. ' CI 
JJlal'golłses slil'int'le,'1, 
... 
J.,'clwl,'w,liiliil-l, . 
Sli,'illilt jll"'im'les. 
I 
'J?{ m . " 
 
lłojłJ jWlS 'lłlltrlmliistc,- 
Sk,'i,,;,t jlltJ'illfde'
J ',hll 
]\'( p"itlil'blli1łste, 
lIc sl('S(JI',del('. J d 
Ul £fG'U 
jUes ptud.mmdis'lll.(O; . «f 
Iligos sles01'cli, '(b..i8 
]'I(Os l J1 'itlit,ltliusme, . 
SI",';,,;01ll8 jlltl'iIWl,os. 
, mS 
f
i 1"l11111Źlt 'wcUiiet, . T 
1f1lll'!/(llUeS sli,'i1lelc,l{" i 
l'.e ;"Izbal'.
tikiet, 
Plu!wlIsc& d"()belf.
. 


... 


,..a\.l\(1 (,I:.
>>>
278 


li. t 91l jllns isz1Jarstillste, 
l'łtJltasell drobeles, . 
lVe iszaltdblste, 
B l " . . l \ '""i\ 
e OlU. lCJu.:;{
e. '1 
4t ",,,i-tA1 
JJlea pasisa'l1ldi.ulle, q.. 
JYyhliaus audiejf:li, \1 
Mes iszaltdillS'I1le, 
Plollase! dl'obelea 134). 


po pOl8koo f 
Ab ty cbmielku, 'I' '.1 
Zielona s
yszko, 
Pitki jedcn byłeś, ' tO 
n ' t . . 1 ' . n
" 
I wy mc czym es. 


. 
A jak się zmięszałcś, A', 
Z czystym jęczmieniem, 
....y chmiellm ' \) 
Bitwę zrobiłeś. 
q' n' ., ',,, ,,( 
Ah ty siostrzyczko, 1\ . 
ni
,ła lilijko, 
Póki jedną byłaś, "..U. 
Bićdy nie znałaś. \8. 
'.ł )\f 
Ajak się złączyłaś; 
 
, f". 
Z mlodym chlopaki('m, 
Ty siosh'z)'czko , , 
Bit:dę ltOznałaś. l' \1. 
, '..l , n
" 


ł:J4) Dajna, Ze",ojc:iu, S. Stimie
icza, str'. 4
.
>>>
b(,I. 


179 
Oj wy szwagrowie, ;)L l 
niałc braciszki, in (X1"
 
}łowoIi wit'źcic, 
0(1 lO 
Pstre slirzyneczł.I. 
.S,. '1..«( 
Oj powoli wieźcie, i 
)łstre skrzyneczki, il i.) 
Nie I'ozszczt'l)cie, 
k . . , · ł t J ,;) 
S 'rzyn I)oduozkio . . . 
łł"JI3UlfJ I lU , 
Jeśli zcpsujecie, L '. 
lłodnóżki skrzY.ł, 
Już nie Olh'obicic, 
L':" " 
Ucz stolarza. - 
Ił Ił' , 


-1\1)' najmit'Ił1)', 
Z Tylży stolarza, . ,IIi I.» 
I dOJ'obimy 
" ' k . 
 ..) 
Podnozkl s rzym.- I 
Ił tOfl013 
 £,.') t 


Oj I)owoli wieźcie, 
Iłsh'c skl'zynec7.ki, 
Nie strąćcie 
Zawiasów skrzyni, 


" 
ć)\ \l 
A' ul 
" 
. 


Jeśli strącicie, 
S....zylli zawiasy, 
Nic dorobicie 
Bez illósal'za. 


,,\ 
i(\ 
,
 
", \1\\\ 


-lUy najmicmy 1\\ " 
'V Rydze ś}ósarza, \ 


. 
t . 


. . 
'} 


. jzho1:
>>>
280 


I tlol'ollimy .1. 
Skl'zyui zawiasy,- iłI 
i . 'Io'llot( 
Oj lJowoJi wi('ź(
ie, ( I 
,1... 
Pstre sl.l'zYI1(,czloi 
l'ie l)OrłlZI'zlłcajcic lO 
Citdlkie l)lócieul,a. ..1...(1 


G(ly Iwrozrzuc:tcie 
Geńkic lłłóci('uka, 
Nie wytczccił:. 
Bez ł.I,
,cza. ' . 


');11 
-lUy najmiemy 
Tkacza z "'ilua, 
1\1)' "'ytcz('my 
CiClthic pJócicl1l.
. 


,iII 
a 


.(. 
(I 
!uL 
")8 


1- 
T3: 


I 
"]czllzając we wrota ,dzic(lzińca domu mlo(lt'go 
rodziców, calc rrOIlO, lłrócz nowożciłca, śl)ićwa: 
Be allstu1lti a1t.n'użeli, Ot, [O 
Be tekallti sa,deli, .... tl 
J,ielk sese'l'('/i, mana '1ł';SZ1le!i, 
A1' dar t,t wieszmi!Jojt;j? S 


Pinkise ,.vajll;kieli, & '.ł. 
Diekise ant qaltVeli, II ;ł
 
'l'a'wa s'wetelt:,j, h"lti ln'ol('[(:i, 
11"/no b;erlls iit'gielll,ł;. "ll 


Jtl(1flls::w,ł; łallkll 'lł 1 a!.i"wo11l, 

 i'at1lszeles laukieht, "I"
>>>
l 


Szolim;,ł jOjfl balti bJ'olclej. J' 
Sescle '1'fl1tłtlitlami..' . Ift.i 


./Ilłitas lank,t 'ważiuwom. n',' 
_"'"ileles IOllkiellt, I , 
 I 
Szalim;s j(
ja t.ł'is diewcJ'elej, 0'1 
1łlm'lele W;"9tlilldam;0 fli
 


1''1,;t.ł 1 u-:.iawo'llt dWa'I'eli, cI 
A,,;teles 'wal'tellls, 
.A.
z yr lJamat!zitm. 8Qlł'a u1a'I'gieli, 
.{tm I Im'git.U, lJ'. 01l;la8 '",arielII,. 


"ad iszl'jt1l. IJ'I'olelis, rlr.rł:) n'l 
I";;"l's-:.I", ktl1,tleli, fi 
O kud i,
zkird'lt 'lJUmą WQ.f'gicli 
Isz anUtu uJm'telll. I"d 1 


I,' i,
Zl'jlt bl'olelis ., 
Isilleszi lial'deli; 1.11!" I 
O;', iszkh,ta 'n'm'tu lenIeli. 'I' o 
7';", 71t' numa 'lvarg;l'li HUS). 


p o p o l . ku. 


.Tuż zorza !Świta. 


, I J 
J liŻ słOllce wsclłOdzi" .. 
'V słań siostrzyczko, gościo n1oja, 
Czy się jeszcze uie wyspałaś? . \'.,
 'U;:, 
J i i 


SI)lataj sobie wianek 
"1łctż go Jla głowę, L · J 
11,. . 
ij
) Daj..lti Żemajcziu, S. Staniewicza I. c. 
36 


.
>>>
282 


TwM goście. Mali JH'i.\ciszlwwie, .. 
Si()(Uają białe koniki. . \\\ł' 
 '1/. 
P.'zez matki poje jeclaaJiśmy. 'I'
 
P.'zez matloi l)ole, \\\ 
h\,,,\-_ 
Po boliadl jecłmli hi,Ji hl'8riszlw,,-ie 
Siostrzyczce pel'sw811ując. 
h\'n\"'. 


Przez (t'śri poje jechaliMJtly, ,,'\ 
Przez tt'Ści pole, h 't\ \\u\-.. 
.Bo bolmcll jechali szwagrowit.. "'- 
Szwagierkę pl'zywo(iząc du placzłL 
Przyj('chaJiśmy do dworu, , i \)1.)'.\ 
Do braml teści, .\ \"n\A u\n',,,,,,\ 
.Ta i zobaczyłam swoje troski, , (\ 
Przy teści ",..otarii. .,\\\\ ł \ 


Gd
'I)y wysz('dł braciszrl.,' 't\ 
I wynio:sl :szab('II..ę. ' \ 
A wyeiąl moje trosk' \ '" " 
Z wr6L teści" 'tWI J.\ \ II 'Ut \A,'\' 


I wyszt'lłł bl'Hch;zek, . 
''''yniosł szah('lIię" . t 
'II A ł:JI 
I w)Tąhał z "Tót (h'SZfznU.ę, · f. 
. ZII 
Lecz nie moje troski 136).. 
, "" IJ :)'!X"lł I lud 
1:)6) .Allitn, jest to matka męża, DiclDerlj 

watrrow:ł!. 
Między lłimi i teLicią, a synową, najczł:śdł
j z.łClłOtlZą uie- 
zgody i kłót.nie. Dla tegoż to i w pićLini się mówi: 
"Po bok:łch jf'{'lmli szwagrowie; 
Szwagicrkł: 1)J'Z)'wodząc do płaczII, " _ _ 
a przy wrotach leici, s,"nowa rrzc£z
ła tro
loi. Jeili rodzi- 
ł)
>>>
· 2S7 


żacllOwa. DJd ft'C'0 z kshtż\'łr, z lłany i szJacJdą zmar- 
łcmi, sll1rri, słllżelmice, szat)', klejnoty, konie, ellarty, 
ogary, łuk z sajda,.i'JlI, szablę, włócznią, zbrojt', i ill- 
]1(' rzeczy w lttól')'('h sir- zmaJ'ły lIajb,u'dzi(:j kochał, lła- 
liJi, równic jal. z I'z('mi('ślllił.ami i sielaJlami, te 11a- 
czplia któren1i zaralJia1i na żlcic, i co Im ich stano- 
"'i naleŻało, palili tal.oi, sątlząc, iż t tem wszystłoićm 
mit'!i 7.marh\')'clnvstać, a jaloo na t
 m świecie, tak i 
w lH'ż)'szłćm życiil h:m sir ri('szyć i używać 1i111łOłrzc- 
J 
I}um swuim mieli. n 
'sie i ni('dźwicdzie pazllogcic, pa- 
]0110 z 1Unal'łyilli, wierząc iż lJl'z
Jdzie "dzieli,' w ł.tó- 
'.'ym zmal']j Zno\\,'1I do ż)'wota lJł'z!'wróccni bętlą, ajc;.. 
d('u nóg j..laiś, i (liłórego nic znali tylłól wierzyli), 
,vsze(.llhlucny i nmt wszyslJ.ie bo
i najwi\'ł.szy, łnial 
,vsz)'słl.idl hl(lzi dolre i złe. sprawy sądzić, siedząc 
n, c'órze wJ'solai(;j i III'Zl'il't:;, na 1.lól'ą aJ}y tćm snad- 
nit;j i hezpieczIl(1 wleźli, lłazllorrciami l')'SiCllli i nie- 
J J ' l , 
dtwic(lzicmi lil)'
liJi sulic pomagać.' .. :,. I, () . 
"U Litwinów i Żmudzinów, glly lilóry cznl się już 
śmi(''''(
ln)'m, zdoJ))'wał sit; wedłllrr możnośd na I}cczkę, 
alim łUt dwic l.hm, liazał uprosić lH'z)'jadół i wszysa.. 
I.ich, ('o w t('jie wsi wspólnie z nim mieszkali. ,. . . 
...I . , . n I . 
. "1 "Skoro SIę zrrl'OmadZłh zalH'oszclU. chory pl'ze- 
pI'aszał i('" i żeguał się z nimi. Gdy llIual'ł, ciało j.... 
go w łaźni czysto wJ'nlYwszy i ubl'awszy w Małą ku- 
5z..1\.
 dłll
ą, jak h)'t ob
'czaj; posadzili go na stołl;u, i 
l}ili do niego pl'z
'jaciclc .cmi slowy smętnemi i ia.. 
łobJl('mi mówiąc: I 'ł ,"'
'II"C\ bs., 
,lrV ") i - (II . It i 
"Ja do cieLic lłiję '11' lJl'z)jaric1u;' i czcmuś 


t'
>>>
· 88 


umarł'! a wszali masz swoję miłą małżonkę. (lziatl.i. 
;\. 
bydło, prz)jac.iół, i wsz)'stłiicł
o dostatek." i
, , tillt91 
. '-o , "I.otem do nit'rro drugi raz pili na d
)branoc, i 
-JII L " 
In'osili go, ażcby l'a(
l.ył na tamtym świccic pozł h ' o .- 
wić ich ojce, matki, Jn'aci, siosLa'y, ł...(
\Vnydl i Iu'zyja- 
Siół; aby ta.m z nicmi, łaskawie i sąsicllzlw olwho- 
dził, jako tu oni z nim się obdaodzilha ,żywota. Ubi('ra- 
Ii go potem w szaty, lJJ'zypasywali mu kord albo sie- 
kicrę, obwiązywali rę('znik 010010 szyi. w któl'
j mu 
l.ilka groszy, wcdłurr możności kładJi, na strawę zaś 
cl1lćba z solą i konew piwa w gtóh st.awiali
. JcŻ('li to 
&  
-łłyła nit'wiasta któl'(:j I)Orrrzeb ol)chodzili, (lawali jl:j 
nici i it
ł\
, ażeby sobie zasz)"ła, jcŻeJi j(:j si\
 co zc(h'ze 
ł 
na tamtpll świ('cic, a kiNly ją wieźli do grobu, wtcłll'zas 
przyjaci('le, (mówi Sta'yjlwwski), wszyscy itlą IJrOC('ssyą. 
'5zc
muj
łc nożami w górę, wiclliim g}os('m' vołajił(
' 
. 'LI 
-9W l "t;ljf!l:i te , beguite Pilwle."..144). ł [ti., 
"To jest: "Uciekajcie, bic&ajcie ln'c('z OlI ciała te- 
go, W)' djabW' 145). . 
.. I.. 'to II 
'łlll ,.\ 1 . Ul "h.ł Ił . 
. ,. . .... . 
! 14)1) Pi/fOl/O, Pikot, albo POklrlll, bór. I}iekielny, a jak g'o 
Str)jkowski na str. ł48 nazywa, djabeł. U 91 Ił I 
ł4a) Tlómaczenie na polskie tp'h wyrazów jest nie\'ł'la- 
ściwe. Str,jkowski chociaż kanonik Żmudzki, 1.0 litc\\'sliU 
jednak nie umial, mamy przed sobą t,'r.0 dO\VOtI w liśt'ie 
pisanym do ksit:dza pralata f.imhutta, na khireffo żmudz- 
kie l)isanie, odpowiada 1)0 polsku i wyzlliłje, ii op.'ócz Tp- 
gul bllb,t (zamiast hus) 1'tJgurbillfn,t i Illit 1l111Żiu 1I111Z;/IIYU, ",'i..:- 
cej l}oliLf'wsku nic nmic. lU, lnic nawt'1 przt'z nił'7.lłajomość 
poloi.ył "Gegeite, beg"ite, w mit'js('e Giukiet, bielr.iet Piko/e. 
co oznacza: l'fdźcie. bieżcie "iko/e. Toi sauno się powtarza 
i 
ziś IWZł'Z lud nasz w tej chwili, r.d,. już człowit'k skolić" 
wszyscy ln'z)"tomni krzyną: Gi"kiet, biebel "iko/e.
>>>
9 


,.Dziś sir to j(!szcze znajduje. (pisze dalt:j Slr
jkow- 
ski), w jednym kącie Lif'landslii(;j ziemi za lUuizą Sol- 
kową, i com sam witlział Pl'zy pogrzebie umarłych, 
w h'ąby grają, śpićwając: 
,..Idź ni('IJoże z tt'rro lIędzll('go świata lIa wi('czlle 
\vesele tam, gdzie cię L(!isysz, (Litwin, Polali), Nie- 
miec i nusin uie JJrdzie mÓł
ł bzywdzić" 146), 
"PamiąU.ę nmal'lycb ojców, mah'k, i la'(
wnyclł 
swoiell, obcllodzili w miesiącu Imździernikn, a czasem 
ua każde święto, lIa morriłach lamętJiwie ŚłJićwając, 
W)'IUII'zają żale, zwłaszcza żony, w)'liczając dzielność 


J 


j" f-16) I tu znow.. mnsimi sprostować tłumaczenie Str
"i- 
IwwskieC'o, którem on wprowadził w błąd, wielu dzisiej- 
sZleh lłO\1'aiu)'ch skąd-imtd Ilis3ny. 'Vyraz Lei.,y,'z, autor 
I\rouiki Litewskil\j, tłómarzy: Polak, l.itIDi", na tej zasa- 
dzie i P. ItIaciejowski w I'ozbiol'ze Iritoloralldy '_raszew- 
skier,o *) powiedzieIł: "Szczegół ten mylnie wystawił I). KI"a- 
,!zenski, śl,ićwając: . . 
:Nie płaczcie Za nim, jem.. tam lel)iej. 
Bo I.achów nie ma talii, 
Rusi.1 i Niemiec r,o nie zaczel)i, 
Ze swemi lu:dzie sam; 
,,1)0 należało powiedzieć, że ..ie t
'łko obcy ale i swoi gn
- 
bili nieszczęśliwą Litwę." 
P. Kl'aszewski dobrze znający język litt'wski, nie rozmi- 
nął się z historyczną prawdą, 0p.'ócz niel,ob'zebuego wtl'ą- 

enia Lachów i zapewne wiedział dobl'Ze znaczenie Lei- 
.y.'z, oznaczającer,o mieszkailr3 okolic Rygi. 1',,"ierdzcnie 
więc I). Macit'jowskit'r,o, że iBIDOi 9,,{'Mli LitlDf. za zrozu- 
mieniem L
i.fY,
Z, t1/;esz.'ra"iec Jlotlrdatlll,'1 ZalionolDi LiUJo/,- 
likiem", upada. Jest na Zmudzi przysłowie: Ahtjtlllfli"iei Anjp 
l.c.;,'ysz t. j. oszukujesl jak Rlżalliu. 


(.) Polska pod wZFjI
dcm ob,czaj6w i t, d. IV. str. 217. 
37
>>>
290 


cnoty i gosl)odarst.wo SWOic]1 mężów, 'V RurJaJul- 
skit:j zaś i SamJandsliiej zh'miry i w PrusiecJa , liiedy 
ł'zYllią umarłym pami.ttlif, tedy z kościoła, prosto do 
karczmy, albo do wybraurgo na to donm idą, g(lzie się 
na war piwa ZSYIJllją: żony prz)'uoszą za nimi 'v ko- 
szalliach ryb l)ieczolł
'ch i "'iU'zou)'ch lIa zimno, Tam 
biesiadują bez nożów, a żony im poslugnją, Kaidy co 
umarłemu tre'''nelml życzy, _ l\ażdej potrawy pod 
stół rzuca sztubę, i kufel piwa Ila ziemię wylewa. 
,V Litwie zaś i Żmudzi, chłol)i także na upominauie 
przyjaciół, z wirJkim dostatkiem oMady spra,vują, a 
kiedy jnż mają zaczluać jeść, najstarszy gOSI)odiłl'z 
weźmie łyżkę wi('lką mąki, rozmaiterro zJ)oża, soli i 
kadzi(1ła. a zaknrzywszy, mówi: "Az.a 'wissumos P,-ża- 
telos rlUlSU: etc'" 147). Pof{:m j('dzą i piją, aż l1a no- 
garb stać nie mOGą, starodawne wyśpiewując pieśni. 
. I "Drugie święto w Żmudzi IHłdlug podania })o. 
gańskiego zacbowują, które 1ł!1; 148), zowią, a poczy- 
nają to święł.o prawie o WszIstl.ich Świętych, na któ- 
re najnboższy, musi mieć piwo w domu, i tak piją przez 
IdU.a uiNlzic1 " wspominając umarlycll. Prz)'tocz1lUe 
wiadomośri dotąd, są wyjęte z lironil.i Stryjlwwsl.ir1ro t 
III u 
'} 'IInł' 'fl 9 ,ił ,'ł 


ł.ł7) Zapewne: Aż" 'Dims prietellllł "msu (lie"iem' JDrDe'" 
"as DicrDllj. Za wszystkicb prz)jaciół nasz)'ch, złóżmy dary 
Dog,u, 'I'en zwyczaj i dziś się powtana w dzieó zaduszny 
na Zmudzi i w Prussach. .. \ 
ł48) 1łgi, pocllodzi od \vyrazu litewskiego ił9a.
, długi; 
W niektórych okolicach jak n, p. ". obwodzie GUlIlbiósl.im 
w Prussach, itgu1I/ie zajedno 8i
 bierze le !Słowem 1J7Ił£iUI. 
olllaczajilcem wiecz8ość. 
...
>>>
291 


IotÓl'e h;m więcej zashlrrują na wial'(', iż prarowity tcn 
ba(lacz, (a mni(ij jak zasłużył znany i c('niony). jalio 
naoczny świad('k, opisywał i postrz('gał obyczajc wie- 
śniaków za swoich czasów, nie tak jak inni, co z dosły- 
szcnia tylko, często bajlii pisa1i. I [ o 
"lUeleciusz, dc Ueligione veterum Prussorum, tak 
'ol,isuje obl'zę(1y l,ogrzebowe PrusaJ;ów i Żmudzinów" 
"l)o rrl'obu z tJ'uIJem rzucali pieniądze, clI1lib i 
flaszę miodu lub piwa u rrłó,v stawiali 149). aby du- 
sza nie blla rrłodną, ani urzuła pl'agnienia. Żona nad 
grobem małżonka, o wschodzie lub o zachodzie słOllca 
siedząc na mogile, luh leżąc, opłaliiwala go przez dni 
trzydzieści: krewui zaś dnia trzecicgo, szóstcgo, dzie- 
wiątego i cztt;rdziestr.go 1'0 pogrzebie, dawali uczty, 
na któI'e zapraszali duszę zmarłego mo(lłąc się pI'ze- 
de drzwiami. Na ncztach takowych siedzieli w mil- 
czeniu.. za stołem jaliOhy niemi, nie używając nożów. 
Posługiwały zaś do stołu dwie kohićty. 6.az(hil potra- 
wy rzucali cokolwiek po(l stół, i w)'h'wali nal'(
C, 
muiemając, że tćm się dusze żpvią, Jl'Żdi cokołwi(
k 
spa(1Io, nic podrjmowali, lecz zostawiali to dla (lusz 
olmszczonych. uic maj:łcych żadnych l,rewn)'cb, ani 
przyjació.ł żyjących, od litór)'claby mogły być na ucztę 


Ul 


ł49) Na Rusi Czel'wollćj zamia
t clJOwania chlćba w gro- 
bie ze zmarłym, kładą dwa bochenki chłćba na trumnie, 
które zabier'a kapłan. Obchodząc pamiąlk
 zmarłych, jei.eli 
za m«:iczyznę z('szłcgo, niosą do cerkwi misk-:, łyik
 i kie- 
lis7,ek. gdy za liobieł.
, dają kapła.nowi "l'r;",i'''t'' CI.)'li 
rańtuch, od męiczyzn)" lioszulę. . . \ 
(Uwaga li. Wł. Wojciekiego), I sa
>>>
292 


zalH'oszonc. Po SłiOllczonym obiet1zie, wstaje ofiarnik 
0(1 sl.ołu, i zamiatając izbę godową wymawia te słowa: 
"Jeli, pili fllt'
:'!re, dll.'i'Z!/ce. ll1t 'well." 150), to jest: 
"Jadłyście piłyście, duszyczki tel'az pl'ecz." 
"Po czem biesiadujący zaczynali między sobą roz- 
mawiać, i kubl,ami pełncmi tJ'lłIlku zalJawiać się. lUęż- 
czyźni przepijali do kolJićt, a te do nich nawzajem, 
całując jedni drllrriclt. Tal. się odpl'awowała ta 1)0- 
bożna uroczystość święter,o ulłOminłill zmarły('h. 
"Swięto ligi 1
1), O któ.'cm wYŻ(:j pisze Stryj- 
Iwwski, przypadało na dzieli 2-gi Listopada, \\r tym 
, 
dniu, jak pisze .Jan Lasicl.i, Zmudzini mieli zwyczaj 
umarłych z rrrobowców do łaźni i na lJiesiady zapra- 
szać, a wicIu z nich który z3lH'osił, t
'le stołków i koszul 
kładł w miejscu osóbnem na to przygoto\Vanem, stoI Y 
zastawiwszy jadłem, rM.ucmi tI'unkami, sami zaś 1)0- 
,vróciwszy (to swych domc)w, trzydniowe l)ijackie bie- 


- . 


" 


faO) "Jeli, t,ili, dll.,zyre, 1l1t .cpn" Cz
'ź to po litewsku?!... 
Tak mówią do dziśdllia na UlIsi obcbodząc D:iady, IIroczys- 
tośe, kMm c'bu('iaź i majldell cel z lilewskiemi "a11lillielrloj, 
lecz się obchudzi ilłaczł
j i z illucmi ohl'Zędr. . 
ł
.H) Slr
:ikowski powi..dca, iż micszkcuicy ZUłUdzi, sprzy- 

rz
wszy sobie Jlic'uanistJle jarzmo "1'7.
'iaków, zrobili spi- 
sek; i:J .Iaździel'lłik.. ł
n.. rok.. "ł'
Tznęłi całą załor,t,;. 1 1 0- 
tem uczto'
'ali I,rzez dłva t
'r,udllie, i postanowili lICa p,łlłłiąfkę 
(er,o heroicznt'r,o swt'r,0 Iwst\'I,k.., obchodzić corocznie 
uroczystość oswobodz"oia 7. pod wlałby, ciemi
iców, FJ'a 
uroczystość z pl'ZYt'zyny swi-j dłur,oś('i, lIazwa...! została 
ligie, llł"y;, (tlłllY;"). (:zy lIił' jesl to czasem dowolne tł()ma- 
('Zellie s
anowlJ('go "aoollika Żmudzkif'r,o? r,dyż uroczystość 
lłyi, oLdlodzi sił: i dziś, nie Im żadllą illną palUicSlkę, jedllo 
Iła I'alłłic!tkę zmarly('h lu'e"'IIJch i pl"Z
j..ciół.
>>>
293 


siady odprawywać mieli zwyczaj, po litórycJl ,,'szyst- 
ho co dla nmarłych prz)'I
otowali, f zlawszy ich &:1'0-. 
bowce trunkami, na mogiła(
h zostawiali. um t 
I "Zal)ytck terro ol)chodu t('raz jeszcze trwającclr o , 
nazywa się Dzilldy. u Dziady t('raźni(
jsze, jak samo 
nazwisko wyjaśnia, j(
st U1'oczlsłOŚć ol!chodzona dtltą(1 
między PosI'ólstwcm, w wiciu powiatach Lit.wy, }).'uss 
i Kur),Uldyi, na })amiątJ;ę »ziadów, cz)'li w og(lIności 
zmarłych l)rzo(U.ów. PocząU.icm swoim zasi{'l
a wy- 
Ż(U opisan)'dl m'oczystośd za IJorraustwa, i zwała się 
ni('gdyś "Uczt:ł hozła" na któl'ćj przcwodni('zył Koźlarz 
lIuślar, Gnślarz razem Itaplall i pod.., (r,rś1a.'z). 'V t('- 
raźniejszych czasach llOlIieważ światle dlwhowieu- 
stwo, . i właściciele zicm,' usiłowali wylwrzellić 
zwyczaj poł:łczony ł z zabollOllnością i zb)'tkiem 
częstokl'oĆ nagallll)'Ił1, Ilos[lóJshvo więc sWI\
ci 
dziady tajeIIInic, W ł.apli('at'll, lub pustych domach, 
. .. 
nie daleko cmentarza. Zastawia się t;t.1II uczta z 1'01.- 
maiterro jac1ła, b'unków, owoców, i wywołują sit! d.l- 
sze nieboszczyl.ów. ObcllOd tell, tę lila szczC'gtllllOŚĆ 
b . . , I 1 ' I '. I ł 
W 80 le, 11. o 'rz{'( y IWlralls ..e lłOlII'fSZiUlO z W
'o lI'a- 
żeni:,;ni 'rclirr ii du'ześcijausł.iC:j, zwłas
cza, iż dzie11 
zaduszny III'z)'I,acla około czasu it:j nroczyslośd, I.tó- 
I'ą lud świecąc rozumie, iż l)()h'awcuni, 'IC'lłUjem i śpić- 
., ni, pl'Z)"IIIISi 
dl
ę duszom czyscowym,'" , , . 
- '))zisit'jsze porrrz('howł' olH'zędy mają lIi('jakie [10- 
dobiC'llstwo z dawnemi. Jak 'JUiO l)()st.I'Z('gih i(' dlO- 
1')' houa; natycluuiast wYlloszą z chalupy wszelkie n: _ 
siona, w mlliemaniu, iż 011(' nie z(
dą. JeŚli chory ko- 
Iła długo i mt'czy sit.; odbicl'ają mu z )0(( c-1owy po-
>>>
294 


duszloi i rol,ią nad łóŻkiem otwór w stoJowaniu, aby du- 
sza prf(1zćj i swobo
n
ćj mogla ul.ecieć do uielm. Kona- 
jącemu dają w r\
I'.ę zalmJoną wOS]WW
ł świecę poświę- 
4?oną w dzit'11 N aj ś w i \' ł s Z(: j P a n u y G r o m n i c z- 
u Ć j. Po śmierci zaciskają uatyclnuiast zmal'lemu oczy 
aby nie IJah'zył i 'llic wabił dl'lI1Jidł na tamten świat. 
Umywszy i ubr-awszy h'upa.l.ładną rro na tal', zanie, i, 
dają mil w ręce, oln'az jakiegokolwiek świętego; leiy 
łam dopóly nim nie zroJ)ią trumny, któm l'OSI}()Jici6 
Z sześciu desek się sl.leca, i jest wybitą wewnąh'z 
pltitnćm zwall(:m ilwpej, lJod głowę dają l)(uluszl.ę na- 
pchaną wi'H'ami lnb trzaskami, Nad umarłym ciąrrle 
l.łacze któral.olwick z J;rewny('b i w
'licza cl1oł.y umar- 
It'go, jeśli w famiJii nie ma umiejęb)(
 płaczki, natel1- 
, 
czas proszą choć obcą. Żona I.łacząc po mężu po- 

\'ia(la: "Gdzie ty się. podziałeś goJą
)ku mój biały, 
w które strony ul

iałcś? Ty mi najlepszym b)'łeś, ty 
mię I)iastowałcś, ty mię Iwłychałcś,. a teraz nie ma 
ciebie. Gdzie się ja teraz podzieję. do korro się IJrzy. 
tulę? })rzytuliłabym się do wfr,ła, węgieł twal'dy, (Jł'zy- 
tuliłabym się (10 d,'zt'wa, drzewo gnie się, lJrzytulila- 
J.
'm sir do kamienia, l,amiN' zimn
'. Nie masz ciebie bo 
że brz('wJoo ziejone, nie masz ciebie dąbku 
mło(ly, na- 
f\zej wioski ozdobo, i t. d. ló2). mi h
1 'I 


i5c}) ,.Rur tli pmidit'jej bnł,mdeli ",nnn bałtmis, 'mrioj 
,zal;'j 1IllSkriJnjP Tli "ltlll gieru b,lIDoj, tu ",ani rrit'giojej, tli 
,,101Ii lingnUJflj, D d"bnr' niera tflłtJeS. lłllr nsz pasilliesill, pri /;0 
l,risigł"'lsiu? Prlsiyłnllszczialll,ri ,ęillml, .im, kita'l'ris;f1/all- 
STcri"" l'ri "'edżia, "Iedis le1łkies",,'isigfart.u,cziall pri akmi- 
"e, a""Ul sza/tns. Niera tll1lJ8S dilD1I1t!Jeli żalu.1ie/i, niero ta- 

es ,tż,,/,.Iijarmn.ęi,., mmm "'dmi' 9r
zib8." . 'Im i o 1b fili 
(Z r
kopi
lPu D. Jucc",'icza).
>>>
295 


I.łacz t('lł i pocllwała zmarłe&o, zowie się "altda. a 
płat'zki '1,tllttlielojtls 15
.ł). Jt'st tal.ie zwyczaj Śl)ićwać 
w czasie l)O
I'zt'lm l)it'śni zwane !/iltiltiu-'1'alldas, w któ- 
I'Yl'b lal.ie opisnje sit! IUlcbwała nicboszczylia 154). 
'''"itlząc na mo(;iłę, towal'z)'szą i płaczl.i, a Śl)ić- 
,vają Z\\ ll.le Litaniję do ,V sz)'slliich Świętycb. Po za- 
gl'zcballił
 zmadt.(
o, nastflmjc u('zl.a i l)ijat.yka. 
Na Żmudzi i w 1'l'lIssaclImlodziana cbowają z bi- 
ZUllCJII pod past'JII, dziewicę z wiankit'JII lIa głowie, a 
dzict'i os
'panc l'ozJllaitt'mi kwiaU.ami lUlbH
mi. 
'V nicktórydl mit'jscadljt'st zw)'czaj towarzysze- 
nia na koniacb w czasie wiczi('Jlia zmał'łcr;o. Jezdzcy są 
u7.hrojeui w szable, . ci.mle niemi wpvijają krzycząc 
lu;j! lu;j! Jest to ztpewne zab),tel. odpędzania Peliolo, 
'V sta,I'oz),tl1ośt'i liapłani 1'illl.lif)Jwwie i Lilł!lłt8tJ- 
,wu-ip, natl f,rob('JII zmal'h'f,o miewali mowy, i J;n IU.- 
ciesze ła'ewny(
b, iż nicJ)oszczyka widzieli IIzbrQjonego 
jathłccgo na żartkim koniu pOśl'ód nieba, ptasią dJ,tJgą 
(dl'o"ą ml(;czl1ą), z trzema rrwiaztlami \V ręku, i wstę- 
Imjąt't'r. o do mieszkania wiecznt'rro szczęścia w łowa 
ł'zystwic 1)J'zyjacibł t 5 5). 


to:» Tenże sam Z1"YCZftj był i w staroi,.tnej Litwie. Ko- 
biety po zrna"'
'm I)łakały ciągle do samego pogl'zebienia 
jak najglośni.:j, i gdy krewne nit' mogł}' spełnić tćj l.osługi, 
najmowano płaCIki. Łzy ieh zbierano woddzielne naczy- 
nia i stawiano w jamach u nóg zUlalołego, albo zakopywa- 
no I'azem z UI"lłUmi, gdy nieboszczyk był spalonym. 
(Alt. wId rleu. p rell.,. Hart/moc/. }I. I 
3)" 
fa4) Jednę z tych pieśni umieściłem w przekładzie mo- 
im Pidni LitclJJd-icl.. 'Viłno t844 r. str. 97. W zbiOl'ze mo- 
hn posiadam trzynaście rodzajów gilti"ill-ralldo'D. 
toa) Alt. und neu. Pl'eus. Hartknoch str, -IU7. 
-HM
>>>
. ł 
. ",\ 
.( ł oL 
i 
. 
 
I t. 
ł La " 
. 
3- NI 
( i " 11 . 
Ol I 
l- 
I ł " 
ł 
I ł 
\ .. 
. \. . I 
j I 
..d 
j ( 
" 
ł 
aC) ,8'T' iLI " III 
, , I 
iibOO- .da: ci 
 .J . J 
.. 
. 


. 


I. 
b ł
>>>
l 
1- 


.. 


. 
, 
NIEIi.TORE 


OB ...t.: z..... E, Z'VIUZ....E, OBRZĘDI 
!Ii'I'4ROŻIT
E 1 t. d. 


Podług kronlk.arz)' .k.reillone. 


.. 


IS
>>>
lo 


\ 
f) T 


lo 


I 


.... s .e ,MIL .J" . ,:IL..ł 
.11 .t I 
, r ..0". ł
 



a..h;.. II '(....UIIA.o... .,.nlb."
>>>
) 


...,10 I ,\." ." \, ."lJli'" Ih'",ł.',s H' n; IIlIf'HUt", t, f 
,,."(fl ',""';h I, "t ł mF,bb 
" '.1(11 "
'J
lhJ MI (btf,( 
{ . U 

I
 ".''11''1110 . JlloJt! uli)iłn }ilctł..f :!I:". nJ 


 ołmfu 
".j'"lu;łu:: iJ';i U" 'Oq 
\'IfJ .lJmJJf.i(tł
 nfoJirllti1o JJ.t 
-

 ,,,..d .d'łlrh rot .11I",J 1 nr. ,!
q dul .J.i1!..d 
-"(" .Iitl i ,iu.;f . I . . · ,:I "/X"Gt? l,lIIi.. 
,STAROZI"TJWE. . 
iuu.d't:r 
inli
 łllCJJOII I I "m
 łll!
.\ .lIq ,OVllq '{1t! IIq 
,J.II
i,,
lłr.
.I1" Z'W7 cza je, I 
Ił)'c
ąje, 1. t. d-:. ')IIn 
fil )"ł)&f
 9iu

, I
d n.tini"uff Łba.lm( 
ciąrru uiniejsz('r,o dzieła. z pl'Zycz
'IlY zat.ra('cnia 
wit'lI.i(:j liczhy materiałów, w czasie burzy, miotają- 
('(:j łódką me
u .zicmskiet
o zawodu; ",icl(! się opuści- 
lo rzeczy śt'iąr,ają-.:yt'h się do wyjaśnit'llia szczegółów 
o staroi),tnych zwyczajach. nbYf'zajach, ohrZf(lat'h. i t. d. 
TlI więc je kładnf, zasilony wiadomościami z artyku- 
łu lV. 1I000'yczewskiego, umie
zczolł('go w jedl1em z pislIl 
czasowych rossyjskicb UW). J
O(I i ,\ ł '1!\."Uł A-! 
_,,;\ 8 ,E'U..", r. 1 



 ....." t" 9I1Jl,d'JS ol'[d 
-ud"J fł'Ho"pq ill"IIr.'JlH
 11 ci. ') i'll 0«( .o\\.1)nhi\- 
OBRZ
DI" RELIGI.J
E. ...f'H:}'" 

 --:- 
:rrJ,iL 7!)siaua"), 'łł ił,4 \tł. "$J."'
' (\r.t 
łBirksza f'zęść oln'z{'rlów staroi
'lnYf'b I.itwinów, 
z 1)I'Z)'
zJ"Y mało zwrócnnćj l.. waGi Latf
pisców, 'z,ac i - 
;)ęł
; dochowa la się tylko o nastę}HłJcb pamiąt}m. 
lo J III .,.. . ,ł;J "tJ .rUt 
Ił. . ?
,')i II k I ts . r tO 
ill 'laf)) iJiypHIIJł'b H/lpo.'l.
 . llpoCB't.J.qeBill '1841 r. 1:t- 
CIIl\'b A.Up1iAL, OTf.' Il, ł UtK 41]f ł 10'1' 
lJił 



1
>>>
" I 


I 
" 


li 
II 


300 


OFI
RlW
 (;fIi,.
ZA. 



C&o- 
Im'rzy czynieniu zwy(
zajnycll ofiar, "';,'s:,((jt 157) 
kladł na talcrzu kawałek chlćJ)a i stawił czaszę l)iwa, 
a oblliosłszy trzy razy talt'rz ołwło stołu, oJ)racal się 
Jm ofiarnikowi stoj'łccmu lH'zy posągu jal.icrrołiOhvit'k 
hOl.l.a, lub PI'zy drzewie świętćm; jaM (:hJćb. bl'ał zę- 
JJami czaszę za hrzt'ff. nie dotlł.ając r\
ł,ami, i })ił. '" y_ 
ph1SZY piwo,' spuszczał głowę i potćm siluie zębami 
rzucał czarę tak, aby IH'zez jcc:o głowf przeleciała, 
Jnd zaś pO\viniell hll koniecznie złapać ją a po- 
\vieh'zu. To się powtarzało za każdym razem, kiedy 
tyJł..o składano ofiary, , . wM..h"ł,;m ,!d
',iI t:'i,łI-łi H 
-h
IJłIO f}i
 
)r9i -HWo
W
eON
- d
'IUI t: JhlJ1 i':'') 
wił" ...
 r.u.")i". v flf, '1i
 .. ''''''R.I.I,.

h' 
;r'}ł. , ol 
B"'OGO
...
 WI.
Ń
'r''I' IW&. ,..... "TE. 
.h. ... , . ":IX łJO .JI,3I:LJ)3") _ ł , II" . . . ,. o 
. · ł s. iI",
h;'ołllnfu;i'łI 
te;o".ldO! .10h..U 
Ji. ""łi." liT 
m
Jrn I ' I ' d .. .. I . . ' l ' I" 
11WII1
 a mz ą wyprawą wOJ('nną," liap alll nu.'s I 6U'I- 
tł'e-li'l'iwejtę 158), i IWSitgi JłOgóW; na to mi('jsce gdzie 
było zel)rane wojsJoo. Naród upadał na twarz, a Jil'i- 
we-E.'1'in,ajto, l)Owiewał Ilad zcbran)'mi pąsową cllo- 
I'ąrrwią. ."..n.II!IH .łI
.'łłIO 


ła7) lr;r:rzajto"y, bJIi to stare y zuający modlitwy, któ- 
re się otlllłflfoia/'" prz!/"klatlan;u nfiar. Olli n;e/detly '0 ezasie 
i('h nieo)wellości, zast':IIO\Hłli mi('js('e lrej"alotó
, ))Ot.!CZClS 
IIro('zystoś('i, kla(1Ii nCl C'low,: sn.
ję w!eilce, równie jClk i 
kapłani, i opns) Wit li sił: hial)"m lu,sem. · lif r.h.."orl')Qb .,.11" 
(Dzi('je star. N,u', I,it. '1'. NadmUa t. I, IIb'. 2rł8). 
.1a8) Najw
.is7.
. kal)łall, mCljąl'" 7.nier7.('hllit'łn'o mul 
\\. 
jdalotami I,ih'.y. I'I'IISS i Lo'w,". lUni('lIl;mo, ił 011 OIiohi- 
.l'ie rozJlllł\1ia Z bo&,ulłłi, \V czasie blll'Z i 1,iol'lIlIów. "'1-11\3
>>>
301 


.'11111 ił iłU i ,,-nóżB.-. ,Ua "',ROR TUR. ' 
tui ' .1 dł . 
G . ,.t«) . . 'IlIł 
m!
J1(n'yc11 w :X\
I wit'ku, z łóżkiem stawiano przetł 
wit'lkim orruiem, . Jt'ŚJi cieli cJlOI'CrrO prostopadle lJa.. 
dał w ln'zcl'iwn
'm kicI'nlllm poło 'fuh\ orrnia, było zna- 
kit'm ozdrowiNlia; jeśli zaś cicl) padał ukośnie,' wró- 
żylo, iż łłogowic już wzpvają cit'I'piąeego do siebie 159). 
VJ ri III .( , :... 
 ,. ,,,b,,n'lł ł \ 
-»»vo

łc
 
+ ,)1110,.. ."1 1'(Y' 
 . ł.l 'II , '." 
, ł 
 P o W I E D ź. ł b "fi iJP 
, \, 1\ 1 '\, -o3łc
. \ a 
mi PO\\'it'tlź łIO(
;Ulic I.itwini odprawowa1i nasłę.. 
pupn sposobem: gl'zes' Uili lU tlał "\ kolamł lH"zed 'V('j- 
tlalotą i wyjawiał mu swujc przewinienia. 'Vejd..lota 
zważaj;łc mi wystrp('li, jc(lneffu hlzał za wlos
', drugie- 
go uderzał w lwlil'zeli, albo czasem i I.ijem oltlad..ł. 
:S_Uli zaś SI)Owhu);lj;lc się 1)J'z{'(ł ludem, t')'lIIże sa- 
nll'u }Joddawal się karoJll,liobiety nie ,,'yzlHlwaly s\Vo- 
idl rrl'Zet»ulw; ł
' Hw ". ('jd..Iota napominał je, .lby nie 
))OI'zu(':\ły ('noty 160). d
.. 'H 
f _'
A;
,
 
. 
'."i:'M!!.!\tr
............- 
,I , Ol , 
I p R z . 
 I lo] G ,-.. 

i , 

 
G;
 ilwini l'zplili' I'oz.maide l)J'z)'sirir, 
 l!ód: kl

(1Ii 
pI':nvą 1'
'I'f Iła c-1owę t,('rro, p..z(
d J.hn pl'zysi
'gali, a 11'- 
'\\-1 dotll.ali się świ('t('t
,O tlr Jm ; 1I,,2-ł'c: lu'ali na świa- 
th'l'lwo n(lt
.. i 111(1\\ iIi : lJ1''Z!p;ięf/llłll. IW 1'('I'/iILlla i uie- 


. 
I 


'I
;!.) Uis(llIisit. mac'i... J)('lrio, \-,,1. II. p. on. 
.IfjU) J\l'łllł. Stl'
jłiO\\'słii(
r.o sir, ł.ii'. łhit'je S h.., , nar. 
Lit. 
..d)Uu., 'f. I, sir' !t92 i 29:».
>>>
302 


c1If{; mię pim'll1l 'llb
ie! po3-rie: przysirr,a1i l1a 7i!'mię, 
mówiąc: niecIł mię ziem.ia lJOzź'I'e! 161). Lih\ini 
}}I'nscy wymawiając przysirgę, h'z)'lllaJi się prawą 
ręką za tył rr1owy, a lewą dębn świ{,tt
go, Jub, lJł'awą 
rrką hrali sicbie za gardło, a nit'kiNly i kładli kawa- 
lek ziemi na włosy 162). Lotwacy przysięł
ali mówiąc: 
Nied,aj SC'1.c'I,'łtieję jali 'węgiel, 'I'oz,
Yp'ię się .iak l)J'o('11. 
ziemi. i st'wlI1'rlnil:ię.i"kO kamit'lt 163). "r XIII i XIV 
wieku w I.itwit'., w ezasie IH'ocesselw, świadłwwie ł.ła- 
dli przed sę(łzią czapki imelwili: Jak.i'" klmlllf p,':,nl 
tobą moję czaplię. tuk !J0tów je
'te1n lJOłoż!/r. f/hm',: 
tUa lJotwie'l'cl:.elłia pJ'(twośt
i nW!/tJ ,
Ił,iatlectlł'a 164). 
-.t. 1/ b tS'J(( ,uII,11) 
 I
ł :łJI'Jdu""ąi! nI !nq 
6101,.hL,.łf .,.iu"illi II?"-"Ił ," lun Id" J.L'!'" i płol..b 
. on . F.D 
L'-TBN""o . . 
-"I
II..L . ,,.,,ł'"' .
,' _. ... fi ,;n "J"V,:U:łlX 
'
1OTn II Ił ł l 
 
€-o- ,jl łf I 1 II 03 
...J"I
U ślubnych obrzędach wit'lu pisało; zebrawszy 
w jedno lłOdania Sehiitz'a Ens'a, )Hurrosza, i\lieehowity, 
Ji '
oU
ra, 
h'yjk'l\\:skiego, I\ojałowil
za i lI.łI'ktn
ch.a, 
l'oslwoszolle w i('h dzidae
h; zrobimy s
,bie c
lOĆ sln.be 
lwj\'cic o sta.'ożytny.'Ja ślubach I.itwinów. 
.Jednożt'))stwo, zawsze l,..
wie zachowywało sir 
w Litwie, OPI'ÓCZ P.'uss, gdzie 1)0 kilka żon miewali, 
}('('z lłi(:,'wsza hlko b)'ła rrospod)'llią i pani;ł dOlllu. 
I . . I. Al I 1111 I 
- tJ t(H) Dzieje stal', Dal'. Lit. :Nal'blltta l. c. str. 2.!M, t.-łll, 
si r. i)U. _ ( . I, 
'lft2.) Alf.. Inul OCli. l.rl
lIs. lIartlmo('h sl,r. ,;48. ..1'1' liS, 
alt (.
s('h. I'ot.zl.b. ł. f, (I. a7. Ił . I Il ,,,1,., 
fn:;) I.iefland. (.I'sl
h. \l-młt.. I ', :)2., f 
 '1 .. -- 
.. .... 
,Ift.i) O Lit. i 1)0'. l'I'a\\',...h 1'. Cza('liil'
O t. I, sh', 7U. 
.11 , 
Dzil'je stal'. nar. Lit. Nal'l), t. I, str. '.t!F ' 'J ol , . 
n UuJ ,Ju.
>>>
303 


i.i . Ślu).y zawierały się nie zawsze za pozwo]t'ni'Jn 
i'odzi(
ó'v .dziewi('y; młodzian mógł sobie uwiCŹ'ć ŻOllę. 
Zemsta Jorewn)'ch miała t)'lko miejsce w takim razie, 
gdy na to nie hyło zl
ody ze Sh'UlIY dziewi('y. 
 tI!JUł.o;( 
-,
t 'V oslatnieh dniach IH'zed śJad.em, f zlMrały się 
dziew ice' do domu Iłarzeczonl
 i w pit'śniacb opJakiw
- 
Iy Miską stratę wianka i dziewidwa. I}otem obracaJy 
się tlo wsz)'sUiicll żywiołów i I'Z(,('ZY w domu się zllajdn- 
jłł('ydl mówiłłc: "Któż teraz da wam wYC-0df, kto was 
karmić )'fdzic, kto się- oł)iekować ? !" . ,v wir,iJijłł ślu- 
lm, nal'Zeczona udawała,' iż ndcka z rodzieit'Jskiego 
dOIllU, wybiegaJa na tlziedzini!,c , siadała na \\ óz przy- 
gotowany, a woźnica z cał..:j sił)' POI'ł'dzał kOllie. Na 
1
1'UJ.!i..'y wioski, SI)Ot)'kał ją posłaniec od nal'zcczODt'go, 
h'zymł\iąc w jedn..:j rfce rospaJoną główni\', a w dru- 
gi
j l;ubck piwa, i ol.szedłszy wóz trzy 
a
)'. mówił: 
,.Nic 1.lacz! 010 świę.y ogi 'II! jak utrzympmłaś i strze- 
C- łaś go w domu swoich rodziców, tak uh'z}mywać i 
, . 
8h'z('dz b{'dziesz Ił lias! u Dawał j
j napić się"l)iwa, 
siadał na liOJI i leciał do nal'zeczollt'f
o. a woźnica źa nim 
Pośł,j('szal, "jt'('IHlwsz)' lIa dziedziniec, rzucał konia, 
z szyltłoośeią whic'f
al do izhy i wskakiwał lIa postawio- 
ny łłOŚl'ócl świetlic')' taJ,or('t. Jt'śJiJ}y od razu nic wsko- 
czył, bylo zI)'m znaliicm i W)'rZłlCallo rro za drzwi,ja- 
Jw nid'ortulIJ1('f
O ł,osłallca; \V przeciwnym razie, SI}O- 
tyl.ano go liIaslianiem w dłonie i sowicie nagradzano" 
"')wt wlH'owadzano lIal'zcCzOlUf, sadzano ją za stolt'm, 
i tu nast\'I)Owal)' postl'zyżyny (Pllkil'ptima.i). Sadzili 
ją potem na dzieży dnrlli do góry ohrócon(
. zapala li 
wosko-wą ś"'iecę, i dziewice okrążywszy lIal'zerzoną
>>>
904 


śpić\valy slosowne pi(ośni opJalmjąc utratę dawl1(:j 
swobody, polc;m zd('jmowały j(;j z 
łowy I'uciany wia- 
neJ., I'osczcsywały włosy, a przybl'ana matka, wziąwszy 
kosmyk z nad prawego ucJm, zapałała rro, czyniła toż 
samo mld uchcm lewym na 1)J'z('dzie i z t
'łll. Rodzi- 
cielka zaś stawh.ła na kc.tlaJlach swej córJ.i kul...k, 
a przylłł"aJlY ojciec i matka, a za nicmi WSZ)'scy goście 
obchodząc w koło, liłaeUi weli pieni
łdze. ł Al 
Po ukończ('niu l)osłrzyżyn, Pb's::.lis (s,,'at), wypi': 
jal czaszę piwa i dawał nowożeilcom, Nowozam{'żną 
10 trzylOl'otnem 0IJl'owatlzcniu około stołu i około ognia, 
sadz
lłO na przeci w l'oSIJaluncrro ogniska,' um ywano 
jćj nogi, a wodą tli skrapiano wsz)'stkich ohecnych . 
bydło. Potćm zawiązywano oczy, maząno usta miodrm, 
i tak prowadzono.,l1owozamrżną przez wszystkie pI'ogi 
dopm, do których om. powinna b
'ła dotknąć się norrą. 
Przy kaidych drzwiach SZłł'a
f}OIl 165), oSYI)ywal ją 
Dłaliicm, mówiąc: "nogowie Ilasi błogosławią ciebie, 
J 'eśJi zachowasz wiarę, \V Iotórćj zesz)i z tego śwh.ta 
lo I 
tw
i przodloowie, rrdy IJatrzcć będziesz za porzą(Uii('Dł 
domu." )toczem zd('jmowano 
awiąz
łIlie z oczu i no- 
wożeniec się 7Jawial. Szumlf/mt pił l}iwo, dawał połą- 
czonćj parze i kldlek I'zncal im lJod nogi UUJwiąc: ,;ra- 
ka jest ofiara. Wystę)łU(:j miłości." NOWOŻ('I'łCY d(
11tiłli 
ją, a Szwalyon mówił dali1: "Nit'ch miłość stała, 
prawdziwa, wierną i wzajemną będzie waszym udzia- 



 n I f 
 
łGa) SZłtJalgony. ImJlłaui lłOC'aI'ISI,il:j Litwy, do którycII 
należało błor,osławifmie 
Iubu i sądzenia sprany, C'dy nowo- 
żeńcy zosłnwali w podt',irzcniu o utratę nic\\'ilJuości. 
(Dzieje staroi, nar, Lit, T, Na."butta. T. l" str. i60), 
.
>>>
30
 


fem !" ,.
zyscy IJI'zytolUui toi samo lJO'''tarzali. Nit- 
I'cszcic S:m'a(qon zami('uiał IlOWOŻeJ'ICOIII I)ierścioul.i. 
Na f,
m kOllCZOIlO zaślnbiny. Itl
łC (10 SilU, ostrzygano 
ionic włosr, na głowę kładli zawoj ("bylojte) i wianek 
7. rut obwilli\,t)r w białą clmsU.ę, a swacia (l'i'l'szle) 
ś)i(;wała, Pit'ś1ljt
 w)rmżała mniemanie Litwinów, iż 
kobi(:ta dOlłt,ty nie uh'aca dziewictwa, dopóloi nic poro- 
dzi syna. Znaliicm tlziewidwa zam\
inćj, hył biały zawój. 
Nazajutrz młod)'ch Itarmiollo wllrtrzllościami do- 
mowych 7.\li('Tząt llietr1.chionych; idąc SI)aĆ, żona mę- 
żowi zdejmowała Mt i nieinaez(:j wchodziła do łóża. 
ni 1)0 IU'7.)'mnszcniu mi'ża, Pomiędzy pol.armami, 1)0 
prz('sl)aniu pit'rwszej noc)'; pi.;rwszc mit'jsce frzym
)a 
1t1U'ol)ahva, jako l1ajpłodniejsza ze wszystkich źwicl'ząt 
i J)taków, oJ -) 'fI Ił :ł')fl
 
--w
 G łro 
r _ 


K

TI "'ITE'H'
IUEGO lW_
RODIJ. 


 
D
:llły narod J.itcwski dziclił się na pięć kast czyli 
klas,j
łko to: .) liapllllli, 2) lisiqźęta, początek swój 
,,,iodący ze znaliOmitszych starożytn)'cłl l'odzill, wsła- 
wiony dla ojczyzny zasłurrą. ". czasie wojen, oni ).yli 
wodzami i w liaż.lćm zdar7.eniu mieli wiellii wpł)w Ila 
lulanie narodu. Nazywano ich w Prussach lii/w, ReJb 
i lliki,y, w Utwie R,mi!/os. u '.otwy l'ulIgs 166). 
3) I..lulzie .yzlat:lll'tlli, wlaśdcicle ziem, ltldzie 'woje". 
I 
'Ił.;. "T Pl'ussuch zwali się S,lpall,y, w Litwie i Lot- 
wie lJ(
jm'aj 167). 4) 1..'Ild pJ'ody. 9) Czeladź, tlie- 


ł(6) Alt. uud neu. Preus, Ilal,tka. .tr. ł8:i. 
1(7) 'l'aauźe. iti', ł9 i 
O. 


I 


Sił
>>>
B06 


łł10llliry 1ł 1 ojenni, (Ilbo ci którzy siebie z(Ip1'zedltli 168), 
'V(
jownj('J, kt(.rzy się wslawili na wyprawadl, 
oh'zymywali t.ytuł wodzów Jre.rotu'U.Il1' i im poruczano 
naczelnictwo lIad pewIHf rrromatłą wojsJm. 6h wlłuot 
.,'
 .,;( "Inłłlflo ł 
.. 
--H
 


h..J -1' 
rł (ł 


. , 
;;o 


.;;1 


I 


, l" 



 


f7J) ;1 
iA.:nS "my i.tb 


nj
(;HIJH_' (;Z.'!iF. 


In
m,n .' 
1IW1
lihv' liczyli- czas -mrtomi, to Jest porami, za- 
wicrającClłli W sobie 24 Jrałulld, gOl1zin, " \(j\) 
Dni liczyły się tygudnhmi zaczynaj.fc od IJiątlm po- 
świę
.oll,eł
9 PeJ'liltlwwi. Z tygodni składały się. mie- 
siące zacz!Onające się od młodzil.a do młodzika, Rok. 
za(
zynał się w Kwi('tniu. Rachubę czaSl1 prowadziJi 
OIJ jakit'rro ważllcr,o wypadkn, wojny, pożar.., rozle- 
wUlwe.d lub JOorowerro powietrza i t. p, Nazwanie 
miesirey było l1astęlme: 
l. Jill';e(
ieJI., liarwelis, IJalu1UI;..;, albo 1J1i/f1łvi- 
1Ii8, to jest gołębi, poświecony bogini l'Iilcla ł 7!». 
2. jaj, (;egltiie, E,cku/ki miesiąc. "0 
ił!' t 
łGD) Dzil'je star. nar. Litewskier,o T. Narbutta T. HI. 
Itr. 4!)9. I 
 1 'I', 
ml 
 
łG9) Dil'tionarium trium linrra. Szyrwida str, 6
. 
ł70) l11iltlll bOGini miłości. Znano ją także pod imie- 
niem Alek&oty -}, ś"'iąt
'lua j
j h)'la w "'ilnie w 0lfl"Odzie 
Gedymina, położonym za górą zamkową, tam gdzie dziś 
góra 1' rz lkrzY/lka. \ h,,' (" (. \ 
ł ł , \ 


'lO) Zob, S ł6 w n i k m:1 t h o lo ł: j c z n:1 S z , b j ń s k j c li o 
lIr, !G. ł ł ."". ( Ol
>>>
307 


3. ('zel'w;er, .fłil',ja." miesiąc si
iby. 
4. Lipiec, Sziltui"t.is, 8ialtoko.
lty. 
5. Siel'pieit, R,łgpj"lis ;dbo PjuJ1tollies, mie- 
. ,. , . II L 111 . onI. LI. 
SląC zlłIwa zyta. . I d . . I- 
I 1101 tU C) ( · I II 
1I1' LO'llło 
' 6. 'P,..zesie/i, Rltg;".
ieis, Jlirsiąc si(;jby żyta. 
- ,) I . .' ,} I 
7. Pf/'ździel'Jtik. ."tpabm m.e/U/., 
tlho Septintinis. 
mi('siąc kostł'ZYcy, od tego, iż w 1)'01 czasie len Ił nas 
wycirrają, a Septint;llis, ze jest 
ip,d!ny z porządłm. 
Ił S. I
;.f;top(1.d, Lapkl'itiso 
9. (;rll(lzieJI, Sijki.f, t. j. mroźn)'. 
L'. 
10. Styc£elt, Sa"d.
, slłrhy. . Iti 
un Ił I (HI f 
1I...l
II1!" ,rasaris, wiosenny. II 
i 10 t 2. i} Ul'zec, liuwfu, Jloświęc
my bogowi wojny. 
T' Lotwa miała miesirry Ul" dla t('go. iż księży- 
cow y cb jt'st więcćj niż t 2 naszyrh, zwyczajnych, 
u 
-tHJ U Litwinów l)ruskich, miesiące zwały się: Zi- 
»łOWY, lil'llc':.!" Gołębi, llu/mlczy. Zielon.} bJ'-:'ozy. 
, 
Si(jby, Lipofłl!/t ZboŻOlv!/t Spiek;, O(lloht pt(tk()w, 
J
istop(ul, GrudziCłI i lUI'oźny. Z Irgo się poliazuje, iż 
rok w Prussach. zaczynał sir nie od mit'si.łca li wie- 
tuia, lecz od I,ulerro. 
u n 
I Godzin w porzt', liczyło się 16 hlko: szarzenie, 
. . 
zOJ'-:.a. .
U!itan;f', wschód słOllca. ,
u'iotło, dZ;CJl pl.zt!d- 
pół-dzif'1l, południe, 1mpo/lulnie. 1,rzl'(lwieczoJ', tł.Jie- 
CZOl', pierw " c, pó ,1 ., koglltow-pjoll.ie i przebIł 
dze1ł;e t 7 t). 


,I
 . 
(;ifjlllbnnł'ł S 


rl I n 
ł7ł) Dzif'je star. nar. Lit, Narb. '1'.1, str. 
97-300- 
T. III, str. 
ł6. 


" 'f 


\ot-
>>>
308 


p n ... 'w .1.. 


') 


.\! -oa-o....' "i-'ł. o 
. \ł '\.. 
11[1 I.itwiuów. r(.wnie jak. i u inlly('11 sl
;I:ożltnyc" 
narodów; nie wit'le bJło 1łstauQwit'ń lH'awnydl, za- 
toż to i śwircic je zachow)"\'allo 172). ))rawa I.itew- 
1.' , t L ł 1ft .Młł .;\iu', \i"'\. t' 
Słile e IIJ y: 
',.r I. Nie wJznaw
ć ż.uhlJch obcycb bog,.w bc
 1;0- 
1 . I r' ł ". . t 1"""1\" . 11 f
ifl"IIJ'" 
zwo ellla ,rnve- 'łI'lweJ y. . 
II. Horrom się }JOtloJ):1, al)y Ihiwe-Kl'iwt'jto, l)}'! 
zwicl'zc.ll1likicm lmlu i tłóma('zem ich woli, a 'V ej- 
d I t , .. . 11 '. f H 
a o om POWlIlllO SIę uszallowame O( ( awac. . 
. III. Należy ('zcić IlOgów i im się z ufnością od- 
dawać, albowi('m z ic11 laski mamy ziemię na któI'ćj 
mieszkamy i litóra nas I_armi. a połćlń dadzą jt'szcze 
obfitsze zi('mie. 1)0 zrrollit', dadzą bogowic swoim l'zci- 
cielom, pięJ.ue żony, liczne potomstwo, smaczne po- 
trawy, słodkie Ual)ojt', w lecie odzież białą, a' w zi- 
mie ciepłc Iwżuchy i sell na mi
ld.ich łożacb. ZłY
1 
, I ł . . . I 
zas zesz ą p acz l mę Ol. 
. . 
IV, Sąsia(lów. czcząc}'dl nasze hogi. za prz
ja- 
dół uważać naldy, a z ludźmi iuuej wiary ciągłą 
,,,icść wojnę, ł ł n
d ,
..
 YI fiI.lhoa 
L' , 
,y. liażd)', może mit'ć trzy żony, lecz pierwsza 
I)owi.ma b)'ć gospodynią i panią (10mu. - q 
VI. Klo jt'st dotknięty niculeczoną jaką chorobą, 
temu pozwala się zgoreć na slosie, alho"iem słudzy 
l1aszycb bogów, uie płakać, lecz weselić aiię powinni. 
Ot 'I' 
d'lA i ,taJ., n. I!' i fi (lU 
,alt .
j e llI : r 
ł7
) PrclIs Chroll. Lllc. Uinitl, T. "I, lIr. 
O-
4.
>>>
309 


- 


'VII. Jeśli lito przy zdrow)"('h zm
's)ach )){.t1tłCJ 
zechce na oł'iarę bO{
OIll spalić loogo ze swojt:j czela- 
dzi lub dzieci; nie wzbraniać mu tcrro, {
tl)'ż pl'zez 
og:ieil człowiek się poświrca i staje się godnym ruic- 
szhać z JJOgalni. i l)('I)m I rn .f\nr im ł
'Ił( sin ł 
-Jul VIII. JcśJi.się kto l)rz('nicwirrzy z malżQJ)I.tł\v. 
m'łż, alho żona; nał.cnczas ieb, po dostatecznćm o ft:m 
pl'zekonanin się, naldy SIJaJić z dala otl oblicza borrów, 
prochy l'ozwiać na rozstajn)'ch lh'o
acll; :\ lłOtomstwo 
nie ma prawa zostania lYe.i(llllo/llllti. ł"
\' h..iF; ,ił 
. IX. JeŚJi ;;'(lIla nie słucha łll{'Ża; ma on prawo 
ją spalit\ a siostry krmlbl'Ił(
j olor)je sl'onwta, iż nic 
uczyly poliorności bOI
om i m\'żowi. II q 
I' ł X. Glly Ioto zgwałci cm1zą ŻOlłę, może ffo ona 
prawnie SIJalić, alhowicm on, nas)'cił si
 l'ozkoszą 
jej wstydu. 
XI. lito o(lhit'rze niewinność dziewicy, powlIuel! 
z nią się ożenić, a jeśli h'go nic ucz1'ui; ma h
'ć za- 
szczwany l,samL albowiem znieważ)'ł stan hot
t)w, ktt',- 
I'ZY, alho są żonaci. 'aJbo w dziewich,ic zostają. ł 
I . XII. Jeśli I.to hogo zabije. dało lłOwinicll otltlać 
lireWIl)'m, ktÓl'zy mają prawo zabić {
O lub m\ wolą 
puścić. . ł
 ( ," ł . .1. 
XIII. ZłapaJwrro na uczyni... kradzicży, ł)irl'wszy 
I'az uall'ŻY wysi'c rózgami, - drugi 1':łZ, I.ijami o- 
bić, - a za t.rzecim, spaJić z dala od ob}i('za hUI
ó\\'. 
XIV. Żatlcll Jlie ma lll'awa niliOt
o zmuszać do 1'0- 
boty. aż za zawardem zo),opólućj umowy.' .1 
X '-. Jeśli kto utraci zonę, po" inicn natyduniast 
'ni
łść dru

.. nirlH'zlstoi JwwicJI) dłurro sllllldć się 1)0 


--
>>>
. 


310 


kobi(:cit'. ZnaJazłszy sobie nal'zeczollą, można żyć z nią 
i przed śJllbt'm, U-łlł'ŻY t)'Jlw spalić na ofiarę JIOr,OIłł 
korrnta i knrę. JUII i'UJ..tb I 'li.. . ł d,.r I 
XVI. (;dy nmrzc mąż, a zostawi ŻOllę bcz(1zietllą 
i nie )}rzemicllną, natenczas niepowilIna odmąwiać ża- 
dncmn żąd
'jącemu dać j(
 potomstwo, Jeśli zaś oka- 
że się niepłodną; musi zostać 1rejdu/olką. I III 
" ))rawa te, po(lłn3 mnit'mania naszerro ludii, podane 
były od 1fT ujdełl'łl.ta i Jl"lILella.' Późni(:j J('rma żona 
książt
('ia 1fT aJ'mo, 'Vajdewutowego syna, doh,żył.. jt'- 
szrzc nast{'lłlłc: j{'śJi żOlla naruszy wierność małżeli- 
sJ;ą, naleŻY przywiązać j(
 do szyi cztel'y kami('nie i 
)}rowadzić ją od wioski do wiosl,i, nim nie rozwiąże 
Jir;'lVe -liriu'(;jto. Żonic która udt'rzyła m{
ża, h'zeba 
od('I'znąć nos j pozbawić wszeU,ierro prawa władania 
domem. Żonf, któl'a złaje męża, jeśli mloda. moina 
ją wysiec rózrrami, a jt'sli stara i lll'zydka, spalić. 
,V orrttlności, wszystkic przestępstwa karały sit, l)I'a- 
wem odwetu: śmit'rć - śmim'cią, rana - raną. Za ubi- 
tych mścili się kr('wni
 lecz jeśli zabójca schl'ollił się 
\\' świątyni borrów; - swobodnym zostawał. Pojt'd
'nki 
Jlyly \.V użyciu. Starzy, kobićt.y lnb kaJccy w,-bitraJi 
sobie zast.ępców 173). 'Yszystlde tf' prawa uświęco- 
nc byly wiekami i przechowywaly się w podani,U'h 
1I
U'odu. Zw
'czaje te, aJbo prawa, że nic b
-Iy I}isa- 
IW, IlOkazuje się to z Edyl.tu PoJskicł
o IiI'óJa Z
'g- 
mUllł..a Irro o ułożeniu pićrwszego albo stal'ożyłlle{
o 
l.itcwsl.i('l
o St.atutu , fI aJ bowiem tam powiedziano: 
ł r
f"X h . lA ')1.. I 
"id) Zob. Dzieje s 11ar. Lit. Na.. uHa T, III, 
t...{)łi').
>>>
, 


311 


. nums lenltm dat liii" lilfel'is tle/,m'mlltis j"dida (ie- 
" ;1 
baut" 174). 1)l'zywilt'je na wet ł)isauc w Litwie, za- 
('zęły się t)'lko otl roku 141
1. to jest od czasu pier- 
wszer,0 polącz('lIia się Litwy z Polską, Ba sćjmic wal- 
nym w 
IOł'od lu 17 
), , d 
b 
 . n I 
"'

Ofl-- 
-+W
CV 
Ó'e..T" 
I .h. 


I 


. J 
.. ." 
'Ił. , 


o 


. ł. o 

ZT1iK
 '''OJ''
lWlW.£. 
It f 
-oa.. 



 


Ił 


mif:lowsi ojf'owie nasi, ŚW]('zo IJJ'zt'uiosłszy się 
z błor,oslawioll)"f'h sh'ou IlIdnstaulł, mul I,rz('rr i Nie- 
mna, 'Vilii i Hllbis)', znllżt'lIi wrdl'ówk:t, nic hlbili 
wojny i w swoj('h narodowlt'h IJit'śniach ją przclli- 
na.i; f lecz IJóźnit:j oswoiwsz)' się z ol'{'żem, rYf
t'r- 
skie zajęf'ia za IwjszJachcłui(1szą sprawę uważać Z:ł- 
CZfli 176). Na 1)]'Z
'p\dcli woj II)', wz)'wano r)'ccrz)' udc- 
rzt:'llif-'m we dzwon)', zwanc "'01'1 10 ." G1Ilnbi, 177). 
odr,łos('1U h'ąb na czth'y tłliotl'!1 ł. j. czt.rry strony 
świata, i śwish'lI1 w piszczaJld 178). ". uieł.tór)"cJI 


.' Ił r 


łf 


'1 


'Ił 
-174) IOpH.'\II'It!cJC.in 3anucltu Pł;AKuBa, MuCK:Ba ł84ł r. 
T. I, CTp. '14--16. 
f7a) O I.i'ewskif'h i Polski..h pra'
acb T. Czackiego 
Tom I, str. 2, nota.:i. . 
-176) Zob. Dzit'je star. nar. I.ił. Narlmtta, T. Ill.-Tak- 
ie: Prf'IIS. lUt. Gesf'h. Von liotr:ebue T.I, sł.'. 287-233. 
-177) Od mi
jsf'a staroi
,tner.o zbierania sie litewskida 
ryc
rz
', wzięło nazwanie w Prlłssach miasto' Gl.lnrbillie. 
· ł7U) Zoh. moje l'ieś1li LileUl.'/c;e, sir. 40, gdzie pow i _ 
dziano: . , 
JIIŻ 'W piszczałki slaukle świsz"z
t 
. 


......
>>>
312 


okolic'a('ll, wOtlz zarzJ..ał kozł:.. marzul w( liI'wi 
strzałr i razelll z osmalolJ)"m tawalkit'm drzewa 110- 
syfal 0(1 domu, do dOllm.- Ullo to znaJ;iem, iż I.to si
 
nic jawi; ul.ul'anym zostanie or,niC'm i śmie' I'cią t 79), 
Dla oslrzC'żcnia miesz)..allców o blisl.im na padzie, 1.3- 
palano na rróI'ach 0ITlJi(', l" l'azie ,,'oj..y , sUadano wo- 
jelłllą radę i przez Kal)Janów llylano się o woh! 110- 
gó",. 'V ojslw dzit'lilo si\.
 na cJlOr:mwie Iionne i pie- 
sze. Podczas marszu, uwaiano lIa lot l)łaliów, jt'śli 
7. zarrl'allicy leciał)' do I.itwy: orzel. gołą)), I)ialy t 
la'ul. lub iÓI'aw, było to znaliiem zWJeięztwa;' jeld 
zaś, I'JŚ, mysz, cllOry czJowid. lub Iwhi(:ta, słwU.alle 
na drotlzC', \nóż)'Jy niqwm)'ślność 180), ". ojsl.o więc 
lIatt'nrzas zah'zJmywalo się dOł)ót
', dOIJóJ,i I,aplani nic 
objawili mu o przt'llIiallie lo
n 181). 'V lJiłwie Li- 
twini stali śmia lo, pot.JI.aJi się 1łI\.
żnie, wJh'zJIII)'wali 
ciel'I)liwie nał)a cI i nic 11)'10 IIl'z)lilatIu, al)y sromot.nie 
ucieczką się ratowali t(2). Na otllil'ytt:ml mit:jscu. 
.. 
nie sła('7.ali \vallii,' lecz się siarali wprowadzić uie- 
I)rz)jaciela w zasa(lzl.ę i napaść zI;agła 183), (:I'a- 


Tam 8ą nas7.pj ziemi syn
' i t, d. ' . (t 
. 'I t S ZIItJI.I i.
, pełnił unąd dzisiejsze
o dobosza. 1 T 
ł79) O Litewskich i Polskich prawach 'radeus"a Czac- 
kiego, Tom I, str. ł4-ła, nota 79. 'J'akie rt:kopisDł Iło- 
minika Jucewif'za. ( 
inO) PI"(
US ..It. Ges"'., VOlt I'otzehue T. I, str. aG. 
in..) CllI'on. Prus. DlIshur. T. III. str. 
6. 
in
) Tamie T. III, str. U i ł7. \" 
fU:)) Tamie T ,III, sb'. 67 i Histol1ja Polska 
Ks. IV, st, ł9.. 


l 


., 
.'adłubką 
łb 


.f l ' p' t ..Id.,. uU na itl
' I.' 
.
>>>
, 313 


lIif't' -S\vojt ota(,7.ali Iwit'I'clzami i olłl'omu:lUi zamka. 
mi, 184) w mi(Useul'll nie Jatwo dost\'lłllyclt: zwyl,le 
wylłicrali lIa to góry okrą'zone wodami Inb Jtłoł.ami,
 
aby z jt'dn(:j tylko sl.rony dójść bJ'ło można, OJłron
 
liC mit:jsca, olmosili walem, opasywali rowem i za
 
wsze tajemne mieJi wyjścia. Od łi.I'zyżaJ;(łW IWZ)'ifli 
f\jrowie nasi palne or\
że. 'V pić.'wiastloowydl cza- 
sach hytu swego w Europie, Litwini, mało nżywali 
broni pahH:j: długie włócznie, sh'zaly IUłlane ołowiem. 
maczugi, łuM, osmolone dł'zt'wce i tOIH)I'y kamienne; 
sJiładaly j(
dYlw łlz)U'ojcnie mieszliańea J.itwy. Ta
'eze 
łłyły zrohione E l)ół - owalnych d('sc
. SZ)'sz;l)ii 1'0- 
lłiJy się z I.warcl)'eh skór ź icrzęcYf'II, SZ('I'Śr.ią na 
wi('rzcll, z przodu lH'zyhvi('rd
oną I)yła sloóra zdarta 
ze 11m źwit'I'za. nit'dźwietlzia, willia lulI I'ysia, 1 1 hiol. 
wicl'zdmi także był ze Slifłl'y dzil;jch 7.Wh'I'Ząl, IS:;). 
Sliól'zane I.al'tany malowauo rozmaih'mi kolorami. 
PalJ(
('I'zc l'ol)iollO 7. kOl)yt kOlIski....., uliładając je na- 
1iszłałt łuski rybif:j. Osb'ogi byly w llowszeclrnćm u- 
, . 1 
 6) " er I 
zyem, 
 . 
'V XIII. wieliu l.itwini juź mi(.Jj metaliczne o- 
ręże: pilii, zakrzywione szaMe, bel'dysze, sh'zały. '0- 
PfWY, l)alasze, miecze, szpady, młoty dla I'ozbicia szy- 
sza).ów ważące do 5 fllU'ów i t. d. Zab'ute stnały 
uz)'wały się do 1:;12 roku, w łit(,rym Iletman wielki Li- 
I 


inll) 'I'amże U, łU, 

, 
3, 
6,-lłlart. Gallus str. 9ł. 
łUa) Pr('IIS. nit, (,('s('h. von I'olzeb. 1\ I. st... !lU9: ł 
łU6) O Litewskich i Polskich prawach, Czackiego 'I'. I, 
str, 254. ,ił ł , , U.d,. 
o. 40 


---010
>>>
314 


. 


te1Vski Rsiąze I\onstal1ty Oslrogski, 7-aJu'onił na ",itCZl1P- 
czasy tcrro barhal'z
'{lskierro zwyczaju. 1 Jłł'oń or.ni
ta 
w powszechlie weszła nżycie 11 nas, za syna Jarri('Un.. 
DOW.'gO lrtally.rdlllva, l)Uspolicie zwanc{
o 'Val'JI('ll" 
czyl.iem, to jest, w .x,
. wieku, 187). Zamiast zna
 
mion, były różnokolorowe chol';mwie z wyollJ'ażcllieJU 
herbów i bez berhó\v taltże huńczuki z komkicmi o- 
gonami 188), ,iUlllłl.ł .?j(IWJua ut ci ( 
,if.,,,ln t J
 u IŁ 1110" 
ł 

 fi jiłl. .' rr 
, 
c ! II" .}i'I-_ i b iłU Ił ,Id lA 
01 r R O L IW.. I (; T W O. iII' ,.1 
ft 
 ,1 , , 1«'1 
Só-;I.I-; &'#I It [ 
IfJItII .. ,,'h" u I II).. 
U:;jJjt \'ini od nit'IJamiętnycb (
zasów l,o('laa1i się w 1'0" 
li, j dobrze ją uprawiać umif'li"d Uyło " , 
wiele bogów opi(
JałllÓw rolnictwa. Lemic[IIzc w sta- 
ł'ożytności w nicdosl.atlm JUch,Iu, IH'Z)'gotowywały się 
z dl'z{', a, szcz.łgóJni(
 z OSłlHt)OIH
l
O dęlm. Uż
waJlo 
I 
taJ;i(
 soch, rodzaj płU1T.łW. Orano ,voJami zallrZf&ł
 
O' , .. 
szy za rogi w jarzmo. UodzaJ, hij nprzfŻ'Y. I)(,wia- 
I , . 
dają, iż djab('ł w)'lIłyslił, dla lahvi,:jszcrro poznania 
x tU 
 . 
swoirb czcicieJi. Litwini mieli wiele, i w8z"sll.icb 
J "1 
ro(1zajów źwit'rząt tlomo\\ ych, bylo Jednak ulwze(lze- 
nie, iż nit'które dOIll3'
 a Jlaw{'f rale pI'owinc)'j(', nie 
mogły h'zymać pewnćj maści bydląt; albowicm źli 


') 


ł .111' '.J. - ,n
 ,..łP ,oy ,nt 'tn 'f # ftt 
łD7) O Litews. i Pols. praw8t'h, (
7.a('kiego T. I, sb'.'2
4, 
łDU) Dzieje stłu'oiytne narodu Litewskiego, l.'eod1!'ą 
Narbllua, T, III, sb'. 
26. . .. 
OJ.
>>>
su, 


bogowie je dusili. Łukasz Dawid opowiada: iż 
'" Sam/alUl!li II ksi
łżęcia DOI'go, nic hodowały się 
lłiałc konie; IJewny więc 
it'llli('c, cllcący się o tćm 
przelwJ1uć,' tajclImit. 'ZalH"Owadzil tam bialego zl'zeb- 

a, którego nat
.dllniast Iwrrowie zadusiJi; na drugie- 
go Iwnia położył na gl'zbiecie lil'ucyf'ix, bugowie za- 
tćm nie mogJi mu nie zl'obić, i książe DtJ.."!Jo;1J prze- 
IWllawszy się o świętości i nieomylności "'iary Chrze- 

cijtulskirj, pl'zyjął ją z całym narodem. 189), 
.s !t ł n n ł W 





 


hl'" nd p O L O ,
 A IW . E. 'S'łnłił I 
.(Oen ..illlll Olll'i oo{tG+ I
 oni, ,.r 'Ił ,nil..... 
'
ul
,
:anic 
9t
ninbionfm bylo zajęcie
 się stare
o 
. 1, L . ,'lit' 'Id J, '. t II . 
w,ehu ,hvma, z lU'Z)'l'zyny mnus wa wsze Hego ro- 
dzaju źwicl'Zyny, znajdnjąct:j się w nieprzebytych nie- 
gdyś lasaeh naszego kraju. Oprócz zwyczajn
j źwie- 
14 
nyny, lasy Jitewskie obfitowaly w żnbry, bawoly, 
daniclt', dziki, niedźwiedzie, bobry, '''ydl'y i sobole, 
I'ospolite polowanie było ze psami; wyiszego zaś sta- 
nn Indzie, odbp\:8li lowy z soltołami (W allagiste); na- 
zpvano je II nas bialozol'ClJl1i. Żnbry dziś w całej 
Europie !l5ą największą rzadkością, a znajdują się tyl- 
ko w RittlOfł1ieźskitJ PUSZt:zy, lwlożonćj w gl1b('ruii 
gl'o(lzieńsliiej, N'ałeżą Ollt' do skarbn i zabijać ich lu- 
dzium prywatnym wzbroniono. 
I 'I I Im I 'I (nłłł 
.H ł89) Preul. ChrOł1, Luc, David T ,I. str. 48-49. Ił 
. , ,
>>>
liii 


ił :.bci o oP 
 Z U Z E L IW I C T ,,, O. '} et 
I., "d 
I I .u(.
eo- J"A JJ \\LI \Yt1 
m ''I' ',ia .4 ,I fi 
awnićj pszczeJnictwem, każdy rrOSl)odiłl'z si\
 Zi
- 
1Il0wal; dziliie sz('zel
ólnićj pszrz"ty, w dziul'lacll 
,; 
stiu'ych th'zew mieszkająt
e, uajwięcćj doslarczały 
'0 lKl i I I 
miodu. " 
uI.n U Ul .um Ił om '.UI1 .tJ1 
j .,J,f.i 1 I, -łIII:B



' 
 f) '}i , Hann" 
.(C ł .łD,ho UJ I ') 
 ł Lf;n'l fe)' ( 'II'.. 
,'" l ... n l c e" 



. . 


n'
 
JIIł::.Jlrckttirzy uc
eni mniemają iż nall ))rzegami Ral- 
tyliU, w slaruż}'lnuści uprił\\'iano wiunice t 90), 1'0- 
lliewi'ż młJJ'ze wyrzucało winn
 rrałfzie. ,J(.
st tal.że 
IUUit'miłuie, że dawui(;j na brz('C'ach ""SZ(:j .I".,'!/, znaj- 
dowały się gÓI'y ochraniające blisł.i(
 oł.olice ,
d l'ó- 
nocnycli wh,tJ'ów, a zatćul i sł-I'zyjajćłcc dujl'zcwauial 
,\'iIlOgl'OIl 191). 


ó 


I 


Iłl 
iJti1b 


11 


.j. 02 i nb'('ff '-HN



 
- II! ' 'łf' ' W iiul .ł . 
. n (\.
\,' R ...BO....OW
TWO. 
L'łl ') 'hb ndJf
 ,I 
.. 'd Ił II ")b 
!MUli ! ' .iubi Ul 'w i - 'ł 
I/UlI, ).)łO
O\ two z lJrzyczyny mnóstwa rzek obfihljćł- 
cyc w rybę, by lo zaj\
cit
1lł się lłOwłizechnćm t!) 2). 
o 


II 
lii 
, I -n 


Ulo'!d 


m nI 


'Iq ft10lsh 


i90) Alt. IInd IU'II. I)rmls. IIm'tlm. sir. i7 i 2łł. 
i!.'O Zob. Uzi!'.i" sl.ar. nar. I,il. ')'. Nal'b. 'I'. III, sb'. mu. 
.Im!) li.'ouika n
.clłO,vca, str. 
. '
>>>
317 


,V mOł'ZU Ra1t
'('ki(:IU poławiano wit'lI.ic nUHtstwo śle- 
dzi, lecz po trzęsieniu zit'lUi l.t.,I'c 1))'10 w ro"u H)03, 
ilość ieh znacznie się ZlUlli(:jsz)' la 193 ),-Dziś w przy- 
lt'{
ł
'ch Żmudzi, lillrlandyi i 1)1'11880111 lll'zgarll hal- 
E 
łYl'kierro JIlorza, najoJ)fidćj łowi.! się (lm'
':'e (lIIę/des), 
/1muleł'ki, (plck.mes), drohny I'odzaj śledzi, (si/kies) 
i (Jwsialtki (kl'cl Js :,tułł'es). 4) 


-HN
 


. 


ŹEGL 
R!iTWOo 




 


AJ. 



!:
'
Glar wo iż uie b\'lo obcćm starożytnymI I
i
 
h,iuom, władając)'JIl zuaczuit
sz'ł (
Zfśd'ł UaJt'llm; 0- 
liazujc się ze świad('ctwa ..\dama llremcJ'lsl.icGo, ua- 
zywaj.!ccrrO ojc{,w nasz)'ch SellllJUmi, ł;t{,rzy na okl'\
" 
tadl lU'zywoziIi dla zamiany to'
'al'Y do Szw(,t')'i, mia- 
'sta pUl'towego Ilil'lii, 194), słynat
(
&o w IWIICU YII 
wieku; Ibrtl.llocll tal. że lłOwia"a, iż Lil,willi często 
lH'zedsięhierali ua olirrtaeh l)O(h'óże 195):' Jesl j(
- 
szcze jeden dOWltd najh,U'llzićj lH'zcłitlllpvajilt'Y o zna
 
jOIlłOści sztuki żeglal'slii(:j \V shu'ożytności u nas - lo. 
nazwania prosto litewskie, otlnosz'łce się do l'zeczy 
, 
mnvil
acyjuych 196), 


ł. 


lu' 
tH:) Alt, lIIulncu. 1)I'('us. lIardm. str. łl06. ( . 
-IH4) Aclmn. (h'cm. IIisi. ł
I'I'I. Ks. I. sh'. :)!t. ''1 rł 
., 'I!m) Alt. lIIuł lICII. 1),'clIs. lIiu'tłaJl)('h sil'. ł07. 
ł!ł(;) O POCzelikllna,'oclll i j,:zyket I
ilewsł.ic:
o, rosl"'awi\ 
lis. Bo/ullztI st '. ......4, i di\łsze. O ił. 
i
 l'I'tYl'0lUuieć 1110-
>>>
3t8 


_ .. Litwini od ni
palłlięl n)'t
b czasów, lłOsiatlali PI'ZY 
JlWI'ZU llałł)'cłdl:m ).illia mi(Usc lłOl'to\Vy 'b, jal, to się 
ol.azuje z pisma pod t
.tułclll: 'łin\:'u.n
 .hi li 
I I ( I. II.JUI
 d., ! ,I 
.HI!liTOnIJA. 4, 
un J.." 11'11 


o l.orcie NzwCJ.toD'lIkim, iuacz..j zwnnyan POl.'telłł 
Pol.,Ił°D'lIkim ł97). 'lA) '''It"',, m, i 


. 



Go- 


00 ... .... {.) a 
nlJl1 . " . . . 
lU stal'oZ\'hws('I. l'oznOl'zaSO\VIC powstaly l.ortowe 
miasta na litcwsl,im hrzt
rrll mUł'za Ualt)'cloicgo. l1a- 
slNHlc: liłt
ji

;l(l (Jlnnrl). '.Ywirt(l lub S
lVe"ta, ina- 
(; Z lU' J, LifJ(ltł'tl (LilJOjt'), 'riJl(lałł
a 
 11'bellj z Iołó- 
4 II . Ił,j .h. I ,,
 ił 
'f n 11') 'IW' [h Ą
 
 
iemy W)Tazy i.t'glarskic. "'lmieniolle tam, i przez I!as za- 
uważane, są na!iiłt;}1ne: Okręt, (Ii roto:;), bat (el(lljp), Za9iel. 
(Płllk,.z/illiJ), "fI(l/! (I1ln.r'ri
rlitc), ster"ik, (11If1rIUIlUd..) pokłnd 
(dietO!I. " Imjl/ta, (li/'!lilltdi), liII (I ("irl
bnr=II!I) i t. d. i t. d. 
Ze IJitnini i w przedhistOl'ycznydl czasach, zajmo- 
wali !iiit; zer.larshwm; za dowod posłuiyć moie t'Zt! ŚĆ 
jnli:! 
\'
'l'Ządz:t1i hOl,łio,,'i JJziul()its. (7.,fJI Jfl I''Z o 'hu ",!/U
j), 
tJJ ł!ł7) 'J'
 wi»domość hidor)"t'zną udzielił mi' łasl,Rwie 
;. 1" JÓZtj /It'. T.,/szkierlJicz, dziedzic l'ołąC-i, kfóremu za 
tł: tlbywat
łską dla dohl'a lIauk USłllr,ę, na.jczulszą sMadam 
vodzit:lię, Raztm Vl'1.płallo mi i wJcisk pieczęci stal'oi
'- 
hll\j )lołąr.o,,'ski
j, lecz z PI'zJI
zyny znaczllego nadwcl',:że- 
Ilia ,jakif'łllu w ('z.lsie pl'7.c!iiyłlii uler,ła, fu j{.j nie dołą- 
t'Z:tIłl. lIisłoryja rzet'Zolla jest łMmat'zf'lIit'm 7. notał ZI'ohio- 
IIJI
h l)rzt'7. Gustawa tlllt'I,reMa i Nm'dlH'rr,n w roku ł742 
i staro;'lł.n
-I'h dolilllllt'nłów (jnk na8 nl,ewnił Szanowny 
lir, T!/,.z/riewirz), nmie!iiZl'zonp'h w lłiśmie t'zasowćm Li- 
bawskiem, pod uaZ\\ alliellł Jl'ot:ltellblatl, z 1'. ł8:i6, N, 8:i.
>>>
19 


I'ych I.iI)awa 2awsz( najznarzni4:,jszł:m 1)110' porto. 
wem rui4;jSCCIM., J-i.łt
jpetl(l. w 1'01.... Hł26, 1)0 zawo
 
jowaniu Prus })rzt'z lil'z)'żaMw; Q41paMa od Litwy 
nu zawszt', i t7.(
 s\\rrrO, d"ł
lI(h1('r;o Ilo)(Jżrnia do w
'so.. 
I.ił
 b:HU1l0W(:j wZI'oslszy 1)U(\'
i. słała sir późnićj 1I:1j.. 
ważllitUszym pnnł.(elll skladu towarów 1)I'1IS, I.itwy, 
a nawet l )łusi. 1)I'v.cz wzrost lila.ipnly i zalicze.. 
nie jł
 w 1iczbf miast han
catyckich, Liba,,'a nic 
t)'niO ie w 11antllu lUllliosla uszczcrbek, lecz i ub.a- 
dla swojc pi(;rwsze znucz('lJie 'v IJoczł'if' pOl'l.ow
'(''' 
miast morza na1t
'cl.it.r.o. 1.0 1.awojo,,":1I1ill i utwiel'- 
d
ellill się na p0)flllrZII Ualt)'ckićm fi,1wal('I'.nv mie- 
czow)'clt Inł'lantslij('h, somo tylko' miasto ./1, CZ)'U 
"tII't SUVCllto'U 1 ski przy I.itwiu:,ch pozostał. Od (('go 
więc ctasu, to mit'js('c sl110 się dla nas j('tI
'n)'m ł mu - 
liłem i najgłównjł'js.7.ym Iloł'lcm, p. )iłł;.'ł'r,o ojcowie' 
lIa
i mogli zbywać za mOl'ze swoje lu'odul.ta, ". ł JÓ - 
ini('jszym cz
sie (1) w mil'Śric M-J, utwol'z)"ła się An- 
C}('łsl.a ba mIlowa kOlUłlanija, i ..'wala dOl)Ó(,y ninl 
_Lew północny - j(ij nie 
niszczył. -1)041 cżas wojny 
Szwcc
'i z I)olską o nastfł)stwo tronu, port S:'U't!'Ił- 
touw/ii uIJadł, i nalwniec lial'ol XII w 1'(llm 1701, 
ha l)rnśbę n,ieszlmllcow miasta R 
'gi, . 1)0 zdol)
'ciu 
Połągi, miasto rosli8zał w perz
'lIi' oIH'o,cir, a I)OI't 
kamienjami zawalić, T
'm Sl)osollcm liompullija Au. 
giclska upadła, i zllankrntowani 111'z....nit'Śli się do Li- 
Imwy, &dżie i I.crazicb potfi'mlii mieszk.\ią.' " 
-. 
RzcliR i ptlrt ",I. dla (,ego są tak nar.wallt', iż 
bi'('g t..j r'l.eki tworzy postać lite..y I'z
'msł.itij _J, L i(w
111 
I
>>>
320 


) 


zowią ją S
1I1PJltą 198). Rz('ka la (lo cliwili przyłączr- 
Jlia Pohm i (łłOdoJmo 11:, prośJlf ZllUu'If'r,o JII'. 
lit'Jlała 
Tyszl.ie wic za) w pOf
Z('t miast gnh(,J'nii linrlandski(:j; 
st.;,
wwHa gl'anicę mirdzy 'HlellsJ.ą i 1\1I1'].mdską r,u-" 
Jlel'nijami. !Uiaslo J'J, o Jittirem mowa, kI.ór('go i do 
dziś dnia są śJady ł9N), h)')o Jwłożone lIa Jew)rm Jłł'Zf'. 
gil rzeki, lIa rrl'lIncic lIaJf'żął'ym do miasta I)ol.mi, Otl 
czerr o i pfłł't lIazywul się Pol:mowsJiim, cJwf'iai od 
nif
go Jlyl odtlaJunym lIa jf'dnę milf, jak wYŻ(;j zna- 
czy (7). lłot.ma w osł.ałllich miallowicit. czasach 
samohyłoości Litwy, JtaJ'dzo znaczJI(:m była handJo- 
wćm jf
.i lIłiejs(
t'm, daociaż h'n J...lulf'] 0rrral1iczał się 
tyUiO zhywaniem krajowych IWo\luktów i nigdy się 
'Iic wzniosł wysoloo zna(lując sir w taJ; hJjski('m 1)(1_ 
loi{,llin mirdzy Libawą oj liłajIHdą, ktt;.'e wszeUiimni 
sił:uni sl.ar'aly się oJmJić handlow'ł Ilutfrrę Poł.mi, ł 
O słanie miast POl'tow)"ch Jił.ewskif'll Lipoi (Li- 
Imu'y), ,rh'(/fIV'Y i 11""'11, w da'Hly('h ('zasad., jaJi.. 
tei i za rządu I
iwońsJiich n)'f
('rzy; nic pewn('rrO po- 
wiedzieć nie możemy, dla hl'a.m piśmicnnych Jlisto. 
.. I 1 
,10,1 i .. 
f9U) Dziś na lewym brz£'C'1I .rzel.i Szwen'.y, iacłnp'" 
śladów, ani dawlJeC'0 miasta, Ulai dc"\lIł'I
O IUII"tu lJie ItICI. 
Są Olle, I('cz bJisko sanu:j PołąC'i w odlc'C'łu;wi I,ółturc:j 
wiorsty nad strumieniem sącząf'ym się do 1tI00'ZCI, na pl'Zeciw 
F,óry od kl'Cljowców zWcłlll
j Hole/uler'ski K flJlellllz (Holell- 
tler.,z-11Iylz). - lUi(!jsl'C to dziś zo\\ ie sit; .
tt'r,'11/1. portem. 
Miaslo ))ołąC'a, miało sohie lIC,dane "I"a\\"o lUaC'dc'hursliic i 
zwało się 'v lII'zc:do\V
'c'h aktac'h Elie, jak lo lłUstrzel
alllY 
w ual)isic' ukułu I'ieczc:c!i udzidulJćj mUli od JJr, T!Jszk,,,- 
IIJicza.
>>>
3
1 


ry('zn
'('ll (lowO(ltiw, To tlIlw l-owi('dzi('ć lUożna if" 
od t'polii zajreia h'h przez Z"I.on TClIlm'lsI.i do X"I 

'iekll, I_yl ic'll nic 1_)'1 J;wil.nącpu; ponieważ od 1)0- 
łowy XIII wit'lill ci.mlt' rrl'zmiały 1;I.ftwy Pal_i('ża na 
, 
wszysllde handlowe miłsla lilll'laudzki, i luf'Jallt- 
,I . 
sl,ie, dla doJn-a Rmi wzrasl.\iącc:j podówczas, i pla- 
I 
cą(
c:j Itzymowi 0C'I'omlJóf coroczną C
'Vliłlę 199). Nic- 
sz('zrśJiwy ten stall h'wał dopcJly. - nim zastarzałe 
IJrzcsądy nic 1I1)adly \ za nastanic'm dolll'oczYlIJu:j zo- 
R .. L t P . t " . ,. 
 
I'ZY t'Hlrmy u I'a. 01111100 o, w l)OZIłU'JSZYIII cza- 
sie, za zaclnviauic'm pol\'r.i Uz)'mu, i lud i I'YCf"I'ze 
nie I)al'dzo z"....H'ali uwar.\
 na Iwzsilnc grzmot)' Pa- 
pida
 Pol.u:'a zaś jalio na C'Żąca w)'lącznic do IlUlI. 
wyznaw.'.iąc('(
O poc'alłsJ.ą wiarę, a z.tlem ol)('a wpl)'\\,(1I 
Piotrowc
 Slolicy.' IIY la najzllal.omitszćm mit'jsrclII 
porlow(:m mOl'za llaltydii('go, łłOmimo
 że nie głęboka 
l'zt'li.', ulatwiająca wc
ścic malym t)'lko ola'ęlom, i złe 
III'Z.łdzcuie 1)01'111, wic'lli.ł byly zaw.uhł do jc:j WZI'QsllI. 
i lI
ndlow
 fJarr a Lilwinów Jlyla: w lłUJu l'óż
w'
m 
.. . . . 7:11 't).. 
wyobrazelllc r iii z podjętym mi 
 'ZCIII. . 
') t 
 I. ,,'n \ 
f1. ",I(PI L,,(nl od tluł.so i . J 
 
i!ł!ł) .Jest to glos ))I'otesłallta; nie dziwimy si.,. więc i.,o.. 
nii .trzeciw wlćllby Pć'ltieski,ij. I"cz pofałszowćme 'akta hi- 
.stOl'
'f'ZlU!. wulćtjć! o pOIII,.,11,' lu'z,'d t"ybuual,'UI Itistol'yczu
j 
k..
lll;i. khjl'a lIit'zcmiedba ,'oZl',jznić t:tlsz. od IU'u\'dl.' 00 
d .. ?"ł JI" J 
 ł. 
-»»:£

 ł ("lUlU 5:1 d
ł .. 
c1'(Y1 
O t ł U 


. 


81 fi 
11 


hi ( J 
, ł 


, 


at 


i o 


41
>>>
822 


, . 


f, 


\ 


I 


. 


. , 
H &. IW D B ..... 
.,' .1 
...... 
1 10'1 IQ .. . .1 ił.' 
1\[1 11"\ 
bW:iandt1 prowadzili Litwini zc Szwccyą; l.a-Elbsł.ic- 
mi SJawianami, a l)otćm i z Nowogl,Otlclll. Szwcdzlde 
miasto ni-,'ki, J"lilt, Jlarleby blisko S-:.lesn';f/ll, IPi- 
sbi i inne były mitjscallli Litewskiego laandJu..ł:\V sa- 
m(
 Litwie w starotytnośd sławiły się llIiasłit G"'llZO 
(G"t«źtlzip.), Ass!Jw'd, liilim (liie/mvJ, Illtss (Ra- 
sienie), Poll{!Iu, l'iltelt, 1I1'elt
ela: Jlieslioł
, IIo/m, 
JJlezojtelt j inne. Stąd szły z towarami karawany, do 
l'oIOt
ka, l'slimva, ,";clkicgo J."Olł'
g'ł'odłt, Smole,,,- 
sli.a
 Lllbecza, liijolł)lt, Cze,.,ridwwa, J\
oUJogródka i 
t. d. I}rzc(hnioł łuullllu stanowił)': pnch, bm.sztyu, 
Jnió(l, wosl., zboże i l')'b.. suszona; towal'Y te prze- 
micniali Litwini nn sól, sukno, mctailc, ))roń, szlilo 
i ubiory. SpJawiali. taliże towary Dnicpl'cm i PI'Y- 
peci:ł na wscl1ód, skąd otl'zpnywali picniądze i 
( 
rzeczy mctaUicznc.. 'V l'osIWIJYW.Uł
'cb dziś k.'tl,- 
h(lJUll'h, IUlajdujłł R1.)'msł.-ic picniądzt', metalJiczlłc 
sprzęty i ozdoby WSChOlłui(:j roboty, klÓl'C nicinal'zćj 
do nas przyszły, jak drorrą 
aminny toWal'ÓW i han- 
dlu. liul)iec zagraniczny, miał w Litwie wszdlią sw 0- 
bo(lę i osoba jego h)'ła niet.ykalną; a t)'lłio w I'oku 
11:;8, Litwini napadli n3 łmpców Brt'meIlskicll, bio- 
rąc ich za Duńskich rozhojników 1U00'skicb, i w 1'0- 
Jm 1205 obdarli ))Oselstwo Bislmpa Alberta, jadą('e 
do Księcia Polocl.ie
o 'Vlodzimierza, Uistoryk IIcu- 


r 


n 


....
>>>
823 


ryl. skIa(la tę ""inf na Uusinów j inne naro(l są- 
siedzkie Litwie 200), . zUIJcłnie bezzasadnie. 1\ 
. l\i'adziei zawsze w Litwie ))'Ia najwirkszym 
wystęIJI.icl1l. 'V StalIwie Lileu,skim IłOwiedziano: iż 
złQdzieja złapauer,o mi uczynJ;n, wojno mę('zyć jak 
się 1)O"oba, a \V IJodal
jacb i powie
ciach narodowych, 
złodzi('jami lłigdy nie 5q Litwini. lecz cudzoziem- 
cy 201). ł .il (art ;fftlił "ni'" IW 
j lil-ł i,lłl ;) I,j 'lucI ;nhł ,d'l 


.


 
I'" tlq 
 uu 
 i 'ł 
 i 


-ulIl (dl) 


WJ B I o R. "'-" 


'), ł s i )11 


- ,''td f u . .1 
...... 
Ir(llJ ffC1fn fi t Ił, 
,JWlihiory starożytne w I.iłwie, nOfoiily na sobie oechę 
właściwą lIarołlo\\'ą odróżniającą je 0(1 odzieiy in- 
Jł)'c11 lndów sąsiedzliich. Dziewice nosiły I'óżnobar
 
,ule płócienne odzicnic 202), a im wir-i
(
 która 
,,-dziewała l1a się różno-I.olorowy('h i różno-ksztalhl)'ch 
Sil I. if.ń, tpn j(:j uhior J)
'ł wykwint!Jiejszym" Glowy 
zdohiły kobićly płachtą zwaną 1Jlm'czille, która się 
slJinała 
Ja praw(:m ramieniu; ręce ul.rasz.ały braso- 
lr.tkami, szyję 1.00'alami i łańcuszkami, a włosy wslf- 
gami, szuurkami błyszczącemi i t. d. Na wierzchniej 
odzi('ży i na I'ękawacb wisiały maJcllliie 'vone
zki; 



OO) J)zil',je star. nar. Lit, Narb. III, str: 
:i:;-a:i7. h 
!lOI) 1'amit.- str. lS40 i lS4f. . 
. !lO
) Płc)rienka kolorowe i dziś m\jbardziej 
ą uiywam-, 
które IIsłł:pn,jąr cokolwit.'k w f'ienko
f'i f.'łbrYf'znym angit'l- 
skim i ł'o!'i!ll
-.iskim, przechodzą .1,. o dwadzieścia przynaj. 
mnił
 lu'occntów w trwałości i pit;kności, ( "-
>>>
824 


, 


"'H'('ZIll'(
m (lzit'wicc cllO
ziły ,1Iieinacz(
 po po(hvó- 
1'1.U i iuuydl lIłiejsca
h, jałt z zapaloną lłocbodnią, 
aby ich niewinność i cieniem podrjrzenia się lIie sł...- 
Jała 203), Zamężnc kładły na głowę zawój zwali y 
...4bylojme, a starc - czalłcczki. Mężczyźni nosi1i 1\0- 
szulę rozerzni{
tą lIa przodzie; spodnic wązkie, pod- 
\viązane u obówia, kaftan krótki, obcisły, zapinający się 
mnóstwem f
uzików; na wierzdl wdziewali barani ko- 
żuci), let.nią I)(H'ą włoscm zcwnątrz. Czapki robiły 
się z futcr i wojłolił'W, latem zaś kapelusze słomia- 
ne i z trzciny. Książęta ostatnich czasów samobytno- 
ści Litwy, lIa malowidłach wyobrażani bywają w wy- 
sol.ic1l, loonicznych czapload), nakształt. głowy C1I- 
krow(:j. Ubior godowy lH'zcdłOdził sul.ct'ssyjnie od 1)0- 
';olellia do łwlwlt'nia. . N
 'I)Oście} lIżpvały si

 mifk-. 
kic IUlszyste skóry dziloic" źwierząl., szczególniej nie- 
dźwicdzie, 'V ogólności l)owit'dzicć można, iż staro- 
ż)'tna odzież Litwinów, lIajwi{
cej ma l)odohi('IIstwa (lo 
Skandynawskiej 204). - ba ł II 
I U })I'uslticl) Litwinów, gdy dostatlli('mu gospo- 
darzowi urodził się syn; budowano IIIU osohny dom, 
albo zamek, który od imienia nowonul'odzoJł('go 
J)azywano. Ubodzy w dziei. urodzin sadzi1i drzcwo, 
))odług ł.t(JI'CrrO wzroslu, lic1.)'1i wick dziccięcia,. al- 
bo 110 ul.oiwzcuiu ł.ażdego rolou rzucali \V dzillplł
 
dl'zewa ..amień, i . u
('illiamieni oznaczuli lala czło- 
,jel.a. :\I',t.loi nał
jel'ały dzicci rozlllailcmi I'oś)inami, 
· o ł'I ,
 
l'i 'I' 'u.. 
!lO:i) Dzjp'.i(
 si"". mar. I,il., Narb, 'I'. ł, sh'. :;:;a. 
!lU4) 'I'.unż.' '1'. HI, sil". ali!l-;J41i. "'Oł

O..Jfł fam
>>>
· 325 


wlł"waly po urodzeniu w usta krol)lę pioluuowerro 
soku, wyciśnionerro między dw()ma kamił"lliami; pod- 
sh'zmaly włosy, i niemowlę 110jdały w kołysce zro- 
biOlu:j z kory drzewa 205)0 o onr.')')łntO"I 

..I... (:ol'1 fł'UJ il,; )fll" ... 'J
O«
 I iui'łrJł.I ih,'b 
-HM

- .' .J , 
-oh 'HID
irnf .BI h 

" 1I\:'ł'( J; .UIlr.10,," tft 
-WI'. 'I' 
u")( .1tI. E S Z fi. £ IW . £. yh:2't 
m: 
qi i(,,
'I'Hłn."lq inhlJi
1 ,. .t,inłofl ,h.łHJftaŚ i \ł,. 
'. 
eo. , . 
1I1f1'" \ O! .hi,ł..lll1h".T ,"'t') ; "u,,''''}I . mi 
I!
;.!iljtwjni.m}eli mi(
sz .ąJ,1ia t :ecll ro(b;ajó v: l) ld1tie- 
z clu'óstu, obmazane gliną; .2) zimllwe, I zarrł\'bione 
w ziemi, 11 I)(,duoża gór, na b..zega(
h rzek, w orr ól . 
ności w miejscacII suchych. Pośród pieczary rospa- 
laJo się ognisko; dym "'ycbodził przeze (h'zwi i okna; 
i 3), let."ie i zimowe razem, zwane J\Tumaj, które i 
dziś widzit'ć możmł w niektórych okolicach Litwy 
wtaśdwćj i Żmudzi. Numaj 206), budowały się od 
10 do 15 sążni wzdłuz, i od 5 do 6 w szerz, z bier- 
"iOII; dach był z jodłow(
 ,.00'y, jako najmnit
 nIe. 
gają(
t:j IlI'zypćulliowi pożaru, z wit'rzclm pol.rywala się 
JiOl'a słomą; olmo było jedno, a najwięc(;j - dwa; 
drzwi dwoje - małe dla wchO(Iu ludzi, a wieJJoie- 
dla \Vpęd1-,ania bydła, które podczas chIodllt;j POI'! 
micściło się w lrumacl.. Nade dl'zwiami wyrćłhy\Va- 
ly się maI.. ohvOl'y, dla wyjścia dymu i prz(
lmszcze- 
nia światła, te z wnętrza zasuwaly się d('szczułl..uni. 
ł.ośl'odl.u izhy 1\ 0 1»3110 jamę w rrłćłh l1a l)ółtul'U łoi. cia, 
.9, . ( . r,T .I'I "I:'ł n .1r.. ,,,,O ( Il! 
. f I" .rl ,. ,fi tu1 ..(I .UI'" fU...d) fłW
 

m» PI"CIIS. alt. G('sch.l
otzd,.1', I. str. 6:;. .'1 ,:tliJ" 

06) DziclUJik Warsziłwsl\i łU2H 1"0 N.,4.t, (O1!
>>>
326 


obąrrłą, lu). czworograuiastą, mającą 'v śr('llni(
y 
0100)0 cztel'cch łokci. Iłrzegi łt:; jamy wyścit'lano 
gładkim kamieniem, aby można było siedzieć; w ja- 
mie l'o1.lIiccano or,ień. 'V obszernyc
h lVltmacl" skła- 
dali Litwini i zboże. Okna Ilachmali IJrzezrocz)'stc- 
mi skórami, a poźnicti używali szkła. Kamienne do- 
DlY weszły w użyde w Litwie, mianowicie w lł rn - 
sar" i ŻlOlldzi, póinit
, r,dy Litwini przYIJah'zyli się 
budowlom Ni('IOCów i Rycel'zy Tcutońsltic'h 207). 
. Łaźnie były w Litwie w powszeclmćm nżydu. 
BOI;aci Jlldzie midi oddzirJne izby
 · zwane PiI"i." 
gdzie każc1rr,o dnia się 1IJ11Jwa1i 208)" .PI'osty Ind 
urządzał łaźnie w l)O(l-zicmiach, z }Jieclłmi zaimln-o- 
, . 
,vizowanemi z grudy kamirlli 209), -. Tat.ie pit'cc 
moina widzieć i dziś ,,, Litwie, IJa iPJJubi i Bia- 
łorusi, t. 
I 'tf6ł f( 
 . J ,. '} f 
-HN@.
 


o)id 


., ni 'II 


p o KAR 1ft T. 
)ł,:L.t.. 1. f I 

... 


ł I O. 
'11, b :uoi" 


, t · 


ł Ił. 11 
IUIlhlbiOn)'m pokarmem staro7.ytnydJ l.ih
inó\V hylo 
I. OIisI. ie mif80. O)WÓC1. [('go, używali wołowin\
 i świninf 
soloną luh w\
dzoną. Z ciasta robili r,arnl\i, zasus7.ali je, 
J;ładli tam mięso, owoct', zasklepiali także ciastem i go- 
. "..II I I J. 'op 11'11 tJ łt. 
i t i ' ' .' 

07) J)zie,je star. mir. Lit. Narh. T.III. 1111'. a4iS-a,iO. 

OH) (:bron. I'rus. Vushlll'g. p, Ul, I)' :ł. Jlist. Pl'IIs. 
St'lm'r.. P. ., p. 
O. 'r - -.. '," 

O!» Dzieje star. 
a
, Lit, Narb. T .111 str. ij
O. 
. .
>>>
327 


2 ' · '
') II I 
towali tO). OWO('o\V malo uzywali, Do l)otraw suto 
I 
zawsze kładli korzeui aromat)'czu)'ch 211). l)ij
'{lst\\'o 
ja" miętlz)' m\,:it'zyzuami, tal. mi rdzy loobietami było po- 
wszeclll1ćm 212). Od uajdawllit:jszycb czasów, Litwini 
umieli n siebie w domu wal'zyć ()iwo (1."t.
 213), 
miód-lłaslwjles 214), loobyle mlćloo zmięsza ue z cie- 
płą kl'wią źwiel'ząt, od "'órt
 otrzymywało moc 2t
). 
Ten ostatui nap'-'j, możl\a było l)ić tylko po poświę- 
1,,1, ,. . . 
cenili 216), 'Yszystkie mł(wjt', dla smaku zaprawiano 
I ' 
paclmącemi zioł
łllli 2 I 7). IAitwini i IAitcwki ()iIi 
f 
bal'dzo \Vide; UyccI'ze lUicczowi nie mogli się otltIzi- 
wić, jOli. jedna kol)ićta z SltdllWii w id. IH'zytoJllno- 

 
ści w)'pila cal
ł beczl.t
 l)iw" 218). li.'zyżaey zalllie- 
, 'I' \ I I . I.\: 
szka,,'szy w Prusiech, znaleźli Lam chleb upieczony 
lIajsmacznićj 219). I' Litwini zwykle pili z turzYl
b 
rogów i b..wolieb. w'muiemanin, iż ieb żadna zła siła 
.t 
oczarować .uie lJotrafi. Ilot;i te, w I)Óźui('jszym czasie 
I 
oprawiali w złoto lub srćln'o i ol.raszali drogiemi ka- 
. , '"
f;U''' 'I, IIf I l (o 
 .J. \'J.I.)CI'ł :1 1.11 ł:qP. U 
, 
 ..
 I ,iu 'łIf ... f ,in1 :ł: i : i
1fI 
.i 
"O) Ilist. Pol.ntugosza 'r. I, I,
.X, sf,r.łł1. .1 o, 

łł) Chron. 1).'lIs. Dusblll'g, P. III, p. 69. - PI'ells. 
(:hron. Lllt'. J)a'\'id. 8, f, p. 82-8:,-.\lt. und nerl. Preus. 
Hal'tlm. p. ł 9.1ł. . 
2-12) Alt. nnd lIeII. PrrlIs. Hartkn. !Itr. ł98. T (Oałł 

ł:;) DZieje sbw. nRI', I,il. Nal'h. 'I'. In, str. aa2. 
 
I 1H4) ł'1"etls. ChJ'on. I,ue. Davi(ł. 1', I, str. 31. I 'I IłO 

ła) De situ Dart. Adam. Dren,en. str. 
21. . .tliJ 1 ill 
. (} t 10(. 
2'16) ClwntI. Prus, DlIsbur
. P. III, p,
. n - 

ł7) (.esch. Premio V
jgt. T, I, sl.r. a60. lAT . 
'l'18) _-Ut. Ulld nell. Prens Hal'łlm, str. ł98. fUg 

ł9) Dzit'je stal'. nal', Lit. Narb. T. lU, sir. a
!l.o
>>>
:128 


mieniami, 1)
zt'cl.lf)wnją(' od pokolenia (lo ł)o'.olrnia. 
MetaJlowf' czasze robili taJ.żł' w Jiszl:łł 
ic l'ogów 20). 
l' .\ II '.11 H IIi ł'"lł I " 
(101 '11 ;uII;ł',itl'I' __

. 
 1m "hli... ,i 
i ,liJ ł Ih Ul' I bO (tU
 III' rad I 
ł ł \1\ G O Ś U I IW IW O , u. I ,j .. 
"' q I IJ" allil' 
e- (t. ł C ,\i ).\'\ 
mil ł · i' 
ościnność uajltierwszą zawsze lłyło cnotą 11 na- 
szych ojców 221). I\lokoJwick, rodak, czy t'udzozie- 
mice, IIl'zybył do bi(:dn{j chatJ;i, nic pall'Zallo; hyt go- 
ści


, to 
\os
'ć, :łby go I)l'zyjęto najmil.:j, .J..śli l)rzy- 
były I gość, umiał nazwać po imicniu rrospodarza; 1)0- 
czytywano go za zwiastuna szczrścia i dol,r{j \\'ł'Ó- 
zl)y 222). ,GosIJodyni . przynosiła wody dJa umycia 
ł I !.I-, 
nóg 223), a połt:m młsf.{'lłOwala łI('zta: rrOSl)()darz, 
gospod)'lli, s
'nowic i có"'.i -IJiIi za zdrowic (
ośda, 
'. b t 1 . . , III'". . d I ' 1 11 
ktory y o lowlązan)'lll lm: wzaJt'mmc o .az. erro z 0- 
sólma 224). J('ś1i gościa ob.'ażullo w dumII; ('ala wi- 
/" 
na sl)adala na goslwdal'za, 225), i Oll olJOwhłzall)'ln 
mścić się za zniewagf, urz
'lliollą przy))yłł'mn człowic- 
kowi. Posłowie, nawet od WI'OgÓW, h)'li nictyl,&łhł)'mi, 
i ich osoby, poczytywały sir za świrte. (t 
II ł 
,J..('I Al ".fI H 
220) Tamie str, 
a6, I Ił. , t 
 
22ł) De situ Dau. Ad. Bremea. str. 227.-Cbron, . Prus. 
Dusb. P. III, p. a.-Preus, Cbron. Luc. David ll. I, I)' ł4a.- 
Bist. Litv. I'
jalow. Iks. II, str. ł9.. .n...-I &I Ił (f ł 
""2) Dzieje star. 'l' r'.tJt. 'arb. 'f. Uf, str, a54. 
""5) Tamże. ..."'''' I ...., Ił aj \ '\ 
"
4) Chrou. Prus. ()lIslł. P. III, str. a. . ( I 
""5) O I.it. )oLl'rawach (:zat'liieffo 'I'. II, liiI'. 1'19, 


ilU 


i)iło 


'. 


..........
>>>
, 




s
6
W
 


F:ROSTEGO LITEW'SJtI:EGO LUDU. 


41 


I, 


"
>>>
4 


ł 
 
I 
J: 0"'- "" 
 -,..,. 'O '!'
 .....'i=I 
. 



 


"
>>>
33
 


:Uf') IPla IJozb
'('ia sir Iwttll'u. wą('laają po c1(1J'
'ty z P 
JUi\'dzy paJeó w nożn)'('lt. . cu....!t " tł.'" PtJ: K..łf.n"'
łl 
-r.lfi 0(1 f'('
','y. ]{'cZ:ł sit, ffOl'zal"ą' zmit's1.allą z soki{'JU 
, 
mróWCZUIl)'lU, °:111'1 Ih
")I".ł. fUl 
1"'ę"'OIf i .n:1f., 
 Uf1 
I Il,ił 
fbu", nśmiN'zajił. lH'z)"I.ladając z "icllią o
 
sh'óżnoś('ią ,J.OI'ę lił'lIsz
"II
' ("
l'm'!Jilit' j. i 
3. rn'lfl
 "oJ 
liu\ Od gWllltQIVJtl/dł bieguIle!; , daj;, I)ić tle"o". z jal
od 
SUSZOll)'C II bOl'ówt'li. pospoJh'ie' zwan
"dl', C
(""lIit
tm&i 
(mit'llllles). 227). I łlfI
 
. \\ 0,11"" JeśJi powicrze1mit' znaJd t(;j ł'ltorf.b
" le- 
niw.... sit, wysllmją, dają pi('" sta..y luió(l mlt'gl'zany, 
al.,o I'Z(' l) ę warzoną w "odzie :-ohu]zit'łłlIĆj. ttO 
(;tUuJI'elU? po\Vicl'u'ho\VIH(, zal)fIJ)i('l
aji(f
 daIszemq , 
R
b'łq""ł: ł\i'" .\,,1 t: \
1\1\"R 
, l 


i) "R. 1). "
"r'D;cz: nulj oSłlh1iwsz
" ln'z
jiu
ieJ, III'ZY- 
j
t'llawszy do I1IY:Jl;'t!,
lrirf/(J "('f/;"'I'IIIII ('t) ("
SI.lIjął'ł'C'łI na 
ZlIJlldzi w dohraeh Abe';,,;e, tnm lIal)iwSZl si(,1 do s
 la i 
willa i wódki, a Ilot..... 7
jiłdłszl ze SlIIiłliiclII tuszouł
,i ka- 
(1111'1)", ziłt'horował lIa krwaw'ł d
-;u"Ył::' Od t{oj 1U00'h
 ")- 
kurowała G'0 prosta kol)it;ta esscJl('
.ią nmt'lIOIUOI"ową. I łł O _ 
Jliew..ż .f'ffO lf'kłłl'S twa f'IIdo,nle "idziałelł1 slilltki; 0l)iszt,i 
III sposł.h rohienia rOJl(
{
o. Zcb,'ane 3...z
"b.\ "",r.I,oIllOl".'I 
(1III1,UII; re$), SIISZą sił: w l,ił'f'lI, WpIlSZOlIf
 Huliił na pl'osZf'k. 


'pią do Jmlclek, i nalawszy In'ostą gorzałk.\ w
'slawllj.\ na 
,,'oiłt'e, lub tl'Z)'Ilłają w lUiel'nem cieplt' pok
jowćllł. - 'f'Ćj 
t'sselU
)-i. uip' ają dla Jlłał
"t'h d1.iet'i d
-aJ'
";! ciCI"piącyclł, 
po f20 i wił:eć,j kl'opel, din siblycb c/tlO/JflIlI lIi) 11'Z('t.
ił;j 
f'zc: ści kieli szk.. z wódką pl'oslą, '1'0 lekar Sh1 o niC'd
-' lIi(
 
t
h
'hia skutku w najokropnićjsz
"ch knvim"
'eh (lyarpU'h, i 
Dłożna olle znalt'śf u kaideG'o dobrt'c'o.obp1'att'la, li I OJ" 
rlha o pomyśln ośc 8\1'oich wie
lIiaków. Z
"('Z
'łb
"1I1 il'h
" ))0 

1'0,J,t!I."tłch zostało zaprowndzone na ra11l1l('1, kaidcC'fI f.i..,.- 
piąeego. .. 
(R«: lio l)islł1 Dominika Jucewil'za). 


"6 


"
>>>
, 


:.J36 


jfU sz(')"zenin się, oJ;Jadając świf'żym krowiem łajnem; 
\vcwnq1a'z zaś dają enemę z bnrakow('go ro!!!oln: 'rin! 
Jł1',j JJI'ft'wienie ł':.łollków 1(,f'zą, okładając pilowina- 
mi z rorru, i nosząc na ptlcach l'or,O\ve olH'ą('zki. 
, lrl' fbu:;acll, pIukają zęby cielJ!t;m piwem, r,o- 
towalu
m z chr.zancm. Y' '11"""1,( "'10,1, ł i"
IIII
;IIIt' 
,..
" 8tJ'll,py 'Ila:głowic,' łf'czą sir bardzo skuteczni(', 
smarując je starym sadlem zmirsztn,'m z mozgiem 
sowim. .(t'

 

"u
\ ",,, 
, 
"łł Od pOtlermullia się, dają pu
 ziele D:.ieu'ięćsil, 
albo lJiłowillY z miedzi, w wód(
c lub \vpdzie, .; "in 
Opatlllieltie macicy, leczą brzozowe mi \vannami 
lub m
'
lancmi ."d"łlt
1 " n'I,c.d ,
,,')i"',(J'ł 
""''t\\'''\
\ ' 
llubal.i z zołądka wyp\'dzają, tlaj
łc pić nasienie 
z C y lW
H'II, luh mlc:ko gotowanc z (lzicO'cie . ( _.,
, 
.. ... 'L. '..'0 11
 "'. (J. \. 
 
mi " I llóźc lcczą ol.ładłjąc bolące mkjsce sinim pa
 
.F
('l:
m
' od cukru i zasypując błf'jwasem tłuczonym:' 
-;ł I ) d l . . . r' II 
o czas ::.apa ('lila OCZ", lJl'zennw
"ą J e zr'oc a- 
-, FI " 
 OJ I 
ną wodą, zmięsz.
.łłą z trzecią częśdą wódł.i, lnb I'rzy- 
kla(lają wypaloną gliną ut.artą na l'
'oszeł. i rozrobio- 
) t b . ) 1. \ . '1. IIml Ul '1/'01 d., ł//I' III 
ną na l' as er \V Ja J\n J
'JJia. - . , 
:r' 'liII "" ",,\) 
8n, Od szkro{ul dzieci leczą, daj
łc pić korę dębową 
warzoną w wodzie, albo kawę z żoł
'dzi, bez. mlćka 
. I" II 
U1,"" ,(, d.
Ia;łt,I' II. ł.""
\11 ,i
II''j .. 
LI CU.1 II. e\t\.. II I 
lIli 1111, .1')1, Id i:'-",i H i łt
 U( 
.;ill Odm.'oŻOlte członki leczą, kłatlnąc je \V wodę 
zimną, lub w kwts bUl'akowy posolony zimny, i 
. d, 
' t d .. t d o 8"'IC f.ł., \I
I"Ił
ł\. II 'hl II, "nsm" 
I .. , I ,. "..1 . _, 
 I 

. itR . 
 '),,. f1-f. o lU Thlf\łł o fin' 



 (I
 1101 ""tl\l'ł'

 
. .. (lr.
'UU'l 
f II'" ""'łuL 
irn"'
'lfł m..i'I(l.I'IR),' 


'''' , '' hi " 
. .
>>>
331 
. "1 ),fa . , I.JiJ fi. ARII'I' W& , I' 

 t .,,1 ',1 "I t) dla ul r. 'U "t '
,n
u' 


-"X 10 ',
 Jł f 
B7d1a I Inu,.eJ. 40...0",,)'..1. .
.łer.ąt. 
xl" "I,ft flł 
eo-". . T..., Ot " 
lIfI1I .' I I II ,r 
.

la l
śn' ('rzcl1ia prró1nćj zO'ia:?1 bydla, używają 
następnego It'lial'stwa: bierze się m'lki żyłnit:j rra..nCJ 
t..zy, dziCt

iu b..zozow('go rrm'uh'c j('(lcu, Im..zycII ja,j 
IJi\.
tnaśd(', śledzi sztuk piętnaście, czosnku rrł()wck 
sztuk łhnulzieścia, soli kudumnćj pół kwa..t)', Wł. I.i 
- .. 
kwat('l'
i t..zy, . rulta
.bal'lIl1l ćwie..... !uuta. s..lćl...y i 
sia....i 1)0 tny łóty; salćh'a, sia..ka i St)I h'ą się na 
]1"051.('10, To wszyslko ..azem zmifszawszy, robią się 
I 
gaiki widlwści o..zedla włosl,ił'rro i IW jt'łhll:j daje się 
z..ana ))YłUU, Il1łłllllpn lJO pół a nawet i po h'zecićj 
cz\.'ści: n..wszy t.o Ieloarshvo. nie t.I'zeba lJl'ędko poić 
I'y,lła, ale w godzin tny Jub cztć..y. '1'0 si powtarza 
, 
 
dopóty, nim z.\raza nic minie 228). I - t 
, ł.
J '.11 rn III lurn. 
 


, t q 1 


i. 11 ,

 


II. 


q,q,S) "Źwit'rzęta zaw!;ze kitru,ią sił: in!ltynktt'm, ttrł0 
uzywają co im ,i,
st Zdl'OWO, stąd lIU1ie IIJ'zychodzi położyć 
IIwal:'C: z.unilcz.m;, Ilne z wszystkich naturalistów, a może 
i nil',,,'iadomą. Wszystkie iwierzc:ta żywOI'Otlne, po pOI'odze- 
ni". z,la,lają miejsce w kt,II',;m b)'. Ilłód obwinięty. 
 lIaj- 
więksuł (
hciwością. (Iospodynie dobre ,(a moźe przesądne 
ł
'I"o), I)iluują. ż('hy krowy Wlt!ieloue, uie zj.u.1ały miejsca 
:O;WI'3'f), odhic.-aj'ł one i ('how.tją po,1 gnojem. Za ln'z
-czy- 
, n,: t('3'O IiImłm!, ie .1('ślihy kl'owa zj.,dla mit'jst,t'; 1)6 odlą- 
ł'zl'ni" \\ jęt! lub z.arzui'.'ciu cielc:,'ia. mlćlia nie da, i takie 
mlćko ma mi,
ć hm'dzo mało śmit'ł;my. IHat'ze zaś, owce 
iliozy, r."dlby jaliim 1"'z
'I'adliiI'UI nie zjadly mit'js,'.,; ..ie 
hC:tł,! lubi,! S\HC'0 1)lmlu do taliiec-o stOpIli", źe .Iawet po- 
, u 43 J
>>>
" 


ass 


" 


J.aINł1 b)'(no, szcz('góluićj młodc, J)
''''a (Iręczoue 
od 1'obul.Jnł' zll,
j(luj:tcy('h się ł)(ld sl.órą Jla rrrzhi('cie, 
v,ruho
('i IH\lra malt'l
o, a długości cala, ..OłOł'łl Ol'ze- 
. dIQw('(
o. 'fe l'olml.i pospólstwo nasze nazywa 'll1lk- 
S';,(
:'l',
. "Tydsl.ają j(' p:,lcami wtNłc1.as, gdy już- w s' '- 
ł . I . t - " r . ,. . t 
I " &I 
.'ze zro mt S(I 11(' o wory, )'CISIłI\' c I1IU'jSC(!, zama
 
, l , I b l . . I ".l'" lł'l 'lI q1 ł r'.,n 
ZUją o IWą u (1.wgc'U'1ll 1I'1.ozowym. u 
fI'l limItom tlflli1l.l
';,(
i(l li,ll'm mule rfllJ(;I'zki. la lil(ji'c 
. 1 .'.( l. l II .. , I J . 
(,liUIt (
lq tJ iII fi f/m'( u; nwzlla ,)(' IHlzn:w z iaS'1. u I 
. . ,. . '1 Dl . . I I ' 
l.rztuszcJlIa SIę Z\\'Icrzęcla. ił nmOl'7.eUJa 1(: I, (ają' 
I . _ _ .. t . 
.uII)1I1011 nuczollY na proszck z wiJlrotwym obro1d('ł1ł 
, I' ił' łUI;,h. ; I". ni 0(1 .,(,I.i 
Z III lęSZ,łII)' , ' 
to IJl!w z !J, clł'orob.
 · wspólna 
by(lłn rOffąt
nlli i ko- 
. , u' 
)Jiom. Jrst to uahl'zmialośl
 1)Ollłuv,owata llOllobu:\ do 
, 1 ...1 . ł .. 1 . ) . 1. I ' dl 
ner a, Z!lajl nj.łca SIę w pa(
 I\Vllła(' l l OhO o gar a 
źwił'rzótt.' Uy.Ue dOtl.lliullc Iq dUlrol)q, I.ładnie się i 
ł.II'1.a po I ziemi. ' nla 1.apohid('nia złym s}mllw1I1,' I)(,
I 
) . I ' ł ' , I J ,. d 1 '1. .. 
"'Z(' ta namacawszy 'na Jl'znlla ose. 'u i IW ,ląc Ił.a
 
tm:m szydlem, a lłOtc'm I)ędzać do zm ' o\vóu' a, 
Ollęeie, dUlI'oha bardzo niebeśl,i('('zna. ho wkró
 
fI.im ('zasie (I śmierć })rz1'llrawują('e źwi('l"zrta dl
- 
. ' , 
Iłłllwe. ""i('śniaI'Y lIasi mni('m:'j:h iż J,)'(U\'la ( - 
'I .1 
st.aj.} Od\'Cła 110 Jlółkni.ęciu zieloncgo lmjąka. Zara-_ 
.nq ".I c, !t, tklb ..iII ,bo Ił -tli ,''o ;'...., ol II Ił" 
n u 
 . łłiol .i J . f J,ił.: łd', . "iII II I "I .ł , 
'\ . .. 
karulU nil' d..dzą i do siC'bie nip IH'Z
'puszI'Z'ł: ..It' lu:dą IIni. 
,. . . ł ' I ' ' I . t ' 
kac I (
 mozlla od " aSlu'rro potolllshnl. ,\ W 1'( ZI o 1"'- 
SI,ólshvO, lIieoświtcclli Rusii,'i. że ta jest j('d
'm' l)I'zl,'zl- 
. ., . .1' ". b II t I b . 'I 
va lIJt'na\\'ISCI 
z«:sto w}ual'ZaJąc('J SIc.; w J' ł: ilC I, OS? 1- 
"ie 
\' O
\.I'iU'''.'' 
 ".... iJ p4f ' 

o . I i I f l, "....,111 .':J
"" . dlll l ci 
(R«:li4Ipi.s
1I D. Jncewit'7.a). I 


I 
, 


, I
>>>
339 


dzaj
ł tc:j cllOroltit' w}t'wając w rral'(1ło iwierzętom po 
. kilka ł

H'lłków k waśu('C'o mlćloa. " 'if'l'!" ,u')i,, 
'rą.
llC:;, cllol'oba kmisl.a, UicJH'śpieczI
a, dotknio- 
uY.Jlią, gl'zebic ziemię, 
ładllie sit, i tcu'za.. 
 "-icśuia- 
eJ nasi I(
('zą od 'V ąsacza, rozl'zynając koniec' 0rr o - 
Il
ł źwiel'zęcin. ::'
),)'II.. ."1t1C1Jł1fd
 
4JU cl"ł.,."ilh'j'lh
 
0"/"1 1 (11 ,kmiski, . Jeczy się stawicni('m po szyję 
w wodzie iwiel'zęcii" fll'Z(,Z k wa(h'alls lub wh'cej, a 
IlUt(:m lłl'7.)'\\ iązuj.!C d.. 0Goua jakiiwiwiek ciężar Iłl). 
łłl'ylą
 01
.'onUlą łłl'óżlHł.' Tak ZalH'zężonego I 0łJonełłl 
tyllitł 'wuia lłędzają całą godziur. .. J inllt ł'! I 11. ęuil 
t IJ!/l'!llllvi(!a, lt
czy sif wlanit'm w gardło koniowi 
oliwy zmięs7.an(1 z żabią ila'ą ('zJIi sla'z('kcłlui. ił jt'- 
śli ich uie ma, to z gtolVac'Zllllti, ,t. j. mlOłI(,IlIi żab- 
l.ó.łlui.. i(UUfOd,,,, ..ul"'
\L'
 II' {I' ."",,\\
\\\\', \ 
ł
(.UI'
 
. . Otl'/,,'o...t?/. wszystJ.io domowe 'iwit'rzęta leczą 
misi \\'iCŚQi
u
y ł łlłlywaj.!c je wo(hł warzolłą z tJtu- 
lIi('m, luh lą w I.tórtj WIJrzód pl'osięLa były kąpane, 
,.Ii ..
leJlotę b!/ll/.qt,.. let'zą dmuchając PI'Z('Z ł)iól:ko 
W oko bolące skó.'ę wrża sh..'hł na I'rusz('k i zmię- 
szaną z imbierf'm, goźtlzilialJli i cula'('m 229). ' I'" 
_..
 JJ'
iu!/m krowom, lJł:lwJ" C'f,(l.sem od tll;lltrłt 
l"b 'lIIi/f/oci, cyc/i.;; I.itewscy wi('śniacy Ił'czą one 
'łlu,rując masłem świeżym, lub st.:łrym sadlt'm..' lU 
'fil 1J1t1t!/Iit.!c. są robaki d.'ę(
zą('e ow('(I: leczą od nich 
dając l)ić wodr zmięszaną z nUtką 'wlJolmą. f)oil'{
 Je1'. 
litlSZl'l kml.dd leczy się' jagodami jlldłollll'łl sau!i-- 
1;«. I)odallt'mi w obrolm. 
 l! 'I i.'''J'Jł II
. 


. 


!l.!l.9) (R-:kolłislU D. dm)" 


IIIR (..
:..
>>>
, 


340 


0'1 Zakończymy ten 81'L)'knl slowami Doinillika Ju- 
cc\"icza , w}'l'ażająccnai sposoby leczeniił. 'horób . . 
psów. 230). 'I 'Ii'ł' ni, Ul . ł 11'1 '
r \\ 
"To źwierzę (pies) zasłllrruje ze wszech miar na 
JIOSZę ))aczność: ))I'oui lias samycb 0(1 lIi'przyjaciół 
zdradliwy Cli, lIaszę chudobę, st.rzeŻe 0(1 złodzil'jów i 
domy nasze, trzody mI wiJIoa, robi nam l'ozlllaitc ra-, 
ritates pl'zez swoje sztlll.i lu'otoclnvilue i lJł'zy my-', 

li\Vstwie:' J.,łI' ł _l 0\ I ".ł 
"JaJ; tyUw szczeni V urOllzi się z doln'eg-o ffabm- 
Im, Iliłtyclnniast one nasi Zfbo - P'I'ze.j(((lli IIllśliwi, 
pr
yjmują 0(1 matM, tak, :id,)' mlćlm snld nie l;os1.l0- 
walo i otldają mamce, to jest., dl'ngićj suce. Pies f.
'nł 
sposobem llOdowaoy ma mieć uieposI)olite 
'lł/
i('t
tlllll, 

ł mo:i(
 i illgeltillm. T(!rro SI)Osobu wychowaniu psów 
używają Anclicy, mam o tćm upewnicnie sameffo J. Ii. 
l\lści; al
 bo tcż psy angiels1ie są najlepsze, Psy naj. - 
bardziej napastujące choroby są Slilw!/tJI'z i 
Vf),'ulc;':SlIa. 
Od pit:nvsz('go Rllstici nasi, Jcczą, dając iW,ierzt'du' 
]}oUmąć jajko kurze, a od (h'ugirj clu'ollią nastrplI)'W 
sposollem: I 1 " ""I HIł 
""ł )rz}'cz)'ną 1tOsaci cz 'lł?/ jest lIiesb'awność vłlll
o za- 
Jmdanie żołądka, to l}(whodzi . z pokal'mów klt'jliidl 
tłustych, otl tłuczy niepal'zOIu:j . ale SUI'O\VO dawłHu;j 
i tym pOtloJmyrh rzcczy. Same l)sy pokazują j:łk im 
są szkodliwe lłOkal'my ci
'żl\ie, :I.ietly prz('d sJoł:t .it
- 
(b;ą h'awf, bo l}ies tlli" l'it'żlwśl'i Ilowil'łI'za, nie 1110- 
g
ł(
 trawić lłOli..rmn, czuje ocir
..łość i IIOżpva tra.. 



:)O) 1'muie, 


0(..... ,(1 P...i'!,hI18J (


 


. 
,
>>>
841 


... 


Wf, allY rozwoluić . sobi'O źoł
ł(lck; dla teffoż to IW.. 
,,'imlaj i ł: "bftlz;e (lt!.'1::wz, psy trllwę je(lzlf, H 
.Jeśliby 1"0 postrze(
ł, że pics ma uosacizu
" łI'ze.. 
ba mil llawać siarkę tak przygotowaną: _ UUZIł&łlić 
.kawal sł,aJi u
Hł żal'clII do czcl'\voI)QśCi l ImciCl'aó 
sia..łią 1)0 ((
 stali. rozlłalO1Il
, takowa siłwha osl.ro.. 
ballu ze s'taJi daju si

 I)SII: w jadle z dodnnit'm posie- 
kam'j świuit;j szczcduy dolll'Q szczyptę i t)'lcż l'ośli- 
"Y ,\'kl'zY}J1t sllszou('ł
o lIa 1)J'os
ek. Ilośliuę tę uasi 
liłuiot.liflwie zowią t
ll1łlllA'Z(
Zf'm,' 'Uf'I.!d .. d, 'i' . I 
.. "'ś,'ieklizllU., Tl-j t'lIOI'ob)', są lU'ZY('Z)'UY ul.ą- 
sz('uie lIsa wśdeklcgo, da wanie psóm (}OIU\l'UllłW go': 
I'ą('yrh, dozw
łJnuie (fl'yd('nia kości tward
'('h; bo 
Jwl.army ł
flrące i kości twarde, psują PSlłUl zęb)':' a 
h'u 11tH jest JII'Z)'CZ
'Jłą wŚdeklizny. Posh'z('rrłsz)' I)sa 
i(. IIIU się wściekać; a można go poznać po .niniv 
nit'sI'ClliCljn(ij,oczal'll li r,,'ią lHłllierrł)'('h,l'o r.łosi(, W !'Izrze"" 
lilłlli.. zmieuioll)'IU, i liicdy się oJ)awia wody:' "'ie.. 

lIiaU'y I.itc\Vsc)', 1('('zą (Ill tćj CbOł'olłY. dnjąo we.. 
Wlliłh'Z startą lmtjówkę, lub muchę klfllt(t:I'!/dę, ..Iiam 

ide bab/.
 'Ił'udlftl' i sh'zcgą aby nic Iłci
"ł I tłoll,q, 
I 
-,.t lWI J.r '.im · -{"{:\. mt')l ...
 \b.. """'q 

"' f:!!lłIDł..
 .- '.. 
II'U łf ' I
I .D "ł'łln 
L E K 4. R S 
 ,t: ,
 S T 
 P A T I f.: SI 
 E. d ;m 
"tli h," 
. 

 
,1/.'" IIfłłh
. t \ 'ił.- 
, lł'lIIlalł';mł;(, fi:bl'Y, 'Vi('
lłiacy J.itcwscy 1('.
7.łł od 
ł'ćhl'Y IIJ'ZCZ ZiUn
n\jalli(', nast(Jlm)"Ul sposol)cm: N
.. 
li.. ' , , "YIJisllją ltistOl'yjłł chol'oby tal.im IIOI'ządldcm: 
t:hOl'Y iJuic (UJI,) Jan,
>>>
3.42 


ł)11 .,ł Syu (III).) :\ullY i Józ('fa. U[Ol su, .d 
l\1a la\ Otl UI'otlz(
uia 30" 
\;\,' .. ;ł;t ' 
\ 
tri) . Chory lIa febrę tl'Zęsącą. 11«( o(il ,dit
?t 
ill ('
tlJ Od zaczęcia cltOl'oby, IIply m łł tl(1ziell (lub 

JIi' ,i ,,. l\liał paroksyzmów 6. i t. d" więCłm. 'n 
-u I, 'VY}Jisawszy tę histol'yjłh J. lII'z)'mtją trzy ",101'0- 
śle wi(
rzbowe (bll'lttlis),. dwól('I.lłi(', 
I 'V dniu pOI;o" 
duym Iłl"zy zcu
ltodzie słońca, stawłlją na(ł wodą trzy.. 
DH\iąc w I'ęlat lew
'1łl lałOl"oś)('
. (
zyta.ią 11O[(;m hisł.o- 
I"yjił choroby, a przJszr.tUszy do sMw: ",mittl '1((:"fI- 
IiS!/Zł/l'ł'W" k31'Jmjił id. )iczbę iii' h'rrol'ocznpn I\olall- 
Im latol'ośli, 1'0 sir l)owtarza h'zy razy" Ucirłe ko- 
liudm tCI;oroczlle rZllcają do wo,l)', a lH'zcszłoroczuc, 
"'I'ó.'iwszy do (10mu. paJą. 1'1 Ił t' ..' lU" 1n'1I1' 'I 
.. ' III "- 
(I Otl.l"'z,lęlmitII;ll, I(
('
ą, oła'rzajił'
 .
l"II'('r.o ",Jo- 
sem h'l;o źwierzrch,. lub człowieha, IitVł'y 
I.al się 
prz)'.
zyną prz('I\
kllicnja. 'n f1I I r.t ih,. ,
n I II a- 
-".i .'t'śli - IwlJi,:ttt bJ'ze'łlł;e""a
 In"osi o rzecz jaką: 
uie wojno jćj o In\ 3wiać, ł;dyż w I)rzedwuym razie, 
. I 
szczlu'y zja(II)'by tę rzecz, 1 .')
J;lI\:\'" h, J ",.t",t" , 
.JJ I l'oczlfWk Ill,ll11f!/kólł', ni\si wi('ślliacy mI t..r. o wy- 
pr.owadzają: j('śłi kllJ)it:la hl'z('mielllHł sYt)ia na ta- 
ł;ic:m mi"jsclł, I
dzie księży(
 I'ZłI(,il swoje lłl'omiellic 
Ila hrzllt'h ś )iłłC(
', )łod więc jej P(' VII" zostall!c lu- 
na I)' hi ('111. 
S:/itn'luf!/"a i lil'1I1J.- Od I
','JI "horo)) ma bronić 
dzi('ci sznlll'('k Wl.łniauy'"z('rwon('r,:o koloru, zawiązali Y 
iii' sz
'i. "'(
r.o śrtldlm używają o
1 flHxii i (
I'IH'zoł,'nv. 
;111 : 1',wwl'Y llt1llskó/'lle leczą tak: OSoJ)3 l)osiadi,jił ca I 
, ILIIL (.11") .ji,i.i r UIID 
. -
>>>
343 


s('
refa 'lcJmrskie, dotJ'ka si\
 palcami trupi(:j r.łnwy, i 
niemi lutłl:m Ol)rowadza l.iJlm razy 01\010 tumUJ'u. 
IltII :;f,,,jw, 1Iśmit'I'za sir pudluI;' IUnit'miUlia na- 
szego ludu, dotyk:.jąc' Z'łh truIJi, do l.{'hu boJi}Ce
o. 2;1 ł 
. 
Zm'uza byt//fca.' dJa zapoltieŻenia szerzeniu si\' 
jej, ush'z
'r.ają nnżlrami liawalt'k ucha )t""ł"ITo, 1.la- 
dUi} te '.awałki do I'0J(:wall('go cz)'slt'r,'o rral'nłoa, 11- 
mi('sZ(
zaji!C (
llzic w kądc domll sloryl.pn, tak, alt)' 
nilot rro nie znaJazł, 'IWÓf'z sam('rro kll'tr)" to podłO- 
wał. 'fo Ula I»ronić od zarazy J»pllęcej. Selil'ct It'lI, 
l)l',::!/.fi:;rdł (lo '1UlS Z ..ćJ'!,fil"yl, .fak lis. Bohomolec ll- 
l JelM ;((, 2;12), . ( . 1. ul I 
l""'lI'flłl'e '1111t:JiO, ma porłtodzić 
 !'itąd, iż jas)i(iJIii 
lata.iąe 1)011 Ju'zuehem '.rów, dut)'l.ają swrmi skrzy,lła- 
lIIi w
'mion -Ierzą w taJ.im razie krowy,. dając im 
l)jć ptllcwlą
 Wiu'zuną z liśc' jal'z\'binowych, 
olb 
..,)idO' 

:H) "Od boi u zębów i ofl z,Dicl",i'!ci(J, leczą nasi RlIs- 
tiei z"wiązlljąt
 okolo 'D,'IID;"iollego slIslawu, sZllIIrck wel- 
niilll)' pąsow
', thVtitlziestą siedmią \1'ł:zt'lkami powiązan
'. 
l'I'Z
.3'0t01v",ią ft'n lizn"rek ronfol'lim (?'!)!!.. )-Dziecię pićrw- 
sz
 łub ostatnie z J'odzeilstwa, bierze sznurek CZcl'wony, 
wcłuiau)', (łłllC'i na lokie(; Inb wił:c{.j, wiąże na nilll 
7 
Wt
zdl.ów i lit'zy te wł:zdki za jedllJ'lIl odd(
t'''Cłll, nie spo- 
1'01)(111 zW"t'zajnplI rat'how3uia, ale I,rzeciwnie po dziewięć, 
IIlt" tuk zacz Jua: H, U, 7, fi, ai do jedneffo, drugi raz 7.DOWU 
taliż
 za,'z
.m' i koiICZ
., na konit'e i tl'Zeci ItO dziewi-:ć, a to 
za jcdnnll oddł
t'ht
m. 1'ak pł"Zyr,otow.,"
 szum"ck, oł;l"l'cają 
rnzJ- tI.zv lub dziewi('ć około sllst.m'lI wvwiuionelJ'o -.::. Cu- 
.. Je.. tJ I" , 
downy lo SZIIUI'f'k. "- (Rt;ko)). n. JIIt'ewi,'za). " 
L 
2:;
) Powi;ul" ))olllinik .JII('ewiez w swoim rękopismif', 
dodaj.!,,: "a lliljpt'wnif'jszy i najlepszy jest sposob, jlłk t
.lko 
h
.tłlt
 I'adlli,
 0(1 zarazy, ewnłt'rnją r,o, jaką część znajdą 
zt')lsntą wewn'łll"Z, któl'a była PI"zyczyną 
lIlierci bydlt;cia,
>>>
- 


" 


" 


844 


i . t- Oli tĄlIsZlmia U'f ZUW , Z:łI113 W łaJą nasi wi(,Hllia..y 
'llast\
pncJUi słowami: Int .i. ";"1)11 1J1'
I.,tl ilu in 
-'Ul , ill itr"" I lim'olałt li,mlllf(1:
, Ił "łt\\\\'
 \n\\' 
. Ił, . o' 'ł. , (;iwac::.iu 11'in::.palas, I y to, JJl\nt ,. '. 
. I) , 
 
',ii' lIifl'ł
" Zwil!/tclck llldcli. 
',,, 'X. 
..1 l:a ,
a'Wa li(lJ'lIIw1i: l l 
Zalcziwt i l'alu, 'Lo " 

 ,p 
 
..... .Afim.k źUlldeli 
]\',t to (fos) łI1al'!/llillrli 


'- 



 


, 
.
 


li 


t. 


n 


f 


. . 


(I 


p o I) o I 8 Ił.. 11. 
. 
 
RI'ólu l)łolllienisl)', 
Gadzin lIanie, 
- 
Sl)ójl'z Ot
zl.i'
Jll, ;ł In "
.ł tI btlfl 'fil,J..l 
Z ltud t\V(;j )iOrony. 
.d \V ężów królu, I , 
Obierz żądło 
_ ",. i Od tego (t
j) hiellal.a, (hićdar7.łd), 
.. -,. Dl'ugi S}Josob Z
Jllawiania j('st. sło\\ami: ,pil 
"GAI If 
 
ł liuta. 'l'ota, dota, bas:. ał l/ k , l/(lyk
 'P'
!lli7 r.,il. 
. 
m 'Vyraz)' te, żadnego nie maj:łC(
 ling,,,-isty(:zncgo 
znaczenia, mają mieć moc JUagiczn:t lll'z('ciw ja(lowi 
węża, Trzeba zaś je wymawiać llalWZótl w tal.im 1)0- 
rządku jal. są napisane i w odwrótn!m t., j. zaczy- 
mljąc od cili s li i ł, d, Qaf ł\n , nim.. 'i 61 I 
P Y (l010-:"
 Ił) 61' . UI'ul'J"łbł,,, .rh . 
palą OlU; Im popiol, i dają Ił
'dlll ('alemu łł'1I lłOl)jol w wo- 
dzie ""-lri(
, a sftme b)'dle kopią w ohOl'zP ł'mlln'o
il'm, to 
hm odlJ'onić dalsze od zaraz,' 1łł00'o\n
j." r 
fi ,
 "I.. " 
 "II, 'it. I'JtJ.., ' 
lUf ił _H:

 ". 
, 
O(E- 
t_i .11btd' i'n.,llll ao 
 t s ł!;I tA 11fn'łł'J" hit'. ,s 


, 1«UI\O 


.,
 (\\, \\, 


f, 
i I ' 
l. 


f
 


, 
"" " 


mi . 
. 


b 


, ' 
.,.. 


" I " 
 'łJ ,. 
. 


f.
>>>
- , 


, 


STA1T DZISIEJSZY 


ROLNIł
T'W" I GO
POD."R
TW." W LITWIB o 


t 


Ał
>>>
c: 1,[.4,.. 


1'1 


CI'. ł J 


,.. 


, 


l' n I 


.. 


\ 


" 


.
>>>
Vł 
o.ffł . 
 
. nO! ł n\' 
, 
 

 " ł « 
. 
.d .-łł 
. , I 4ł
" t I 
I 


(f"n \,. 
.61. 
3łJh ,; Iq) oj 
ł' lisi Ol II (11'"1. 
:tł , ,(
n 0Jt 
ii 4ł 'II J 


'. 
I 'b d.. ł 
, .. ...,. 
-;1..\ ł A '\t " \a, " 
i ""I,II.q,. {nJ J .,illh ""Hsi'łn.$ _",Ul ,\\ \ f\. 
31i H 'num 
u. . JR
 lU; u 
 f! t'4 lo.ufll m '1) t'\' l 

 .nt ''Ił " , . T '" IW D III .. S I E .. S ż... b u I 
i
b' 
, - 
xi _ B.JDI
.-ft I go.pod......t... W' "'łtwł
. '('ł; 
, 
,..dub.,i .;.11 u 'łui'.iJ .. ja ,I 'i nb 
· -o1DGi. ' 

 J inlJ . j " łG1ł
 ' 'Ul 
"O'ospodarstwo i rolnictwo w ogólności we wszyst 
kich zieJI}iach zamieszkanych dziś przez lud szczepu 
Litewskiego,. to jest w Litwie właściwej (gubernie 
1Pile,'iska. Grodzieńska, połowa Augustowskiej, trakt 
. , 
Zapuszczaltski) Zmudzi, P'I'usieclt, (obwod ltlemelski. 
v. Ełajpedzki, Gumbb'islii, Ii.,'ólewiecki), i w linr- 
Jandyi, w dość dobrym znajdują się stanie. Byt też 
włościall wszę(lzie jeśli nie twitnący, to przynaj- 
mniej pomyślny, wyjąwszy małą liczbę wieśniaków 
którym niebo pI'zeznaczyło niegodnych imienia ludzi 
właścicieli. I . "b . II ul 'fi "lIII 
" 
Pr,lI,.,y, pod względem udoskonalonego gospodar- 
stwa, pierwsze trzymają miejsce, drugie Żm:uilź, trze- 
cie 1i'lt.J'landija, czwarte, trakt Zal'USJcw:ńsł.i, a o... 
I 
statnie Li(w(J, właściwa, 
ti" ,V 
"I(Siel:h Zmianowąnie jest zazwyczaj pię- 
cio-polowe; i wszystloo najlepiej się udaje. ."1 Ul 'f 'I 


,
>>>
348 


Na Zmud-d t,rzY-IJolowe, a rzadko gdzio cztero- 
polowe (pł'ÓCZ dziedzica Jolłalł;s:;kiel, który i sześcio- 
l)olowe zaprowadził zmianowanie, lecz zbyt nic slm- 
teczne), 'V czwartćm polu jak ni). ulIrabiego Zu- 
howa w b. Elwuomii SzaweIski(:j, sicją pospolicie wy- 
kę, hlb dzięcielinę" 
'V liurlolłllyi, 7','olwie ZOPllSZ(
zU1lsliim i w Li- 
twie 'PłaściwI3, zmiał-łowullie jest tJ'zy-poIowe. Nic 
jestem z Iwofcssyi a
I'ouomem, nic mogę więc są- 
dzić o dogo(luości i niedogoduości takowego h'
'hu 
postfVOW3llh, 10 t
]ko jest I'ZCCzą nic wiłtpJiWą, ii 
, 
iadne jeszcze zmiany a
ronomiczne n nas się dolu'zę 
nie udały, 'V silmym nawet fohvul'ku uniwersytcc- 
Mm pod 'ViJnćm zwanym Zameczek, kt.ÓI'Cr.O go- 
spodarce lwzewodllicz
'ł Professor agronomii Oczn- 
puwski 233) i ,vszJstl.iego W miniaturze l...oho'\':lł, I 

o tyUto być może I)Ożytt'cznem dla praktyc7.ut'C o , 
IUiztałceuiu si\
 uczniów; -nic wslmrać nie móg.. D
 
--iD' ł.t " 'i,), '. 
.. ll.'l'.\ ." 
ni Nfi . in l ".,i -»»
c; e:- 
b ?

h w ,.i
"".1 
, 
 
_ L . ""s'J q oJ "'
pnJi ' .l- . IMt fI"i"J
o1 
lo . 5.£.....U4. . 
."oA£io' iw '
S
H' lU '! ,Vnlł!moq 'lPin 
. aio
imi If..yubo .,

.. ,)8ft;nI
.,_od9ia ,m, ;
ł" . 
U
a jal'zynę zif'mię IJI'7.)'rrotowują do sit:jhy orząc bzy 
razy. a hl'OIlIIjąC dwa. Siejba jarzyny o(lbywa się po- 
8PQlici e ...1.V miesiącu li wietllin i lUajn I)ró('z Jnn MÓI'y !a- 
sie,vają około ŚŚ, Robl:rta i l'"tn'be1,tll, tojest w piel'w- 
, )I) Uf '.1 
illlRł . 


, 


\ 


..... 

:;5) Dziś lh reI.tor In8tvtntu IIC'rmlOlllicllIl'C'O w Dla. 
I'YllłOlicie, .91,. II 
i Lsiq;łl OM r "woloq-o.'"
>>>
7 


349 


szych dniach Czerwca. Ogl'odowiny sieją się i sa. 
dzą w Kwietniu, a kartofle w lłlaju, skol'o drzewa 
li wituąć zaczynają. 
 'V tym czasie i urrory orzą lilia. 
)łowicie te, I.tóre nic lIIają hyć gnojone. 'V Czerwcu 
"'ywożą rrooje. 'V Lipcu po raz 'dl'urri orzą ugor, a 
w Sierpniu, sit'ją żyto. 1'eł'lIlin siania jpst od Ś. Wa. 
. wrzyńca do Ś. BarUomit'ja, rzadko później,. isI
f.I..ł)( 
. . 
I , .. .. u1..J 4-1ł. imC}rrn 
.




 ' 
,tł... ,(1 1..\ "

P'-rl. ,'" .rl II .?! 
, '1#/1 



 


lW
RZĘDZI
 ROLNICZE" 
"""IMI} 3 1ft.... hllf.,.... 
.t_ . ... id I 
eo- .' . 
"nlVI łOI (f", fi 1 I . S 11m, 
 I 
IUIJ 1 J1'awa ziemi odbY'
'a się za i)o

cą SOcll, lemie.. 
szów i plugów,' do Iotórycb zal)rzl'g.'ją lłOSpolicic wo- 
l)'" . ,V Litwie jarzmo IU'Z)'wiązujlł du kal'Jou, :., na 
Żmudzi, w Pl"usiech i Iilll'landJ'i do rogl)w. I.ługi U- 
I.raillsliie są w użyciu t)'Jko \V Kurl.łlul)'i i w nit".tó- 
1')'cll okolicach Żmmlzi. I . 
 ,\hi 'IJ. 
. . 
ZlIIudź i Prus)', maJn uż
'wają wołów, a oną 
l;o"łlni, z8łłl'Zęgaj'łc llo sochy 110 j('(h'
'm. 
Zl.mil' wszl.Jkie zrzynają w I.itwic sicl'zl)ami, a 
lIa Żmudzi, w Prusiech i lilll'landyi kosami. .Jarzy- 
lU' Zł'zyna się tu zwy1ilc kosami używlUlemi do sia. 
Jlożrcia, do klól'yrJI \Vlłl'awia sit
 Ifczek (h'ewlliaoy, 
,aby \V jednę stronę sIało się zboże, Do koszenia żyt.a 
1II'Ządzają oddzielnc kosl.i z 1\ł'ótl1ą l'ękojeścią, Spo. 
s(ib talderro zrzynania tem jest, dorrodny, iż mało po- 
t.rzphnje robotnika. Na ,jednego mężczyznę ŻClIC8, PI'ZY- ' 
J)ajlUui(;j powinł

' l
yć t.rzy kobiety do wiązauia 500- 
.. uul . n "S'fł J,.łh .J; J)
i6i ,i I. 03, ra 


"
>>>
- 


350 


'pów . jeden żeniec robi tu tyje swoją koską. ile w Li- 
twie .piętnastu ludzi z sierzpami. flł ' 
i Nawóz \V Litwie ł'oztrząsa się" rękami, na Żmu- 
dzi' zaś \V Prusiech, trakcic ZapuszczaliskilU i 'W I'i.u.t'- 
landyi, małemi żelazncmi widełkami, 
.1 Garl.of'Jc skOl'o Dać na sześć, lub więcej cali 
podrośnie, obol'ują, a IJÓźnit;j okopują łopatkami 
\"(H'8wionemi do tnonka pod kątf')n prostym, Łopatki 
I.e, używają się tylko Jla Źmudzi i w l)rusiC'(
h - a 
zowhł się li(l.pr.:.iltkl1,j. \V Litwie oboru"ą kal'tofłe, 
. 
ł'fkami rol)ią
 grzędy, 
Po wYOl'8niu zicmi rozdrabiają" ją, mianowicie 
gdy w orrromydl skibach leży; drewniallemi młota- 
mi do tego urządzonerni, a polćm brollują - Brony 
zwykle w Litwie j trakcie Zapusz('zallskim bywają 
male, dl'ewniane, Mór J z le h
ością pqciągnąć może 
j('den. Ji(
hy \VOlili, lub chude szkalJsko, .w Prusiech 
zaś. "na Żmudzi i w K.Uł'lal1dyi. żelazne, - 
apl"zęga 
S . ię do nich para I.oni lub wołów" 
. 
 Ił "- 
''"IIth'); 
 ';I"i l l't'tSll ł &.1 Jmuo.I 
" 
,,
«+- . , 
,. .fmfl4'Jl''',)
 ,tiutl.I " t Ul'): , 'Jłod
 
- ,nnl. SP R Z E T G o S p O D ił. R, S a. I. Uł
 IUI 
. .. 
;b im") fil ""
If iUI .c.a
 . NZ' l uJ i,. fUl In' 111 
mI łh ..,
 "i, fU .., ,!,y., \,;ł ). ') rt 
IU'h'zez spnęt g()SPOd8I'sł.i, rozumit'my to wszystko. 
co ('haUia n8sz('go wieśniaka w sobie zawit'I'a, czyli 
Ił' 
ł'Zf'('zy ku 0p
'dz('J)ilł nieodbitych potrzeb, I lub W)"go- 
. . 1. 1100 '30 9l · 
dzie słuzące. '.. b . ł..tMo , " "

t . 
.. 1"11 m (" "(T '.R łI 
. . I\"tl.czy"ia klldłelme sl.ładają się zwyMe 1. ogro- 
n u 
mm'go ŚIJiżowego sagana, killiłł ślłiżowych i c;liuia- 


..
>>>
351 


. 
n)'cll carnkó'T, 2alazJl(
 patelni; cliniam
, ogromn,;j 
elipt,ycznt'go kształtu misy, slużącej do pieczenia mło- 
dych I)rosiąt, gęsi i t, d. .f'l
 m'u(Jfłq .!łl;l,,
iq iM
 

.; , 
a(!-:,y"ia stołowe:¥. misy łalf'rze z gliny C'an{
ar. 
skit'j, lub dl'ewniane; noż(!, w kość, rór. barani, także 
,volowy, lub w drzewo 0lłJ'awue, Noże słił
dane (len- 
liti'lłl',i), używają się tyJlw w drodze lul) , w czasir 
pracy w It'sie i na polu -:- mężczyźni i ł;obi(:f.)', uo. 
szą je zawsze przy soM e w kieszeni, "'ieśniacy nasi 
uż)'wają taloŻe talcl'zy fajansowyclI, i grabek, lecz tyl. 
ko w tenczas gdy sir rrość zdarzy. "L" ,;-" '1 '
'q 
l)o.
del, \V Litwie właściwej i trał;cie Zapu- 
szczańsl.im: wieśniacy, mało dbają o w)'godną I)Ościcl. 
Na Żmudzi zaś, w PI'usiecll i W Kurlandyi, IJrzec'i- 
,vnie. Tli pościel jest ważną rzeczą, bo dowodem za- 
moiności gospotlarza i rządu
j gospodyni. 'V Litwie, 
nfdzlłe,' zaimpI'owizowane z d(;sek . i s\'katycll liijow 
łóżko, zbite 'v kącie dOlllu przy l)iccu, wysłane gl'o- 
ellowiną, a przykrył" grułłym, I)rudnym, uie mył)'1łl 
od wieków łachmanem; - jest miejscem spocz)'łlku 
bićdnego wieśniaka, gdzie na ki1ł;a godzin po cało- 
dziennej pI'acy, składa złJOlałe swoje członki.- Źmu- 
dzini i Prusacy szczególnie, kochają się w porządnej 
pościeJi. Tam uie tylko gospodarze, leez i czeladź cala 
, 
mają swoje lóżka, miękkićm aromatyczuem siam.m, 
a często i piernatami wysłane. Kaidy skład
 s,\'oję 
głowę na lJodnszce pI'zynajmniej jedućj, a sami go;' 
spodal'ze sypiają zwykle na trzech lub czterech, po- 
dłużnego kształtu, -- (;ospodarze POSIJolicie zimą i la.. 
tern sypiają w świrnach, dla ochronienia się więc 


I'
>>>
S52 


" 


od osl.rości po,,,ieh'z3; używają dla pl'zykr
'ria się lak 
zwanych lJie1'zy'll, (lJulułaj). Są to SZ(
I'ol.ie naclzw)'- 
czaj piCl'nal,y, pncbem lub pierzem lekko nalJcb:mt', i 
powleczone nawleczką z ta'zynihlrgo 1)lótn3 (dw'r 
. . ' 
tiulii). . KilI.a piernatów, także piel'zyn i tuzin przy- 
najmnićj poduszek, . są nit'zbfclnemi IH'zynall'żnościa- 
mi wyprawy panny 'lntod,:;, - "'sypl.i 
1)OI'zą.lzają się 
z domowego płódenka, JJarllzo rr{'stego, zwanego hl';- 
. . -.. 
likiem. d E L f .. 
. t '\V Kłll']al)(l
'i, lóżlia ubirrają bardzo porządni('. 
pl'z)'kr
'wając je "ogatami ł.ol(h'ami .i ,osłaniając ko- 
10l'owmni kr:unnt' I . fil" t.l.ami. ",.\ \ 
.1 Stoły i 1I'1'ZI!słu, wszędzie dość doIJl'(:j r
,bot
-: 
pi(;rwsze' czwor0C'ralUł('go liształlu, na cztćI'ecb no- 
gacb, nie rzadloo widzieć si{
 dają i malowant' róino':' 
fal'lmie
 z wyobrażenił'1U pośl,Otłł... rozmailycb, źwie- 
l'Ząt i ptałiów, których jt'szcze nie znają r. ologowit'.. 
Najczęściej zaś są namalowane bntelki, kieJis' ki, 
obw:u'zal1łii i ryby przebite grabkami,. «( iI . - : IIOIh 
...I I 
tolłii są bal'dzo prostc; cztćry nogi wbite \V df.- 
Słif, albo kaw..ł sęł.owatego d.'zewa tak o
iQsaJłY. alty 
cztćry gałęzie stanowiły samol'odne norri, zowią sir. 
stołkiem /i.iQ(leli. Na Żmudzi i w Prusiech robią lil'ZI'- . 
sła na podoJ)ieństwo nasz)'ch, wyt)latalle słomą, lub. 
sitniakif'm.'. '(ł
u11 hs mqi.ł łnl "I 9lU'H fil 
,V Litwie właśfdu'
i, gdzie pospolicie chałupa 
oświeca się szczepkami (błonkami) sosl1o
emi, osino- 
. ,,'cmi, lub hl'zozowemi, niezbędnym spl'zętem jf'sł 
(lrewniany dz
ad('k, w l.tól'Y się wt)'kają zapalone łu- 
czywa, Na Żmudzi, w I)l'nsiech i KIU'landyi, ni 
. .. 'I
>>>
353 


używają łuczyw, lecz świece; mM
ą zaś i wycieJ'ają 
len PI'ZY świetle laJJlPY., .h 1 II,.' '\\\" , .) 
 
u,,
 'fr ,('Ii.il, 'Ii. 10...'. .hi,l... lir uh 1 l',) d l' 
'
O"


O
 \ . " 


 hl Oli '
'" ł'1.\ I' 
o \ . ._ 
r.hi If ...w;h'1. tJ' 'I ' . ri .;111' '''1'11 I 
, , tT P R Z " z. 
....Ii \i, IIlł(1)j o{o" :
UI\I" 404&0- 0'1 hl ,fi,., I . i' 1.1 
l!IINiM li.", IIfI-łłł'C Id ..' I,., nn' I' .. ( 

1:Jlilltopi('J1 dohrori Ul)J'Zt
żY'1 w rozmaitych częściacll 
2icllli tlawlu:j I..ih"y, jest raZ('JJI stolmieJJl dohl't'rro lub 
Ił 
dt',ro In'tu J 'I:i mirszł,aJlców. 'V Litwit' właśriwej, wo- 
n ... III 
zy, .,oJasy, sanic i t. d, S
! nUlle, nęd
nc, tal., iż w nich 
2aledwo j('dlHt OSO 113 (wJJliddć się z' łl'ullnuś('i
! 1110- 
.1 I \. 
że. Jeden chudy konicz('łi, zalH'ZęŻOIlY choJJlontrm 
w Iwloblar.h, chU:lłi(
 łf i(p'aszkę dzicl'i. Koła WOZII 
I'zallko tli się W)'Ulaznją tllls
oś
ią lub dzit
r.ci('m; la- 
hv
 więc sobie \Vyob('
,zić mużna, jaką jt'st hal'JJlonija 
htewsl.i(:j kolasy. J('śliby można było choć na chwil- 
kę IH'zYłJlłścić pobrat,ymshvo Litwy z Uiałorllsią, t.o naj- 
ważni('jszym jt'rro dowodem st.ałyhy się I.olasy, Choć 
te dwa narody nic z sobą nip mają wspl.Jnt'go: wozy 
id. jednak są zupełnie do si('J)ie podubne, zaclwdzi 
t
'n,o kwestija, UI.I'Y z nich był wynaJazcą tec'o JJlII- 
zyczJl('go instrnmt'ntu, rozlerrając('go się 1)0 wszystliich 
(h'or,ach z towal'zysz(
nit'm I'oznmit.eł:o I'odzajll (łI'ze- 
);łt'shv, jal.i('lIłi Białol'usin obdal'za swoję cllUd
ł slw- 
etllę. 'V powiatacłl: . '''"iUiOmierskim, liowielłskim i 
I . I I n 
.-'tIlicwiesJiim, wozy col;olwiek są więlsze, miano- 
wicie te, na któI'ych jeŻdżą z lnem do Rygi-Z I.szłał- 
tu swt'r,o są one podobne do wit'lko-I'ossyjskich tele!!, 
i wyłoż
ne korą lipową. Sanie taJ.żł. dość pOl'ządoe 
I 
4..
>>>
/ 


s:;" 


mają' mieszl.a{łcy t)'r" powiat.ów i zowją je tntaj /..". 
blle.fi. (;"'f1!/"ill o dawn
'c'h looJnsadł żlIlIidzl.jrh i l"1I. 
sliil'h (I
O i do 1ilewslii('h zastosować sir clajt'), w swo- 
jl:j 1iJ'(m;,
e IWwia(la: 2
ł
I), 
( k- 
"Ii(.llasy m:łj.ł '
I'oslt', bc'z ż.uhH'rro żdaza, ,,'h'ia- 
mi i 1'0zlIUłit('mi lłOwrozy pokl't
c
olłe: 1;010 j('dno zjc.- 
dnc'C'0 dł'zewa foremną rohotą pohoczncmi SZlłi('ami 
. I zwarte. hJ najda1szą ch'or,ę w)'tl'wa, oś Ilirr,ly mazi łł
e, 
ł. I,' l ' . l . I .. l . l . 'IP 
nzna. .... ..1('( )' Się 1(' I WW c na 011(' riO asy naSI{'1 ZIt', to 
. ., 
dziwnit. wl'zeszrz:h i( (JlUlnimi osi slu'zYI)il'lIielll ja- 
liimsi. I'ol'('mll(,' nCII'1.('I.ania z si('hie w;'
lają. . tal.it,ż i 
lIa Rusi: i 
Iąd ona IH'zHw,,'j('ść urosI:,: Slil'Z)'pi hl 
n lisI. a lwIasa. 'O CZ)'łIl jecl('n. Laciiłski poda (??) w tc' 
l . 1 . "en tb 
.b;"'I:":l' 't l '::1-:1 ' .lllsltlol"d fi' 
S owa nalllsa:. ' 

r. : lit I h:ł., ctul 'fh
uł ilU f
I\.'III!"" ',.",uJ IIJI"
"I 
f'j)n NC(IUf' )jnllnt R IIssi I'aucos pillrrlle(liuc CUl'I'IIS "" J 
- II ,Nec l)icis a1t\,U ia nł.l sh'ich.l.lus 3.\'S Imh,ct. 
 li,to': "..hl 
-l,'n AmlitUl' v('nieus ICIlłr,e crt'pitm'e Colas
a,; nCI '/
 
Sic rrangiles CUI'ł'lłS llllssc vo('al'C 
o)es, P} fI\,;" 
. HI Non radUlłt "abiles 11110 ,vcclOł'e ,clua(h'i{
as b",J 
i.d In.v.,c'las lluh
lIi, qnas ('(!IlUS unns aC'it,,;lIh?l łhi, 
Ilfn Nec,l'acile invcnics, fCI'ł'ało h
t'rcntia cJavo tlili!. 
.I'il I)Jausll'a, racit )ił
ni cuncta minislt'l'iulU,.: HI
" f S 
ł
t sinc f('rl'i JUSSIl )anrrunt sua lłlaustra tereJl1'is 
El lignlllll liro uo onso
ic!m'ę s
lcnt."iJlii. .'fI) .'1 1 ,( 
I Dziś II
 ŻllllUlzi
 ,
. P
'lJsa
" i 
v IilJl"l:uHI)'i, UIJl'Z.
ż 
-nr .11 ł II . .t-łiVtllt. I I fJ.'1 . uu, "'11 "'IIIU'ł 
- I ,;, .1 L, I 'U df&ml 
 .fhb\?f Ir 't'JuIJ 1:.11 .
J .,i'
i" ' 
2:»:»} lironil.a Sarma{'YI
j Europejsl;jc:j i I, tle przeJ. _\14.'- 
xąl1d..a ("\1'ugnina - w \\' Ul'sza,
-ie. ł.:d
'('
ja.\. }'nml'iszlia 
D I I ' !t &'J !)ru.. .t;"'ł 1 I 10.1 
IIOM.II!' . 
o 10010 ('8. ", 


..
>>>
. 


333 


. . " , 
jest najl('psza - \\'sJ:ędzie wozy I)
"'olwnnc lonte: in
 
. ... ' 111 
ny('h uawet mi('szkalłCY" i nie używaj
!. a lH'zJnaj- 
rnni(:j Ilml'llzo rz
ullw. \\' czasie lH'z('wozu wieI I.irlł 
('i\'żal'(hv do Rygi, nlitawy,,' ł.ilmwy lub łiłajlH'dy 
(;\Ie)lll,,), nlJ, lnu, siemienia i rozIlłaite
o rodzaju zbo- 
ża;-mają do t('go oddziehw kolosy. dłu
i(
 lIodz,,) l'U'j, 
z (h'abiuami w)'sol.i(
ll1i. Do t )'dl wozów za.. ł'Zfrraj ił 
.)0 człćI'Y i ..o sześć lami, olll,k lub w szw.u'eu. - Zi- 
. . .. 
"no'n
 wozy tal.że są o:
I'omne i lliłl'ol.onnc z 'd)'szlcm. 
TI;"l'obi
i . SZC1.('r,l'tlIl)' i t)'I1;o tpn sh'ollnm "'łilŚ(
i,, y 
I .' 
I'odzaj SiU'ł, zwany S:,l(
ilUni. S
ł to pal'olaHlnc z dy- 
szlt'm sanic, mające nadzwyczaj rrrubc 11101.)',. h
ltc: 
dłur,ość szła.i
 Olłatl'zon)'ch wysulłieu\i drlłhinilmi, wy- 
I . 
nosi' od I,Młol'il do dw{u
h s.!żni, a czasem jal. w 1)I'u- 
Sit'I'" i wifel:j.- 00 Jt'I.kit:j jazdy
) używaj.! 'się male. 
szl(
ilil o je(hu;j hołnbU; lub dyszellm, i "ózlii mI 
j('llll('I
O Iwnia, zwanc uJ,,:.,j: lecz t.(
 IWWl)zl.i SłUZił 
t)'lIw dla lJujcchania ' do 'Iwściol.l luh - dn s,!si('llzł"a
 
Sallie z"y(
zajll(
 j(
dnu"onnc z hulohlami, lub I,al'o- 
IWIIIW 'z dYSZ)('łII, UiYW.łją 
ir 't)'lIw tlo W)'\\'U1.U '(h'(
w 
z lasu, .I,.i a;"Jt; a .t".j 'troll _ ,it!. 
';' Ił' tn ",oi,,')') I ,'J 
dn' ł .,i. i 
II.I.. .w \"HUS 
..łłXI..ł IIII.J ')'1111" -



 --- 


. 


. I 


I d ,c.U'tlluA _ w 
M.....
.. 
.ti II ,ł\I'. n "HIn 

 Imll 
. 
I ł 
 IAłt i 


:
 
, , 
I I ,1..t"lli" 
I 
TEPI. 
I " ,II'H."'" I 
rlt ),;.. 'ł" ł" ł 
IIIIH
 1 . ' ( . . \ 1 ' 
,
f1I.U..i łplY ręczne znrny) doma mają w ł;torych mą 'ę 
i la'łll)Y sohie działaj.!: łał.it.ż stępy, w litóq'('h Iw- 
J10ł)ie i insze ku IJOżywi('uin IHltl'Zchy suhie tlul.q. ..\. 
gdy zwlaszcza nic\"iasty co I'obią, to sobie 1)0 lH'o:stu 



£o- '., .
>>>
856 


tony ja..ieś śpic vania wywo(lzą, i tym się z sobą, n 
zwJa!ljz(
za w nocy zabawiają, źcl)y się im SI)ać,I n' 
cJlcialo", 234), 1 t.I ,...IlInt I łt
'J'lmlll',illln 
· Ih,ł "
Wo1:f


 n. (,ł. "'11'1",'''- 
J11 ł . "fI.I H lU',.." .lłllf 'In _(."r
II',ł') 
..i p R O D 11 li. T &.'.llłb .iGłIl- 

"łll 
CE-o- ,1.H;Io....
" 'Jlnf;ni.rI','d, 
101 m . 'ur ...t III t 
 {)I I .,..;.1\ (,.. 
;IIIU'ÓCZ zWJrzajnt'r.o zhoża jal.ił' '
Oł
(,lno
('i (loś6 
ohricie ziemia ,łi
(:\Vsloa rodzi; "ażtla pl'awie oliOli('a 


 so',ie właściwy I"'odult, i fak:. I,ihva wlaś('iwa 
a naj hardziej powialy: N()wo-.\It'I.s
,lHh'o\VsJ.', ,V iłI. 0- . 
miel'slii i IJpidd, .o;Jawilł sił
 hwm, mianowicie ))ara- 
rijt': R;:tł.isł.a, ł
szflolslia, Świadoslia, ftUI)islia SłiO- 
, . 
piska, łi.omajslm (w Nowo-.4lt'ksalHl..owsliin
), Oni'- 
szfYliska i '\'obolui"I.a. I)al'L!je nu: 

,lsl.lł.. Świa- 
. f łI "1 I ' 
dosl.a, USZl'ol
l;;ł i Ił, l.i
l.a, najbal'dzit:j Slł ct'lIione i 
poszul.i . le za gl'anicą, lIajth'oż(:j łt'ż,za nit' pla('lł kupcy 
Je )'scy, flf' to. :'nl'l" '..tri", liR '\"" "Ii", 
'l','olii słyną 0rrti....ami. ,.,IÓI')'('I) up.'awą zajmują 
się na.iwi
'('''j, Iłaraid. - I . .nc', I . 
Żmllf!ź, sławi si
, swoim s(:rt'm. ct'lIionym' wy- 
Żt:; nad JIOI('ndt'I'ski. i piw(,1Ił ((t/1I..'i), I.tt,,,(, t.un ł;ażtla 
wi
:iska rrosflOlI
'ni sama PI"ZYl'zątlza \V "ubt'lka.'JI i 
f
.u'lIkal'h. "
smalill i mlley IU'Z('I'lwdzą mit' wszptliie 
fflJ,rY('7.lJc I)iw.t, i są h.u,tlzo Zdl'IIWf' i fłlt'zą('('. Uuhją 
I. ,.;, ŻmlldzilJl.i z uapół-Lol'ioau;j 
llłi(,t.łII! masło z\' _ 
. ' 
. I 
I' .i,ł I .1" 
q . 
2:;4) lirouilia G\1:aC'lIhm I. 
, 'ł IUI I ni J '11I n o 
IJ'
 II} oq u oJ ł-lIt01,():) '!JGI.III'Jill I.S 'I ,.llfł
>>>
35 
.. 


Ile lit .fUnia, bardzo pl'
yjemłlego smaku, z\yłasz«;.za 
gdy jest świćże, "i'J..I? ; , ' 1 ." '."'. I . Ifł d III' ./.. 
ol t .I)owiaty: llmiielt!cdd i li.otł'ilj1i..
lii, obfitują w ło- 
sosie, kllłre się poławiają w Niemnie, najobfici(;j pod 
miastl'czk,lI\i Skil'stymoniem, 'ViII.iją i K9wllemo,.q 
. ." In "7,lłOwiatach Szawelskim i. IQs.łf!/ aMin:., lla.Jle- 
pi(i
i

 utlaj(' lłszenica" .ilu 
 
.hil,rt... Iq .11(" 0.- 
,,'u Na PtUlWI'Z'I.. (
zyJi na brzt'rrac'. morza Bllltyc- 
/dt'go, (.1 1 'Ił('z wszell.i(U I'yby, uajobf!cićj p
ławiają się 
, /}j'':'.e (mt:Ml"
)' 1f.i'" IlIii,d)..f..,' fl
 :'i"'cn ." fll1id(i 
, .Iiill ,,'V źwit'rzynę 1'0zmaitt'gQ ..o lzajll uajwięcćj obfi- 
tują: JJialowiesJ.'fl l'llszcza (w gubrl'nii GrOllzień- 
sl.i(:j), l'm'Z(
':,fl ./'bt'li1l.
ka (w powiecic RosicilsJtim) i 
" _cala 'U':ł.wie li.
n')and
ja'in ,ii, 
 '. \ 
, fłłłlll1 
 
II! i Z(' iwicI'Z:tt, , .wlaśeiwycll cal
j ziemi przez lud 
I.it('wslii zamicszłimu:j, są następnc: Niedźwiedzie, żu- 
'wy (lllliO dziś w UialowicŻY), łosie, sal'JlY, jelenie 
dani(')", dzil.i czyJi od)'lu'e, r)'sie, lisy, '.r iJM , zające, 
bO)H'y, wy(h'y, klll'Y, lasic{', C'r0!J0staje i t. d, i t. d. 
- '\ f LI. 
 I, fł
 
 Ul, , f 
J. fi 'J"I"11'\ JII I'łl 
łjl t '(i
 1 ,.v,..'l f fłł,
 i\ 


POTKA. WT LITEW
.UEM1J 1W4RODO'"r
 . 
,i-! I i 
\\\ WŁ""UIWEo .t '''''Ił 
,.,h, al,,, .. 

 li en i. 
INm 41 (lQi bd, ,. 
 ; Jft.ł3 In' II 
WlIII"om IJotl'aw 8J1óhl)'Cł_ wszystliim Ju(lom Europy, 
lud łitc\Vsloi ma jeszcze nadto sobie właśc\ re, 'ó\Vnie 
o
ł Wi('śni:łli(;w, j
łk i od "'lźsztlj klassy lt.ŹY'l"alll
, a tr- 

Ili .
f{: a) Clwloll:.iec, sporządzany z łodm k....j..nyc,h 
ch'ubnu młod)'cłl bUl'al.ów, śmietan y l'ozwi{'(lziantlj co- 
a ,.1, .lU I . 
 
. . 


, 


..1 


-I
>>>
3M
 


łiOlwiCli wodą, z Iwprn, oC:ÓI't,ów świdycb, jaj {;oto:' 
,vanych twal'do, raków, lub cicl\'ciny i t. (l.-l10 tt'c: o 
t1.od

je' się i JoiU.a 'kawall.ów iodll, \ b) IJo,;u;ilw; jl'st to 
ZIII}a l
waśl;a z mlO(lycb łOllyrr' JHu.altów, . rrotowana 1'0- 
slJOlicie z W\'llliną i bielona śmietauą, . c) 'FeJ'es::.i
:.a
 
Iw, czyli il1łoda słonina śmazona, · z IH'
yrz'łdzonym 
sosem, lJOspolide z cćbuli, d) Jllsz1tik, zupa liwasłw- 
wala, l'oJliol1a ,I ze krwi rr,si(:j lub pl'osi\'c(:j i (
olo- 
. 
wanl\ i z . lJOdl:
biaJlli I)'chżc, I)otl'awu la pocłanu na 
ohi4'd w czasie C'(ly młodzian stara si\
 o I'\
kę ctll'M 
, . 
r,:ospodał'za; j('st znaJoiCJn oslal,eczlU'go.... odIłH)wi('nia. 
ł') S:'llpieJlia: p
h'awa sanu:j t.yU,o ŻUIIHlzi właś('iwa: 
jt'st lo jęl'zmłenul\ kasza ż gl:o
'ht'lłł, (
ot
wauł1 rł\!CU\ 
z młodą slłHlinl.ą. Zjawienie 
ir j(:j na słole w cza. 
I . f 
sie ohia(ln, I rrdy się o{lhyw
,ją orrl\'(ly lub zaloty, 'j('st 
zual.it'm iż młodziana najlcpi(:j l)r1.
J\
to.1I 'V cU.ni\.ty' 
0rr on prosięcia l'ośrodl.u misy SZli J'il'Jli,
 oznaC1.a zu o - 
tJy.enje się rodziców na ot1tlanlt
 swojc;j. córlii telllu, . 
I.tóry się O nhl 
tara, f) l...i('lJS
(/.fIZ(IS, tal.że ŻlIlIulzi- 
nów }JOh'awa: jest to llic'Zona C'ł(",'
, lJiIl'auia. (
) Pę. 
, . 
f
;(lIi. ..nin l'esak, (l;,"w('), jCllz(
lłie lłOst.ne SI)Oł'Z
łdza 
się ,z Ullki\\'ant'l
o w stęlJic j\
czulienuc

o zhu'ua i 
groclm, h) ltmwl'/JlJ pi(",'o!/i (l,wwllimj), 'lliektł się 
z jrczmi('lllH
 mąl,i lIit llÓ .mi\'szalu:j z tluc1.onćm 100- 
lIo1Hłćm zial'uelU; i) Slitt.IIf
-I',"t"a, ulubiony IH'zysmak 
I...otwal.ó"., j(.st to lH'awdziwa m.u'łlI('Jada: sliorZ'łdza 
się Jlast{,lm
'm sposobt'.m: hiorą si\'. gotowanc kal'tol'le, 
. ' ( 
, ob.'auc z łuski, buraloi, r,ruszIii lt'snc. la'upy j{'czmi('II
 
. 
, liC lu]) r,r)'cz.ul(', i
'pie się do łt..co pit'lH'zn, q'n.unollll 
tluC"Lonc{;o;i C'0hijc się i 'zalG
"a lnvaśnpn mlćloiclll, 
\ 


,
>>>
I 


_I 


JJ:)9 
Polćm r.1ewa się (10 kllltla l1a tlili MII.a; aby (lobrzc.. 
sł,waśnialo, i j(' się' na zimno, J..et,nią pOl'ą konftrJ;wlI-, . 
Ją t\
 lłotr:nvę \y brzuchacJl )Jąr' nich aJbo cielęc)'l'Il i 
w nich J)io
ą ją z sobą nR pole, a czasenl 11lI'Z)'JIlUją 
i w prostycli skórzan)'ch, do trgo urządzollych ."';0- 
I'eczl.ach, ,,- " . , 
'l"UI"l3 ". IGII d III.) ': .d.. (ud ,'n łł" 
i.I
' i", 'mn 
bo. ."o..ł,:'iu' Ii 1,; III 


 rllq.o iUII''f,.,If.{ .
 
'i liII ,i.uh.. "i. vlm I " I., 
i
b ob. ł ui« fi a w '() 
. ś',ł ,i. OBCHODZENIE 
IĘ DZIEDZICt)-,," 
jll ol 
J II ' ł 1 .. Z PODD,
1\'YJlI. J . f 
-,. o.! . 'I ł-l.!' ,... , ... ,
'I
 'r
1:t I
 

n

 
":,,.... i" QI;" '1. j £t!1 ....
.I :
I)ułfI't .'!
U1fJ ti:"ulJ 
l"'nlIR . '1." I. t r ł I.',.... 


i,. dawn
'm trybie ]JOstflłOwania (1zirdziców Zmł1dz- 
I II. t 
kit.h i J..itcwsł,ich Zr S\\'oj('lIłi potldtł-nymi, GW(lgll;n 
w swoj(:i lt1'OIl;,.C powia(la: 235) ,.LmI tam wit:jsl.i 
,
.it'lkie lH'ześlatlowal\it' 0(1 I
ożnirjszycb I)OJlo'i: ki(O- 
III . I.) 'U I ' .. 
dy 'ię l)al1 o co na pOthlanrrro 'ozrrnicwa. to 
o dUI)i, 
- II \ lit' " . . 
zciemi\
ży, zr,raM, i z' donlll mil' wsz)'stkę żp,-ność 
('zas("m zahirl'zc, że' nit. bt'dzie miał chłopek ' 
 iOIH;:t , 
.... . - . 
' . 
7. (lziećmi, i w rr
'bę co włtli
'ć, służbę ciężl,ą co dzień 
p
lIt1aui o'dlm"vnją,' .iicdy 'if. trafi do Pana (I
dda:" 
Y'\:''\\
\\: I. \ " 
ncmu o co, hez (Jollarl.u nie przystęlmj, a chocia do 
.. . " 1 'I. fI: 1 I 
łJaI
a dllJtlzlC, to t
O zas olIesIc do urzf( lII..a, a wszę- 
dzie daj n panów: bo tam ),ażde sJowo jest zlotem. 
'1 l' 
))ięć dni na pana l'O),ią, a szósty pobiedziaJloowy na 
-' , , .'" I 
swą robotę obl'ac:łją, nit'maJ tez zawsze i w ni('(lzj('I\
 
'. . III '" 
nit' próżnują: bo na wsi niGdy tam nie święrą. ł'ołJią 
co cllCą. orzą, ŻIHł. młócą. siej:ł, bl'onują i Jwszą, i 
· '1 t ił-. 
( j -łi 0,,'0 (3ł:! 
.,..JA" .\.1 ,. o Ił 'ano'" 1-00 "Ił ;ł
"hJn') 'łi
b 
:;:i,.) 1
I'ollika ..\, Gwar,llilla sh'. 4
9 -I, c. . 


I,
>>>
800 


'. 


insze 'wszelkie roboty odprawują: A ))ywa tt'go nie 
mało' i w Litwie i na Ilusi: więc jeśli ktc"I't'go kto 
spyta, czemu to w święto robisz? 'odpowiada: azaż 
i ,,,' święto jdć nie poh'zt'ba? Pohol'Y i podatki, I do 
I'oku i czterykl'oć . .lają : "ł })anom też cz)'nsze doro- 
czne ci\-żkie są na lud ubo
i: Chlćb bal'dzo (
ruby 
z 1)lewami na poly jedzą," - Stan tł'n wit'śnialoł'w od 
czasów Gwagnina, do dziś dnia mało się odmienil i 
to nie w cah:j Litwie, 'Vszfdzłe h-i samt udsl,i
 h-i 
same z(lzicrstwa, taż sama gołota! '" 
'j_ttcłi tylłw sta- 
, 
nowią Prusy, Zmudź, Kurland1ja i w części Litwa 
właściwa t.j'l)owhtt)': "'iJeilsl,i, "'iłł.umit;l'ski, Upi- 
,. 
clo i i liowidlsld. '\'it'śuiacy ,l)ruscy, liur]andscy i 
t ' I t ł. 
Zmudzcy, dla tcrro dobrze .s,ię maj-t, ze łam, albo uie 
znaua znpcłnie, albo lekką jest .1'll1lszc-:'Y:'lla (ll1żas), 
Płacąc dość umiarlwwany czynsz, i nie I'ohiąe ni..
 dla 
I , .) 
dworu; cały czas, ea]ą swoję lH'acę, na swój o]II'a- 
cają I)ożytcl., Tam pl'óżniak i staranny, '''IJrost dl
' 
siebie jest starannym łub lJróżni"l.i('Jl); uie ma wi\,c 
wymówIii właściwćj ,vieśnialiOlIl innycb ol.olic: " ,,""a 
. I .t, , . . 
, 
CO SIę mam!1 .stm'ac, klelly plllt 'ws-:.ystko ZfllncI":,f'," 
r · l t ' I. } t b . . II . ] " 
..aZł y za em lwacuJe z oc lO -t o WIC, ze ( a su' uc 
., j 
pracujt', Następna piosnka gminu Zmudzl.it'rr o , klclrą 
In w przeklałlzie llO]skim (podobno '" alt"nowicza) 2
ł6) 
Czytelnikom 
ajcmy; naj]("pi(:j objaśni stan wi('śnia- 
}oów rzeczonych pI'owiilCyj dawnt:j Litwy: . , 
. I fil . ":lI I . .J I I lUr- 
t f t
1 Ul .flfl . ..I ł 
q:)6) O 7.
'ciu i pismach S
'lwestra 'Valeoo,,'icza, znaj- 
dzie czytelnik w noworoczniku Jłloim r. t. Lin":mlifle.. 
. ," ., . 1.1 ( 


. .
>>>
361 


CIał0lJr.'k ci, ja ('Mopek, 
'V (lolu soMe OI'Zf; 
'V szystloo )nj się (loJ.rze (lzi('je. 
Clawała tobie noże. 


Oth'obiłem już palISZCZ
'ZJlę. 
TI'zy dni mi natlali; 
Za to mię .ksiądz proboszcz luhi, 
ł el.OIloJU chwali. 


O(h'o))iłt'1U jui lmÓS7.CzYZJlf, 
ni.'d\
 siedział doma; 
Nie boję się ani l)ana, 
A.ui ekoJloma. 


,V kar..zmit'1U ui(
 nie winien. 
Chociaż ro lIic(bi('I\'; 
liorro piwl.iem I)otral.tujr, 
ł sam sir I)(uldunit'Jf. 
l\fam l)arę looników, 
Cztc.'y woły w pługu; 
I domeczek m:,JlIsi(')'.ki. 
nez żadlH'rro długu. 

lalU szcś..iu ehłol)ak(.w. 
Dwie hoże dzit:\Vrz('la; 
A 1.10 t
'lIoo na ui.., Słł(jj.'zy. 

rówi, że l)ani{'la. 


CllOciaż woda m:, Ja, 
.J('duali. młyuel. mit'lt'; 
CZ\'sto przy ,,'iell;i('h dostall.ar'., 
Szrzfśliw)'eh nic \\j(,It". 


46
>>>
86t 


, 


(:ÓŻ }}:łUU 1)0 ,",'st('dZf'? 
lii('(I
' żuna llłHd.a; 
NiC; łIlif'l.i:,lh
'm ua mą 1I\'(l z f, 
Iłu m.i(' łlluja 1.....lIa. 
Jf'st(,1łl suhit' chłullck, 
I śpjf:wając OI'Zę: 
DOJII'OCZ)'I.('ę 111('
0 wzywam, 
DOI)OI1U'Ż lIIi Buże! 238) 


q,:8) O.., ginał tJ,j piosenki gdzieś u inl1lc zaginął, pamit:- 
tam ')'Iko począ(('k: 
ł
Ślllill sali imogil'lis, 
Szarpus Iwżnalll daJ.he
 
"'is IIIłIll par,alnora klojt's, 
Uic"... buk lnu C'aJ'he.
>>>
\ 




s



 


. 
..
RTVliUŁY ZOł:.NIElłSliIE, 


,W ".fEL.UEM "'S"

T

IE LITEW
&IEM.
>>>
... 


. 

. ,.. 


40 


J
>>>
AR TIK 'iiI.... ŹOI.IW:rERSIi.:rE 


ft" WlelklelD Xlę8hde LltCft"8klelU, Da !Wejnde 
Geueradu}'1U ltu8tauou-lone, ł OlI Ja,.nle "'Iel- 
Dloinego P. .'rel.ora. 
holll6.1eft"l..za, ''''Ueń- 
II 16. lego ....afłztelana, W. X. LłteW".kłeKo naju-}'ż- 
IIIzego HetJnana, lDęża ,,,ieezuej ItalUiI:..i łliodne- 
KO putu'lcJ.'lłzone, ł ludzłoDI. n}'eeJ.'skbu. opo.. 
W"lelłzłane 
39). 


...0.-1 
-
».
.-
.... 
c1'{Y' 


j,n'rI"fi.łJL P:rER
!lłZT. 


" B .\żdY, . 
ma do czasu 
dal(:j służba 



Go- 


l,tÓI'Y się Jt'go Ii. lU. obowiąz"ł służ
'ć, 
zamicl'zoncgo znlłclnie h'wać. A j('żcli 
żolnicl'sl.a IJł'Znwwic(łziana i IH'zclUu- 



:iH) AJ'I
'Jmły te są 
V}'.ił:te z I
ł'olliki AleksaJl(h'a "wa- 
C'lIilla. nzallkoŚI
 tl'ffO dziela, SIH)\vOIlowała mit; 110 il'" ulllil'- 

zl'zl'lIia. Nit'd, OJl(
 posłuią wszystkim nicI'uyrn kł'Z
'ketl':WIIł 
i OSZI'Z{,I'('OIll I'J"zeszłoś('i, za dowod, iż w wojsku ł'('r.'ulctl,- 
UI
III I.iłt'n skit:m lIi{:'dy HIUU"chia, alli samowolllość iolnit'l'ska 
uit, fleUlowal)", et wszdkie swawolt' i niekal'lIości, lIie 1
'lIw 
il' si
' liiI' I'ozwałal
', I('('z i IIćtjsnr'owiej hlly kamlIc, I'0dhtff 
noskit:j i hłtlzki
.i slll'awi{'dliwości, 


I
>>>
366 


żon:, bętlzit', a i()łnłl'I'
 di\lt:j 
łuilĆ nic lII:tj:łC woli. 
lIa Ilit;I'wszt:j czrści nit' optm ie sir, h,tly IH'z)'kazamt 
słuibę na I"V:lrtał lH'zyszły b\'dzic lłowini('łl ziścić. 
II. Żaden niedlaj się nic waży w cłUlz)'Ilł r
l1- 
sztllnJm słuhć, pod uh'acenlem c
d. 
Ul. Jeśli się najdzie lillwwy, .ite...'y uicskoiu'zpv. 
szy 
h,żby 
 OJIO
U w
j('dzic, .('dy jt'ż('li Szl:ldłdl'. 
ma lIa nczciwćm szwaułiow"ć: a jczl'li p/t'beillS, 1I:t 
&al'dlc UH' być J.arauy. A gdy się "'ari taliOwcr;u 
człowieka Iwmn zabić, a zwlaszcza l.iedy nic b{'dzie 
lulal ś"iad('ctwtt, aJw listu od Jlctmana, aJIO h'ż 0(1 
Iłohnistrza swego, ,na łun to Jłlć za słusznc puczy- 
t:\lIO. 
IV, Itostcrków aui ł.adnycb ro
,'uchów WS7.C7.y" 
nać 7.o1nit'rze między sohą uic 
ua,ją, ..od widkit:JIł 
kal'ani('m, 
V. J('ślih)' Jito 
 I'Y('t'rstwa, a osollli,,"ie 
 ),ie- 
choty, JlI'onie :sobie lła Ilirlłł'z)'jacit'la slH'awione, aho 
lwnuy kouia sw('go, lIa którym do }oh'Zt'lłY si,uhl, 
w liarty abo w '.ostki przerrral. h
dy tali tCII co '\\'y;' 
&I'a'n1, j.llw i f.('u co }IJ'Z('B'I','wa, oJlółdwa .naj.. h)"f 
szu hit' uit':ł I.al'.mi. 
"I. lifól'
'IIY ua U('hnaua alło ua Rotmistrz" luh 
t.d na tbit'shltuila sw('rro, aho słurra lIa I'aua l'ł'lią, 
;,ho słowy uicut
zciwcUli rzucił, ma 11)'ć lIa Cal'dJc 
I.....auy. 
"II. olitlll')'by lIa sh'ai oboźną hUllt't jolki IH'ZY- 
liii, alho sh'aiy sohh' ZIt'I'Ołlt
 mllH'aWo\\ać nic dlCiał, 
IlIb lez Iwz wolt,,j J1ctJlłailsliit
 wyjachał , śmicr. 


I 
« 


J
>>>
! 
« 


367 


dą ma JI)"Ć Jiar3ny, WJjlłWSZ)' C'(bit.b)' go straż po- 
ł'Z:łci mt IHlIH'z('clzila. 
\'111. li loh)'lwlwieJi ranil k tÓI't'go w ci:mnit'niu 
,'"OJ('lIłlt:m IUltl dłOł'ągwią rozciąrrnioną, ma I.)'ć ua 
gard le i na czci I. a 1':\ II)' , 
IX. litoby z picclwty na straty miejsca sw('rr o 
nie h'z)'hlał, allO tUa jaMt:j lłOłl'ZcI.)' swej z ni(;j zszNłł, 
ótho czasu sZlliu woj('nllt'(
o nic hlł, allo na Sh'l'ŻY 
zaspał, abo lłOwinność sobie zleconą nicdhale i Jt'ni- 
,,'i{' , latlajal.o otlp.rawował, Dozorcy sh'aż(
, wolno 
)I\'dzic taki('rr o zaraz zabić: a jeśli I)rz{'d 1f('hnan3 
lH'Z)'wiNlziony }Iędzie 
 niech Il{'dzie 113 czci i na rr ar - 
.Ile I.aran)'. 
X. Jt'ŚJi1IY łit.óry ua Sh'3Z pOJllą o)II'ó{'ony, al.o 
z 1łłUl'1I b('z l)Ozwoh'nta IIchnaJłfo;liit'go z nicpł'z)jacic- 
lem rra(1ał, a bllh)' w h:m ś"iadc{'hHm lU'zełiOuany, 
za t:,liOWY W)'stflU'1o ina i)lĆ na gat'dle karany. 
XI. JeśJihy I.tury żołnit'rz z sliarJm I,róla J.lU. 
z dział ktale, 1II'o{'h
 i jal.qkoh, iek il18Zą ł'Z{'('z z dóllI. 
"I'óla .J. lU. na Iwzlteli S"-(Ij oJlI'acać śmi.ał, tl,kowy 
bez żuclncrro miłosierdzia sl'ro.śną i laanidmą śmit'I'- 
rili karan)' })
"l' .na. 
Xłł. J('śliJ,y lito sZllit'c"a od nit'I)J'Z)-ja{'it']a IH'Z
'. 
!iilant'c'o w dmllu swoim rhował, aho gdzie () nim 
wiedział, a łlic oznajmił, talii ina hlĆ ćwiertowan)', 
. XIII. litohyliolwit'k ('zasu IlOtl'7.('IIY, alm IItal'{'z. 
lii z IHld rborąr,wic uch-lił, :,ho,sloWNł) jał.it:m do tł.. 
ri('('Zlii dl'lwit'hm dl'(Wf IHldl,ł. czt'śi
 i z(h'owic lI'a- 
u t.r 
ci, flubif'Ż, li tÓI'
"II)' rzasu lli(.11t'81Ii('('Zt'I'lsł wa na ni...- 
lH'z
ja{'it-Ja -JH'oni nic dol,)'I, ma JI
'Ć karall
". 


.
>>>
368 



 


XIV. Jdliby który upornie w zi(mir ni('lH'z
ja- 
cic1ską wtargnął, i pozwolenia nełmallsl.iego ol.az).ą 
jaką nit'przyjacielowi (lotlał , gar(lło traci, 
XV. Pod czasem hasła I.ażtly żołniel'z w IW- 
rzątlku swym ma się spokojnie zachować. A jt'ś)ihy 
lJoh:m na sh'onie był znaleziony, a jeśliby mieuić ba- 
sła nie umiał, gardło traci, 
X"I. Po wytrąbieniu na polioj, żatlt'n nie ma 
żatbl('rr o Iwłałania i bezpicezlH'go wolania w ohozi(
 
wszczynać, IWtl ciężkiem karaniem. 
 
X"U. J('śJiby kto zwatlę jaJi:} lłOt] czasem roz(la- 
,v ania hasla wszczął, alw z rusznice na uit'lJł'z)ja. 
ciela sh'zelił, gar(Uo traci. 
XYIII, liarczmy i nocne Jlicsiady lłotl ten czas 
Iliech się nie rozwodzą, pod cif7.1.i(:m karaniem. 
, . 
XIX. ZaMn z żoJnierzów niech się nie waży ni- 
konm -nic gwaltt'm wy(hierać, lłtl(l karani('m oJlwit'- 
szeuia. A jeśliby wziął nad to co zje i spije, colty 
jeden grosz zaważyło, bez ża(]nego miłosicr(bia nit'ch 
bętlzie ścięty. 
, 
:XX, Za(h'n żołnierz (na (lostawania żpvności JI('Z 
sł1l{
i I1ełmalJsliierro, nie ma się waż)'ć 110 wsiaf'll 
lwzebicgać, i ża(lnemn krzywdy czynić, IIOt] ciężliićm 
"ara
liem. 
XXI, Człowiel.a cudzoziemca i lH'Z)'('bOtlnia nie- 
znajonwgo, ża(len do służby woj(!UłU:j Iwzyjmowa{' nic 
ma, hez lwzwolenia IIt.tmańskiego, pod ciężloićm lia- 


. 


rani('lU! 


XXII, Sługi tlrurrit'go towarzysza, at.o dzil'siąt-
>>>
! 
I 


J 


B09 


uilia, żallcn (10 sichic o],it'tnicami i l)ollarkami przy- 
\Vabia(
 nie ma, 1)0(1 cirżkil:m karaniem. 
XXIII. Żaden z rycerstwa, Iwni na które I)ie- 
nią(be bierze, nie ma wprząt:ać do wozu, ani na 
swój poż).td. lJl'ywatny, clluciażhy i I)otrzebnie cliciał, 
Jlie ma ich ohracać, i niliOlIltl bez pozwolenia lIet- 
, I . .' 
mans .Ierro pozyczac. 
XXIV. Ii tełry))y t('Juu co żywność (In ol,ozn lJl'zy- 
,,'jt'zie przez moc co wy(larł, ma )yć szubienicą ka- 
I'omy. 
XXV. Jeśliby litÓl'Y na (h'or.\
 pospolitą Illa lH'ze- 
kupienia żywności, aho pI'zeszkolly innym, dla })OŻl t- 
la. spl'ośnerro z ohozlł wyszedł, ciężko lila IIY{: lo a- 
I'any, 
XXVI. O lJl'zc(lawaniu i kUlłOwaniu j('dzenia i 
IJicia, lIehnan Polny ma szacnnt'l. wydaw&\ć. 
XXVII, A Iotóry przelI ceną i oszacowanit'm ('O 
knl)i, łm})iec l)i('Jliędzy, lu'z('tlawca I'ze('zy ollt:i, I,tó- 
l'ą ln'zcdaje zJlp"a: takież tf'Ż ma hyć l'oznUliomo i () 
\ 
tym, li ttlrzy co za tallSrle Ilienioł(lze, niżeli Hetman 
IlOstanowi, IJl'zeda. 
XXYłll. Na 1lajdl1l.i 0(1 IIctmana lJoslane, aJ,y 
zfo('ZYllce pojmali, żaden się z słowy nicłłt
zci\\ cmi 
nie ma JJOł'ywać, IJo(1 ('ifil.it:m l.aranicJU, ta
że I.tó- 
I'Y w('(Unrr d('kl'('łu Iwzdożon)'dl SIH'awictlJiwości ml- 
l)1'awr czyni, nic ma się 1a(lcn UI'ąrrać lwd uczI'i- 
wością. 
XXIX. PP. Rotmistrz.., abo Da(l wojsl,iem pl'ze- 
loż..ni , powinni lJod poczeiwościlł opowicdzieć '" it'lo- 
IIY żo)nicl'zów w pull.u swoim lIlieć chciał. 
\le z zalll- 
.47
>>>
870 


Im, a!)o miasta OIU'G'0' którrgo broni, oJlywałt'la, ani 
mit'szrzauina, Ża(lcu (lo służby woj('um:j uic ma lH'z)'j- 
mowa l', I,ez I)Ozwolcllia lIetmallskicgo, lłOd cifżl&ićm 
l.al'anic'III, 


XXX, Każtly Uotmistrz, allO 113(1 wojsl.iem l)rze- 
łożony, ma to l)iluo 1H'zestrzrgać, ahy zaml... sohie 
lJOwicl'zonego, aż do ostatnicgo nicb(
Sl,ieczellstwa Ż)'o 
woła, nie waż}1 się lwdclawać, lwd 1

U'(nelll i I)OCZ- 
riwością. 
XXXI, Dziesiątnky i towarz)'sze, jt'ślil)y Rot- 
misll'z ({,Z('G'0 noże u..Jwwaj) elldał zamcl. llit'IH'z
ja- 
c'it']owi lJOcldać, llOjmawsz)', l)owinni rro Ilt,tmanowi 
uddać, 
XXXII. Rolmish'z, a]1O przełożony Ila(l wojs1iem, 
ma t'udzit'a'ł t10glądać zamliłłicnh\ i oh\'ierania Z
Ułł- 
I.llw, n bramy zamloowc:j sam oilecnie, a Iliłoomu bra- 
m)' lwd nas nh'slusZII
', nic godzi się otwierać. A. 
w 110(')' żołnierzów do zamian zgromadzou)'ch lwwi- 
nicn mi('ć wszlsłłiiclt. 
XXXIII, Ża(]('l1 (10 zamlm nie ma b
'ć lH1
Z('zo- 
111" ażby o sohie l)c,,'ne świad('ctwo dał, {'oby zacz 
- Ilył, aho dla .itórejby lU'z}cz)'ny IU'zlsze(U, I)owieli 
lll'zyrz
 n{! słuSZlUł, S
łIll t)'JliO jedrn (10 Ziłllll,u lila 
łlYć IHlsZrzOJlY, bn slnrr, ci Jum icm hez ".oh'j IIct- 
Dlalłskit:j nic miłj
ł b)'ć 1l1lszezani. 
x.xxn c . litcll'z)'])ykoh\'id. żolnit'rze, a zwlaszcz
\ 
))iesi, dla zdobyrzy do ziemie l1ieII'z
jacicJsl,it;j swa- 
,,'ołnie lH'zeszJi: Jla gardle ..ar
łI
ie mają odnosic'
. 
XXX'., Jeśliby Im kogo straż wecUug POl'z
łcllm 


, 


,
>>>
, 


I 
I 
l, 
I 
, 


371 


Pł'ZYłJatUa, a ollby na nićj obccny nic był, gardlo 
traci. 
XXX,",. Jcślihy Mury na sh'a:1.y lJowinllość swą 
otlprawnjący, a drurrit:j sh'aży nic czekaj:łc, UlłOl'- 
nie otljacllał, gardło traci. 
XXX\-I1. Iiolł1u z pOl'zątllm straż PI'z)'l)athlit', a 
olll)y jt:j ullOl'nie lH'zCZ l)ijallshvo, al)o granic k.u,t, 
Iwstck, eł.c, zanit'dhał, ('ześó- i rral'(1ło tr'aci. 
XXX'-UI. Żadcn z Uotmisll'Zów i towarzyshva 
z zamku nie ma wyclaodzić, i zolnit'I'stwa sw('go w ża- 
dne post'lstwa nie ma się ważyć wdawać, lIcz po- 
zwolenia 1I(.tmalaski('go, a osoł.liwie II t'tmalla łaJU 
natcnczas )'fd:łt
Cł
(), POt) Wit'Uiit:m karanit'm. 
XXXIX. Ilzecz łiłul'ą jt'śliby kto z IH'zYł)
tłlill na- 
Jazł, zadt'n jt:j lIi(1 ma Ill'zCZ noc l)rzy soJ)ie ('hować, 
alt' Rotmish'Zowi. aJw 1ł(lhnanowi 0l,owictlzicć, 1 '0 (1 
Jiaranit'lł1 sZlIhit'ni('('. 
XL. Iłtlll')'h)'kohvicli z zolni('rstwa 1,(,1. IH'oni. 
na lilól'c I)ieniądze bierze, dlOf1ził: lłOwrozcJU nm 
b)'ć ślłłil
any. 
xr.l. ŻadNI swarów i I'ost('rliłhv zadn
'dl \V zam- 
ku, nie ma się waz)'ć WSzI'z
'nać, IHld IdjoW:1 nic- 
"UWij: a litÓI'yby na MI,,'e{
o broni tlo),yl, r\'li\
; a jl'- 
śJihy ranił, r.al,tlło "'ad. 
XLII. no ł;ażdt:i slntll('j 0IJrawy zamkn, a zwJa- 
S7.('za 1)011 czaSNU ohl\
żcnia. iadf'1I z zolnit'l'stwa lalll 
mif'szkająct'go, ł.lÓI'ZY t('go zamlal I...mli:l, lIla sa- 
1ł1)'ch sit'hic nic mają pl'al'c zaJowa... 
XLIII. Rotmisfrzc i dzit'si:łłnit'Y, ma Jiaż,ly 
z nich zawsze swe zołnieł'sh\ o \V lo "..
rawow"ć i
>>>
372 


nauczać. jako z nicb kaidy'" ,,'ojsłm, W 8Zel'CrrU i 
w slJI'awic ma słać, i IH'oni SW(:j PI'Z)'stojuie i l)Oiy- 
tecznic używać. A jeśliby kto z szel'egu wyshWił, 
gardło traci. 
XLIV. Towarzystwo i dziesiąłnicy, mają si
 lWzy- 
slojnie i uczciwie l)rzeciwko Uotmistrzowi swemn za- 
chować t Jlie t)'lko ręką, ale i słowem: taliiez tez 
Uotmish'z pl'Zeciwlw im,. Jlic ma żadncgo zniewa- 
żać, ul)O się lIa nie (lo In'oui porywać: ale jeśli któ- 
ry co IH'zewini, w kole ws
ystkiego towal'zyshva i 
(lziesiąlnil.ów ma ),)'ć sl)dzOIlY i karallY, a prze ci- 
,ulik ma b)'ć Ileimanowi ł)O(lany. 
XLV. A jeśliby liłóry z towarz)'stwa, aho sam 
POI'ucznik, Art)'łmłów wyUj o})isanycb czcią i gar- 
dł('Jll obwarowanych, pI'zyslojuie i s}JI'awit'(1Iiwi(
 nic 
zadwwał, Illa go Rotmisb'z })O(l I'fkoj,mstwem i czch, 
szlachecką, U('lnHłnOwi SlUlU'mU o(lcslać. 


..A
" 
-»w""" 
O«__ 
!/'Q"1I 


!
>>>
,. 


o SENATORAVII 


\ 


. 


llRZ"1D1WIK
()H 


Koronllyeb, i'.... K.lę-ah"'R LlCe'....kłe.o. 



 


I,
>>>
ł 


\ 

 


,
>>>
. 


i 


. 
SEJWATOROW 


li.oro..n}'
" ł "'"łellt.łeKo .".łę.t....a Llte.....kłeSo 
D" Sella
le ltOra"łlek. 240). 


1 



eo- 


4 n c r n I S B. 11 P I. 


Gnit'źniellski 241). 
Lwo\Vsloi. 


BIS.i.'lTPI. 


li I'a kowNI.i. 
Iilljawsl.i. 
,,'jJr{lsJii. 
Ituzmłllslii. 
Itlocl.i. 
. 
"" armicński. 
ł
lIcki. 


ł . 


PI'zcmyski. 
, . 
Znłlldzlil. 
" IIhneński. 
Chełmski. 
Kijowski. 
Kamicniecki. 
'Vendeński. 



'W) Z lil'onilii A. G\\"ał
nina. 

.ł'I) PrJlUfls GOI'on)" ltolskitU.
>>>
376 
, 
w O óI E W O D O ". I E. 
-Easztelan IlIowrodawsl.i. 
I\I'aloowski. Uusld. 
'Pojewoda 'V ołyńsld. 
lil'akowski. Podolski. 
Pozna'lskio Smole'lsl.i. 
'Vile'lski. Lubelski. 
Sędomirski. Połocki. 
liasztelO'lł nelzłd. 
'ViIellski, NowoGI'ódzki. 
, 
'Fojewoda I)łocki. 
lialiski. ""iteJJsI.i. 
Trocki, lUazowiccI.io 
Siel'a(lzkio Potllashi. 
liasztelllll Iławski. 
Tl'ocki RI'z('ski. 
'Pojetvolla Iiuhucllski. 
Łęczycki. l\lś('is)awslii. 
Sta'l'osta Elbląf
ski. 
. , DI'arJawskio 
Zmudzkl. 
'f?ojewoda Gd:uIslii. 
nrzeski. lUi'lsl.i, 
Kijowski. 
Ii. ,,-,sZTELJł.lWI ".I"
 ....
Io 
P07.uallsl.i. G ni('źni('llski. 
Sędomh'ski. Si('radzlii. , 
Kaliski. 1.\'('z)'(:lii. 
\V ojllicki. ' . 
Znmtlzkl
>>>
877 
, RI'z,slai. "-itt'JJsl.i. 
liijowsloi. Cz('rwit'llsli. 
InowrocJawski. Podłasl.i. 
Lwowsl.i. I Rawski. 
". ol )'ński. RI'Zł'ski. 
Kamit'llił'cki. liulmcllsloi. 
Smole{lski. lUścisławski. 
Lubelski, }
lhJąl
sk :. 
Połocki" Rracławski. 
Bł'łzki. Gdallski, 
Nowogl'ó(lzki, lUiuslti. 
Płocl.i. 
&. ."
ZTEL.4.IW. 'MNIEJ
.o 
Samlccl.i. Dolłł'zY{lski. 
lUif(lzyrzecki. Poł:łIł it'{' I.i. 
'Viślicki. PJl.zcmt'tsl.i. 
Rił'cI.i, Iil'zywiJlski. 
Uorroziński. CZt'cłlowsł.i, 
Zawirl.oslsl.i. Nl\kll'llski. 
LClult'ńsl.i. Rozpił'l'sl i 
S.'cnu'llslti, RiccltowsJ.i, 
, l . U)'drros c li. 
Zarnows a. 
IUałorrorclio Rrzt'zhlski.. 
"'it'lnllsl.i, li I'nszwicki. 
PI' ZCl1I lsf.i. Oświccjmski. 
lIaJkki, liamicllski. 
Sanofłł.i. Spicimiel'sloi. 
Chcłmsli. IlIowłodzl.i, . ..iI 
48
>>>
378 


Rowałst.io 
Sautocki. 
Sochaczewslti. 
"T al'szawski. 
GOstYIISI,i. 
,ViZIWIlSlii. 
Raciązkio 
Sierpski. 
W yszorrl'odzki. 
Rypillski. 
Zakroczymskio 
CIechanowski" 


Liwsld. 
Sloliski, 
Luhaczowski. 
lionarski, ziemie 
Sit'radzlih:j. 
Konarski, ziemie 
Lęci',ycl;i(ij. 
Ronarsłii, ziemie 
Kujawskiej. 
"r emleński. 
Derl)tski. 
Paruawsloi. 


. 


.RZ
Dl'nł::I DO PORZ4DRtJ SElWA'.....OnSAIEGO 
-NALEi
ł::T. 
 
1\Iarszałek najwyższy KOI'ODlIY. 
1\Iarszałrk najwyższy 'Vidhiego lis, Litcwsliiego 
lianc)erz Korouny, 
Kanclt'l'z "-ieJki('go lis, Litewskiego. 
Podkanc1t'rzy lioronuy. 
I)odkaurlerzy 'VieJkiego Iisięshva Litewskiego. 
Podskal'bi KOl'onny 'Vit'lI.j, 
Po(lskarbi 'VieJk. lis, Litewsliiego WieJki. 
lUarszalel. nadwOI'ny Koronuy. 
lUarszalek ,V, I\s, Litewskiego Na(hvornyo 
'lJRZ
D'NIł::T RTÓRZT DO SElWATtJ lWIe 
lWJl.Ll1Ji", '" KonOlue I w 'B'" KS. 
LITEWSKIEDo 
Hetman Rycerstwa Koronnego, najwyższy" 
Hetman Ityeerstwa 'V. Ks. Litew. najwyższy.
>>>
. 


110 



 


JIehnan R)'ccrstwa liorol1ncgo, Polny. 
Jletman RYCCl'stwa 'V. Ks. Litew. ItolIl Y . 
Rotlllish'
 RycCI'stwa dworu Króla J. lU. 
Sekrctarz większy KOI'ol1ny ducl1owny. 
Refercndarz Iiol'onuy duchowny. 
Refcrtmdarz 'V, lis. Litew. (lucl1owI1Y. 
. 
llcfcl'cudarz fiOl'onl1Y Swiccl.i. 
J\eferendarz }V. lis. Litewsldego Świccki. 
lto(lczasz)'cb oboj
a U3l'O(lów dwa. 
Jirajczydl ohojrra nal'odów dwa, 
lUicczuJch olwjga lliłrodów dwa. 
Po(lskal'bi Nadworny liorollny. 
Po(lskarhi 'V. liso Litew, Nadwol'uy. 
Podskal'bi lisięstwa Prnsloicgo. 
Starostowie z JIU'yzd)'kl'
.ą, 
'Viclkol"Ządzcy, 
Sta,'ostowie h((z juryzd)'kcyi. 
Asscsorowic sądów Zad",orllych. ... 
Pisal'z spl'aw Zadworllydl. 
Pisarze IianccJIaryi 'V. lis. I.itcwsliierroo 
Ilegrud obudwłl liallccll;1I')'j liOl'onlllcll. 
Instyrratorowic słJł'aw do sł;al'lm li. J.lU. J]alcżą(
y 
Pisal'ze Polni. 
Itotmish'z zołllierz6,\' li wal'ciall)'cll. 
Itrzelożeni uad mytami celnemi. 
. 
Przełożeni nad Znpami k.'lIszcow srehl'uycll i 
, ołowianycb. 
PI'zełożcui nad Żupami solucmi. 
Pł'Zclozeui młd lUellllicami. 
Przełożeni Ilad h\s)'.
>>>
880 


'Vięc jaJiO lUarszalkom, Kanclerzom, Podkancle- 
ł'ZYIlI, Itodskarbim w ],orzątlłm I Senatol'skim" do 
,vifl.sz)'clt tl)'gnitarstw jest bliższy za dostojeństwem 
urzfdll swego pr0C'res, t.ak też tym do porządku Se- 
IlalorsJ,i('rr o większy jest przysl\'p. A osobJiwie S('kl'e- 
łarzowi 'Vie)Joiellln, Rcferelldal'zolll i Starostom. Ci 
alwwielll się czują b)'ć Ilml insze IiróJowi I)allll -swe- 
n[lI, i Ilzecz, pospolittU zasłnżonellli, l. tórzy i tlostat- 
J.i.'m więl.sz)'1II Dmjrłności i roznmt'1ll i dowci))clll i 
npl'I'icnc)'ą w rzeczach dygnit.arstwa SellatOl'skiego 
pl'z('strzq
'ać JCl_ił.:j mogił, 
Uząd i' slu'aw" Ił )'cel'stwa wojellucC'0, zawsze, 
którclIIlI z PQrząllku Sellat.orów lit.ór)'by do tcrr o był 
sIJOsolmit'jszy, zJe.
olla JJy",a, I IJrzt'to nic (lziw, że tak 
\vicJe dygnihu'stw, i 1,(("I')'I'b ukmal w 1i00'onie jest 
m'J\\'lf(
(
j, w I,()('zct sen"tu nie idzie, AIJOwielll się 
Senatorom Wsz)'stliie w sw)'1lI -porzą(lkll dawają do- 
. , ' s t I . . I.' . .. I I 
sloJ.'lIstwa łt'z .. ella 01'8 i1C, JaliO SIę W)'Zt'J rzc; o, 
z tJ.'h Iwywatllych osób, sposoJmiejszYIll i dostatuit'j. 
sZllll tlost.ją si\'. 


'ł'RZI
DlWIt.:... 


I)otllwmorzy. 
{;hOl'=t żC , 
S
'dziowit, Zil'IIIS.'Y. 
SlolniliOWif' , 
(;z.'śni I.owic. 
1.lIw.'z.'. 


lło,ls\'lwwi.' Zicmsl
y, 
I.otbto'i, 


PO'
'I.
TO"'I. 


Pisarze --Ziemscy. 
Jli"czlli(
v. 

 
l)ol_ul'ce. 
'""ojscy, 
nlll'ł
I'abiowi('. 
Itodsłarllśd. 
S('dzio\\'ic (
I'odzcy" 
tiomoruicy.
>>>
- - -- - -- - - -- -- '" 


381 


I}RZ
D"I(;T D".ORIJ RRÓLEWSIi.IEGO 
I UZELJ
DŹ. 


Komornik najwyzszy" 
I)mlt'zaszy. 
KI'ajcz)'. 
Cborąży. 
lioniuszy. 
liue1l1nish'z. 
OJloźny. 
Lo:i.lli(
zy . 
TI'III.czaszy. 
l)odstoJi. 
l)odliOJliuszy, 
IAOWCZY uajstarszy. 
DWOI'zani(', któr)'cł. 
wic 11m Jiczlm. 
S(,lu,(.t.al'ze, 
J U I'F,('J I nic)' . 
li U III 01'11 it.,y., 
l)achoJrt a polwjuwi. 
J)is_U'z 81.3I'I)0\\'y 
st_u'szy. 
.łlab_u'lnil
)' . 


1'- O N I 


Doktorowie. 
Kapel1ani. 
Pisarze. 
l\luzykowie. 
Odźwierni. 
Sf.anowuiczy" 
PO(loboźni. 
Owsiani. 
S})iżarny. 
Piwniczny. 
8zafal'ze. 
Trębacze. 
nrbennistowie. 
Kredencerze. 
Iiuclaarze, 
Rzemicśnicy wszel
 
kieGo I'Zcmiosla. 
Czeladź stajenna. 
Cz('Jadź oJtOźni.\. 


, 


l\I)'śJ
wcf . 


E C. 



. 
urna..' II 
.'IDl
>>>
. 


\ 


" 


"
>>>
, 


p o CZET 
ZECZY
 


.1WII.
 


str. 


P,'zemO'WR 


, 


.. 


. 


I 


I.irka slółv Q ję!Zyku i lite'l'tdltJ'ze Litetvskićj l 
Szt
zl'!JM'!J iJlitologicz'IIe:. 17 


Lamna 
Lajma 
I\aloalulli 
Dziwswits 
CzcUice 
Caslił.is 
Iiamiellie Litewskich Bogb) 
l..aukie 


. 


19 
2ł 
24 


. 


. 


'lo 


. 


. 


, 


26 
27 
28 
82 


. 


o IItli ilY 
lUcdżoimR 
y szuiilltas . 


. 


-. 


, 


37 
88 


P,'zeob"ldcllia )Iitologii Litewskiej: 
KukIlIka 
Slowik 
Jaskólka 
Skowl'ollek . 


- 
. 


4S 
4t 
60 
61 
71 


.
>>>
a('1'. . 
Bocian . - - 74 
. . . . 
Kania 78 \ 
Nie(lźwiedź I 
I. 
liret 80 
,"Vierzba 81 
J('sion 86 
, 
Zwie,'zęta, Ptaki, D'I'zcwa i ziola z'Ilukomitsze, liIó:' 
7'ym lud Litewski lJcwlle Zllllcze'llie lub 'I/wc '110«- 
P'I'zYJ'OdZOłllE P"ZYl'i8,tje: . - . 1)3 
1\ Oli 9\ 
, 
.- .,. Zubr 110 
. , 
r Jeleń 115 
ł 'Vół . . 
Pies . 117 
-Iiot' 120 , ' 
! Kozicł 123 
°liogut 124 
. o- . 
Gęś . 127 
Nietoperz 128 
. " 
Doża-Kró\vka . 129 
Szczupak · 130 
. 
Jarzębina . 
. I
 
Bratki 133 ! 
''. Paproć. . 135 
.. 
Zabytki Poga'lutwa; . 137 
-I\ąt domu , 139 
... PiortUl 140 
110 'Vilk- 141 
.
>>>
' 


. . 


.... 


Z\'l})' 1udzkie 
Paznorrl'ic JlHlzkie 
'Vłosy Indzłiie 
Chlćb 
Si(:jha żyta 
Złe wróżlty 
Dobl'c \vróżby dla JII)'śJiwył'll 
'Vywoz rrnojn 
Nocnicc 
J:łja pf.asic 
(;ialaJ wisielc(hv 
IA('I..u'słwO Iła uh'ał{' I.l'owit'go ml(:ka 
",'I'óżba śmiN'cj wojclIll)'1łl 
1
1"Z('lłOwi('dni(' śmi('rci 
()
it'11 piorullowy . 
JUiźnięta 
8ł.rz
'łłi(.nie dl'zew 
Złe oko i linpno J})'11Ia 
lJa'Ołlzcnie si\. w ('z(!plm 
))zil...a. d(:sł.i :
I'oboWI:.i 
Zał. łada nic dUłłI.. lIłicszł.ahH
l{o 
(
 rahar'zc 


. 


. 


I, 


I . 


I 
 
ł 
\ 


- lo. 


. . 
I 
ł' 


. 


PoniedziaJek 


. 


1''J'Zl'1}()lł'inl" ie: 


.. 


s'r; 
141 


142 


143 


. 


144 


14
 


146 


147 


149 


"-ieszedtY, Proa'ot'ł",a, Proł
llost)'ki gospo- 
dal'slii(
 i t.. (I. 1
1 


c z a 'I' y: 
PIWZąłt'J. cZ:łI'OWnilil;W 
8clil'cta czarownil.ó", 


4D 


157 


159 
161
>>>
Zwyczaje: 


. 
. 


;. 


- 
. 


stl'. 


. 
. 


166 


. 


Sposób powitania 167 
Przyjęcie gościa . 168 
Ceremoniał lijatykl 169 
Nocleg znakomi tego gościa u ",teśuiaka 


Zwyczaje do pewn?/fllt dlti roku p,'zywiqzalt,e. 


Nowy rok 
'Vielki czwartek 
Wielkanoc o 
, 
Swięty Jrrzy . 
"rigi1ija Narodzenia Swiętego Jana 
" 
Swięty Jan Clll'zcicicl 
, 
Swięta Agata 
Świętr 'VawI'z)'niec 


. 


T a 1i c e: 


Jaslmłka 
TOpOlo 
Bitwa . 


. 


. 


. 


TtlIice Szlacltly: . 
PO(luszeczka 
Zajączeli. 
Dm\ck 
IlIstrUluel1 ta 11l11z)'r7.llc 


. 


. 


. 


Ubior?J." 


. 
o 


. 


Olwli('e nad ".ilij
ł 
Światloszrz)':t.lla i USZI)ulsztz}'zm, 


177 
179 
181 
11 182 . 
184 
186 
186 
187 
190 
199 
19
 
107 
198 
199 
203 
20a 
206
>>>
. 


Pl'USY 
Okolice Lidy i Grodna 
Łotwa \ 
Ubiol'Y pows
ednie 


- 
. 


dl', - 
210 
2tt 
212 


U,'oczystoŃci TI'itjsli.ie: 215 
Spotkanie 'Viosny (Ste'ł'kawimas) 217 
r 
S. Jan Cllrzcicicl (lillpało). 225 
, 
Swięty Piotr 228 
'Vajnikinis I 232 
ŚWit'.y lUatcnsz (Ałutinis) . 236 
Doży
ki (l,rllbuiqaj) 238 
Podbieranie miodu (Rycz lllill is) 243 
Jeidienie z '"ódką (liuczawimas) 244 


o h l' Z f (1 y: 
{T l'o(lziny i cJlI'zciny 
Znloty i zal'ęczyny 
'V(
s('le 
POB,'zeJty 


. 


247 
249 
2:)2 
263 
28
 


J'-;ektó'J'e ob!lcZ(
ie, z'l.vycza.fe, Obl'zędyaflll'ozyfll.c i t. d. 
pmU,t.'1 ltl'mtiklll'zy s/u'eślmtc: 297 
(Jb 'J'Zf(ly R('ligijlle.. 299 
Ofiarna czasza 300 
.,., 
Iłlor.osławiellstwo na wYlJł'awę 
,,-..MI,a dla ('Jlo..ych 301 
Spowiedź 
PJ'7.ysięł
a . 
OJtrZfd ślubny 302 
R::'('(
':,!I .
Ił.it'ł'ki(
: 


Kasty Litcwsliiego mu'odu . 


B06
>>>
RaclmJ)a czasu 
Prawa 
Sztuka wojenna . 
noJuictwo 
Polowanie . 
Pszczelnichvo 
"'iunice 
Rybołówstwo 
. 
Zerr1al'shvo 
Ilistoryja POI'tu 
lI,uuleI 
IJltiory 
lUi('szł.ania 


. . 


Połąrrowskiego 


. 


. 


Poł;army. 
Gościnność 


Medycyna ln'ostcgo lltdu: 
Lekarstwa dla 1mb i 
Lel.arshva (l1a by(Ua i innych źwicrząt 
(lomowycb . 
LcI.arshva symlJaf.yczne .' 


... 


1-11'. 
306 
808 
811 
314 
81:) 
816 


317 
318 
322 
323 
325 
326 ł 
328 , 
II' 
329 r 
331 
3
7 
341 


Stan' (lzi.
it;js':,?1 '1'obtictwa. i !/oslJ(J(lm'stwa 
ił'-I
itlllit': 34r. 
Rolnichvo i gospodarstwo wogólności 347 
Sićjh,\ , 34S 
Nal'z
'(Jzia rolnicze 349 
Slłrzrt gosJtmlarsli i 3 
O 
Na('z
'nia łmdH'nnc 


Naf'Zynia stołowe " 
PO.ściel 


3:»1 


l
>>>
- 


Stoły i kł'Zesła 
IJ lH"ząż 
IUJyny i sf.ępy 
Pro(lukta . , 
Potrawy Litewskiemu narodowi wła- 


.. 
. 


.. 
. 


ł 
\ 


, . 
sClwe 
aj Chołodziec 
b J Boćwina 
ej 'Vcrcszczaka 
d) J usznik 
e) 8znpienia 
IJ l1.icpszaszas 
g) Gl'nce 
l,) l1.anapiuej 
iJ 8ł;abc-lndra 
Obchodzcnie się dziedziców z pod- 
(lanymi , 


Dotlateli: 


. 
."r. 
352 
853 
855 
856 
857 
858 


, 


. 


859 


. 
Al,tylmły ZołnicI'skie w "riclkićm 
lisifstwic Liłewskićm . 365 
O Senatorach i urzędnikach Ko- 
ronnych i 'V. Ks. Litcwskicgo 375 


..w
... 



'llIlJ'4' 
II'I:'URW' .. 
" ! fU ". 


lG'no 
-Ś
119
 


. 


Ił
>>>
. 


. 


. 


'" 


. 


. 
. , . 
. 
- 


.
>>>
Biblioteka Główna UMK 
1IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIm 
300041427700 


t 

. 


V NTV'+ 


t 
. .
>>>