Kalendarz Ludowy na rok 1938

- 



ł=ka OH
1
 
UMK Toruń 



l?I'b'O 


"r 


.., 
KALENDAR 
LUDU Y 



 


NA ROK 


1938 


- - 
- - 
- - 
- - 


h? c/td r . 
t r 
 j7tVA?X-?
 . 
BEZPŁATNY OO;t.d( ÓÓ-..OBRONY LUDU.. 


DRUKIEM I NAKŁAD. DRUKARNI ROBOTNICZEJ W TORUNIU 


}
>>>
llInlllll " 1 1II1I 
 nlll = IIIIII ;: lIml = lIImlllll 
 lUm C:: IUW E: UlIII
ruU 
 UlUIUI 
fil CENTRALNA OR06ERIA ! 
UffiI J. CZ EPCZYŃSKI IIIW 
= =ta 
111111 Poznań, Siar)" R)'ne
 nr 8 IIIIU 
mili P. K. o. 200548 Telel.. .Llo_W7 45-45 111111 
--'-- T eleloD7' I U-II. 11-24. 22-18. 11-15 
111111 ODDllAŁ I 111111 
linII DROGERIA UNIVERSUM mm 
---..: .1. Fr. R.lal_.L. 18. -- T.I.lo. 27-49. = 

 
 
11M 111111 
111111 S p E C J A L N OŚĆ : 111111 
mili Arty
uły bart
ic
e i fabrykacja środkó
 do zwal- 111111 
czama 8zkodmkow w polach, lasach l ogrodach. 
111111 Perfumy, wody kolońskie, 111111 
111111 pudry, szminki, szczotki 111111 
do zębów, grzebienie, my- 
111111 dla toaletowe, szczotki do 111111 
111111 zamiatania i szorowania. 111111 
111111 I. Artykuły drogeryjne, chemikalia. 111111 
illIU II. Farby, pokosty, lakiery i pendzle. 111/1/ 
= III. Oliwy, smary i tłuszcze do wszelkich maszyn. = 
 
II/III IV. Karboli Ileum, smoła drzewna, benzyna, benzol. 111111 
V. Sól bydlęca czerwona, tran dla bydła, świń i drobiu. 
111111 VI. Fosforan wapna, mqka rybia imięsIla. IIIUł 
111111 N.II......e :łr6dło ..L. p . dl. L..dl., prze_)'.ł. I _e_lo.ł.. 111111 

 IIIIIIIII 111111 111111 111111 111111 111111111111 111\11 1\111\ 111111 1\1111 IIIIIIU\l (W
>>>
Biustonosze 
6 o rsety 


najnowllze fasony pa- 
ryskie. wygodne i 
eleganokle 
MOUNĄ BIELIZNĘ 
DAMSKĄ - Pończochy 
w nsjlepsuch gatunkach poleca 


NN 
I I E 



/, 
t. .-'" a \ 
"-. . ."'
, ,; \\\''awói\
 . 
 
. , 
:-':.

,
 
,,
.' ' tł1t'

 V:\j 
, 


\\\Sl
 \\0 
.,..: - 
';

{
 

i: 


L 
 
!
::.'::L
 

. 
 
\)'.: 

e:
 
' 

 
,:': ....
j 
l) 
Kt i e81ka .
:
;...... 
." .:;r/ 
.
 


;;- 


. r Dek 
Toruń, ul. Szeroka 27. b ł d ł b r A i W Y d Ił j H li ! 


.- 


Kupując u nas --- 
oszczędzasz Tw6J clętko zapracowany grosz I 
Przeto bacz na ceny firmy I 


Eksportowa Przetwornia M.l:sna 
Stanisław Jaugsch i S-ka 
Tel. biura handl. 1433. TO R U A Telef. fabryki 1542 


-. -..
 - 


Tania sprzedarz wszelkiej wieprzowiny 
i drobia wieprzowego, wyroby mięsne i konserwy 
w sklepie nr 1 ul. Chełmińska 6. 
2 ,. Grudziądzka 75 
8 " Mickiewicza 94 
4 " Lublcka (Rzeinla) 
Ci " Szeroka 19 
6 " Szosa Chełmińska 94. 



 


-
>>>
.J'; 


, 
. ''''":- 


{--" 


, ,. 


.. 0, R, ':-
 


.A;,-"..-.
 , 

. 


Telefon 74-&3 


Oryginalne szwedzkie 
wirówki do m.eka 


ALFA-LA V L 
MODEL 60 z 1936 r. 
Najdoskonalsze i najbard7lej nowocze- 
sne wirówki 
o znaczn.e p()wlękaz
DeJ komor.łe 
tid.mowe}, 
eb8zernleJazym zblorn-Iru d.. rulek.. 
wzmo;l;oneJ st.lej uatroścl odt,uszczanlu 
Dla gospodarstw mniejszvcb lub mnie. zamoż- 
nycb, posiadnmywiel (IW3'borwlrowekróz- 
D1 ch typ6w po wy jlłłkowo Diak cli ceaaeh. 
PI zy zapytanIach prosimy po- 
wołaó się na ,.Obronp, Ludu". 


Tow.ALFA-LAVAL:

 
Oddział w Poznan u 
ul. Dąbrowskiego 12 Te"elon 74-&3 


- la 

 
 
'" Gl' 
=- .... 
cu c::t 
... . .... 
la la 
=-= - 
'" lO 
C . 
la 'I: la 
- 
-łi IQ c: 
c: 'U 
la ..... ::I 

 c::t .. 

 a.. 
 
a- 
.a .. ,... 
IQ 
 C'I 
..... '" 
la ..: 
la - ::I 
l:: lCa 
- 
..... .. 
..., 
-- . 
E I: 
DOBRE . SWOJE cu 
 
. .c IG 
'-J "a 
9 DO MAIYCIA II Dl.. 


-
>>>
Uwagi L.alendarzowe na roił 1938 


Ery czaiu. 
Rok bietqcy Jeet wedłuR" racbuby 
ehrz£:śc:jańskiej 1938 rokiem po JIOn- 
rc,dzeniu Chrystusa. Pana. Jest tO 
rox ZwycŁ&.jny, liczący 005 do'1L, 
czyli 52 ty
dnie l 1 dzień- ItOJ:- 
poczyna sie w }octę. dnia l-KO 
btycznia. 


Kośc
61 grecko - katolickI. czyli 
1Vschodni liczy lata od stwo.rzeni" 
świata. wedłu
 tak zwanej e!"y b.- 
ll.antyńskie!. Jnko datę stworzen;a 
świata przyjmuje dzień 1 \Vrześn
d 
r. 5509 przed narodzeniem .Chry. 
etusa Pana. \V dn;u Ił wrześnh 
1937 roku rozpocz
ł więc kOŚClOł 
grecko-katolicki I!WÓ
 rok 7446, a 1 
 
września 19-38 roku rozpocZll,je l'OO: 
7447. 


Rosianie, aal8ŻIłCY do koSc1oła 
]lrowosławnego, do czasu panowg,- 
n
a cara Piotra Wie]ki
o (wiek 1
) 
liczyli lata \\edług ery bizantyń- 
skiej, odtą!i zaś według racbub1' 
r.achodnio-europejskiej. a jedyni
 
Jh)czątek roku liczyU podobnie jak 
kośc:ół grecko-KBtolicki. Dn:a 12 
czerwca 1923 rok'] zaprowadzono 
w Rosji kalendarz gregoriański, 
w którym początek roku przypadil 
na l stycznia. 


iycbf liczą bm od. atwonelllA 
ś\\ iata. P\::dczas gdy nasze Jata .ą, 
co do długości róWllle (365 dnI. Ci) 
ł lata w tak zwa,wm roku prze- 
stępnym 366 dnn, to u łydów Rt\ 
cne raz dłutsze, raz kr6tirLe, 
a r6łnice te są dosye wielkie. 
W 1938 roku ror.poczynają tydzi 
rok 5600. 


WYZDawcy wiary ma'hometań- 
skiel liczą lata od ucieczki zsłoty- 
eiela ich relif{il, Mahometa. z Mpkki 
do Medyny. W 1938 roku, dnia 3-P:9 
marca, rozJ!OCzynajl\ ('ni w ten spo- 
sób rolt 1357: jest to rok przestępny, 
'tfczf\cV SM dni. 
W ten sam sposób Uczyli lat.'ł 
'l'urcy at do l .tycznla 1926 roku, 
00 
o zaś dnia Uczą czas we
łu
 
kalendarza JiTep:oriań6kiego. a więc 
tak samo, jak II}Y.. 


Święta rzymsko&ał(,łiclde 
" Polsce urzędowo ustalone. 
N.nvy lłok, dnia l ol)C
nju. 
Trzech K!'óli, dnia fi stycznia. 
M. B. Grc.m.nicl.neJ. dma 2 lU[eJN, 
N"cdziela Wielkanocna CJ."uchomo!). 
Poniedziałek Wiel
anocny (ruch I. 
Wniebow.-.tąpienie ,Pańskie (ruch). 
Ziel:me S'lIJi
ta (ruchome). 
Drugi dz:t:iI Zielonvch Sw;ąt. 
Rate Ciałe. (ru(;homH 
Sw. Piotra i Pawła. ćma 29 czel'wca. 
Wniebowzi
cie, dn
'l 15 sierpn:a. 
Wszystkich Swi
tych. 1 1iitopad
 
Niepoitalwne Pocz
cie, 8 grudnia. 
Bote Narodzn:e, dn!1:\ 2j I{fudnia. 
Sw. Szczepana. dma 26 I{fudnia. 
Jako świ
to kOŚCICI,ne obchodzona 
jEst w P0lsce dnia 3 maja święto 
Królcwj Koronv P{.!skiej, wprowa- 
d7.one w 1925 fok li 


Święta pańsl-wowe. 
Dnia 8 maja. w rocznicę J{ons.tv.. 
tucji z 1791 r. (wł-rowadzone zo- 
stało uchwl:\łq Sejm\) z dn;a 29-10(,) 
kwl
tnja )919 r.). 
Swl
to Niepodlpp:łości, dni. II-go 
listopad.. wprowadzone zostało w p, 
1937. 


. 


Śwłttlł tydcwskłf'l. 
16. 17, 22 I 23 kwietnia: 5 i I) 
czerwca; 26 i 
 września: 5, 10, 
11. 17 l 18 pafdzfernlka. 


Suche dni 
9. 11 ł 12 marca; 8, 10 t 11 
.zerwca; 21. 23 i 24 wfz{,śnia; 
21, 23 I 24 Krudnia. 


Wladomośęl Z Astronomii 
Za
mlenla. 
w 1938 r. nastąJ,oią ł zatmien.ia; 
mianowicie: dwa zatm:enia słońca 
1 dwa - ksi
!yca. W Polsce wi.
 
doczne będde tylko jedni) zaćmi",- 
nIe księtyca. I 
1) Zaćmienie ksie!yca., całJrowite, 
w dniu U maja. W Pol8ce n:e- 
w!d,')czne. 
2) Zaćmienie Ałońca, całkowite. 
w dniu 29 maja. W Pol.8ce ni&! 


OlJ'3ł"i 


.,'1.11116, 
'.Iwt.'nf"' '\ 
.,."." '...r
>>>
r-
 


widoczne. Natomiast widoczne w"po. 
łudniowej części oceanlll Atlan 4 
tvekiego I jako częściowe w połu 4 
dniowej Afryce i w południoweJ 
Ameryce. 
3) Zaćmienie księtyca, całkowite, 
Wo dniu 7 i B listopada. W Polsce 
widoczne. a mianowicie: wejścLe 

-księ1;yca w półcień o godz. 20 
min. 38, wejście w cień o godz. 21 
min. 40, początek całkowitego Z'1.- 
ćmienia o godz. 22 min. 45,1. środek 
zaćmienia o 
odz. 23 miń. 26,2- 
Koniec całkowitego zaćmienia dnia 
B-go o godz. O min. 7,4. Wyjście 
z cien,ia o godz. 1 min. 11, wyjścioJ 
z półcienia o godz. 2 min. 13. 
4) Zaćmienie słońca, częściowe, 
w dniu 21 i 22 listopada. W Polsce 
lIliewidoczne. Natomiast widocznI!' 
w Japonii, w pónocnej części ocean!l 
Spokojnego i na zachodnich wy
 
brze
ach Ameryki Północnej. 


Objaśnienie znaków. 
Dla oznaczenia grup gwiazd (kon- 
stelacyj), przer. które w ciągu mie. 
aiąca przechorlzł pozornie księżyc, 
a w cią
u roku słońce, podaje si. 
następujących 12 znaków: 
Znaki w osenna: 
 Baran, 6+t Byk, 
M Bliźmęta. 
Znaki \etnie: 1.1118 Rak, 

 Lew, 
.dl. Panna. 
Znaki jesienna: ID Waga c€ Ni.. 
dźwladek, 
 Strzelec. 
Znaki zimowe: 
 Koziorożec. 
 
wodnik, . Ryb]. . 
Znaki księżyca: . Now, ) PIerw. 
sza kwadra. G? Pełnia, c: Osta. 
tnia kwadra. 


święci poi!jcy. 
4 marca - św. Kazimierz króle" 
wicz, umarł 1484 r. , 
B marca - bl. Wlncen.ty Kadłu- 
bek bisku'P krakows.ki, cysters 
w jędrzejowie, umarł 1223 r. 
17 ffiaa-ca - bl. Jan Sarkander, 
kapłan w Skoczowie na Sląsku, 
umarł 16W r. , 
23 kwiE'tnia - św. Wojciech, 
bilS/kup prMki, benedyktyn, umarł 
007 r. 


8 maja - Aw. Stanis1aw, biskup 
krakowski, umarł 1079 r. 
16 maja - bl. Andrzej Bobota, 
kapłan T. 1. w lanowie na Pw.- 
lasiu, umarł 1657 r. . 
1 czerwca - bł. Ia-kub Strzemię. 
8.11'cybisku'P IWIJwski. fr., umarł 
1409 r. 
2 czerwca - bl. Sadok, dom:- 
nik!IJn.in w Sapdomicrzu, umał'ł 
1260 r. 
10 czerwca - bl. Dogumił. arc,V 4 
biskup gnieźnieński. umarł 1182 r. 
, 15 czcl'wca - bl. Jolanta, klary
 
aka w Gnieźnie, umarła 1298 r. 
18 lipc/\ - bl. Szymon z Li,pllicv. 
bernardyn, w Krakowie na Stra... 
domiu, !lmarł 1482 r. 
20 l
pca - bl. Czesia w, domini. 
kanin, we WrOcłaWł.l, umarł 1242 r. 
21 li-pca -- św. Andrzej 2urawek, 
umarł około 1011 T. 
21 lipca - św. Benedykt, Jlustel- 
nik, umaTł 1014 r. 
24 lipca - bl. l\:ilO
a (Kunegunda)', 
klaryska, w Starym Sqczu, umarła. 
1292 'l". 
17 sierpnia - św. Jacek, domił1i
 
kan:.n, w Krakowie, umarł 1257 r. 
1 września - bl. Bronis1awa, nor- 
bertanka, w I{rakowie, umarh 
1159 r. . 
7 września -- bl. l\Ielcllior Gro- 
d:z.icki, kapłan T. J., umarł 1619 ł'. 
25 września. bt. Władysław z Gier.. 
niowa, bernardyn, w \Varszawia, 
umarł 1505 r. - 
l października - bl. Jan z Duklł. 
bC'I'nard}'ln
 we Lwowie, umarł HSJi 
roku. 
17 pa:fdzj('rnika - św. Jadwig-B., 
księtna na Slą
ku, cysterka z Trzeb.. 
njcy, umarla 1243 l". 
20 października - św. Jan Kantv. 
kapłan i profesor U. J., umarł 
t.i37 r. 
12 listopada święci: Bcnedykt, 
Jan Mateusz i Izaas ChrystyiDi, 
pusielnicy, zmarh (zamordowani) 
1005 r. 
13 listopada - św. St:tnisław. 
Kostka, nowicjusz. T. J., w Rzymie, 
umaI ł 1568 r. 
'H 1istopada - św. Józefat Kunc84 
wic?'. bazylianin. ał'cyhiskup ł)łockf. 
w Witebsku. umarł 16:?3 r. 
17 li.'!topada - h', SalollwR. kta.- 
Ty:;.Jm. z Krako\\a, umarła It68 r. 


.-c .. 
YI" 
,. ." . 
a ..
>>>
Ił 


II
 I 


' 1I ł-,r- lllllll lll 
11111 
. lilii' 


Lo 
l- 


. 
:i 


,. 
.1 


I IIAlIEINIIDARI. I 
II ILlUJlDOWY l 
I 
 
I NA I!tOK I 
I 
l 
II 
II 
I 


11938 


.. 
.
 


'. 
.... 


i. 
r. 
(, 


[- 


r ł 
8. 


L
 
r. 



- 

 



 
1'. 
,.. 
i!, 


BEZPŁATNY DODATEK 
DO ..OBRONY LUDU'" 


t ł 
:-I, 


" 
).. 



. 
rt 


t, 
III, 
ił 


w. 
e, 


T 


:!- 
.i. . 


11111 11111 DRUKIEM I NAKŁADEM DRUKARNI ROBOTNICZEJ 11111 11111 
111111 11111 . W TORUNIU, Ul. LEGIONÓW 29 11111 111111, 
111 1 \I
I .- -1111 


- - J . , 


..
>>>
r 


w................................................... 
I 


xxxxxxxxx S l ' YC Z E N xxxxxxxx 
xxx xxx xxx xxxxxxxx 


Święta ' Słońca. I Ks.iętyca 
rzym.-katoJickie w""b6d EDch6d w.ch6d uch6d 
/I. nJ. t. m. ,. m. g. m. 
1 S lilowy Rok. I 747 lj48 II 
Ew. u św. Lukasza rozrłz. 
. 21: Nadnnie Imienia Jezus 
2 . 1m.",- 71"" 152 165\ l.d 
S P Daniela 7 ł7 1550 821 1751ł 
4 W Tytusa 746 1551 847 1902 ..ł. 
6 Ś Telf8fora 746 1552 909 20 10 J'T' 
6 C 3-ch Króli 746 1553 9 30 21 HI O- 
7 P t Ś. Rodziny 746 1554 SI 51 2':? 29 
8 S Seweryna 745 1556 1012 23 


_ 
Ew. u św. Lukasza rozdz. 2. 42-52: Jezus l
-letnl w kościele 
9 II I po3K. Mar.) 745 1557 1035 - 
 
10 P Agatona 7" 1559 1103 056 
11 W Honoraty 7 '4 1600 11 35 2 13 M:t 
12 S Arkadiusza 743 1601 12 JS 329 
13 C Weroniki 743 1603 13]l '41 
14 P t Hi1uego 7 '2 1604 14 18 5 46 :M. 
16 B Pawła I Puet. 742 1606 1534 63X .Iii€ 
Ew. u św, Ja.na rozdz. 2, 1-11: .Gody w Kanie Galilejskiej 
lb II 2 po 3-k
 Mar.
 7 łt 1607 1656 719 
17 P Antoniego 7 łO 1609 18 18 754 
18 W K. I. P. w Rz. 730 1610 1937 821 
Ul Ś Henrykn 738 1612 20 55 845 
20 C Fabiana I Seb. 737 16 13 22 10 908 
21 P t Agnie
zkl 786 16 15 23 22 930 
22 S Wincentego 735 16 17 -- 953 
Ew. u św. Mateusza. rozdz. 8. t-13: O setniku r: K6.fnrnaum _ 
a po a K. Ud. ( 73' 1619 029 101'ł 
Tymoteu8za 732 1620 135 10 '7 
N. Iw. Pawlll 731 1622 238 1120 
Pohkorpa 730 1624 336 1201 
Jana Z
oL 729 1626 4 
 12 '8 
t Ob. św. Aga. 7 en 16 en 513 1342 
Frano. Sal. 726 1629 552 H ł1 
Ew. u św. Mateusza 1'O'Ldz. 23-27: UśmierzenIe burzy na morzu 
311 III 4 po 3 K. Mart. 724 16 'I) I 6 ?4 15'6 I 
 
SliP Jana Bosl!O 1'1 723 1632 6a1 1653 
- 
Przysłowie ludowe. 
Nowy Rok pogodny. zbiór b(lke dOTodnll. 
Gdy Nowy Rok mglisty. jd/! b.:dcl Ibułe gliBtll. 
Od Trzech KT6li b(dq mrOJlI d3 Gertruli. 
GdJl TrlY KT6le pogodq obdanq. 
Nie lasypiaj rank6w aOlfJodal"u 
GdJl na 1111. Wincen'v i Naw'6cenie Pawla 
rJ)ot1oda Iwiec{, 
Spodzłewajc{e .ię dobrego la''1 dJiecf. 


DNI 


28 N 
24 P 
26 W 
26 Ś 
27 C 
28 P 
29 S 


IZnaki 
I
 


.-"'Lo 
'"'Ir.. 
Wf 
& 
ID 


l€ 



 

 


Przepowiednie pogody 
wedłull kalendarza 
stuletniego 
Do 6 mróz f Anie,!;. 
olroło 10 zadymkI., po- 
tem odwił!. w końcu 
'nlegi. 


....................................................
>>>
.. .................................................. 
. 


PORADNIK ROLNICZO-OGROUNICZY 


8ad. Kontrolcwat drzewa oweN- 
-.\"e i :tywopłoty, niszczyć 
zkodnikl. 
?cbrane p:erśc:enie TJalić. - Pn;,e 
jrzew czy
dć szcf.otkam: drueia- 
'.'vmi Sci!lać młode pędy do SZc7.
- 
Q;en;a i d/)lewać je w cicn:stym 
m;ejscu. Pnebierać owoce w prz.e- 

howaln.L 
Warzvwn"Jr., Napraw!ać narzę- 
dzia, worki, kvszc. maty, szkl,ć 
Lkna inspekrowe: robić i napu- 
'viać skrzynie. K-Jntrolo\Vać prze. 
chowywane warzywa, przebiel' lł
 
cebule. W początkach ml
:l\ca silić 
",-"Orkl i sałatę w jJ1Bpekde Ror
- 

ym, pod koniec m:.e:!il\ca 
\V umla.rkowanym Srać pod koniec 
mie8:ąca kap'Jstę 1 E'elery. pikować 
:"Olsadę ');{6rk6w do doniczek oraz 

!Drawiać nowaWki marchwi. pia-- 
lruszki i l'Z:.!dklewkL 


Pasteka OdRarn!aĆ fł'1.ieR od wv. 
IOIÓW. W !"az;e ,nt"zebv st.)8{)W 1(: 
po1ka!mla.nie c;o.i!tem m:odowvm 
Uwatać na szkod
:ki. Za"a'!o\V1\ 
Wo-s7.c7.ynę zabezpi
t;.z.yć od 
ko1- 
ników, wyte;:z.llą przetopić. 
Rola. KOl'1czyć młóck.. zbota: 
w dni mrotne m.U,c'ć koniczynę 
Zł:.o:te CZyśc:ć. 
rl)Ch toczyć. Dopr) 
w'tdzić do porz3,dk'J narZf"dzia 1'01- 
ni;:ze. krędć pcwMsła. Zakupić na, 
sienie do siewu. '--''bijać na Irn'- 
jowni nawćz. JJrze'!l
Tpuiąc turfem 
JIlar
lem lub ziemią próchnic"-, 
W razie braku pomieszczenia. w,' 
woz.t nawóz w 'X'le I układ'1c 
w dute kury. SO:-ł.wdz:ć stan OZ
. 
min i dzIałanie przeRcllów: pneciw- 
działać wn.rzeniu ozimin. 


....................s............................. 


Rolniku! Zachęcał sąsiadów 
do abonowania "Obrony Ludu". 
..........................
...................... 


. 
. 
. 
I 


ZAPliUU 


. 


Czas wyslewat do Inspekt6w nalwczełn'eJsze warZ)Wa 
Kalafiory _ Kalarepę. Pomidory - ogórki szklarniowe I inspektowe. 
Selery _ Sałatę Itd. or8Z a kwiatów: Go£dzild - Begonie - Prymule itd. 
NAJLBPSZE !fASIO!fA D03TARCZA I!iTNIE.J4CB OD PRZBSZŁO 
O LA r nRMA 
B. H O Z.4 
 O II' .. 
. - "orań. skrz. poczt. 1. 
Ul.. i 'ld,,11 USili - ltklldl Ilr.tllul. lIaslrllllll kaliiiii II iJUlIll 'll,lalll. 


.................................................... 


- 


..,j
>>>
.............o..........a...... ..oeee ............... 
XXXXXXXXXX;( L U T '-T XXXXXXXXXXX · 
XXXXXXXXXXX 1 XXXXXXXXXXX 


bwięta , 
J'zym.- Katolickie 
l IA'nłice"o I 722 1634 716 1801 
2 t..cz. N. M. P. 720 1636 737 1910 
3 nł 'zeJa 719 1637 758 20:?O 
4 'j- Ansgllre
o 717 1639 820 213t 
2____ 
\Illlty P. M. 716 1641 842 2245 
C' \\ U ew. Mateusza rozdz. 13. 24-30: K!\k:l mięJzv pszen!cq 
b";;1 .) po 3 K. Doroty I 7 14 1643 908 _ 
 
? 1-' TIomualda 7 lt 16 45 938 000 c;-t,. 
t \V JlJllR z MatL ) 711 1646 1015 1 Ił 
 
II S A.o onii 7 09 16 MI 1102 2 25 
lU C 5Cllola8tykf 707 1650 1200 3 30 'M. I 
11 P t ObI. 
. M. P. 705 165t 1310 H6 
12 S I;ulahi 703 1654 14 27 5 12 l'i118 
Ew. u !w. Mateusza rozdz. 20, 1-16: O robotnikach z w:onlcy 
1.. N I 
t"roz., Jllna I 702 1655 1j 48 550 M::tr 
14 1 I W 2lentpgo. 700 1657 1709 620 __ 
]5 \'! l.austyna 658 1659 1828 6 łfl .a 
l') Ś JUlianny 656 1701 19 ł3 709 _ 
17 C Patrycjusza 654 17 03 20 58 732 fi! 
1 p t Symeooa 653 11 J4 2209 756 _ 
19 S KonradA 651 1106 2J 18 821 (€ 
Ew. u św. o:.ukasza rozdz 8, ł-15: O siejbie ne roli 
2u N Mu:sop. LeoDa 6 49 17 08 - 8 49 

1 P 1I1HKs \ mili. na 641 17 10 02.':1 921 
z2 W K.I."hotra € 645 1712 125 959 
23 S Pl.tra Dam. 642 17 18 2 20 10 43 
24 C Macieja AposL 640 1715 307 1134 
25 P t Cezarego 638 1717 S 48 1232 
26 S Aleks. B. 636 17 ::'9 423 1333 
Ew. u śN..Luka9Za rozd-z. 1:ł. 81-43' O śievym fJrzy dł"Gdze 

'l N Z.p.. AleKB. I 634 17 20 453 Ił 39 , 
 
28 P R(mJIIDa 632 1122 5 18 15 łfl If' 


DNi I 
I 
W 
ś 
C 
l' 

 


Sbńca II 
...chód &Dch6d 
I. IQ. I. IQ. 


J{3:ętyca 
...ch6d &lIch6d 
g. Dl. «. Dl. 


ł Znaki 
1£ 



 


LUTY PrzepowledDfe pogody 
wedłur;r kalendarza 
Csa8er.n lutu .a
 plutu. 
Na Gror.nicę r.nan aim-łł połowicę, 8tuletnleKo 
Na Gromicę lataj braci,. ręka..t'łCę, Początek mIesIąca 
Ja8ny d
ieti. podczaI Gromnice. mro:tny. okolo 10 p.;). 
! nu przyczynia na pnęllicę. 
ł Idli o Iw. Pietne w lutym cie'9lo IlulV. nura 1 mKlist;), w polo- 
Do Wiell;iejnocll zima I:zalł/ 8W
 JJr
edlulfl. wie miesiąca piękna po- 
Na Iw. Macieja - pierw!łJla Wt-olnu nad3.ieja. goda, w końcu deszcze. 
.................................................... 


--.:...
>>>
.......
..... ..... ......... ......e. ... ....e... . 
I I PORADNIK ROLNICZO-OGROI
NIC
Y I 
Sa4. Nlszcz)"Ć szit:-dniki i choroby t. j. boćwinkę. Suszyć dymkę. - 
. jrzew ow..ccwy.;h. W połlJwie mle- W pełowle mies:ąca wysiewać do 
I idąca 
rz,'stąp:ć dJ cięcIa druw. inspektu umiarkowaneJro: kalafiory 
t'iąt' R'hłązki suche. ['ołamane.- krzv- na zbiór na iwcześmeJszy oraz kah 

lajl\ce się ze sebą oraz rcsni\::e r,-"pę d.) uprawy inspekto"ej, Kon 
wierzchołkiem w R'łąb korony drz
- czyć siew 11ajwcześll,!Pjszej kapusty, 
wa. Z drzew ow:co"ych ciąć tylku w k)ńcu m;esiąca t'
kować 9ip\\ '.(: 
jabbnit: i K::,usze. im
e bow:em. i3.k i siać na rozsadę do i.n;Jf,e!-.i;.J 
. '",'iśnie. czereśnie. śliwy. brz')5kwi- umi&rkowanej;\'o !apustę w It"" "a 
! nie i m:rele. slabną po c;ęc!u. a na- i sałat.:, Od połowy mieosiąca SJ!U' 
wet l1:iną Powstałe przy cięciu rany do teRo! Ihspektu ?omJ'.1ory na rof" 
i "mar;)\\:,{lĆ mością oilrcdniczą. Oprv- e.adę j sałatę d'O zb!cl'u Ji
ci. Za- 
"kiwać drzewa O""Qcowe w bp?:- kładlłć pieczarkarn:e. \Vysiewać d', 
IOroźne dIli karbl)'illą sadown:c:
\ inspektów zimnych: bl'ukselkę. k'), . 
10%, t. j. 10 kI{ karlJC}jny (pojed\"ń- per. marchew, pory. rzo.ukiewkę., 
czej) na 100 kR' wody lub 5% przy i sałntę. i 
: utyciu karbolineum stę
one
o. - Pasieka. Zabezplt!ctYĆ wyłoty ul: 
I Czy
cić maliny, wycInając ur!y (\d zbyt wczpsne
1) oblotu. 
samej ziemi stare pędy i mbi.! Rolo. Prz
b.jać przpgony zatkano 
I,
byt den.lde. z(}sta .v:ając u iedn!!j śnipgipm. wody z 
oztopo\V kiero- 
I roślin V 4-G pęd
w. ltóre sl;:racamv wać na łakL \Vywozić kornfJl)stv 
\la ,jpdną trzecia.. Wcząc od 
órvJ- i nawóz pod okopo\'e. Nie znlan,- 
. Al1:r
st 1 uorzpczki traktuiemy JSK łąki zasilać kain:tpm i mączkI! 
. nmI ny, nie skracając jednak p
- fosforytową, \\'ało"ać hto n(j 
. dów, w'zd,
'majlt('ych się glpbach. -- 
i \Varzvwn1k. Siać do Inspektu PU!lzczać włókę na obsychające · 
ciepłego buraki d? 7b;oru ..na liść". IJola. 
ł .........oe.......................
....w......... = 1 
ZAPI
&I 
i I 
I I 


Czas ponaq.i'eć o cz"szczeniu dr
e_ 
niszczeniu szkodnl16w I zwalczaniu chor6b drzew owocowych. 
$ R O D K I C H E M I C Z N E do walki ze szkodnikami 
Karbolinę, cil'cz bordoską, smołę sadownlczl\ I t. p. jak równlei 
PRZYBORY OGRODNICZE opryskiwacze skrobacze, piłki. szczotkI 
do drzew i t. P. dostarcza po najniżRzycb 
cenach, istniejąca od przeszło 60 lat firma 
B. .'OZII"OIl'SIK' - ....or..n. skrzynka poczt. 1. 


I 
. 
....... ............................................. 


lIu..rowon, connlk no awczonle bezp.o.ni.. 


. 
-- 


..J
>>>
.................................................... 


xxxxxxxxx MARZEC xxxxxxxxx 
xxx x xx x xx xxxxxxxxx 
DNI I ŚWięta I Słońca II Ku
tyca I Znak
 
rzym.-kato.ickie wsch6d aacb6d ...chód Z4b6d 
r. m. g.m. ---!. m. g. lU. 
l \\ Albina I 630 1723 541 1656 
;:. :; t Popielec Hel. . I 6?8 1725 603 1807 . 

 C Kun gUlldy 6'26 17 27 626 1920 
4 l' t Kflzuuierza 621 1730 648 2034 
 
., S t AdrIana 6'24 17 29 713 214-S 
Ew. :l !1!w. Mateusza rozdz. 4. 1-11: O kuszeniu Fana Jezusa 
L N lp. ....t. WikL 619 1732 I 742 2303 I
 
7 l' '1'0 III ł 8za 617 1734 817 - - 
8 W Wincent. K. 615 1736 902 016 M- 
I! Ś t "'. a., Fr. :ł 613 1738 9
 122 
10 C \ 
O męczenno 610 17 39 1059 2W - 
11 l' .,. S. d., Konst. 608 1741 1211 S
 JE; 
1;0 S t S. d., _ Grz
g. 606 17 43 1327 8 ':1 1i:łi 
- ___o -- - -- 
Ew. u &w. Mateus%a rozdz. 17, 1-9: O przem:enlenju Pańskim 
I -- 
 
la .. 2 p. s.. Kryst 61)4 1745 1445 U9 
14 l' lI! at t 1d y . 61)2 174tJ 1603 H6 
l W Klemensa lL 600 1748 1720 510 .i£ 
lój :o) AorllDaml1 
 559 1749 1836 534 - 
17 C Jłlna Sad{. 556 1751 1947 557 m 
Uj p t E.lwBr,,& 55" 1753 2058 622 
19 S t J6ze!a 551 1754 2200 649 (.: 
Ew. u BW. Lukasza rozc1z. 11, 11-28: Jezus wyp
.1za szatana 
20 . 3 p. Gl. WolI. 549 1756 2309 720 ('ł'ł'i': 
21 P Beuedykta 547 1757 - 755 
,,
 W Katarzyny W. 545 1759 008 838 
 

3 S KaIBrzyny Kr. 543 1801 059 927 - 
24 lJ G.brlela A. ( 5łó 1802 14-2 1021 -A 
26 P t ZDJ. N. M. P. 538 180. 221 1120 

ti S t Luu
era 585 1805 252 1224 
 
Ew. .. św. Jana rozdz. 6, 1-15: Pan Jezus karmi 5000 osób 



 


"1.7 N 
20 t' 
29 W 
::su 
 
;ł1 C 


4 p. Sr. Gabr. 
Janll Kapistr. 
Eustazego 
Anieli 
Balbiny 


583 
531 
529 
526 
524 


1807 
1809 
1810 
1812 
1813 


I 


319 
343 
406 
428 
451 


13 :'J 
1438 
15
9 
1700 
18 :" 


I./fł.. 
. 
ł....1ł 


. 
MARZEC 
Mloda rada ł marcowa pOI/oda ,kulku nie 
rmaia. 
Ile mgid w maTCU. tyle deucI1w w CleTWCU. 
Co manec wypitne, to "wlecte7\ w'/I,iecze. 
Na Iw. 1((lzimieua 1uł .Ie I",'l:,ulitu. 
Jaki dzi:dt Zwiastowania. taki ,am Wielkief- 

ia Zwiastowanie. Jnocv. 
, 1.iedy mllla w 
aTanie. 
(hol! ,zonlm jasno W,
h3dlł. 
Zn9k niechybny pcwoJ;;;i. 
.................................................... 


Przepow!edn:e pogody 
wedłuR' kalendarza 
stuletniego 
Z początku śnieg, oko- 
ło 12 rozpogod.zenje. P'- 
tem przvIDrozki i zmien- 
nie. kon:ec mieeiąca po- 
godny. 


iIo.... 


-
>>>
...................................................
 
I 


o ile ziemia nie została ZR'nojonR 

!4 jesieni, nalety ta uczynit tera£. 
cwentualnie nalety za$iJit ziem:oO 
n"awozami pomocni.czymi w ilo- 
iciach 300-400 Rrh.mów soli po- 
tQ90wej lłO
), ;3Ijf}-350 RramóN 
:uperfosfatu i 200 Rramów saletry 
na jedr.o drzewo 15-20-letnie. N9.- 
Idy pamlętat o tym, łeby daw
ć 
nawozy na całej przestrzen: pod 
drzewem. zwłaszi:%.8. na obwodzie 


rO!'..AD:::IK ROLNICZO-OGRODNICZY 
Sad. Kończyć cięcie ł czysz
zi!nit' korony, gdzie znajduj" aha naj- 
drzew owocowych, polić zebrane żywotniejsze korzenie. 
z sadu gałęzie i gałązki Po 
czy- WarzJWD1k. Spulchniać powlerz- 
szczeni u i cięciu zraszać drzi:wa chnię roli i kończy t czynności pcd 
cieczami grzybobójczymi Inp. ::1e('Z
 aiew i sadzenie w&!'zyw. 8i!lt na 
Lord
ką 1
-ą lub kalifornij.:!kąt razsadę do poolowy miesiq,C4 w in- 
Zakładać lepkie opaski na v.:uch spekcie umiarkowanym: cebulę, 
na wysokości 50 cm nad po- kalafiory, kalarepę. kapustę, pomi- 
wier
cbnią ziemi. Spulchniać P.J- dory. pory, sałatę. W końcu wie- 
w.erzcł..nię roli pod drzewami. - siąca, przy wczesnej wiośnie, 'jisć 
W końcu miesiąca robić odklady do gruntu: bób. buraki na botwinę. 
z aKr
stów i sadwnki I porzeczek. cebulę siewkę. groch. koperek, ma:t, 
"adzić drzewa owocowe, jeteU zie- ma.!"chew, pietruszkę, rzodkiCn" 
mia jest nagrzana. wczeaną. rrodkiewkQ, szczaw, sz.p:_ 
nak; sadzić: chrzan. szczypio
"', 
8zpar
i. 
Rola. Na łąkach zdziera
 mc
h 
i równać pvw:erzcbn;ę; po obe- 
IIchnit;ciu puszczać włóczydlo, a pJ 
ruszeniu się chwastów - bronę 
Wsiewać koniczynę białą I sara- 
delę w :tito na najeuchszycb pia- 
skach. Nie ruszać i nie ob
le\vQt 
mokrej ziemi, W końcu miesiąca 
siać buraki cukrowe. ma.rchew, 
owies i grochy. 


................................................. 


ZAPISJU 


I 


, 


(zas zamawlaC DRZEWKA I KRZEWY owocowe I ozdobne 
Róie - Byliny - oraz wszelkie nasiona warzywne 
Mieczyki - Dalie I kwIatowe 
kl6rl dDSłmza . zmIj iwyborowIj jakoł£! iShiljaEI .. PILISZli 50 lat lirll 
B. HOZIł"OHJ". - -'oruń. akrzynka poczt. 1. 
SKŁAD I HODOWLA NASION - ZAKŁADY OGRODNICZE 
Ilustrow.... cenniki n. l1'aan" ........"... 


...............................................
a... 


. 


-- 


..J
>>>
................................................... . 
Qxxx
x
 K W I E C I E Ń 





Si
 · 
, SłOłica II 
..-srhód z6chód 
g. III. 
. III. 
I 522 18 15 , . , 
520 1817 
46-59: :lydzi 


I (, 
D
I 
'Wlf)tR 
. uym.-k:dolickie 
I 1 P .t Teoucry 
1 2 S t Fr. a l'aulo 
J'.w. ci 
\.'. Jnna rozdz. 8 


Ks
ętyc[). 
wsd.6d z6ch6d 
g. m. (!. n1. 


IZnaki 
I
 


5 16 1931 
545 2048 
chcą P. Jezusa ukam. 


SIN 5 p. .. r. l:v'3z. I 518 1818 t,]8 2"2 04 f}+1( 
-1 l' Ii:} dorR 51:) 18 2ó 700 
:Jl3 
5 W Wincentego 513 1821 752 - M 
6 H WHhotma ł 511 1823 853 015 
7 C EpJ/an. 509 1825 1002 10;) l'i118 
8 p t 7 B. N. J.l. P. 507 1826 1117 147 - 
9 S t Mard KI. 50t. 1828 1233 220 
 


I 
I 


Ew. u ŚW \-Iat. rozdz. 21, 1-9: Triumf. wjazd P. J. iD Je'rozolimy 
10 N 6 p. Pal. I';z. 50":? 1829 1349 249 
 
1] P L,onlł. Wlelk. 500 1831 1504 314 
 
12 W WiktorII 458 1833 16 
7 337 
13 $ lłtrmenog. 456 1835 1729 400 m 
14 c t W., WilI. . 453 1836 1840 423 - 
15 P t IV" Ana8t. 451 1838 1949 450 t
 
16: s t W.. Marcel. . 449 1840 2() 55 519 
---- ----.--- 
Ew. u ŚW, Marka rozdz. 16, 1-7: O zmartwychwstaniu P. Jezusa 
-- I (
:; 
17 N "m. Chr. Pan. 447 1842 2156 552 
18 P Wielkanoc 4405 1843 2250 632 
 
19 W Tywona 443 1845 2337. 719 

o Ś 
ułplcjuezR 441 1846 - 812 
 
:::1 C Anzelma 439 1848 017 909 
22 P t Sotera G: 437 1850 050 1010 
23 fi W ojciectJa 435 1851 119 1114 
 
Ew. u św. Jana rozd7h 20. 19-31: O niewiernym Tomaszu 


24 N Przew., FIdel. 433 1853 
:H P Marka Ew. 431 1854 
26 W Kleta i Marc. 4,29 1856 
1 27 Ś Piotra Kan. 427 1858 
28 C Pawła od K. 
25 1859 
29 l' t l'iotrll. 1\1. 423 1901 
:m ,:, Katarzynv e 421 1902 


P.rzyslowia ludowe. 
.'tia św. Wincenty 8Zc:r.YT ó e mr,j::; 7,it:t'll, 
Jeszcze będ;:ie :r.imno i JW ialJJ i na bolby, 
i na las, a najwięcej na nas. 
Jeśli na Iw. WojcitCha pada, 
'/ o trzecia IWIJa siana ;J2':r.epada. 
lao sieje jm'l.r: 120 Iw. Wojciechu.. 
"/'0 ll'piej, żeby jq :r.atnilmal te miechu. 
(;dy w lwńcu kwietnia des:r.c:r. "osi. 
IJlogodawieństwo pglom pr:r.'IInosi. 


1 44 12 21 
207 1329 
229 14 3!1 
252 1552 
315 1707 
3 42 18 25 



 

 

 
fM( 


Przepowiednie pogody 
wed łUK kalendaI"l8. 
stuletnieKo 
W pierwszych din.iach 
dtdżysto i śniegi prze- 
lu,tne. potem przymrozk
 
1 pOKoonie, około 15-Ko 
deszcze, koniec miesią.- 
ca zm-ię,nny, przewatnie 
I pogodny. 


. 


.
.............
 .

 .............................. 


...... 


I 


.-
>>>
.................................................... 
I 
I 


PORADNIK. ROLNICZO-OGRODNICZY 


Sad. W początkach miesiąca sa. 
,j,z;ć drzewa i krzewy owocowe. 

iszcz-yć liszki. Odnawiać lep na 
(.paskach d,r'.ł.e'W. Kończyć cięc!e 
! rozpinanie drzew karłowych. 
Uprawiać rolę pod drzewami ow::J- 
'"owymi, zasilać ja, nawozami p- 
rnocniczyrui. 
Warzywnik. Rozpocząć wysiew 
r.a rozsa!lliku: brukwi. brukselki, 
'"ebuJi, późnego kalafiora, kalarepy. 
kapusty, sałaty i szparaga. Wy- 
gadzać do 
run-tu: czosnek, dymkę 
craz wysadki warzyw. Siać d') 
gruntu cebulę na dymkę i rzoJ- 
kiewkę. W końcu miesiąca wy- 
!adzać dQ gruntu rozsady: cebuli, 
kalafio:-a wczesnego. kalarepy, kIJ.- 
pust wczes.nych, pora i sałat. W p.
. 


łowie miesiąca roz.pocz.ąć zbiór 

órków inspektu Rorące
o i pLko- 

ć pomidory. Kończyć wysiew 
rzodkiewki !inspektowej. Zbierać: 
8Zczaw, koper. 


P9sieka. Przeglądać ule, skrobać 
je i czyści
. regulować wyloty. Siać 
rośliny miododajne. 
Rela. Końcżyć spó
l1l()ne sicwy 
'Owsa i jęczmienia. Siać buraki 
Bronować psa:enicę i k::Jniczyny 
drugoroczne. Wysadzać s.adzonki 
buraków no. nasienie. Bromować 
i motykować ziemniaki w końcu 
miesiąca. Pielęgnować 'Owsy, jęcz- 
miona, grochy j ma.rchew. plewić 
. d chwastów. Tępić polne ro- 
bactwo. 


................................................. 


ZAPISKI 


. 


ł I 
l- 
I Czas zamawiat i si at nA
lDnA Roiun pastewnych i gospodarnych 
Znanej i wyborowej jakaści N A S lON A burak6w, marchwi. lucerny, 
koniczyn, traw, brukwi itp. kupuje aię naj taniej i :aajpewniej 
w istpie]ącej ad przeszła 60 lat firmie 
B. HOZAKOWSK; - Toruń. skrz. poczt. 1. 
C.nniki i ofert
 n. ż
czenl. bezpłatni.. 


... ...........................................
 ..... 


-- 


J
>>>
......
 .
.


. ........ ....... ...................... 
I xxxxxxxxxxxx MAJ xxxxxxxxxxxx 
I xxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxx 
. Swi
t8 Słońca K3fętyca . 
DNI I l'Z.vm.-katvlickie I ...",hód 2ncl.ld wschód 2och6d I ZDakl 
li. ID. ,. ID. I. III. Ii. III. 
Ew ;] św Jana rozdz. 10 11 16' O dobrym Pasterzu 


, - 
1 n 2 po W., Filipa I 419 1904 453 2057 4
 I 
:1. P Zy
rnnunta ił7 1906 549 220ł 
;) W Rocz. Kon.ł. 415 1907 6ł2 2301 ..1L 
" fi Ob. l. Józefa ł14 1909 751 - toiMB 
ó C 1'lUsa V 412 1910 907 23ł6 - 
6 I' ł Jana Ap. -ł 410 1912 1024 023 
 
7 S nornice.. 408 19U 1140 053 
Ew. u św. Jana rozdz. 16, 16--22: ..Maluczko. a nie ujrzycie Mnie" 
ł! . 3 p. W. Staniał. ł07 1915 1254 118 
 
ił P Grzegorza 405 1917 1406 142 
io \V Izydora Or. 4{14 1918 1518 20-ł 
11 S MUluerta ł02 1920 1628 228 
12 C I ł'al1kracego 400 1921 1731 252 
13 P t Roberta 359 1923 lS 43 320 
14 S BonIfacego 
 357 1924 1946 352 
l':
. u św. Jana rozdz 16. 5-1ł: O odejściu do Ojca 
15 N ",po W.lVMP. Ł. 356 1926 I 2042 429 
 
16 l' JI:łnU Nepom. 354 1927 2132 513 -- 
17 W 1'ascbllli.a 355 1928 Zola 6'4 
18 " l!'eliks& Kap. 351 1930 I 2251 659 .d 
19 C Piotra Celest. 350 1931 I 2320 759 
20 P t Bernardy na 348 1933 -- 901 -- 
21 :5 Wiktora 347 193ł 2346 1006 
 
Ew. tJ św_ Jana roz,dz. 16. 23-30: O prawdziwej modlitwie 

21. 5 p. W., Julii € 346 1935 009 1112 . 
23 P K. d., Dezyd. 345 1937 031 1220 
24,W K. d., Joann, 843 19
 66 Gl WO - 
26 S K. d., Grzeg. 3'2 1940 115 lU2 
 
20 C Wn. P.ń.kie 3U 19U I 140 1558 
27 p t Bedy 340 1942 210 1716 6Q' 
28 S Augustyna 389 1943 244 1833 
Ew. u św. Jana rozdz. 15, 26-16, Ił: Obietnica zeslania Ducha św. 
:m II 6 po W., Teoó.. 838 1945 329 1945 M 
31,) l' l!'ełiksM 337 1946 '24 2048 
:łt \V Aniel. 836 19ł7 532 21 .J 1.1Ił8 
Przepow1edDie pogodF 
Pnyalowla ludowe. wedluK kalendarza 
stuletnieKO 
Siub majowłI - Drób gotowJ/. Do 10 pogodnie. po.. 
Ielli pierwny maja pIacIe. 
będq ch.ucl. JelaCI', tern chłodno ł de,9zC!e, 
Sw. Zofia klolJ/ wt/wija. około 2O-KO zmiennie, 
wostatn!ch dniach mie- 
siąca piękna pogoda. 


.................................................... 


L 


--
>>>
....... .... ............. ... ......................... 
I PORADNIK BOLNICZO-OGROfJNIC2Y 


. 


I 


Sad Pr':Jwadz:
 enerl!'iczną wulkę 
11' szk)jc.ikami drzew (1wIJcowyrł). 
s'pr Iwadllit opask: Jepowe ] (..1- 

w:eb.t ie. SOl'vo;kiwat i p).Uew'l.t 
D61.n( sajzone dr7ewa. t!'J/clvll:. 
\\'al:'\'&ć n.lede pęjy na drze.\8Ch 
karlc\\'vch. l'suwać niep')t.r
f'brl') 
\.:ędv 108 ,,'in
r.,
łj. Dr71'wklł ;,o'cze- 
l'bne przed ł-6 tva-.-dnia:ni O,
/.r'- 
.:?ląda
 rezlu1niai"c wiąznnid j U@IJ- 
i W!l.iflC p
1v św:et() w\'rusl/ DonU:Pj 
"lCl
'1J:en;'l, ,,, k')ńcu m:e';tii
" t'1'le. 
Or()Wa1lić nacinanie k:ry drzew. 
!1ac:ecia »o1'li1.ne !Ja D!1h
'h ! UB- 
!eziach drze\\" pe;;tk:wv:-h. 
, nrzJ' 
,'zvr.ia sle d'J z2"ruh'enia d!'z
,\'a 
: chr:mi c'lestt. od zbvłecz:1'1l0 RU. 
nlOW&'1:a. luL nociecia por'rZl'c".:"1e 
i wvciecia co Dobudził -to !yc:a 
; W7macn 'o fI!łC' 7 kl I JloIl\zk! 
Warzvwlllk. 'V wczątl(nch m:e- 

:,\c
 tJą
woć sznarolll. 
1It!Z.t d., 
.zruntu rrz c a1v: br'1kwl bruko4'lld. 
kapustv oófneJ i sałaty. a po 1') ym 


pum;dora. Siać dO R'runtu D"'2en 
15. ym: d, mę fasole i GR"ore-k Rr l- 
D;)('ZVlJOĆ zbi6r kalarepv insp '''to 
w
j oraz szparall'a I\ońcnć zbi'lr 
w6rk6w ;nspektowv.:h oraz wczr' 
snei ;m1atv R"runłt:wej, W.'Jih\al" 
rZl'dkiew na zbiór letni Ok:pywal" 
wcz..sne kaJJU"tv i kalafiorv. 
P.!!Ileka. Podkarmia
 sztu:::znie 
}Jrz
z 2 tVllr.dflie. slll.he rl)ie Wlmac- 
n'ać czerwiem od bardziej musz- 
D\"ch. 
Rola. Utłaczać naw6z J01 upra- 
wv iesienne K-:ń
zv
 sadZf'nje 
ziemniaMw, nedl;
 burakI l mar- 
ch!'\\' Sia
 kukurvdu
. mak. OI'OflO. 
sai7.i
 n6fnif'isza fa S(\I ę. Obsvpv, 
Włł
 I!iemniaki wcz
śn:e sar:llon(' 
K-JOIit'l O!!tv I WVk0'31a
 droR"i l rowv 
T
olć JcLf'łk
 DR karmści!inel roz, 
sar1iie i DO rz...r:aku WVDuAcl
 
ł"vdłlJ na D&stw:!!ka. W końcu mIe- 
siąca da"at' zl('lona DA'
7P ci ('tą. 


ZAPISAł 


.................................................l 


CZA 
 IIpulcbnla
 I okopywa6 MŁODE HOŚL1NKI - Kto pracu'e 1I1ł- 
rzęc1zillmi Hozakowsk eKO osiqga przy połowie pracy podwójny plon 
Wielki wybór motyk. kultywatork6w. I!pulchnlaczy. wvpielaczy, łonat, 
wideł, siewników. kosiarek I t. d. posiada stale na składzie istniejąca 
od przeszło 60 lat firma 
8. Hozakowski - Toruń. Słcr. Doczl. 1 
Ilustrowane eenn1kl na tyezenle bezpłatnIe. 
.................................................... 



 


- 


J
>>>
.....eeo.._ 
w.e.........u......u.....o....o.. ....... 
ł xxx XXX XX CZER ,xT IEC XXX xxx xx I - 
ftxxxxxxxx . vv XXXXXXXX I 
I I r,w. la ' SłOIka I I K;I(
:tvca I . 1 - 
DNI rzym.-k81OIickie wschód :lacllOd wschód zacb"d Znalu 
. f!. Jn. (:. III. ł 
. JIl. g m. 
I 
 I 
Ew. u św. Jana rozdz. H. 23-31: O zLsłaniu Ducha św. 


1 
 J, kuua UJ( '. I 3:15 19 i!i I 6 i7 tt21 I I.E;_ 
;.. lJ Saoo"a i tow. I 335 1949 I £J07 2') -- I
 
-a 
3 P KJotyldy kro 334 1950 925 2322 
4- 
 t l"rllncls7kR C. 334 1951 1042 - .
 
. 


fi EW Z. Uucha Iii. ) I 333 1952 I 1157 2347 
 
6 l' 
wiąl.c2n
 332 1953 I 1309 011 
7 ,\ RODerl!! 3:r
 1954 1419 033 lU 

 
 t S. d. Maks. 331 195ł 1528 057 -- 
'-' 
9 t; Pryma i Fel. 331 1!155 1634- 123 t€ 
III l' t S. d. Bog. 330 1956 1738 154 -;»- 
11 S t .'i. rI. Uamaby 330 ]957 1836 228 


Ew. u św. Mat. rozdz. 28, lS-W: ,.Dana mi je-st w3ze1ka władza" 


l, 
: 
. 
I 
. 
CI 
. 
i 


12 N Trójcy .w. 330 1957 1928 310 
 
13 P Antun.ego ('i) 3
 1958 2013 358 
a \V Hazyleg,lJ W. 329 1958 2052 452 -- 
l,) 
 Wita. Mod. 329 195\:1 2123 550 
 
l (j Bo
. Cialo 329 1\:159 21W 652 - 
17 l' t IIIJlocł!llIa. 329 
uOO 2215 756 A 
18 H M
rka i Ml1rc. 329 2000 2i37 901 


Ew. u św. LukaszA rOl(l7
 h 16-'24: O 
 ezwan:u na ucztę 


19 N 2 po. S., Cerw. 329 2001 I 2257 1007 4') 
2_ l' l:ylwerlUsza 329 2001 2.3 19 1113 - 

1 W AloJzego ) 329 2001 2.3 42 1224 
 
22 S Paulina 329 2001 - 1336 
2;3 C Agryp in 1 330 20 0'2 008 U52 - 
24 P t ::!erca Jez. 330 2002 - 039 1606 4+r 
25 S Prosoern 330 2002 117 1720 


Ew. u tiw Lukasza rozdz. 15, 1-10: O zgubionej owcy I groszu 


2li N 13 po. S., Jana 331 2002 207 18':'3 :M. 

7 P Władysl. . 331 2002 308 1927 
2c W Leona II Pap. 332 2002 .\20 201ł - 
29 
 ŚŚ. Piotr. I P. 332 20 0'2 540 2053 l'i!IB 
3U C WBp. ś. P. Ap. 332 2002 702 21U Wf 
- 
Przyslowla ludowe. Przepowiednie pogody 
Czerwiec staly - grud:;;iel1 będ.ie doskonalv. wc
łuJ{ kalendarza 
Mokre Zielone Swiqtki stuletniego 
- daiq tlU/rte Botr Narod.enie. Początek miesi
ca - 
Na Iw. Antoni, pierwsza się jagódka zaploni. ciepło i pogodnie. po- 
Jald d.iel1 jest w Bote Cia lo. 
Takich (lni potem nie malo. tem słotnie, około 20 go 
Przed Iw. Janem trzeba o deszcz vrolił. upały I burza, kOlnJec 
A po Iw. Janie i sam będzie 7'Clił miesfqca chłodny 


.................................................... 


'- 


--
>>>
tt9 
. 
I 
;1 
.S 
.1 


........... ...... ........... .................... .... 
I PORADNIK ROLNICZO
OGRO
NICZ'! 
Sad. podlewać drzewka 'Owccowe role3:ąca prcwadzić główny zb-ór 
l.aw,nami pcmccn:czymi lub rot- truskawek. Najlepiej zrywać jE 
Lil;:ńczoną, gncjcwką, na cbwool..e rankami, cdcinają.c pazn'Okcie!h 
;.orany. _ Kantralcwać opai"
 'Ogcnek 'Owocu od rośliny W po- 
;hwytne co 2-3 dz;(:ń. Hozpacz1ć czfttkach miesiąca wykładać roie!- 
I.biór czert:śni. Nie trzymać CWOCÓ\\ sca dcokcła krzaczków truskawlw- 
zbyt diugc na drzewie, zwłasz.cza. wych czystym materiałem, ja'!. 
1-''0 kilkodniowych deszczach. krótka, prosta słcma, wełna drzew- 
na, mech J t. p. NIe dDpuszcza si.: 
Warzywnik. Kcńczyć sadzen:e w ter. spoaób cwcców do zetknię::'a 
rOt.s:.d na,pczl1iejszych odmian W:I,- się z ziemią i zawalania się nią 
rzvv;nych i siew fasolI. Piel,ić rcś:i- Rola. Obredlać i graccwać w upra- 
.1Y w grun.cie. Okopywać: burakI, wach rzędawych. P
elić chwasty 
'asalę, grach, kalafiory, kapustę, WvcLn.ać 'Oset lub zasypywać kaini- 
3gćrki, pietruszkę i pDmidDry. - tern. HazpDCzqć uprawę ugcró.v. 
W raz;e potrzEby przerywać burak
 podDrywać płytkc, następnie walc- 
mar
hew;, p:etruszkę. I{Dńczyć Wi- wać i broncwać. Zasiewać roie 
:;.iew -og6rkcw zapasowych. Zbierać szanki na jesienny _okres. l'ia 
i ogórki inspektcwe. - RczPIJCZ!;\Ć suchych piasl{ach siać Mity łubón. 
w drugit:j polDwie miesiąca zbiór; Siać len i prosD na lepszych pia- 
bu-hu, gr:szku. sałaty gruntcw!j, skach dc 15-gD. KDilCZYĆ sprz:1 
. SZczyp:crl..u. truskawek i ceb:.łl1 siana i kDniczyny. Na wDzić łąk; 
: z dymki KO{lCZYĆ w tym mla- kompostem pc zdrapaniu skary 
l "iąCU mni(:j więcej cd 20 :la fikatorem. Duf1anccwać bulwnik 

 _ sz.paragawanie i rDZrZUe'ł'
 wsiać łubLu. w bulwę i w ziemniaki 
wały i kapce szparagowe. W cią
u na p
ask\L 
...... ................. ...... .......... ...... ...., 
EAPiSltI 


., 
:: 
II 
:& 
.. 
! 
'. 
.. 
. 
'I 


. 


- 


CZAS WYSIEW At NASIONA 
KWIATÓW DWULETNICH I TRWAŁYCH 


. 


iak Bratki. :Malwy. Orliki, Stokrotki. Dzwonki, Ostróiki, Goidz.iki I t. o. 
Specjalny ilustrowany C E N N I K L E T N I wysyła na życzenie 
istniejąca ad przeszło 60 lat firma 
B. HOZAKOWSKI - Toruń. skrzynł'a pocztowa 1 
I:\kład i hodowła nasion _. Zakład, OgrodnIcze 
..... .. ...............................e.....
..... .. 


-- 


j
>>>
xxxxxxxxxx L I P I E C xxxxxxxxxx , 
xxxxxxxxxx xxxxxxxxxx 
I 
w'ętn I Sbilca 1i1 K
;ęt}
 I 
DNI rzym. katoUck'e .
h6d &8cMd ".cł.ód z8cL6d Znak 
1(. m. 
. m. f!. m. /1:. m. 

ill N. Krwi P.J. , 834 2002 JI 
 02 21 51 . , -===- 
21 S I .Naw. /vMP 834 20 Ot 941 2215 !1'-ł{ 
- --- .-- 
Ew. U !w. Lnkasza r:ndz. 5. 1-11: O obfit
m D-jłowic ryb 
i l 
 f.

";
;ł
 · I ł j 
 H I iI H 
-
t - / 
 i 
7 C Cyryla i 1tlet. 83g 19 j9 13 30 23 57 (
 I 
8 P t Elzb'.e
y Jer. 83g 19 ?" !
 31 O 29 
 
łJ S WeroDlkl 339 19 ')11 " 2t, 1 J9 I 
Ew u {h. Mat. rozdz. 5. 20-'l.J, O sDr!iw'ł.'jll\\"'Jśr
 farVZE-UBZÓW 
. 
IV r, 5 p. S., 7 br. Dl. I 8 łO 1957 18 12 1 3' I 
 
11 P .Pel/lgif 8 U 1956 1" 52 246 _ 
12 W Jana Gw. 
 8 ł2 1955 19 27 3 f.3 d 
J3 Ś Małgo zIIty 8 U 1955 1956 4 ł4 _ _ 
14 C Honawentury 845 19:ł 20 21 5 n 
 
15 P t Rozelł. Ap. 3 .s6 1953 2f' 43 6 . ! _ _ 
16 S NMP. "zk. _.8.ł7_1952_ _210'_7:7_ _- 
Ew. u 
w. Muka rozdz. 8. 1-9: O cudi:JwlJvm nakłlrmfeniu 


17 Ił II II. B'J Aleb. 8 ł8 1951 2125 9:' -4L 
18 P Szymona 850 1950 2167 lOn 
19 w WIDC. a Paulo 851 1949 2211 1121 /i,.;Jl 
2.) 
 Czes'awa er 852 19ł8 2289 J2SZ 
21 C PrJłJcsedv 858 19'7 2312 13'5 - 
6Q' 
22P t MaJ li Magd. 854 19ł6 - 1i59 
-:-- , 
23 S Anolinarf'go 356 19U 2355 1607 :y 
r..w. u 
w. Mateusza rozdz 7. 15-21: O fotl _znncl Dr':)l'
kn.:'h 

4 N 7 p. s.. Kuneg. 857 1913 O łS 1709 --.!L 
25 P Jakub. .Ap. 358 19ł2 ! 5' 1803 
2t. W .Anny M. NNP. 859 191.1 819 1'3 '5 l'IIł8 
27 A Natalii M. . 401 1939 431 19 ! 
 
28 C Ino('ente&,o 402 19 3Ił 554 1951 - 

9 P t 1tIl1rty 40' 1936 716 20 17 .d 
30 S JuJittv j Wik. łQ5 193; Q 3ł ?/H? 
Ew. u 'iw. Lukasza roldz 16 1-9: O nin:rzciwv!;J wlol'larzu 
31 N I 8 p. S., I'!Oac. I łQ7 193.'ł J g :)1) 211)1 m 
Przvslowla ludowe. , Przepow'.dD'e pogody 
Gdy 10 Nnwi
d.enie de-JC; fj',.ia. wedł'J'" kalf'ndarza 
CZ'l'rddeld dl/i ulewa ii,.'adł:. stuletni{Jfo 
21, tUl ProTwpn. filTr ulloknie kopa. , PI "W". dnI n.alu. 
J'llrl Jfl'wb do ptJludnia. około 10 burze. a mif'i- 
ToTifl lei lima do orudnia: !I!:amf Il r ady. W dru- 
Jnki Jakub po "fJludnill Illef pOłowie przelotn.. 
Taka 'd lima po grudniu. deszcze, 


.
..................................................
>>>
.................................................... 


. 
r 
r 
I 
, 
r 
I 
, 


PORADNIK ROLNICZO-OGRODNICZY 
SalL Zbierać resztę czereśni oraz. odmiany wa.nyw
 bób, cebul
 
wiśnie
 _ Zbierać opadłe owoce s dymki. fasolę sz.paragowl\, gro- 
i niszczyć je. Zbierać maliny sz8k, kalafiory, kapustę, ogórk
 
i w miarQ dojrzewania agrest. przy- pomidory i t. p. Przystq,pić do przy- 
sł.l\pić w końcu miesiąca do zbioru gotowM1da roli pod poplony, np.: 
gruszek i jabłek odmian letnich fasolę. rzodkiew. sałatę 1 t. po - 
najwcześnlejszycb. Pilnie bact.yć, W końcu miesiąca załotyć tru- 
teby rz.dątyć zdjąć owoce, z&n1m skawczarnię. 
opadną same. Zrywać Je w ma- P88iekL Przeglądać ramki t nad- 
m.,ncie. gdy nabierają t6łtawe
 stawki, za}}ierać na miodarkę za- 
koloru i kiedy ogonek łatwo 0:1- szyte plastry. Zapobiegać &p6tni
- 
chodzi od sakwy owocowej. a ziar- nym rójkom. 
na nabierają brunatnego koloru. BolL Polewać nawÓZ gnojówką. 
Zakładać opaski chwytne przeciw udeptywać t przysypywać torfew, 
szk .dnikom, jeteli nie uczyniono ziemią lub marglem. Kończyć płe 
tego w czerwcu. Opaski kasować wienie buraków. Okopać kapU8[Y 
dopiero we wrześniu. Przywiązf' l ziemniaki. Wywozić nawÓz pod 
wać i uszczykiwać winorośl. Roz- rzepak. 2ąć rzepak. skoro ziarno 
pinać na kratach tegoroczne pędY 2:brunatnieje. Siać jęczmieil ozimy. 
brzoskwi n i moreli. Zbierać tyto, owies. pszenicę. Do- 
Warzywnik. Dawać podpórki wy. konać zasiewu nawozów zielonych. 
3adkoUL Pielić warzywa. spulchniać zbierać wczeson.y groch, wykę, lu. 
powierzchnię roli. Zbierać wczeene bln i mak. 


................................................. 


ZAPISKI 


- 


Czas oczkowania w szkółkach 
Rafię (Ł y ko indyjskie) Igat.l00kgzł230-10kgzł28-1 kgS,ro 
. II gat. 100 kg zł200- 10 "gzI 23-1 kg 2,60 
Note oarodnicze Okulizaki} szczepaki, krze
aki Kundę'go i In- 
nyoh krajowych i zagramoznych fabryk po' 
leca latniejl\oa od przeszło riO lat firma 
a. HOZAKOWSKI - Toruft. skrz. pOCZt. 1. 
Ilustrowane cenniki na iyczeDle bezpłatnie. I 
.................................................... 


- 


J
>>>
.....o..
.......... .. _ 
i xxx?()xxx(s SIERPIEŃ xxxxxxxxx I 
I xxx v',xxx,-, xxxxxxxxx li 
DNI I $wir:ta I SlmicR II J\:
i
tlca ' Z k I 
rzvm .k..todckie ....chvd zn
hód ""d,,,d LI...h6d na I 
,. III. f!. m. 
. la. f,!.II). 
I P PIOIra Ap. I 4 ()!S HI 32 11 Of ;,'1 3:! I fi! 
2 W N/rJI-. Aniel. 411) 1930 U14 ;,'2011 _ 
· 3 i3 ZII. 1". B. 
z. ) 4 11 10 29 1320 2":? 32 (iit: 
et 4 C DonlllllkB 4 l:J 1927 14 :?3 2:! OC) I 
I 6 P t 11/dP. Śn. " 14 192,') 1519 
\ _ 
tJ S PI zem. P. -1 1H 1923 1.i OX :':1 :J? ftoT\' 
I Ew. II 
w. Lllkds.m rozdz. W. 41-i7: O zlHlrzen;u JeroZOlimy 


ł ? 'T 
 s., 
j
 I 417 1922 1651 042 I
 I 
I: P Cyrh'kll, Lar. 419 1920 172
 137 II 
D W Jana VIBnney 4ZO 1918 1759 :.'37 
10 Ś Wawn:Yllca 4 99 1916 1825 33R Al 
11 C Zuzanuy @ " 
3 1914 1849 44:3 -. 
ł 12 I p t KI.,y ; HU_ . 25 1913 1933 (jj6 . I 
13 S Hipo'ita i K. . 4 
G 1911 1911 5 h) 
ł Kw. n św. l.nk""'n ""d. 18 9-14: O farvzeuszl! i celniku 
14 N /IU P ti., Euz. I 4:!
 1909 l!) 54. 8 O:! r 
15 PWni.... _MP. I 31] 1907 20 18 911 
16 W Joachima 431 1905 2041 10;l2 
 
17 Ś Jacka 4, 33 1903 2115 1133 
 
18 C Heleuy tl " 34 1901 2152 J244 
19 P t Jana Cudot. 436 1859 2'40 135:i M 
20 
 Bl'rnarda 4 37 1857 233\) 145łi 
l!:w. u św. Marka rozdz. 1, 81-31: O 
Iucholn-i('mvm 

I N l" po 8. Jo...y I 439 lłj55 j -- 155J I 
 
22 .P SymJor an8 HO 1852 046 1631 

3 W .ł.'llipa Ben. 442 1850 203 1716 
 
24 Ś BartlOmleja 443 1848 325 1748 
25 C Ludwika . H5 1846 U6 1816 .a 

 26 P t .NMP. J1J3n. 446 1844 607 184:.' 
27 S Przen. r. Ś. K. UB 1842 II 725 1907 m 
. Ew. u św. ł'_ukasza rozdz. 10. 23-31: O miłosiernym Samarytaninie 

!! N 12 p., Aug. 449 1
40 841 1933 'm 
29 p Scięcip g. Ś. J. 451 18 .:;s 954 !!.U 01 
:10 W Rózy Lim. 453 1836 1104 2033 '-- 
:SI i3 Rajmunda ł54 1884 1209 2107 t€ 


1 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
, 
I 
I 
I 
I 
I 
I 


Przysłowia ludowe. Przepowiednie pogody 
/Jo św. Piotra Palikopy, wedlu
 kalendarza 
Nie twoje w polu 3nop-ł/ stuletnie
o 
ł Na Iw. ])()minik. Początł'k miesi4ca _ 
](oPll I pola myl,. 7nyk. m'lIk. upaln:v. 01010 5-
o bu. 
ł .Va l'ańskic l'r;:;etntt:nicnie, rze. potem pog-odnie. 
l.epSie gospoda.rza mienie. w połowie miesiąca 
Św. Wawrzyniec uWije z or';
chów wieniec. przelotne deszcze, 
Na Iw. Roch, w stodole Qroch. w końcu miesiqca _ 
Na św. Jacel" bt;dzie lłlJWII pl.:zcek piękna pogoda. . 
. . 
.................................................... 


- 
. 



 


--
>>>
....................e....."""""""""'"'' '' 
I . 
6n
NIK ROLNICZO-OGRODNICZY 
Sad. Usuwać wilki. KOllOŻYĆ zry- Prowadzić zbiór nasiolli, ścinajqi: 
I wanie wiśni Zbierać owoce opadłe u niektórych pędy nasienne, u i.n- 
z. drzew: lepsze jabłka zutyć na nych zbierajq,c cał(\ roślinEj lub j?1 
wyrób octu, resztEj niszczyć lub (,woce (ogórek, pomidor). KuflCl.YĆ 
spasać nif\ nierogaciznEj. Zrywać zakładanie truskawczarni. Zbiera.! 
rejlkludy oraz wczesne jabłka w końcu mi.esif\ca korniszony. 
i grusze. Z krzaków malin Wio Pasieka. Usuwać stopniowo na.ł.- 
łamywać stare pędy, które już ow,,- stawki. Sprawdzać siłę gniado 
cowały. J{ończyć podpieranie druw ilość miodu na zimę; 11[t.kłallac I.U 
o :nadmiarze owoców. Rozpinać duszki, re
ulować wyluty, Uł-o.n:, 
\V dalszym ciłUtU na murach i kra- od rabunku. 
tach tegoroczne pędy brzoskw:ń Rola. Wywozić nawóz pOll UII- 
i moreli. Usuwać z winorośli Wf\i;y pak, kończyć żniwa owoców, zbic!- 
i wilki, uszczykiwać młode pędy, rać grykę, przystq,pić do zbioru 
co powoduje szybsze zdrzewmdeniE: roślin strq,czkowych, sprzf\tać k,)- 
przed nadejiiciem mrozóW. Z drzew niczyny i d['ugi pokos traw. Zasie- 
formowanych usuwać całkowicie wać jęczmień ozimy i zbie.rać se- 
pędy boczne nie l'rzeznaczone na radelę nasienn(\. Podorywać ścier. 
wypelnienie luk. Czyścić i siarko- niska, sprętynować podorane, wa- 
wać piwnice, przeznaczone na prze- łować i hronuwać pod siew ozimin. 
chowalnie owoców. Młócić ziarno do siewu ozimego 
Warzywnik. Pielęgnować i zbie- i czyścić na wialni, mł}'1n,ku lu!) 
rać w dalszym ci(\gu warzywa. tryjerze. 
... ......................................... ...e4K 



APJS&I 


Czas pomyśleć o zamówieniu CEBULEK KWIA TOWYCH 
Hiacynty, Tulipany. Narcyzy, 
Krokusy, Irysy, Jaskry i t. 'p. 
dostarcza w naJpiękniejszyob odmianach illtnie- 
jl\ca od pneszło 60 lat firma . 
B. HOIAKOWSKI- Toruń, skr. pocz.1 
. Specjalny cennik jellienny wYllyła się na ż:czenie bezpłatnie. , 
...aee............ ...........................
.
 .c
 


-
>>>
Jf----.........................
....................: · 
xxxxxxx W R Z E S I . E N , xxxxxxx,.. 
. xxxxxxx -i xxxxxxx : 
.. s . S 


DN1l wi
ta I Słońca I J\:i-lętjCa Zneki . 
rzym.-Illltollcki. ....,1..... .'.cbód WSC:!;6d Zll.h6d . 
g. lU. 
. lU. I «. .Dl.. g. w. 
I 
1 C jr;l4'..tJt!o vi-'. I 4.'56 1831 1318 2141) 
2 1:' r ::"t '.lIlił. 457 lS29 Ił 0"2 2237 
3 S I 
'z, illvll,.l SI. ł ;\9 B27 U47 ' 2330 . 
Ew, li 
"'. ł-!/'ła,
za r'Jo7
z. 17. 1--19: O 10 trędowatych 
, N 13 p. S. ltozalii 501 1825 11 1526 - 
 
fi P Wł\wu..-ńclI 502 1823 1600 028 
6W ZłlOIHI1"ja8z8 50ł 1820 1628 128 - 
7 Ś Melohiora 605 1818 1653 232 Jt;. 
8 C N.r N. N. P. 507 18 :6 1716 338 - 
II P t ;:,ergiuaza 
 509 18 
ł 1737 łU . 
10 S Mikołaja 510 ]812 ]800 552 
£w. u li'\' Mateus,a rozdz. 6 24- ,33: O służeniu BOlJu I mll!.n1onie 
J1 N I ... p. S., Prof. 512 1809 1823 701 
 
12 P Imienia £'j MP. 513 18, .- 1849 81t 
13 W Eugenii 515 1805 1919 923 - 
14 S Podw. Krz. ł. 317 1803 195ł 103j 
 
15 C N.MP. BOles. 518 1800 20.38 1144 - 
Iti P t ł.:uzelJl/ 520 1758 2132 1247 AA 
17 
 St. Ii. Fran. (f 521 1755 2234 1345 
Ew. :.i św. łJukasza rozdz. 7. 11-'6: O w
krzeszenu mk-dz w Naim 
Iti N 15 p. S., Józefa I 523 1753 I - Ił 32 JoiIłB 
19 P Januarego 52-1 1751 2346 1512 
2u W EU8taohiu8za 526 1749 103 15
 - 
21 S t 
. d., Mat. 527 1746 222 1615 r4i 
--.--- 
2
 C TomBua 529 1744 3U 1642 .. 
28 P t S. d., Tekli . 
30 1142 459 1708 AY4 

4 S t b, d., NMI:. 532 1740 616 1734 UtJ 
Ew. u św. Łukasza rozdz. Ił 1-11: Uzdrow:enie oPuchle
o 

5 N 18 F. S., Ład. 534 1738 I 781 1801 AU 
..6 P Cyprialla 535 1735 8U 1831 

7 W Koźwy 536 1733 952 1905 l€ 
28 S WaCława Kr. 538 1131 1056 1945 --- 

9 C Micha/a Arch. 540 1729 1152 2031 
 
:10 l' t Hieronima 541 17 'a 1241 2122 
Pn:ysłowfa Jadowe. Przepowlednfe pogody 
lidy o Matce Boskiej bywa si..&"o. wedłu
 kaJendarza 
1'0 ani za 11ófno, ani Icl rano. stuJetn
eR'o 
Przed Ił!.garodzicq, dei tuto przed P8zenirq. POCzątek miesiąca _ 
A po BogarodzkU, chwyt 6fe do pn
nic". 
Gdy Narodzenie Marii J;ORodr..
f.. słotny, od 5,go pO
!)- I 
10 będ:ie lak cztery Ił/Rodnie. dwe, w połowie mle- 
i ogoda na Nikl 1 dema, sląca - zmiennie. okol.) 
Niea::iel cztery deuCI'l nu ma. W-
o trwała pogoda. 


I 


4 
4 
4 
4 


.................................................... 


. ... 


« ... J.
>>>
"
"I"""""""""""""""""""""'''. 



 i 
k 
J 
.. 
. 
-I 
I 


PORADNIK ROLNICZO-OGRODNICZY 
884. OJ pQlowy miesiąca zacz
6 W początkach mIesiąca udnać 
lbior odw
an jes:ennycb. Zdejm'" wierzcbołKi pędów pomidorów. - 
wać je na 2-3 tygodnie prze t Kończyć sprzęt nas:vn warzyw- 
icb wh.śriwą porą dojrl.8łośc1 :I: nych. Wydobywać nasiona z wa- 
sl-ot}'cia. W końcu miesiąca zdej. r..vw owocowych. Przygotować rolę 
:,,';)\\ać opaski chwytne ze słomy, na na
tępny rok. Nawozić szparag!. 
rucbll. I t. p., a po oczyszczeniu Upflłłtać inspekty. Wysylać D3 

 iNy
ładzeniu pnia zakładać opas;(i targ cebulę bqczastą. Us.zczypywać 
1..
owt; p'rłeciw przedzimkowi i OK
- wierzchołki, kapuście brukselski
J. 
!ctn:akowi. Z w
norośU USUWd.Ć Pasieka. Kończyć podkarmian e 
l:ś
ie, za;;laniajqce grona od Błoń.:
. w poczqtku miesi,\ca. Z nadej- 
Zr.słaniać winogrona przezroczy- ściem chłodów dać buczne maty. 
:stymi per!!aminowymi torebkamI Rola. Kończyć uprawy pod za- 
,'uem zab-::zp:.eczenia icb od ptactw
 sit:wy tyta i pszenicy, orać kon:. 
i iD1.ych szkodników. Zamaw:
t czyska. Bprętynować je i bronu- 
I lezewita .-ocowe do sadzen'a wać pod ko:tiec mieeiąca. DokonlC 
: pnygotować pod nie ziemię, za- zas.iewów oz.lmi11, zaprawić ziarn
 
I-raWlc.jąc ją dobrze przerobionym do siewu. Po zasiewie wykonyw!łt 

I.oiem l&lb kompostem. Uprawid.ć przev,ony. Zbierać pro.'!\). kukury- 
l'clę. dzę, leD. konofie i tytoa Moczvć 
Warzywnik. Rozpocząć zbiór WA- len. PieUć i motykować rzepak oz
- 
nyw, pn.eznaczooych na pnecbo- my. Wykopywać wczeAnlejsze 0.1- 
wanie na z:mę, pnerle wszystkim: miany ziemniaków. Kosie 1 praso- 
:/o{6rka. pomidora. cebuli i l p. wae zieloną paszę na z.imę. 
e..................a...........................
 


ZAPiSKI 


- 


Dziczki drzew owocowych może z łatwością sobie ..ażdy sam wyhodowaó. 
Czas we wrześniu zamawla
 I wyslewa
 
NASIONA oraz PESTKI DRZEW OWOCOWYCH. 


ł'iru8 11I8tU8 - ł'IIU!ł comml1nia- PrunU8 avium- PrunU8 aVlum sylw. 
Prunu. Austera - PrunU9 damJlflcena - Prl1nus domeBtica - ł'runu8 
Myrolonana - Prunus Machaleb - Prunus dlVaricłta 
wszelkie inne nasiona drzew, liwieże ł 10 Ofo pewne dostarcza po 
na,iniżBzych cenach istnle'ęca od przeszło 50 18t firma 
B. HOZAKOWSKI - Torul'i, skrz. pOCZt. 1. 
Oferty i oenniki na życz.nie. 
....................oe c a..... e ..................... e 


",\.'UfK
 
...,."1110'" 
. ,,,..'" 


........
>>>
XXXXXXX PAŹDZIERNIKxxxxxxx 
xxxxxxx xxxxxxx 
DNI I s .. ięta , Sbilca /I K;iĘ
yca , Znak i 
rzym..katolickiego wlCł-łód .,,,chód wschód ""chód 
/1:. m. /1:. m. /1:. m, /1:. m. 
11 S I Jan!! z Dukli I 543 17:?ł II 1322 221ó3 Id 
Ew. u św Matp..IS7a roz.:lz 22, 35--46: O najprzertn. przykazaniu 

 r. 17 po ti. An. Str. 5H 1722 1358 2317 

 
3 p fel'esy od Dz. J. 546 1720 H28 - 
4W FranCIszka 548 1718 14 55 020 A 
6 S Placyda 549 1716 1518 124 
6 C Rrunona 551 1713 15ł0 229 4\ł. 
7 P lUf.P. R6!ańc, 552 1711 1603 337 
ł. H pf'J f1j;t1 i 554 1709 16 
() 446 f.k.i 


......... .eee.......... ...... ........... ...... ...... 
I i' 
I I, 
I i. 
ł li 
. I ' 
I : 
hw. u św. Matf-u,;za J'()zdz. 9. 1-8: Uz"ro\V:('n;
 r, alItvk
 .. I I ; 
18 p. 5., D. 
 556 1707 1652 ;'57 M..1ł . 
Franciszka 557 17 04 17 21 709 - .. 
Placydy i Zen. 559 17 02 1755 822 fM(:I I' 
111 k 'l 600 1700 1837 934 . 
O 
.. 
.. 
8 
u 
U 


, 9 N 
III P 
li W 
2 Ś 


l ':1 synu. - 
13 U Edwi rda Kr. 602 1658 1929 1040 t'A 
14 p t KalikstR 604 1656 2028 1140 - 
Vi S Tere'-1v, Jariw. (1O:i 16 5
 2137 123/) "'
 
Ew. u św. MatetB7a. roz r1 z. 22. 1--H: O szade J!'('Ii!f)wei 
16 1\1 19 p. 5., Mar.Ci: 607 16 :'1 :(:251 1312 "III€ 
li P 1\lallo[orzaty 608 1649 007 H17 - 
18 \V Łukasza Ew. 610 1647 - 13:7 
 
10 B PlOtr:1 z Alko 612 1645 12ł 1143 4 
2.! C Jana Kant. 6U 1643 241 15 03 

1 P t Urszuli 615 1641 356 1534 m 
22 B KorduJf 617 11)39 510 1600 
Ew u św JRnR rozdz. ł. 46-53' Uzdrowi('n:e SV:'fi k,ółewikipl/o 
23 N 20 p.S.,Sew.. 619 1637 623 16 ...9 
 
24 P Rajała Ar. 621 1635 733 1702 
21i W Krysp'Da 623 16 n 1 839 1739 
26 S E narYBta 62ł 1631 940 1" '23 
27 C Babmy 626 1629 1032 1912 
28 P t Szymonl 628 1627 1117 2007 
29 S N flrCV7:a 630 1625 115ft 2105 
Ew. u sw, Jana rozdz. 18. 38-37: O k1-61estwie Chrv8t.ueowym 
Su N 21 p.S., Chr. Kr 631 1623 1228 :?.!06 A 
13 P Rvmfor. «f 633 1622 12 -)5 2.'HMł 
" PrzepowiednIe pogod, 
Przysłowia ludowe. ' wedłuK kalendarza 
N a Iw. Franci... stuJetnieKo 
Czego się w polu chloJJi
 krecin? . 
Po Iw. Franciszku. pasq b'lil J " na łvtnil1m. PIerwsza połowa mfe- 
Na Iw. Łllka - lr.how'1; plug i "u;l6ka. Biąca - pOj;todnfe. f).)- 
.
w. Urnnla i Kcrdula. lem słota, w koilcu mje- 
Dziecię do pieca pnutula. siqca -- rozpogodzenie. 
. 


., 


I 


j 
I i 
I .' 
I 
...................................................! I 
.. 


. .... a
>>>
................. ........... .. ..................... . 
I 
I 
I Sad. Zbi.era
 wszystkie odmiany 
"woców zimowych, da
 im ..wyp;)- 
:I
 się" na powietrzu przez kilkI!. 
jni. Jlotem przenieś
 do przech
 
waln.i. N,e obija
 cwoców przy 
lych czynnościach. Opad ki zbi£'ra
 
i przerabia
 na susz, marmelRrlę 
i t. p. Nawozi
 rolę w stosunku 
i0-50 lur Knoju na ha j płytko 
I zaorywać. W początkach mies!
- 
ca rob;
 na pniach drzew opaski 
chwytne. Sadzl
 drzewa owocowe. 
zwłB
7cza na Klebach suchych. - 
Sadzić drzewka wtedy. kiedy liścIe 
z nkh poopadają, np. po przy- 
. 'llrczkach. Jet£'li na sprowadzo- 
I nych drzewkach są liście. nalp!y 
. ie !£'rwać. Opaski przec:w przed- 

imkom - &zerokości 10 cm - 
Drzywiązywa
 do pnia ralią lub 
"znnrklem. smarować lep£'m. nop. 
'Imołą, I po wysc
nlęclu lepu po- 
.\1.6rzy
 smarowanie. Na 100 drzew 


. 


--.., 


POBADNm ROLNICZO-OGRODNICZY 


j) 


t 
j) 
t 

 
. 
ł 
. 
. 
. 
) 


wziąć okole S k
 lepu. 
Warzywnik. W początkach m'e- 
8.ąca kończyć zbiór warzyw wra!:. 
wvch na przymrozki, jak: buraki. 
marchew, pietruszka. oraz owooo- 
wych. jak: o
6rki, pomidory. dynie 
Przy
otowa
 rolę pod uprawy roklJ 
l.Iastęępne
o. RozJJQcząć !lUszenie 
j k
nserwowanie warzyw. Szyku 
wać ziemie pod rozsadnik. Dołowa
 
w inspekcie szczaw i szczypioreK. 
Wydobywać nasiona z dyni. 
Pasieka. Zbada
 daszki f Dót"
 
uli, czy n.je ma szpar, zmniejszv
 
wvl('ty. Przp.nosJć ule do stebnik", 
Rola. Kończy
 zasiewy ozim!n. 
Przystąpit do ł--upania ziemniaków 
Zasiewać tyto na zip.mniaczyskacł;. 
DokoJJa
 zbioru buraków. marchwl, 
brukwi t rzepy. Orać ziemie nit 
uraczyska. Nawadnia
 łąki l IIIł 
sila
 Dawoz&mi sz.tucznymL 


........................................ .. ...ł.. 
 
ZAP15KI 


j 


i 
- - 
. 
W ACŁA W MACKOWlAK 
Szeroka 24. TO RUŃ Szeroka 24. 


I Hurtowy handel win gronow)'ch i k rajowych. 
Zaprzysię!ooy dostawca win mszalnych, 
....................................................
>>>
.................................................... 


.. 


xxxxxxxxx L I S T O P A D XXXXXXXXX : 
XXXXXXXXX XXXXXXXXX 
DNI 
w'ęta Słońca K
iętyca I Zna..i 
rzym.-katolickie WlChlid aacb6d ,",chód .acJ,M 
re. m . 
. m. re. m. re. m . 
IW Wszyst. Św. 63' 1620 1320 - (fi.. 
2 S D%ie1'l Zad. 636 1618 1343 01ł 
3 C Humberta 638 1616 I 140' 119 . 
4 P t K"rola Bnr 640 16:!5 1427 226 
6 S Z"ch"r. i El. 641 1613 H52 336 
 
Ew. u ŚW, Mateusza rozdz. 2?. 15-21: O monecie czymzowej 
ti N 22 ... S., Leon. 643 1612 1519 449 
 
7 } NiKRndra 
 645 1610 1'52 60"2 tU" 
tsW GOlfrvda 6'7 1608 1631 716 
9 
 Teodora 648 1607 1720 827 'łJ. 
10 C Andrz z Aw. 650 1605 1819 932 
11 P Św. iiiepodl. 6:';1 160.\ 1927 1027 .łJIE: 
12 S M81"Clnll 1'. 653 160"2 20-41 1112 
Ew. u św. Mateusza rozdz. 9, 18-28: O córcI! l-ira 
13 N 28 p. Sa Slan. 655 1601 2158 1150 \ił 
1... 1-' Jukuoda ( 657 1559 231ł 1221 - 
16 W Leopolda 658 1558 - 12łi .A 
16 i:) Edmunda 700 1556 030 1313 - 
li C Alberta 702 1555 lł3 1338 fi 
18 P , Otłona 704 15M 257 1403 
19 S .17:hlf'tv 705 155.1 409 a30 
Ew. u św. Mateusza rozdz. 2'. 15-35: O okl"OpD\ m !;pwtoszeniu 
:t N 24 p. S., Feliksa 707 1551 519 15 \JO 
 
21 P O/far: NMP. 708 1550 625 15
 
2ł \V Ce:ylii . 710 1549 728 1616 
 
23 f; Kłemen.. 712 1548 824 1704 
24 C Jana od Krz. 713 1547 912 1756 
2" P t Katarzynr 715 15 AG I 953 185' 
 
26 8 Piotra P. 11 . 716 1545 II' 28 1953 
Ew. u św. Łukasz&. rozdz. 21, 25-'i3: O znakllch dnia cstnte-czm'p'o 
2. N I Ad_., Wirg. 718 1544 1057 2056 Jr.. 
2H P Mansweta 719 1543 1123 2159 
29 W Saturnina 721 15 ł3 1145 2303 - 
3lJ S Andrzeja ) 722 1542 1207 - "iIIE: 
Prqsłowi. ludowe. Przepowledu'. pogody 
WU!lICY Swięci. Inieg lię kred. wedłu!l kalendarza 
A to Zaduukl pada j':zcz. 'UJe U dru!1d. stuletniego 
D;;;ie
 Zaduszny. b1łwa 1I1ulnll. W pierwszych dniach 
Niebo placzt!, ludzie plucltł. zmiennie, okola 10-1(0 
A ubogich chlebem TaCItł. f."n,uro i mKłisto, w pa- 
Ro%dajqc Jarmut.nę. owle miesiąca - śm&- 
Za duullclki ,.dł.ne. tyca, potem rozpof{
 
Gdy wiatT od poludnia tli wi,mC Ma,.cfna, dzenle, w końcu mie- 
Będlił na pewJrło kklta zima. aiąca - &JDienn1e. 


I 
l 


....................................................
>>>
................................................w 


t 
i 
I 
I 


PORADNIK ROLNICZO-OGRODNIC?'! 
Sad. DC1kona
 pierwszego opry. WarzyWDIk. Ko1icł:Y
 wszelkie 
-;kh
ania drzew karbolinl\ udow- prace nie zakoilczone w mlesląclI 
nl::zą. Eicinać 1 psUć oprzt:dy i pier- poprzednim. Przykrywać liśćmi łeb 
ścionia. W początkach młe8łl\
a gnojem ziE'mł
 pod rozsadnik f wa- 
koń('zy
 sadzenie drzew i krzew6w. n:ywa wczes-ne. \Vysiewać m!łr- 
ObsYJjać :ziomiq pnie f{rusz karł/)- chew i płetrui!zkę w uprawie ',.na (,ł. 
wych. Po pierwszych mrozach za- ł:imt:". Czyścić nasłona. Kontrolo- O 
cząć zbit..ranie zrazów z drzew wać przechowywane warzywa. Z,ł. : 
matecznych do szczepienia zim.J- kładać pieczarkarnie. . 
we
o "w ręce" lub wiosennł',zo Pasieka. Rel{ulować wyloty w ce- n 
w gruncie. Zrazy te dołować w ł:!e- lu przewi'2'trza.nia. Zabe
pieczy
 od I 
mi. Wykonywać ostatnie ciec'a 8zkodnfków pszczoły i zapasowa 
winarośli, a z nadejściem mrozów woszc!:ynę .. 
dołować pędy poprzednio związanO!. Rola. Wapnować i nawozić mar- łj 
Brzoskwinie i morc]e rozpi
te n
 glem pola uprawne j łąki. O
U9
9.Ć: 
'ł1urach. okn'wać jałowcem lub po]a, czyścić rowy na łąkach i D
". 

!'Oml\. K_ńczyć uprawę ziemi Dm lach, przebierać zamulone prl
-: 
drzewami. Młody 8
rest OkOD}'- Konv i brózdy, drenować tl)r'o' l 
wać przed zblit.ającyml się m"'()- wiska. Przeorywać !:ielone nawoz\' 
mDli. Pni" młodych dr!:ew ok!';- na ch:tszych J!"lebach. wywozić n.. 
wać pr n -5tl\ slornłi lub jałowcem wóz, nawozić łąki kompostem. kisić I 
jako ochronę od ujęry. Stratv1i- i prasować paszę na !:imę. Wylromu
 
kowane ziarna f pestki :l:akcpać f;'łęboką orkę 1łO
 jarE' ł okOłl
- 
w ,-'emi na Rłęboko
ć 1 m. przv- wlzny. 

 i"\-W
 ; '::' -r,
w
crzchnję jałowcem. 
......
........&.......................... ...
 
I 
I) 
.. 
. 
. 
CI 
. 
ft 
X 


ZAPISKI 


LEON HI NZ 
DOM PRZEWOZOWa - EKSPEDYCYJNY 
Biuro tel. 1955. T O R U N ul. Łazienna 9. 
Ekspedycja kolejowa i wodna. 3 
PRZEPROW ADZKI - ZWOZKI . 


............................................t 
.....
 


te
>>>
.................................................... 
i xxxxxxxxx GRUDZIEIi'XXXXXXXX 
xxxxxxxxx _ 
xxxxxxxx I , 
. 
DNI AwJęta Słońca. Księżyca 1 . 
rzym.-katoliekie .....,hód Eachód wscbód EBcbód Znaki 
g. m. r. m. o. m. ,. m. 
liV Eligiusza 725 1541 12 2'"J 008 I : 
2 p t Bibiany 724 1542 1252 115 
3 S raneiszka K. 726 1541 1317 
2.1 
Ew. u św. Mat. ro'zdz. 11, 2-10: O Janie Chrzci ci olu w wię'zieniu 
4 N 2 Ad., Bal bary 728 151,0 1347 336 = 1 
tI fi P 8abby Op. 729 1540 1422 450 
a 6W Mikołaja 731 1539 1506 60-.1, 

t 7 A 
mbroż. 
 732 1539 1601 713 
8 C Niepok. Pocz. 733 1539 1822 906 
I 9 P t Waterii 734 1539 1707 815 
I
 NM P. Loret. 735 1538 19 ł-I 918 r;.' 
, Ew. u /!'w. Jana rozdz. 1. 19-28: Swiadetwo Jan Chrzciciela 
ł 11 · a Ad. Damaz. 736 1538 2100 1023 
 
. 12 P Aleksandra 737 1538 2218 1053 - 
13 W Lucji P. M. 738 1538 2334 1118 od 
U A Dioskora ) 739 1538 - 1144 
15 C Waleriana 740 1538 048 1208 ID 
16 P t EuzebiusJl:a Hl 1538 159 1234 
17 FI ŁHzlłrza 142 1538 309 1303 ,
: 
Ew. u św. Lukasza l"O'l.dz. 3, 1-6: O posdannictwie Jan Chirzcici(]a 
18 . " Ad., Gracj. 743 1538 519 1413 t€ 
Ul P Dariusza 743 1539 416 1335 
20 W Teofila i Zen. 744 1540 617 14
8 
 
21 A t S. d., Tom. . 745 1540 708 1548 - 
22 C Honorata 745 1541 752 1644 
 
23 P t s. d.; Wikt. 746 1541 829 1743 
24 S t s. d
., WIg.. 746 1542 900 184ł A 
Ew. u św. Luka.'łza rozdz. 2, l-H: O NaMdzeniu Pana Jezusa 
25 . ..r. Chr. P. 9t7 1947 JtI.. 
26 P Szozep. I. M. 741 1542 950 :?051 - 
27 W Jana Ap. Ew. 747 1543 1012 2'1 55 . 
28 A Młodzian. .. 747 1544, 1033 2259 
29 C Tomasza ) 747 1545 lO 5,') .. - 
- 
30 P t Eugeniusza 747 lH5 HW 006 
 
31 S Svlwestl'a H7 1,,16 11 .
;-) 115 
PrzysłowIa ludowe. \ Przepowiednie pogody 
I 
Kiedy w Iw. Barbarę błoto, wedhll{ kaJc-ndurz.a. 
Będzie zima, jak zl&to, stulet.nie
o 
A jdeli mr6z, to sanie na f1óre 'Wlń!. 
A u1lkuj wóz. Z początku mil'sil\- I 
Mówił 610. Toma, .te najlepiej d07na. en - :z.adymki. około 
Kolo Aw. EW1l, nol dlugie ch!Jiew'/ł. lO-g-o mro:fnie, w poło- 
Kiedy God1l ja.me, to stadol?, dasne. wie miesiqca - od wil t., 
IdZi pola zielone, gdy się CILTlI$tus rodzI. w drugiej połowie mróz 
GdU zmartwlIchwstaje, Inief1 z mrozem IwZn- i śn i 1'1{; w lwńcu zmlen- 
, . fCio1n przeszkodzL nie. 
I 


....................... ... ....... ......... ......... .
>>>
....... ................. ... ......................... 
! PORADNIK ROLNICZO-OGROllNI
Z"\: I - 
I. Sad. Oczyszczać dl'z!'wa z oprzę- części hie przo,;(niłe do n\Jwych 
Z -,IOW i skrobać pnie jabłoni i gru,,:!:, gromad. które przed Z;1I14 W;U!1' 
"wskrobki ])alić. Inne drzewa ow")- hyć przerobioilC i uło1.one w ksz' \i' l 
I cowe czyśc
ć szczotkami dl'udany- cie niski-ch pryzm. 
Iożna ie .". 
mi. !{ończyć wsz!'lkie roboty, silać uawozami płynnymi i kloa.::z- 
7.właszc7.a upl'awę ziemi pod orz£:- nymi. : 
wami, Kontrolować owoce w prze- Pasieka. Zabiegi te same Ci) 
cJ'''""alni. w listopadzie. .. 
Warzywnik. Okrywać kopcI! Rola. Pozostałe do zOl'auia l'o:a I 
grulJs7.a, warstwa, materiału izo!a- zorać na ostrą skihę i nie Ll'OUO- 
ł CYjn
o w razie groźby mrozó"
 wać. O He daje się nawóz. oraz 
Cebulę. leżącą na strychu, zgarniać ]Iługiem w 6 cali. a :a p hl lZipl1I 
w grubsze warstwy i w razi.. sil. puścić pogłębiacz. \Vodę, s'ojl\cf\ na 
nych mrozóW przykryć matami. oziminach spuścić do Pl'Z!'
OUów. 
J(ontro]owRl: przecbo\vane warzv- gdyż woda ta powoduje WYKnic;p.1 
.wa. Zabeżpieczać ziemię ins(.ckto- ]{",ztałcić się w tym mil.,;iącu, wo]... 
. \V(1, od zamarznięcia. Da wa i : ciepły nym od zajęć w połu, fachowo.:,: 
1 0kład z gnoju końskie
o przy Zwozić materiały hudowll\ne i OlId'" 
:"krzyniach inspektowych zo, qzezy- łowe. Rąbać i zwozić lód. Zakl:HI:-tć fil 
: !I:orkiem, !'zczawiem i t. p. Czvśc;( trutki tyfusu rnysi!'!!o P!'/
' 
tP:--: 
I : prz!'wietrzać nas:'Ona, \TV odwilż tacł}, " 
,)r1siewać k'J'm-posty. odl'zUl'aif\
 
 
, 
! ....................a..................
....... ..; 
Z.t\FISKI 
 
I ! 
I 6 
. :t 
I = 
. . 
I ! 
. . 
.. 
. 
.. 
tli 
. 
. 
, 
I 
ł 


l 
.. 


i 


l 
I 
I 


I 
11 
.. 


ZAKŁAD FOTOGRAFICZNY 
I;P O L O N I A" 
właś
.: Władysław Jedynak 


Toruń, ul. Łazienna 28. 
CENY NISKIE. 


....................................................
>>>
B'£.MV18Ł-:A.W 1JUOZYN8KI 


2)0 
 1łoAu! 


:Otl1JbyA tak błysnął Wielką szczęsCia gamą, 
(fo przywitalbym cię slodko i cZ1llel - 
'Lecz wiem, ze nic nie zrmenisz, że bf:,dzie. ta" samo. 
txo tenaczy: te same i troski i b6le. 



 eano "jest pewne, ee poCJ berlem twoim 
'Stare klapo t Y z nowymi się sprzęgą, 
!Wit:" jak cię nazwa!: - dobroczJJńcq moim1. 
Czy zasmarkanym, młodym ttiedolęgą'l 
trak tna1n ci
 witać: - kielichem. czy czarq' 
'Czy może rneśniq natchnio'IIQ i szumnq' 
'(O jedno cię proszę, stycznWr.cy niezdaro, 
'Nie bą.d
 tym dla mnie. czym kruki nad trumłUł..:J. 
N owyś, a "jednak nic w lepsze nie zm"ienisz, 
'O: wszystko p6jdzie na łV1Jtkniętym torem: , 
Cha.,nstwa, elodzieistwa - £la nie wykorzenisz, 
Choćbyś od ucha machał i toporeml 
IKomoruikcwi - czyli zmylisz szyki, 
'Ze jego chęci 11a zawsze eamrozisz'... 
łlMb czy '{Jf'zydlugie obetniesz języki, 
!Lvb im przynajfftniej... Berezą. zagroeiszll 
Ozy moźe będq we wszystkich rautach 
U dzial brat! biedni, bezdomni. nędzarzb 
IW podartych portkach i podartych butach' 1_ 
'Ptl'Wiedz - czy s-t1a twoja to dokaże, 
r;" "diabZi wezmq wszystkie k-Jnferencje, 
'Gdzie o "pokoju" gadajq i radzol 
,'Czy nie odbierzesz "im" na to liicencję' -. .- - 
:f4 toć do tJ:ojny one wciąż prowadzą!11 
Czy może wszystko przewr6
sz do g6ry'l. 

P, biu.rokracji spra'wisz tęgie lanie'! 
Ze nikt nie b{.dzie obdzieral ze skóry' 
Ze rzqd nasz nowq ł;Jozyczkę dostanie' I 
'Dlatego witam ci
 jak zięć - teściow

 
'Gramofon ciqgn
 stary, cho."owity - 
'1 eałoż.lJ'Us
y r
ce po pod płc,'1!'ę - 
Gram PQWłtame 2 na.pęknH
tt.1 PlJjtyt.- 


" 


... 


ot1 


C 
E 
F 
II 
l\ 
l 
11 


Z 
l 
'I 
C 
l 
N 
C 
G 
2 
.\ł 


'l 
I. 
R 
N 
l{ 
l 
i1ł 
L\ł 


"1 


SI 
:łt 
iU 

 


'l 
lU 
I 
l.4
>>>
Ilichalina Ja7łouan1if! 


l 


:Konce'tt '.adecewsfdeqo. 


.n: zlotawllm 'łdlclen
tł. Iwin tel .I/zZa 
toinie - 
Col dr:'ł/ w "'Tach cnel.lUiQlliem 
!'Udu ,. J Sff; zild - 
Ktol ma nadejlć - 1Jr
łłjlci..& 
CI.':łJtgc,. p-ragną. 
Falq tlum napił/w!! uTonlł,tl/. o 
8trO]nł/. 
IlozneTwowanł/ - d,!wnie 
7,i£ !pokojnV. 
Kolt/sze si
 w talct WI.TUlI.t'ń 
p"
euuwllnt/ch.. 
l tak bardzo uDTaglL.""lI£R.. 
lako w danecl.ae p9tt.dnie 
s:erpnfowe. 
Zbo
e 8ie kla'1!1J wi!lt.;
em koll/sane, 
l klosów 1'gi"a ziarrtol ;l!"to-pfowe. 
Tak dTojhl/m 
lumem ciekawvl
 
1111uJe. 
C
aT 110 podqqa - 14,€e la nim 
.pieuV, 
l wiekiem mu sit: Id'l,e CIekania 
lI'Jdl.ina. 


Na c:ud pidni. 
Cina. . 
Glo, jakil szepnql, te Mf"rs 1ft: jut 
abli!a. 
2e pid1\ wciel/ma fł.Jtf,-hodIL 
IWiel
 ta obiegla sal.( jako "Tlal. 
hfl!a, 
'l do oklasku vodniomt ..amiana. 
I.ec.l niel - 
Rrzl/kliwt/ .Igi'!lk UCIYllf
 1D tlumle, 
Ni.godn'lII. .ie wl/dal(J ludzkiej 
r
e6ltf. 
Ktdra doltojnQlł tej c..wil; ro
umie. 
l jednq m!lllq pnejo:ct "cw"ali 
. W

I/'Ctf. 
IWuedl - czlowidc a 'warzq dziwną. 
LW oCIach tklll1"ch 
e łtatl 
I nie
.,pomin'Ji
k bl(kitem. 
"1 slociltq. 'Tellrem pr';tPTdnonq, 
g',I.IIW1 1-Tl.ed Clolem. 
Sam pTOltV . tfodojn, tq PTIJStOtq. 
:W dnfl ,ie IdflwallJ, te ponad nim 
IWtaTgn
la .rtTl.tgq IWlt tlanq milol/! 
OjCSI/:n1l, kt.órej uc:tll 
!l laTal dreucz ,eTC t"li
tll pod 
" ,tOJIV mu .Ie rlucił 
'l podlclelil duue 'h:
1ru. 
lWiec w
iqł na wła"t
lt la:4 
I tfl"ectf. 
ł..C.I , ;ello ducha .pt:haJ e1Itu
;al'" 
rodcł"
w. 


U,i.ldl pT'V fortepianł" pl1qt'tf"7' 
PfJMUTq uarnq. 
2yrandoli Iwic.tlo - . 
fia klawinach pulOłl/ł T(CB ,dne 
j ciche. 
Oczekiwanie. .. 
lIIlIfl na clLWi
 dfJ.jtl, . 
leu£le w udd.lil duwl ktol lamkn.. 
I cicha. 
Przed kt6rumi na str .l
tf danęli 
tokaje. 
OczaTOWantf wiljq d'1Ul1 cl.lowieka. 
Ma]qcego UdP.r211C 111 klawine. 
num ;ut nie uddUth:l. - 
O. baTWntf. r'1r-fl. luJ.ki Ilumie. 
C
II waen, jak wielkie Iu:i(to dla 
Ci( uJl(
hod:i1 
Cali duch 1w61 dO'bjnult ł
j chwiU 
rOIumie' 
W laklete} cirsq biaLst .ali, 
W "lItm .(rc 'Ii,tqca ;.,dń 
nat.:hni01/a plvn" 
Podubna do r
lpt""tJ
tj fali, 
Co w plan lIT1tjwie - lam u 
sledmfot.lTwnq leCl4. 
r kTze,anlf11ł' 10 .104
 1c'1lutnłtlmł 
blł/,ka. 
r grn" 1D wdd ('dm
d
. 
D'ott tego IeldCtJ po 1cbu-iuCłCh trqc.. 
rak fllcier tll,bre rouł/puje tonfl 
rn"Tumen' 1comfl. j.aU" lutnia lu
 
ha71a eolska, 
ROllfewa miłionV pOWł
wr.tf.:" 
d:hoię1cdUII." 
ł w kaidej dlon' jak!;, lIorit 
fJTomienf. 
'l:t6rum' taTga, uarpie 10 rytm f. 
króLew,k 
, akbv ospale toczlIlV tłe po 
mldunej drod
.. 
rakbIl IIwłaad.:zmł .kr.lqcfI dTop 
niebie,k. 
Sie ,.o
plq'al. - 
łliltu glou"ę 'ł7Ifdd ł ctl!Jmi 
Wllbie/1' hen td bnkre'tf - 
Ręce "olloł,,1 pO-ład 'włwilltUTq - 
jak kaplan ID m,odlilu:ie błagalne'. 
Co lo gTa1 
POl.SKlS GRA. 
Ililolt OJc.lfI.ln, - Ił 1D Crottger. 
obuJoJch .Iakleł4. 
re miloll l/7'a notchnavn, pielniczTS 
, -- - ..arodo.",. 


31
>>>
thl hU8orze! pancerni' luk im 
eudnie $krł
Jla $%umiq - 
Na .brojaeh kut1lcn. i.#cJcq dę 
ryngraf1/ 
l narfu prz1/szpilone rękq drogq. 
Na .ercach poZdone majq miecze, 
V pr.1/lbic kit1l stru4ie wiatrem 
rupostarte. 
Pr.u ramiona pner,ucone 
Imnparciel Mko111 blam1l. 
Sloftce na lTehrn1l(h u-.,uakach Uni, 
At dę mroczq OCi1l 
:A prze. powietna fale pl1l7lie piefń 
prastara: 
"lJoga - Rodzica". 
Nad rotq proporce un
te w orl1l 
Inidne, 

marantem w doftcu ro.bknonym 
w;ah lopocze. 
Oto idzie Pobka dIlT.;dawna, 
Gdzief na karki poh'Jft.'ów lecqca, 
jak buna, 
:Ab1l pomldł W arnę! 

ch to Polskę wygrywa t-ztowiel;:, 
co jq kochal 
A teraz majaczy col, co nie oiJ/ie 
n i u d 1l 


Ziemia - Ziemial 


Łan ozimll pok'rllty pud.em bieli, 
Nad dawem pochulo,.a gr'una 
kn1l wa , 
S"lwetll "tOpÓW - potem ,tert" 
w polu. 
,1.V 'derni kuropatwy Ikrz1/piq, 
zwo1ujqc lie w g10madke. 
Z lalu nie baczna 8ar.t,z u"'Uc1;:yla 
. plowe cialo, 
l rzewnum okic1n pal7'.2:I/. 
j.1k lemiet; kraje ,kibę. 
Opodal prze.m1lka lil, 


. 



 wiewiórka 1alt' stnala pl'zebieoa. 
Z galęzi 
Modnewia na 80snę. 
Grzyb -:iekawq ,"lou:ę Mdziera, 
Na d:ięci
lo, ('o kore kuje, 
Pr.1/ lcidee g'lrbatl& w1er:ba 
z mfotlq. 
lak by straszył chcial., ImialktJw. 
Dalej brzoza, Jak panna imigla, 
bifIla, 
l bialodrzew w1ecznfe Nitkami 
.. drtqr1/, 
:A pod mm knili 8chult.ny wi"ków 
ciętarem, 
Na nim w!an'!.łs:;;ek z ".lec:a 
i łól'1Nh kwiatów. 
Z. pola dc:'ata pieAń 'w
iaTZa, 
W6.z kopwty w:e!dt: ue wrota. 
KolebiGc się, j3k okr-:t. 
A z dali ro.d.'ł-ania ,:'e dzw.m 
kol 
it'lnłf, 
Bijqcy paklon Najlwu:tnej Pflnnie. 
OdkTt/wajq .ię gluwy. a wta 
ut'ptajq 
Pozdrowienia Aniel4'ti"go stroly. 
Czasem jeuc;e ,
ierp c kosę 
Di.więknie, pr:o.vwtórU;o.łC modlitwie. 
OTO POLSKA - 
OJCZYZNA NASZAI 
Nistrz skończył grartk. ' 
,W .frenica('h błak.tl mu lię jelJcze 
. zamarlll zachw1It 
l natchnieft poblask. 
I stali wUY8Ctl - w k(,lo byla 
cina glucha. 



 nad nimi, JJroruk! 
Czlowiek o wielk1m !JJlem 
pne"ranej twari1/, 
'Ar111sto. z Bośej laski - 
wielki ł:vn Ojczll
nłl. 
'lak Tytan glowq tlUlT. przeTiJstal. 


RES I'AURACJA - ŚNIADALNIA 
9,BIICO",66 - ...,. orań 
u,. !Hale Garbar., .,3 
poleea dla przylezdnyoh Inladanla - Obiad)" - KolIIele 
po eona.,,,, prz)'st
pnyeh. 
I:lPECJ ALNOeĆ OBIADY Z KOTŁA 
Wyszynk napojów alkobolowych dobrze plelęg" 
l1ow"ne
o piwa Browaru Byd!!!'osklego. 


,82 


.....
>>>
a-OZEF CHEŁMINSKI. 


'li 


· STRONNICTWO PRACY 


z. 


Co każdy obywatel o nim wiedzieć powinien? 
, ' 
Stronnic
wo Pracy powstało ze złączenia się w jedno dwót:h 
ngl upowań politycznych, a mianowicie: Narodowej Partii Uo- 
botniczej i Chrześcijańskiej Demokracji. Doniosły ten fakt m:at 
miejsce na wspóJnym Kon
resie w Wal'8znwie, odbytym w dl1in 
10 paźdzl{rnił-a 1937 r. 
O tYD
, dln{'zc
o powołali(' wstało do życia Stronnictwo 
Pracy, m
wi bardzo wyraźnie akt erekcyjny, który brzmi nastę- 
pująco: 


t. 


ł. 



. 


-,. 
e. 


Ił 


AK.T EREK.CY.JNY 


e. 


OgloSZCl'DJ DB Kongresie w dniu 10 października 1937 r. w Warszawie. 


II 


.,My, zebrani dnia 10 paw.zierILika 1937 r. w Warszt\wie D3 
wspólnym kongresie obywatele Rzplitej J'olskiej, czlonkowie 
Polskiego Stronnictwa Cbrześcijańskiej Demokracji i N arodQ.w
J 
Partii Robotniczej oraz łączący Elię we wspólnym dążeniu' do 
odrodzenia życia politycznego. ludzie różnych dotąd kierunków 
i obozów, starzy bojownicy ideowi o prawa N arodu polskie
o, 
starzy żołnierze powstającej Rzplitej, i młodzi. mający przejąc 
odpowiedzialność za losy Narodu i P3ństwa 
- po rozważ('niu przejawów dzisiejszego życia publiczIl'go 
i stwierdzeniu ciężkiego położenia zewnętrznego i wewnętrzn('go 
Ojczyzny oraz ogromu zadań i wysiłków, jakie stoją dzisitlj przed 
nami w walce o Polskę: chrześcijańską i praworządną, Polskę 
wolnych obywateli i ludzi pracy, Polskę wielką i potę',;,ną prz
z 
miłość ku Niej jej dzieci, 
- świadomi wspólnych nasz.ych celów i dróg, dla 
edności 
gotowi złożyć w ofierze dotycahczasowe formy orgamzacYjne 
I1aszych stronnictw, wypróbowanych w ciężkicl1 czasach. Ja:i 
również w'3zclkie zastrzeżenia tych z pośród nas, którzy z tYł'h, 
By innych wzgl
dów trwali dotąd w politycznym odosobnieniu, 
- podejmując połączonymi siłami dzieło konsolidacji Narodu 
Pols1ciegv, a przede wszystkim mas pracujących, w wielki obó
 
polityczny, chrześcijański i patriotyczny, demokratyczny i spo- 
łeczny, postn.a.a,wiamy: połączy
 się w jedno stronnictwo pod l 
D&ZW'ł: 


.8 t r () n n i c t w (; P r a e Y.". 


,ł 


z. 


fi. 


fi. 


::I 


33
>>>
Zdania powYZsze, w któryo1i dź
ięczy patos historii, 81ł Jasne 
i zrozumi
e l ol:i
eszczają, że Stro
nictwo Pra.cy poW9tało po to, 
a
y SkUpl
 polskie. warstwy P

Jące dla wywalczenie V rawQ - ) 
WIernym synom OJczyzny pewweJ8Ze
 lepszego, spraW1edliw.. 
-.ego, bardziej ludzkie
 Jutra, od którego zawis14 jest mocar. 
.twow0ś6 i trwp!ośó Pa6stw&. 
Zaiste, plzedsięwzi
ie to wielkie, a zarazem wspaniałe. N
 
leży równiei zaznaczy6, iż podjęte zostało w chwili. niemal jd 
ostatecznej, Jtdy nad nasZ4 rzeczywi'3tości
 Z!\c
ła dzwoni6 nrl! 
trwogę I(OClZlDa czarnej beZIJ.Rdziejnośoi. Stronni
two PrsJY 
wniosło do polskiego życia publiczne
 takie zasady moralne. 
które luze\i" zwątpiałego ducha, które ru
ją nienawiśĆ, które 
unicestwiaJą zło, a potęguj" dobro. Czas był po temu największy, 
M to się stało. 


Zgub.. akaUd wladatwa ."BeIL 


Jest wręcz przeciWnie; woyscy na głOB wołają, że nieodzo. 
wne BIł natychmiastowe i głęboko sięKft,jąee reformy. Czego maj, 
one dotyczyć' 
Zamach majoW1 mógł narazić PolskQ na ogromne niebezpie. 
eł:eństwa. Sprawcy Jego nm.sieli tedy swój postępek usprawiedli. 
wić czymś, co ty im w oczach Nsrodu dawało moralny tytuł do do. 
konania tego kroku. Z ust ich zatem dowiedziało się społeczeństwo.' 
że powodowała nimi koniooznoAć ratowania Pań'3twa przed całko" 
witym rozprężeniem, ku jakiemu miało ono zmierzać na skuteK 
rozpanoszonego sejmowładztwa. Zarazem zapowiedzieli sanację, 
czyli uzdrowienie t
, co było niezdrowe. St.ąd przyl
ęł& do nieb:' 
nazwa uzdrowicicli albo B8-nator6w. a ich obóz polityczny ochrzczo- 
no mianem sana"ji. Trzeba nawi8.'!Jem przyznać, że zarzuty sanato. 
rów przeciwko politycznej ówczesnoścI były w pewnej mierze U
 
sadnione WomoM i demokratyczne swobody uderzyły wielu puli. 
tykierolO, jak lLocne wino, do 
owy, którym opili się do zbyci
 
rozsądku i przytomności. Naród widział to i rozumiał i otrz
. 
JUŻ ze siebie 2.morę_rozbrykan
 warchol8twa. 


II 
Z 
5 
iii 


J! 


34 


_ ----łiIIIII..
>>>
'Nadały rząJy aułoryłeła. 
. Autotytet był proKI'ameru. l1ulorytef był nnjwyżu;yrn 
J»'awem, 8Utoryteł- był źr6dłeIl! plrCzynnDJfl. 


. 


ar 


Ź
 
-- - - -- - - .- -
 - - -- --;"II - . - - 
 
eWa się dla wszystkicli zrozumiałą prawda, iz odpowiedzialnuM 
2a rozwój i za byt Państwa nie może spoczywać na barkach 
5
dnostki choćby naj
enialniej8zej. ale musi ją dźwigać i do niej 
,81
 poczuwać cały Naród. 


Baslo konsolidacJI Narodu. 


_ _
, Tenk jednak na 

kus
 ódpo\\'iedzia.ł J że dykł410rem Polski jeiit obowiązująca 
35 


"'
." '
>>>
wszystkieli ooywate1i miłość O.ic7.y
ny i rzucił tiasJo, iż dla pod... 
rią
nięcia Polski: wzwyż,' -jakoteż dla wzmocnienia obronności 
'Jej granic przeprowadzić należy konsolidację, t. z.n. zjednoczenie 
całego Narodu. 
Słowa te uznano za nakllz chwili'. Spodziewano się, 
że pójilą w odstawkę pycha, Z'lrozumiałość, ch-ciwość, że na... 
litąpi akt pojednania skłóconych, akt wyrównania różnic mi
dzy' 
uprzywilejowanymi a pokrzywdzo;nymi, że dla dobra kraju za... 
warte zostanie ogólne braterstwo I:a zasadzie: równi z równymi; 
wolni z wolnymi. Naród z utęsKnieniem czekał na taką kon.. 
lio]idaejQ. 
'rymczasem... 
'\V dniu 21 lutego 1937 r. o
lof:zoną została t. zw. deklarad
 
pułk. Kuca, zapowiadająca utworzenie Obozu Zjednoczenia Nar'J. 
dowego. 
Oto co m!ędzy innymi w nieJ f'zytamy:' 
"Zh1ieramy głos, mając głębokie poczucie prawości naszej 
inicjatywy i sł'.lszności obranego przez naszą myśl kierunku". 
,.'Wyciągamy rękę ponad płoty i mury, k.tóre w rzeczywi...' 
stości c
y w wyobraźni dotychczas dzieliły naród. Nienarusz!1.
" 
no
ci ty
h m;ll'ów niechaj strzegą gracze polityczni, niech J.o 
wzmacniają dru1ami kolczastymi w obronie osobistych lub party]: 
nych aIL.bicyj i interesów. Z antykwariuszami tej smutnl:)I' 
pl' l,eszłości nie chcemy mieć nic wspólnego". , . 
. "Zwracamy się do lndzi rzetelnych, chcą('ych pracowa.c db 
Ojczyzny". 


J6
>>>
[.. 

i 


e 


. 
" 
," 


y. 


," 
i; 
L" 



 
,. 
.. 
J 
." 
," 
o 
I
 
.j- 
:&. 
. 


'" 
,'" 


,Ti 


" 


... 
. " 
. 


" 


'l '"i. . . 
.... -'
,' 


"t 


'. 


"." 


łI
 


.' 


'*. 


t 


." 


.,." 


, 


\ 


'" 



 


" 


:ł.. ... .w
 ,. 


. ,,' ,
' 
""'--
 
:. _ t 


,;. ;, ' -.::. 



 -"" 


..... 


;- 


:" , 


... 


, ' 


,.' '. lit 


r.
.' 


,', 
.i'
 


...... 

 



 


--. 


 ':"
 


".
 


: j - 
. 


,.... 


," 


. 37
>>>
. I byliśmr. świadkami różnycli absurdów. 
. W tym Samym czasie, gdy wzywano Naród {lo Ozonu'- {oczyły 
.10 krwawe strajki chłopskie w Małopolsce. . 
. W tym samym cZB.jie, gdy Ozc..n ogłosił się wykładnikieJrt 
woli Narodu. zląkł się wziąć odpowiedzialność m rządy 
Pa6stwem. ' 
I V! tJID: 
ym c.zasie! K!Y Ozon. zdobył większość w Sejmie. 
nąd me moze su
 poazczYCl6, ze ma wIększoM w społeczeństwi
 

en stan rzeczy musi ulec rychłej likwidacji. 


\-"1 


n: 
w 
'W 


si 
y, 
Zabiegi wielldch patriotów. i 
o: 
Naród 
rąoo pragnie konsolił:laćji. J
t jednak nieU8uwalny, d 
warunek,. na p
d
tawie kt?re
 ona się dok0!18 i wyda zbawiene.; ZI 
owoce. MUlDoWlcle zawarcIe ZItO(1y narod.weJ m9Ż8 być rozumiane II 

ącznic jako pogodzenie się wSZYłitkich B wszystkimi, jako u.. 
po
enie o dzjelących nas l"ÓŹDicaoo w przeszłości, jako U8zan.J. .d 
wame cdowieka w człowieku, jako uznanie brata 'W bracie, jak\J ł ,Ił 
po(ła
e dłoni 
wnego l'Ównemu, wolneJto wolnemu. A następnie d 
konsolidacja Narodu stanie lIię faktem dokonanym dopiero p 
wówczas, kiedy zmontuje 
 niczym niekrępowana, niehamowana. p 
i DiewypaezanA wolo. Narodu. z 
Tak pojmuję " sprawQ wszysey rzetelni patrioci. 
 
Strollnictwo Pracy, które narodziło 8ię & połfłCZ enia N. P. R. 11 
i Ch. D., jest wymownym dowodem tego, Jak wyględa6 powinn90 .c 
prawdziwa konsolidacja. Nie utworzyła się bowiem 
akaś nowa h 
partio., a natomiast dwa pokrewne obozy połęczyły SIQ w jeden. '8 
przez 00 zmniejszyło się rozbicie społeczeństwa. Kongres połęcze 4 B 
niowy odbył siO w atmosferze 
y i wzajemnego mufania, 
w podniosłym i uroczystym nastro
u. Czu1i wszyscy obradujęcr_ 
że dokonuje jię dzieło wielkie; uśwllwamiati sobie, że przeżywa Ją 
moment nie1iWYkły, ie maję da6 zbawienny przykład całej Polsce
 
która, jak dotychczas, było. częstym świadkIem wzniosłych dekla- 
macji na. temut służenia Ojczyinie, zast.ą.pionyc.h z kolei z całą 
bezceremonialnościę kłótniami e nazwy, zaszczyty, mandaty. 
Kongres połączeniowy N. P. R. i Ch. D. natomiast dał inne 
d
.. 
wisko _ jakże6z rzadkie! - gdyż no. tym zjeźd7.ie dobrowolme 
srzekano się 28jmowanych stanowisk, dobrowolnie podporzędko.. 
wywano się ludziom z innej Qrganizacji, dobrowolnie robion., 
wzajeIJllie daleko idęce ustępstwa - a wszystko w imię 'W.'3pólnej 
.prawy, w imię dobra Polski. 
Pojąć nie trudno, skąd się brał ten niezwykły w. naszyc.h sta- 
sunkach duch z
dy, jeżeli eię przypomni, iż temu 
zaeł
 POJedD
 
Dia patronowali najwi
kBi, najofiarniejsi, najzasluzeńsl z pośrod 
iyjęcych Pclaków: 


f 
iJ 
J1 
\l 
V 

 
a 


,. 

 
I 

 
! 
I 


ł 
( 
J 


ss
>>>
., 


Ignacy Paderew.ski, Józef Haller, Stan.iBław Wojci, E'chowski 

ojciech ICorfanły. 
Nazwisko każd
o z nich slanowi szmat hi.
!AJrii Polski: 
nazwisko każdl"p;o z nich przedt!tawia symbal 8zlachetnie pojm.). 
wac...ej i 8pełniancj miłości Ojczyzny. Tacy mężowie musieli 
wzbudzić w ty{'h. którz,y u ich boku stan
li. ,tylko uczucia piękne. 



 
po 


., 


Wspaniały rezultat dobrej .oU. 
PołfłCzenie N. P. R. i Ch. D. w jedno Stronnictwo Pracy JUł,- 
stąpiło 11& skutek dłuższych roitowa'6. prowadzonych niezmord.J- 
wanie, 8 z dobrą wolą przez prezesa Popiela z ramienia N. P. R. 
i przez prezesa adw. Tempkę z ramienia Ch. D. Należy przy tej 
okazji przYPclI1l1ieć, iż Stronnictwo Pracy nie stanowi jakie
ś 
dziko dobran
 malżeństwa ohu wymienionych partij, ale jes\. 
z
po1e.nie:m się w jeden or
ni,..m teKo, 00 si.ę raz kiedyś ro
. 
łączył m O . t . t . Ż te . b K -
 ki . M ł Isk " 

. s \,rllL no uJe, e na reme . oDltre
w 1 a opO l 
,. 'działał przed rokiem 1920 Narodcwy Związek Robotniczy, os 
ej j ,terenie zaś b. dzielnicy pruskiej, w Westfalii i Nadrenii - Naro., 
8 ł dOW8 Stronnictwo Robotnicze. TEl dwie pokrewne programown 
o partie połączyły eię w Narodową Partię Robotniczą. Przed aktem 
a. połączenia si
 jednak wystąpiła s N. 8. R., 
pa posłów 
Z ks. Adamskim. obecnym biskupem śląskim na czele l powoła- 
ła do życia Chrześcijańską Demokrację. Wnet zrozumiano y.a- 
l'ówno w N. P. R., jak w Ch. D., że był to krok nieprzemyśla- 
t. ny l staranQ się błąd naprawić. Jeszcze przed rokiem 1926 to- 
.. .czyły się pertraktacje o ponowne połączenie. Niestety pozostały 
a bez 'skutku. Wznowiono je po roku 1930 i prowadzono z dłuż- 
1
 '8zym1 nieraz przerwami w tej nadziei, że ostatecznie 1.drowy 
i!4 sens zwycięży. Stało się to dQpiero w roku 1937. 
11, Jaką istotną potrzebą była ta kon80lidac
a, o tym świadczy 
V', fakt, że spotkała się ona z ROrącYD1 poparcIem ca1ego szer
n 
ją innych, duchowo spowinowaconych orWlnizacyj. W Koo
rei.ł
e 
e
 p
łączeniowym N. P. R. i Ch. D. oprócz deleKatów tych stronni{'tw 

 ,wzięli ł:owiem udział także przed8tawiciele Zjednoczenia Za- 
IQ wodoweg\) Po18ki
oJ Chrześciiań
kich Związków Zawodowych. 
'f_ Związku Hallerezykow. Związku Dowborczyków, Związku Mł)- 

4 1 dzieży Pracującej ..Jedność", Związku Młodzież!. Pracującej 
UJ ,.Odrodzenie", Chrz.eścijański(4lo Uniwersytetu Robotnicze
ł). 
oJ.. Związku P0d0ficerów Rezerwy, Katolickiego Stowarzyszenia 


 I Kobiet ze $ląf!ka i wielu innych. Ten udział był wyrazem oczy- 
"'. wiatości. iż idea kon'30lidacji, ucieleśniona pr
 N. P. R. i Ch. D., 
zatoczyła 8ze,
kie kręgi nl\ całY' chrześcijański ruch narodowJ- 
pracowniczy w Polsce. 
. 
ak tedl d1'f& ramiona. rzeI?
 która kiedy' jednym płynęłn 
łozY8
lem, 
now Się złączyły l zasll(\ne przypływem ludzi z innych 
orl(8.IUzacYJ, znów tworz, potQżnf. strumieii wartką idący faIII 
.Dnea Polik.. - 


y. 
o 
G 


0- 
B.. 
jd 


39
>>>
Wielcy z małymi. 
Stronnictwo Pracy może poszczycić się tym, ze w je
o szere. 
,-ach znaleźli się przedstawiciele ('.nłej Polski Pracującej: inteli... 
Kenci obok robotników, uczeni obok prostaczków, duchowni obr,g 

wiecki\!t. wielcy obok małych. Wszystkich wipdzie pod wspólnym 
CJztandarem żądza Wolności i Sprawiedliwości Społecznej, żąd7.:J; 
zbudowlinia Pulskii Chrze:scijflńskiej, a oż:)'wia wszystkich dUl'h 
Z
ody i Miłości. . 
Gdy się czyta podpisy pod aktem er£'k('yjnym St:r:onnictwa 
Pracy, a j(8t ich z górą 2000. to serce żywiej zaczyna uderz.ać. 
G£'nerał J. Haller i b. prezydent Rzplitcj Wojciechowski otwierają 
listę wyzflaweów, za nimi zaś całymi str'Jnicami sypie się falang-a 
dem{Jk
atyczna. lśniąca WZruS1,,;'ljąCą różnorodnością. Oto obok 
nazwiska rob\JoCiarza Kempki w;dnieje podpis min. Czecbowicza, 
obok nazwiska górnika Lipowicza podpis 2.nanego ekonomisty 
MłynaT8kie
1) ohok nazwiska SZl}rf'g0we
o rezerwy Kopczyń8kicgo 
podpis generała Kukiela, obok nazwiska wikarego ks. I{linkosza 
podpis prał. ks. I{aczyilskiego. I tak się ciągnie ten różaniec na- 
zwis}{, w którym obok robociarzy podpisani są generalowie. 
pułkowniry, majorowie. ministrowie, parlamentarzyści, profesa... 
rowie uniwer.;ytctów, adwokaci. redaktorzy i t. d. i t. d. 
Grly się dalej czyta nadesłane na KonKres połączeniowy. 
i po zjeździe życzenia, to spotykamy ten sarn objaw: tak najwy... 
bitniejsi. jak i najskromniej
i po
pieszyli zaIDanif
tować sw
 
wspólnotę z KonA"resem: Pade!'ewski, Korfanty, ŚWlętochowsłu, 
biskup Przeździecki, biskup Kunicki. a wrah z nimi setki 8zarycli 
biedaki.w, 
Do
łownie: wielcy z małymil 


Zasady programowe Stronnictwa Pracy. 
Wielką. D1uRi być idea, która dokonuje takich cudów; żywof.o 
nymi mU'37ą być postulaty, które przekreślić zdołają. e
&zm}1 
klasowe I 
Uchwalone na Kongresie p..:,łączl'niowyrn zns3dy pro
ramowo 
Stronnictwa Pracy przepojone są tymi właśnie walorami etyczny''' 
mi, społecznymi i pol i tycznymi. 
Otu, jak one się prz(dstawiają w pobieżnym skrócie:. 


'rEZY PROGRAMOWE. 
I. Jednostka I zbiorowOŚć. 
Podstawą wszelkiej ideologii i oparteKo na n
ej kształtow:mi. 
tycia zbiorowe
o jest zasadniczy po
ląd na człowIeka. 
Totalizm nie wierzy w człowieka, traktuje go jako istotę ni&' 
sdolną do rozp07nawnnia złe
o i rlobł'e
o. ił przeto skazaną 
. 
'lep... ulcRlość władzy. Libel'alizm .skrajny, wr-:cz przeciwme. 


40 


.
>>>
,. 


przeceniał człowieka, uwatał go za istolQ z naturą (lobrlb kt61'a 
IW swoim rozwoju i walce o byt pl' winna jak najmniej podl
ać 
hamul'3om, ry
orom, autorytetom.' . 
Oba te, diametralnio przeciwne poględy w realizacji życio
 
:prowadzą: pierwszy do niewoli, dru
i do anarchii. 
Natomia6t cbrześcijaństwo i c-ała z niego wyrosła. kultura 

wchodnia zachowuje tu umiar, daleki .zarówno od skrajneJO 
pesymi:.:.mu pierwszych, jak i optymizmu drugich. Szanuje czło-. 
:wicka, jako istotę obdarzoną rozumem i W()lną wolą - skłonu, 
wiJrawdzie do złego, ale zdolną (lo doskullalenia się, a przeto od- 
powied:t.. ' aln& za los własuy i za lUb wspólnot, do których należy 
i którym służy. 
Nii.szą ideologię opieramy ua podo;tawa
h kultury ,zachodniej. 
, chrześcijańskiej. 
r Odrzucamy błędne hasło W
,1.elkich totali
ów, że jednost
 
. Jest ni
,zym, zbiorowośĆ wszys!,kim. Hasło to cechowało, żyCI. 
a; i ustrÓj społec1.{'ństw pierwotnych. . 
W rzeczywistości: ustawiczne df!ienie czlowieka do zaspoko.. 
Jonia :llbterialGych i duchowych potrzeb własnych i swoich bliskich, 
.. (lo roz\\oju i stosowania swych sił i uzdolnień, - harmonizowane 
ciągle z rozwojem i dobrem wspólnvty, z której wyrQsł, dla którtJj 
r. zyje i działa. i z którą jest duciwwo spojony, - stanowią ciągI, 
.. wytYC
llą życia i zarazem nieustannie bijłł ce źródło dziejowego 
ł 1,}()8t
pU. 
'
 Zatem: czło
vick jest twórc:3ym czynnikiem dziejów i st.anowi 
J., niezmierną potęgę, zwłaszcza w świadomym, solidarnym dziala- 
niu zbiorowym. 


. 


II. Naród. 
Naj'wyższą naturalIlą w8p5lnu1ą jest Naród. 
Zrodzona w wielo - wiekowych w::;i'ólr
ych trudacłi, cierpł. 
niach i rado
:ach, ciężkich i krwaw yC'h ni
raz walkach, klęskach 
; triumfach - stanowi p'lska W3pó!uota narodowa nierozerwalną 
:więź pokoleń, jest streęzczeniem ealej IW.8Wj przeszłości, przed- 
miotem wysiłków tcraźniejszośc,:. i troską naszej przyszłości. Oży. 
wia ją. rodzimy, ukształtowany w C!ągu dziejów duch narodowy, 
który w nas i vrzez nas kształtuje 8i
 w dalszym clągu. 
Polski dach narodowy winien stanowić nieodłączną ooeh, 
wszystkich na
zych poczynań i ca.łep;o nasz:,p;o życia. 
Odrzucając w!izelkie, uwłbszezaj;ł ce nam, 
l('pe naśladow- 
nictwo różnycL modnych dzisiaj, wzorów obcych, - ideały i me- 
tody działania czerpać będziemy z najszlachctnit'jszycb tradycyj 
własnych, nśw:ęconych ofiaruym trudem pokoleń, sprawdzonyub 
rl08wiadczeni
m. harmoni1.ownnyeb ciqgle z najbliższym nana 
zawsze światem kultury zachodniej - chrześcijańskiej. 
Zdecydowanie 1.walczać IDu
:my komuni1:tIl, gol'OŻI¥'Y rozbici... 
narodu od wewllłłtrz, jak równit.ż w:szclki-e wplywy tajnych Ol'''' 
nirocyj. obce duchowi polskiemu.. 



 
fi 


'O 

.. 


r. 


&' 
l. 
e. 


41
>>>
IIL .dahro. 
Najwyższą formą orglłD1Zat:yjn
 Narodu jest pwtWJ 
lIBuwereuue.. 
Nie jest ont celem samym w sobie. Jest natomiast emaDacjq 
Narodu, Jest likupieniem środki.-w, któl'e Nl1rodowi i każdemu 
lojalnemu obywatelowi zapewnić winny warunki wszechsh'on.. 
nego rozwoju i ochronę praw podstawowych. 
Nip. dokonają t
o WYZlIfl\"C, i a.iytk.wuiey totRlizmu i dykta- 
tury, ł,{dyż, n
e wicuąc w cz1owieka, widząc w nim tylko nieomłtl 
oarzęd7.ie pr
ukcji i matcriał na ż",łni('rza. w l'ańdtwie upatrujł
 
prJ:ede. -
szystkirl1 or
an!zacj
. siły fizr
znej, 
tóra w. pr
ktycę 
wyn:s
 SIę pGJ:.ad prawo, zab
]a W..,ll108ó 
wałcl sprawwdlIwość, 
ustawICznie 7AJ{raża pokojowi i podkopuJe wszelką moż!iwośc: 
istotnej, zywcj harmonii wewD
tr1.J1ej społeczcństwa. 
Ptłr..;ę w
Mch6troDnego rozwoju Narodu i obywateli zapewni 
tylko JJ&ń
two oparte na ustroje demokratYC2.ilym, który w -.v
1-' 
DOści, 6umor.:ądz.ie, p08znnowan.;u prawa. wyz.wala i urucLam
a 
maximlllT1 euergi) indywidual
E;j i zbiorowej, kształci poczucIe 
odpowiedzialności, umożliwia rządy 

zywiścit1 silne. bo oparto 
oa zaufaniu ł"pcłeczeiistwa. 
NbSze postulaty demokratyc:I.ne "'"ypływnją z 2ashdniczej 
naszej wiary w człowieka i w prakt)ce nit są nicz)'m innym, j
k 
uążen;em do realizacji zasad chl'

ijań
i('h w życiu zbioroweul. 
W ustroju demokratycznym władza u8tawodaw
za i kontrola 
orlranów wykonawczych należ
 do parlulllentu, a rząd winien Dl i CĆ 
zapewnioną sIłę. zwartość i konsekw
ncj
 działania, j(,dnakże 
w 
1"łUlicach ł»rawa. Taki ustrój - otwiera najpewniejsze drvt;'i 
do rf'.alizcwunI.a dobra 'powsze
hrle
o, i zapewnia najskuteczlliejsze 
S.r9c1ki obrony przed ruesprawied!iwością i nadużywaniem władzy 
dla korzyści jt:dnostek, grup czy kl8h społOOMJYcł-ł. Winien oc hyć 
,Qparty na fOJ"maeh nowoczesny,h, gwarantujących &iłę wbdzy, 
.wvkonawczej. 
. . W szcze
ólności: P!lrlam.e!lt e1dada się z Sejmu i Sel:.a tu, 
tworzcnych w drodze Istotme demokratY,",2.Dych, swobodnych 
i uczciwych wyborów, przy czym Sejm p":w8taje na podstawio 
5.przymiotnikltwt'go prawa głtJso;va.n.:a, z tern, że interesy !-'olakóWl 
na terer
ach nt.rodowo mieszanych winny być r.a.leżycie zabezpie- 
czone. Senat mOŻE: powstawać w inny sposób, ale w ramach pojęć 
demokratycznych. _ 
, Na czele władzy wyk!naw
j ł!toiprezydent, reprezentujący, 
panstwo na z.ewlJątrz, obIcrany przez Zgromadzenie Narl)dowe. 
złożone z członków Sejmu i Senatu. Prezydentowi pJ'zyal'Jgujo 
prav.
 rozwiązywania ciał ustawodawczych w wypadka
L prze- 
widzianych 11J:1tawą, n ciąży na nim obowi
k rozpisywania no. 
wych wyborów w terminach prawem pr-
pisanych. OD mianuje 
rząd, odpowiedzialny politycznie przed parlamentem. \\-':\-miar 
sprowied1iwośti stosują nieusuwalni i meza!eżni sędziowie na 
podst.a wie obowlązujących ustaw, pr
y czym we łłłoae być kary 


42
>>>
'J I 


15cz prJE'widzianclZo w usiawacli przestępstwa. Trybunał stanu stoi' 
Da' straży konstytucji. \ " '!' ' 
Swobodnie i demokratycznie wybierane samol'Zlłdy teryto- 
rialne i gosp.:MlP.rczo-społeczne stanOWlą szkołQ wyrobienia obywa- 
telskiego i in'jtylucję rea1izowama dobra pow8zechne
. 


Ił 
u 
1- 


l 
!, 

 


IV. Armia narodow.. 
Woj6ko narodowe, zgodnie z brzmieniem Konstytucji 3-go 
Maja, tworzy wyłcnioną z narodu zvrganizowaną siłę, przeznaczo
 
wyłącznie na obronę jego praw i granie państwa, całkowioM 
rządowi i państwu posłuszną. Jest ona dzisiaj ponadto kadr.. dł- 
'Właściwej sił} zbrojnej narodowej, którą etanowi w potrmbie e&łr. 
naród pod bronią. Stąd wynikają rornące stale obowiązki wojska 
'n8rodow
o \V zskresie przygotcwania narodu do wojny. Ty-. 
zadaniom mU6: wojr:;ko poświęcić się całkowicie i wyłączm6, a w iclł 
pełnieniu musi doznawać ofiarnc
'O, serdecznego, a rozumne
 
i celowego poparcia ze strony 'tRrodu. 
Naród w:nien jest wdzi
ność tym. którZ'J za niego krew 
przelewali. Odrzucając wszelki. przfwilej, związany s dawn.. pny. 
naleico
cią formacyjną, i wszelkIe pomysły elitarne, zwifłZ&ne 
z posi&daniero odznaczeń, domagać si
 ł,chiemy rzeczywistej 
opieki nad byłymi kombatantami, w szczPgolno
ci stać będziemy, 
na straży uprawnień inwRtidów wojennycl1. 



. 
. 
. 



 
. 


Y. Polityk. z.gr..'....: 
Polaka. polityka zagraniczna. winna. odpowiadać nu_j 
godnuści narodowej i :ra.cji stanu. oru zapewnić PolICe prsyB1up- 
i łł:a.i ej miej808 wśród wielkich narodów Europy. :Musi być oraa 
ni eźna, przewidująca, a. kieruwa6 lit powinna wyłącznie 
intere3smi Naroda oraz Państwa. Polska zq;rożona. dzisiaj. jak 
przed wiekami! dąinościami obu wielkich sąsiadów, budować mUli 
swe bezpieczeństwo na. niewzru
zonym funda.urencie celowo rO&- 
winięłyeh i zorganizowanyoo na.leiy.ci. .ił własnych. Liczebn;. 
j materialnie od obu s.ąsioonicłt mocantw totalnych słabsl8. po- 
winna prz
 nacechowaną. rNlizmpm polityk. 
r8nicZD4 
'W'Wlocnió swe bezpieczeństwo, po8ługuj-.o si, aojus.mi, ufundo- 
'WRIlpni na równorzędności wzajemn1cl1 u
. Hroni
 zdec.ydo- 
wame równo!ci praw na terenie mlędz.ynarodowym, POZltan.ie 
ona solidarną z mocarstwami walc....ymi o pok6j po wszec-hn" 
pokój sprawiedliwy, zgodny 
 prawem mi
.ynarodowym, i .. 
poszanowani n traktatów obowi,zui4Cyeh opart,. D
yć ona muei 
do zgrupowania wokół siebie oaMtw mniejuycb. i do ob
 
w:!ród nich roli przewodniej. Dom
ać sit będzie udziału w podział. 
kolonij, współpracując lojalnie nad skonsolidowaniem Europy - 
drodze pokojowt."
 
likwidowaIli.& rozaad&aj
leh j, konfliktów 
i rOAietAo8ci... 


4.1
>>>
"VI. UstroI gospodarczo. społeczny. . 
POlityCZLą demokratyzację naszego życia uzupeJnM muał 
łłemokratyzacja gospodarczo-społeczna. 
Niezdro'wy i niebezpieczny je5t taki stan, E'e bogactwa sku- 
piają się w rękach nielicznej I{arstki, która nadto dzięki nim 
,uzyskuje decydujące wpływy P-OJityczne. 
To też naprawę obecne
o ustroju uważamy za jedno z naj- 

ażniejszych zadań dzisiejszych czasów. 
Polityka liberalno - kapita!istyczna okazała się fatalna, 
zwłaszcza w ;jej skutkach społecznych. Godzi ona w podstawQ 
.aroweKo ładu społecznego, Illająl
 za cel główny tylko jaJ, 
największy zysk osobisty przed.ięLior
y i kapitalisty, nie liczą
 
się z ?.a&'ldą E.prawiedliwośei, 
odno
cią ludzką i dobrem 
powszechnem. 
, Dobro powszechne wymaga przede wszystkim zaspokojeni
 
potrzeb i interesów materialnych i duchowych szerokich warstw', 
których źródłem utrzymania je!;,t praca. Podstawowym zagadnie- 
niem jest dzisinj sprawa wła.sności środków produkcji i sprawa 
podziału jej cwoców, .:t przede ws
ystkim zapewnienie człowie- 
kowi chleba i pracy. 
Chaosowi 
o!;,podarki libern!no - kapit.alistycznej przeciw- 
lltawiamy gospodarkQ zorganizowaną, planową. Politykę 
ospu- 
darczą w zahelSie produkcji, wymiany i kredytu musi regulować 
państwo, wszelako bez szkodliwych przerostów etatyzmu, bez 
nadmiernej ingerencji biurokracji w sprawy gospodarki prywatnej, 
natomiast przy istetnym udziale zor
anizowanych czynników; 
społeczrtych i 
ospodarczych, z uwzglednieniem wskazań nauk
 
chrześcijańsko- społecznej. - Specjalnie podkreślamy zasadę 
upowszechnienia własności. 
Zasadniczą podstawę ustroju społecznego stanoW'ić będzie 
nadal własność prywatna - ogr..miczana jednak w zakresie ś'iślu 
niezbędnym dla wykonywan
a ogólno - państwowego planu 
gospodarczego. , 
Przed&i{'biorstwa wielkiej wHgi dla życia 
ospodarcze
()t 
Narodu lub jego obronności, oraz wielkie przedsiębiorstwa 
nkcyjne i ich zespoły, 
dzie inicjatywa i kil'l"ownictwo włnściciela 
nie odgryw::Iją większej roli, stopniowo, w miarę dojrzewani::.. 
odpowiednich warunków, przejdą na wbsność państwa, samo.. 
rządów lub zrzeszeń społecznych. Średnic i małe przedsiębiorstwa 
należy uprzy.stępnić prywatnemu władaniu, jak równiż wydatnie 
popierać rozwój polskiego rzemiosła. 
, Nadzór nad kartelami, syndykatami i podobnymi koncen.. 
tracj!lmi 
oslJodarczymi powirlien być wykonyw.any zgodnie 
z o
olnym planem gospodarczym. Gospodarczo szkodliwe kartelo 
i syndykaty należy rozwiązać. 
Ustrój ro!ny Rzeczypospolitej ule
nie przebudow
e drog
 
1J?A1rowienia i pomnożenia żywotnych, należycie zorganizowanych 


44 


, 


- 


.........
>>>
aro1)nych 
oap('a
.rstw samodzic!ny.cll. pr
ez 
datne przyspiesz
- 
nie ref.;rmy rolnej oraz przez podmelneme OBwmty, kultury r
lnL- 
czej i ruchu spółdzielcze
o na wsi, przy czym władze będą mmly; 
obówiązek uwz
l
dniać opinie or
al1izacyj rolniczych, zwłaszcza 
włościańskich. . 
. Najtroskliwiej nale
y popiC'rać !l1;ch spółd
ielczy, jalr o w.y,
 
łączający zbędne p08redmctwo, umacmaJący rodzImą wytworczosc. 
kształcący w samodzielności społecznej i gromadzący bogactw"" 
w słożbic o
ółu. . 
Praca stanowi podstawę dobrobytu, g-lJs1?odarczeg-o .1 kult"'"' 
ralne
\) rozwoju Narodu. Stosunki w dziedzime pracy WInny z3;- 
pewnić pracującym spr.nviedliwy udżiał w owocach w
twó.rczośC!, 
Państwo powinno zabezpieczyć wszystkim ?dpJ:w
edlllą prftC

 
Jd należyte warunki, g-odziwy zarobek wz
l
dme mInIm1lI}l eg-z
T- 
stencji, możność kulturalnego mieszkania . o
az zabezp!ec
eme 
losowe. Zapewnienie pracy i bytu dla młodzIezy. strtnOWIC WInno 
Jedną z największych trosk pań3twa. 


VII. :Moralnoś
 w życiu p
blicznym i stosunek do religii. 
Jako podt;tawę etyczną, odpowiadającą istotnym potrzebom 
i tradycjom Narodu Polskiego, prz
'jmujemy moralność chrześci
 
Jańską. 
Chrześcijań
two kszbłtownło psychikę i obyczaje dziesiątk6w ' 
pokoleń Nurodu Polskie
o, stan:iwiło też potężny czynnik dziejo
 '
 
- twórczy Polski. Na jego fundamer.tach wyrosła polska kultura'.,' 
Jemu zawdzięczamy wzniosłe pojęcia wolności i 
odno;;ci' . 
człowieka. Pojęcia te stanowią niejako kamień węgielny nas"!ej , 
cywilizacji, tworząc tym samym nieodzowną podstawę całego 
nasze:;{o kulturalneg-o i polityezne
o rozwoju. 
Wolność sumienia jest jedną z najRwietniejszych zdobyczy I 
chrześcijaństwa i zarazem jcdr:.ą z najpiQkniejszych tradycyj 
polskich. Na niej też opieramy: naszą tolerancję w stosunku do 
innych wyznań. o ile ich zasady n]e sprzeciwiają się moralnośd 
, publicznej i dobru powszechnemu. Religia katolickn: winna zajmo- 
wać pierwsze miejsce wśród dopuszczalnych w Polsce wyznań. 
Stosunek między Kościołem katolickim a Państwem reguluje 
8pecjah:y układ ze Stolicą Apostolską. 'Wychowanie moralne 
młodzieży winno być zg-odne z nakażami jej religii i tradycj
 
polską. , 
Nadużywanie haseł religijnych oraz instytucyj wyznanio- 
wych w walce o przywileje, czy korzyści klasowe lub polityczne 
jest s7'kodliwe dla moralności 'Publi
znej i dobra powszechnego. 


VIII. Polacy gospodarzem w Państwie Polskim. 
'l'wórc
 państwa polskie
o jest N arod polski. On zdob
'ł 
utraconą mepodleg-łość państwową. On musi tę niepodlel{łoMI 
utrwalać i pracowa£ nąd ro
ojem poh;;gi Polski. 
- - - 


45
>>>
,-- 


...- 



i
 ' .ł,łoł
klt j
t pafu1łwcm'nlIfodowym, i Naród' polski jeŚt w nie} 
-g\spodaTzem.. "i . 
ZKodnie z nss?.ą tradycją i wvulalCaniami demokracji przy.. 
znajemy mniejszościom narodowym praw', piełę
ow8nia iełi 
od!"fbnvści narodowych j kulturulny..:h, pod warunKiem, że prz6-( 
strzegsl' będą istotnej }ojalnoś(.i wobec Państwa polskie:.,"O 
i szczerze współpracować nad I'wli2'8cją dobra powszechnego. 
Pr
ul;nieIUY. aby mniejsw
i słowiańskie, jak my, od w
ekó\¥' 
z naszą ziemią związaneJ przywią
l1y si
 do Polski, jako do domu 
swoje
o i czuły się w niej, jako pełnoprawni współobywatele. 
Od rticb to całkowicie zależy. _ 
Nie mniej wszelkie zakusy antypaństwowe odpieI'ać będzie--- 
!DY tWli:,do i konsekwentnie, wiorni hasłu: sIła w służbie państwa: 
l prawa. 
Odrzucamy fałszywą i w I1Jłjwyższym stopniu szkodliw" 
postawę ble
 wobec intere&Ów polskości Jia kresach. Na ob. 
sZo:'l.racL. etnicznia mieszal1ych .ua:;tlosk1iw6Zl! opiekli otoczyIr.yi 
żywioł polski i wszystkie uprawnicne iLter
sy narodu i pań'Jtwa. 
polE.kiea'o. 
Mniejszości niemieckiej w .Poifice prz.yznamy takie uprawnie- 
nia. i \\-arunk!. jakie posiadać b

e htdnośc5 -polska, {0008t818; 
w 
rnnicach uaństwa niemiccki('f!o. ZłUltosujcmy tutaj w całt:tj 
" 
łfli zfl
8dę wzajemności. 
'ł
fL- Sr,I'ltwa żydowska ma u nu odrębce. stale złtOstrzajlłC8 8
' 
?'(taczenie. Dom narodu i pań4Jtwa p)lskiego cierpi dotkliwie 

w
kQtek lie
eł,nego nadmiaru Żydów, ich l'OZUlieszczeni& socja.l.. 
ncgo i terytorialneltOt a przede w84fj'stkim takie icb odrębnośoi 
mOl'a1nych i tendencYJ polityc
y{'h i socjalnych, wybitnie szkodłi4 
wych dla n
ych interesów gospodarc
y('h. kttlturaJnych i mo.. 
ralnyeł.. . 
RClzwiąlhni8 pal4Cego 2a,fCddniCJlia żydowskie-'fo osił\gniem,; 
pr2ede WSZY4tkim przez popieranie JJOliikiej t
'órczości 1(ospodał:" 
czej i kI11turalr:EjJ stopnio",. pl'ze-budowę U8uojU kapitalistycznego. 
roz
zerzenic sfery polskiej własności społeczneJ i prywatnej, ros.. 
woju polskiego przemysłu, handlu i rękudz.teła oraz wolnycli 
za wod6w i mchu spółdzielczego. 
Władze i społeczeństwo polskie willJ1Y współpracowa-Ó 
w rcnlizowawG planowej masowej (:mi
racji ŻydOW8kicj
 . 
Ustawodawstwo zapewni pnyspie8aenie procesu unarodo.. 
wie(jla J;olskiego życia gospodarczego, politycznego, kultufalneglł 
i społecznef.'ro. 


0 - 


P.rograro niniejszy stl'MZCZ& .ie w idei PoIaki tlprawiedliwej 
i silnej, z rządem mocnym i trwałym, opartym o Kufanie i w-łÓł. 
pracę najszerszych mas luaQw'y'ch. 


46
>>>
,} 


Program ten zmierza (10 1D88OWeg\J Kupienia Po1ak6w pra
 
eujących, wiernfcl1: najlepszym polskim tradycjom, jako ni.. 
aawodnym, oryl(lnalnym, rodzimym 
om 
ODRODZENIA NARODU I P .ANSTWA. 


'.. 


fi 
". 
I 
() 


ZpowyżBzych zasad pro
mowych oblicze ideowe Stron. 
nictwa Pracy wyziera z całą. i niedwuznaczną. wyrazistośoi'ł- 


'f 
.I. 


Orgnn1zac)a StroDDłctwa Praey. 
Strukturu organizacyjna Stronnictwa Pracy wYgląda IIa-- 
itępująOO: 
Członkiem S. P. może być kaidy chrześcijanin, niepo821ako- 
wnnej czci, mający skończony 18 rok życia, uznający pro
am S. P. 
oraz 
od2ąCY się na statut S. P. Członek S. P. nie może być równo. 
cześme członlciem innej organizacji polityc7nej. 
Wszyscy członkowie S. P_ mieszkający w jednej miej'3co. 
wości, twcrzą Koło S. P. Na czele Koła stoi Zarzą.

 składająQv 
się z 5 członków, a wybierany przez Walne zebranie Koła. Zarząd 
Koła. musi 1lqFkaĆ zatwierdzenie Zarządu Wojcwódzkiego. Gospo
 
darkę finwsową Zarządu kontruluje Komisja Rewizyjna, składa. 
jąca się E 3 członków. 
Wszystkie Koła S. P. w każdym powiecie tworzą organizacjt 
powiatową S. P. Na czele jej stoi Zarząd Powiatowy, składający 
Bię Ze 5 
onków, a wybierany przez Zjazd Powiatowy del
aWw 
pos
czególnych Kół S. P. Zarząd Powiatowy musi być mtwier. 
dzoLY przez Komitet Wykonawczy. Gospodarkę finansow'ł Za- 
rządu kontrokije Powiatowa Komisja Rewizyjna. . 
WM.ystlrie Koła S. P. w kaidym województwie tworzą org
 
nizację wojew6dzkką. Na czel9 jej stoi Zarząd Wojewódzki, wy. 
bierany przez Zjazd Wojewódz1rj delegatów Kół 8. P. Zarzą.d 
składa się . 11 członków i musi być zatwierdz0 63.'lfrz ez Zanąd 
Głównv. Gospodarkę finansową. Zarządu Wojew'" .e
o kontro- 
luje W ojewóddta Komisja Rewizyjna. . 
WłaJze naczelne Stronnictwa Pracy tworzą: 
Kon
rea S. P., zwoływany raz na 2 lata, który składu. eię 
z deleWltów, wybranych przez Zjazdy, Powiatowe. Zadaniem 
Kon
u jest uchwalenie pro&O'8.IIlU i statutu organizacyjne
 
S. P., określenie polityki władz i organów S. P. w państwie, 
wizbuch prawodawcz.ych i cialach samorządowlch, wybór czł{)D- 
ków Rady Nacz.elncj i Centraln
g
 Sądu PartYJnego. . 
Ruda Naczelna S. P., którą wybiera Kongres, składa ,ił 
z 90 członków. Na czele jej stoją prezes i trzech wiceprezesów. 
Rada Naczelna prowadzi politykę S. P. od Kongresu do Kongresu 
'i kieluje przez Zarząd Główny, którego wyboru dokonuj
1 c'\t, 
organizacją S. P. 


-. 


. 


, 


ij 


47 


......
>>>
Zarząd Główny S. P. składa się z 25 członków, z którycli 
Rada Naczelna wybiera prezesa. 2 wicepc(zesów, sekretarza,'2 za.. 
stępców sekretarza, skarbnika i 18 członków. Zacząd Główny, jako 
najwyższy or
'an wykonawczy, kieruje -za pomocą Komitetu Wy.. 
konawczeA'o bieżącą polityką S, P. i .i{)
0 życiem oc
anizacyjnym 
w mY81 uchwd Kongcesu i ltaJy Naczclnej. 
Komitct Wykonawczy S. P. 8kłada się z 14 członków prczy''' 
dium ZmO?ądu Głównego i to: prczesa, 2 wiceprczesów; sckretarza...' 
2 zastępców I:Ickretarza, skarbnika i 7 członków. Komitct Wyko.. 
nawczy if
st (}r
anem wykonawczym Zarządu Głównego i wy.. 
konuje wszystkie prace związane z admiIlistracją Htronmctw& 
Pracy. 
Fundus.le S. P. tworzą się z opłat rocznych legitymacyj 
członkowskich. ze składek zwyczajnych i nadzwyczajnych. z o fi ar- 
dobrowolnych i pr.zedsiębiorstw Stronnictwa. 


I 


,., 


1 
ł; 
ł' 

 


i\' 

' 
.I 
i 


Ku świetlanemu Jutru. 
Stronnil"two Pracy znajduje 8ię narazie w stadium organi.. 
zacji. C.
J.ociaż władze je
o prowadzą wytężoną działalność, ab" 
kraj pokryć jak najgęsts..ą siecią Kół, organilacyj powiatowYf}
 
i wojewódzkioh, minie jeszcze sporo czasu, zanim agitacja S. P. 
dotrze do wszyst.kich zakątków Pol8ki. 1'ym bardziej, że wysiłkom 
tym stają na przeszkodzie i starają siQ je unicestwić wszelkiego 
rodzaju totalizmy: czy faszystowskie, czy staliuowskie, c
Vj 
wr:ęszcie sanacyjne. Nic dziwnego\), przecież realizacja zasad Stron
 
nictwa Pracy oznaczałaby śmierć tych dziwolągów zboczenlll 
myślowe
o i moralnego. Obowiązkiem tedy każdego ucrei wie i pOi 
ch rześ
ijańBku odczuwającego Pola.ka jeBt dołożyć czynnie ręki do 
rozbudowy Stronnictwa Pracy;. obowiązek ten streszcza si, 
w haśle: bądź członkiem S. P. i werbuj członków dla S. P.l 
W ten sposób tylko przyśpieszymy upra
one lepsze Jutro. 
Niechaj każdy Polak weźmie sobie do serca sł1Wa wielkie(;C.. 
syna Ojcz.yzny Ignacego Pader&wskieKo, który, prZ6'3yłają.c życz&- 
nin nOWOl'oc.tne p. o. prezesowi S. P. Karolowi Popielowi, tak! 
pisze: 
"Od ostatecznego triumfu zasad, na których o{arty je.'it 
pro
ram waszego Stronnictwa, zależy przyszłość Polski, Jej r051 
kwit i d1bro całego Narodu. Sercem całem życze wam powodzeni&. 
Daj Boże, aby najbliższy okres pomnożył wasze szeregi 
f Stroll11ictwo Pracy, łącznie z Polskim Stronnictwem Ludowym.. 
. stało się wyrazicielem zwycięskiej 'Woli i sumienia obywatelskieKG 
olbrzym:ej więksZlści naszego Narodu". 


(J 
1 
r 

 
.j 
y 
c 
tJ 


JI 
!J 
2 
:\11 

 
II 


i) 
p 
() 
II 
1: 
8. 
r' 
If 


liNie masg; sg;kodliwszego ?łłCWrwtra.wstwa nad stratę, Cg;asu". 
(TeofTlul). 



 
.
 
z 
P 
11 

 


............................................ .. ...... 


4:8
>>>
"Polityka miedzynarod'owiJ w r. 1931 


Rok 1937 dobiegł do końca pod znakiem dwu wojea 
W świecie. 
Wolna w Hiszpanii po półtorarocznym trwaniu, o"d 18-p 
lipca 1936 r., trwa nadal i nawet, po dłuższej przerwie w dzi.. 
łaniach woj-ennych, ożywiły sifJ one znowu właśnie pod koniec 
,"oku na jedynym już froncie W środkowo-wschodniej częśc:l 

!'Ilju. 
Wolna w Chinach. która zaczęła się drobnym starciem 
iW nocy z 7-go na 8-go lipca 1937 l'. w pobliżu Pekinu, oddala 

uż w ręce Japończyków olbrzymie przestrzenie nie tylko cwa 
.Północny ch, ale także środkowej części kraju z Szanghajem 
I Nankinem, a toczy się nadal. 
Co gorsza, wojny te, rozgrywając się wcale nie na jakicM 
()(Uudziach świata, lecz w obszarach. szczególnie czułych 
l ,\- aŻllych, bo u bramy Morza śródziemnego. które Jest naj- 
ruchliwszym szlakiem połą.czeń morskich, oraz nad Oceanem 
SpokoillYlU w prastarym obszarze dziejowym, gdzie obok Chili 

 JaponJi wchodzę. lub wejść mogą w grfJ inne jeszcze naj- 
:Więk!'zc mocarstwa świata, bo Anglia, }i'rancja., Stany Zjedno- 
:czonr. i Rosja, stwarzają. ogniska zapalne. z których pożar łacno 
może rozszerzać się powszechnie. 
Najważniejszym jednak zdarzeniem politycznym w 1937 J\o 

est wytworzenie się trójporozumienia Niemcy - Włochy - 
"'a
onia, 1'Zucaję..ce stały cień na pokój świata, wskutek jawn" 
zaborczych dążeń tego zespołu. Odwiedziny p. Mussoliniego 
:\9' BerUnJe od 25 do 29 września 1937 r.. urządzone z nlezwykł. 
"ysfawnośclą przyjaini, zacieśniły węzły współpracy włosko- 
l1Iemłecklel. 
Trójporozumienie to wywołało na widnokręgu świa.towym 
apr{,lz coraz ściślejszego współdziałania Anglii i Francji, tak_ 
pewną skłonność Stan'w Zjednoczonych do wyjścia z od- 
osobnienia, co się przejawiło ostatnio w paru wystąpieniach 
prezydenta Roosevelta, jak w mowie z 16 września 1937 T., na 
i150-Jecie konstytucji amerykailskiej, przeciw dyktaturo.... 
a sz('Z('gólnie w mowie z 5 października 1937 r. w Chicago na 
ł"zccz współdziałania w obronie prawa rniędzynarodowf'gG 
I pokoju. 
W Europie główne źródło niepokojów stanowiły w 1937 1". 
Niemcy. Zbroją one sifJ na gwałt i przygotowują. woj n..;. Jut 
;W pcczątku 1937 r. dokładne i staranne obliczenia dobrych 
Znawców w
kazywały, że .tale pogotowie niemieckie na stopie 
POkojowej wynosi l milion 200 tysięcy żołnierzy. a do D8tyeh- 
lUiastoweJ mObllizaoji gotowych jest" lniliony 500 tysi,cy ludzL 
M.Szyslkie dane o zu"'y.ciu metaU i t. p. dowodzą. wyrobu broDl 


, 


49
>>>
w _yeb ..........-. podubni. jRk 
 .".....1 
*d"we wynikaj'! K tworzenia Kapa.6w I przygotowywania 
ludJl.ojc1 do trybu wojennego. 
Drugim objawem niepośledniego znaczenia w zary8Qwy- 
waniu Fil;' wizf'ł'unku ducbowego Tr:Leciej Rzeszy było rozpętanie 
wnłł " -t""zu6cIJaAatwem i w 8z.czegóJn
ci K Kościołem kato- 
Ut'ldm: już do ostateczności jaskrawe w ostatnim roku, 
a w .' - - -- z tym popieranie nowego pogaiastwa w Niemczech. 
Musiał już I Ojciec iw. w potężnej encyklice z 14 marca 1937 ro' 
WYSfqpjĆ zarówno przeciw łamaniu konkordatu z 1933 r., jako- 
też przeciw ruchowi pogańskiemu. RZQ-d Rzeszy usiłował od- 
wrócić uwagę świata od tych objawów przeprowadzaniem 
Jaskrawych rozpraw sądowych przcciw duchownym katolickim, 
oskm'
onvm o złe obyczaje, ale i to spaliło na panewce. Również 
zaznaczyło się prześladowanie duchowieństwa protestanclciego. 
Popicrr.nie pogaństwa w Niemczech znalazło wyraz w po-, 
jedruw!u się Hitlera z gen. Ludendorfem, kt6ry zmarł w końcu 
1937 roku. 
Dużo kłopotu Europie poczyniło wysunięcie w t).m roku 
przez Niemcy hasła zwrotu kolonU, czemu Anglia ł Francja. 
eneJ'g!l.
nie przeciwstawiają się. 
W Polsce polityka zagraniczna nie została całkowIcie wy- 
jaśl.iona. Wprawdzie stosunki między Polskę. i FI.ancjQ od 
.cZĄ!!U wizyty marszałka Rydza.Śmigłego w Paryżu poprawiły 
sif;', JcuI)ak do C'ałkowitego wyrównania linii polityc!nej nie 
dOE-Zło. Tak zwana przyjaźń polskO-niemiecka wisiała Jak zły; 
(,
('i.' nad stosunkami polsko-francu
kiemi. . 
Stan rzeczy w Gdańsku do
:zedł do ostatecznego .pogorueuia. 
Od stycznia 1937 r. zaczęło się też nieprawne JiOzbawlanie pr7..cd- 
lItawicieli innJ'cl;. stronnictw, Iiiż hitlerowskie, mandatow w Volks.. 
fagu, celem osi
ęcia w nim większości 1/ 8 , której nie dAły 
wyboq", nast
pDle rozwiązano również nieprawn!e w8.lystkie 
stronnIctwa, a wreszcie 8 listopada 1937 r. wydano w dalszym 
c.iągu nieprawny zakaz istnioo.ia innych stronnictw pozu hitle-o 
rvwskiem, pod jawnym hasłem upodobnienia do Rzeszy. 
W jesieni zaś 1937 r. zaczęły si.ę mt:u5ł:.anne wyzywając3 wystą- 
pienia przeciw Polsce, a mianowit'ie przez dostawIanie siłą d
leoi; 
polskich do szk61 niemieckich W początku wru,śnia 1937 r., przez 
wkroł:zcnie w nietykalność poczty polskieJ w Gdańsku w pl)łowie 
września 1937 r.. przez niedopUB
.cz
Dle do stworzenia dwu parafi' 
polskich, zanądzonego przez wiadze kościelne,' na tle wieiu 
innych nadużyć. W zakresIc przymknięola do Rzeszy Niemieckiej 
rok 1937 był w Gdańsku wręcz złowrogi. . 
W bezpośrednich stosunkach Pdski z Niemcami wybiła się 
w 1937 r. na czoło najbezwzgJędniejsze 'WJ'D.aradawłanle 
II/I-milionowej ludności polskiej w NIemczech. Miarą stanowiska 
Trzeci.d Rzesz}' w tej dziedzinie "lo po pro'3tu urzędowe ni.. 
1IZDawanlo IstDienla ludności po
k:iej l etliczanie jej na 60 do 
100 tysięcy. . 


50
>>>
lO- I 
Q 


, 
Zycie polityczne' Polski 
w roku 1937. 


y- 
lie 
:0- 
u, 
h. 


2ycie polityczne Polski w roku 1937.ym rozwijało si
 pod 
hasłem t. .zw. dekompozycji, czyli rozkładu i konsolid
ji, czyli 
zjednoczenia. 
, Zaczęło się od dekompoz
'('jL Po dziesi
ciu latach rządów 
sanacyjnych p. Micdziński, Jako główny i niezmienny, bez- 
względny na wewnętrzne fluktuacje, herold reżimu, ustalił, że 
społeczeństwo znajduje się w takiej rozsypce" a 8tan rozkładu 
'wewnętrznego w PoI3Ce doszedł do takich rozmiarów, iż "konsołi
 
dlicja" stata siO mtj'vyższym nakazem chwili. 


r. 
o- 
d- 
m 
n, 
eż 
'0. 
)- . 


:u 


:u 
la 
,- 
.d 

y, 
[e 
'y; 


. l\li&10 ono przygotow'ł.Ć p;runt dla akcji "kon.solidacyj- 
nej"( pulkk. K
 której program mianowany wódz wśród wrzawy 
haseł i ofert dZiesiątek grup i «rupek sanacyjnych, z których 
każda pretendowała do spadku i obawiała siO pominięcia, -przJ- 
gotowywał przez dziewięć li1iesięcy, aby wreszcie dnia 21 lnteco 
1937 r. wy
tąpi6 ze swą słynną doklaracją.. 


!l. 
ł- 


1- 


y 
.e 
fi 
J.o 
r. 


Nie umiejąc w Oooue polWłjowym poloży& kresu dezOł'ien- 
tacj
 p. Adam Koc podjął si, w listopadzie roboty innej. Przy- 
stąpIł do zorgaltizowania w obrębie ciał ustawodawozych właanego 
klubu parlamentarnego i to jłl
t ten wypadek osobliwy, który 
:wnosi ferment IIOWY. 
Pan Koc zamierzał z razu stworzyć normalny klub parla- 
mentarny, związany solidarności. pod każdym w1-A1ędem. Ale nie- 
ufność co do ostateczn}"Ch 2amier1ip.ń, Z8J''}wnO jak wybujała indy- 
widualizacja ze8pcłu posełskieRo sprawiły, że plan pierwotny .'Cif 
nie "dal. Zgodzono się tylko na solidarność w stosunku do rZfł(lu. 
B,d. chórem cbwałie, 8Ibo 
anić. W tym ostatnim wypadku 

i4ł 
rnożna ewentualnie dobrnlł6 do celu realnelto... 

 Ozon parlAmentarny ma wi
 do "pełnienia zadania nega- 
b'WB8. Odbyło .ię już nawet ćwi{.'zenie przygotowawl'.R. W \0- 


f:, 
1' 
Z 
B 
J 
:1 
I 



 
" 
ł. 


61
>>>
misji wojskowej wyrażono prezes()'l,v.i 'leligowskiemu, vofum nie... 
ufności - ?la piś7li1ie! 


. 


Dnia 30 października 1937 r. odhyła si
 w prezydium Rady; 
Minish'uw 
ło:;:na odprawa wł
dz i komend Związku Le1;ionów 
i P. O. W., Da której marsznł('k Śmigły-Rydz wezwał do zgodYi 
i karności w obozie legionowym i peowia('kim. :Sczpo:średnim 
rezułtatC'IU tej oJprawy były zjazdy delegatów Związku LegIo
 
nistów i p; O. W. z WOil'Wtirlztw połndniowo-w8chodnidi 
we Lwowie (7 listopada), P. O. \V. w \Vilnie, na których ZWIJ.. 
szono gotowo
e wfpóJpracy w O Z. N., ale... z zastrzeżeniami, 
OPowi.lllaj;'łc S_Q pn.eciwko tlXlenciol1l totallHtvcznvm. 


. 
. 
li' 
,a 
'ł 
0, 



ie wolno natornia':t mÓWIĆ o dekomf-/ozycji w:śród same
o 
spoleczeństwa, zorgunizowune
o w stronnictwach polityczllych
 
lub odruchowo krzewiące
o Wł:1Ś,:iwy sqd o tej tak zwanej _ 
rzeczywistości. Xie wolno mówIć o rlekompozycji w stosunku d\J 
pozostałych 
rup społecznych. Przeciwnie. 
Wła:śnie w roku ubiegłym Strowm'ct1Vo Ludowe złożyło im.. 
ponujące o
rOIlJem dowody swej zwarto
f.:i, przywiązania do idei 
J)rzewodnich i 
otowości do najwi
kszych poświ
ceń. 
Właśnie w roku ubiegłym odl."Odził się i po
łębił w:śr(
l 
warstw robotni(;zych ruch sam'Jdzielny, dążący do ekspiacji za 
martwotę, w jaką popadł i z jakil'.i się chce otrząsnąć. 
Właśnie u &:hyłku minionego roku na zrębach dawnej Ch. D.. 
i N. P. R. powstało Stronnidwo Pracy, które ześrodkowuje 
w ,obic wsz:}'stkie żywiołowo rosnące sz
regi, dążące do normaJi. 
zacji zwichrzonych urządzeń państ woQwych. 
Wspólnym dążeniem większo8ei ruc,hów i ugrupowań poIi
 
tycznych jest nawrót do demvkracji parlamentarnej. 'lródlem, 
władz!1 'l,vinien znów stać się naród 1-.olski. 
Takie jest wskazu nie na rok 1938. 


( 
;1 
I 
:2 
1 



 
() 
l 
o 
Ik 
ł" 
:k 
o 
13 
ij 
P 


"'. 


k 
Ci, 
,
) 
li\\ 
li' 
I!Ą 
C:t 
ł 
I 
[
 

 
,łll 
- 

ł. 

; 


W rządzie bez zmian. Przez cały rok na czele rządu stal 
premier generał Składkowski, polityce gospodarczej nadawd ton 
wicepremier Kwiatkowski, polityką zagraniczną kierował mini.. 
ster p. Berk. 
........................... ....... ..... ............. 
RADY MĘDRCÓW. 
"Gdy się jeden z przyjaciół radził Temistoklesa, za ;i,og o b,lJ. 
mzat cork
 wydać, czy za ubogiego i cnotliwego, czyli też za boga- 
tego męża, który nie wiele miał z cnoty i pocz-eiwości oolece'!l-
a. 
rzekl mu na to Temistokles: Ja wolalbym Ją wydać za człowieka 
bez pienif(,dzy, ni
 za pieniądze bez człowieka". (Cycero). 


62
>>>
re ADEUSZ SLA WIN'SKI. 


Źle czy dobrze? 
Rok 1931 w życiu gospodarczym PolskI. 
:Można spotkać wielką ilość ludzi, którzy nieskończoną ilość 
razy wypytują wszystkich, którzy mają cośkolwiek do czynieni aJ 
ze sprawami gospodarczymi: czy jest źle, czy dobrze' Czy jest 
I
eszcze źle, czy jest już dobrze? Bardzo to jest znamienne pytanie. 
'Przecież z reguły każdy powinienby wiedzieć. jaka jest sytun"ja 
,gospodarcza, choćby w ogólnych zarysach. Wiadomość o tym 
howiem bierze się przecież "nie z ks
ąg i opowiadań, ani z czaro- 
dziejskich baduń". tylko z własnych doświadczeń i obserwacyj.. 
M7idocznie obserwacje te i doświadczenia nie są doŚĆ jedno.. 
znaczne, dość wyraźne i przekor:ywujące, aby takie pytanie" 
:Uczynić zbędnym. : 
Co ciekawsze, na pytanie to trudno .zdobyć odpowiedź. 
Slyszeliśmy n
edawno jednego z wybitnych ekonomistów, który; 
()kreślal aktualną sytuację gosp(,darczą w Polsce jako "umiarko. 
:
/3ną poprawę". Ta powściągliwa kwalifikacja, właściwa 
ostrożro15ci uczonego, nie może wystarczyć opinii publicznej, 
!która lubi diagnozy' kategoryczne i zdecydowane. Nie można 
ł'Ównież zbywać pytających pouczeniem, że mniejsza o to, jak 
klasyfikować należy obecną sytuację gospodarczą, byleby ulegała 
()na ciągle zmianie na lepsze. Lud,je bowiem muszą zdawać sobio 

prawę nie tylko z kierunku ewolucji koniunkturalnej, ale 
li ze stadium, do którego ta ewolu0ja właśnie doszła. Wplywa to 
przecież na icl:. postępowb.nie w .sprawach gospodarczych. 


Wymowa liczb. 
Zajrzyjmy do liczb. Weźmy przede wszystkim najbardziej 
,każdego interesujące liczby, dotyczące produkcji. Odrazu stwier- 
d
my, że odpowiedni wskaźnik kształtuje się w oiągu 1937 roku 

naczriio powyżej wskaźnika z roku 1936. Gdy w roku 1930 
'i\vskaźnik ten "",'y nosi} przeciętnie 72,0 (1928 r. = 100), to w r. 1937 
I
trzymuje się stale powyżej 80, osiągając na...t VI ail'lrjHUU 87,3. 

e... - niestety, jest ale - pod koniec roku wab.tafk ten za- 
,,
zyna się obniżnć: z 87,3 w .sierpwu spad. na 
 we wl'lle6niu 

 październiku. Nastąpiło przy tym jakby rozszczepienie t
udeocji 
f
 produkcji dóbr wytwórczych i prodt.Jrcji dóbr BpO
ch. 
It'l
 początku roku obydwa wskaźniki utrzymywaly ilj
 UlDJiej 

1ęcej na jednakowym poziomie (80,4 i 80,5), W1 października 
ł-latomiast wskaźnik produkcji dóbr wytwó
zych wynosił 93,6, 
, wskaźnik produkcji dóbr spóży
ia 77,9. Jest to rozbieżność nie... 

łYchanie znamienna. Trzeba zwróci( uwag
, że w okresie kryzysu 

skaźnik wókaźnik produkcji dóbr spożycia był stale wyższy, 


6a
>>>
. .., .. L . 
-. . "I " . ! '': ..... : 
.. .1 r i., . 
aniZ'c1i wskaźolk proaukcji dóbr wytwór0zycn..,Wi
 np. w r.1931]' 
,wISkaźnik produkcji dóbr wytwórczych wynosił 58,8, a WSkll:i
nik! 
produkcji dóbr spożycia 72,2; w r. 1932 wskaźniki te wynosiły, 
odpowiednio 41.7 i 61,5, w r. 19
 - 45,9 i 61,7, w r. 1934 - 54,a. 
i 68,8, a w r. 19$5 - 61,2 i 71,9. R'}k 1936 przyniósł znaczne Zbll"' j 
żenie obydwÓ\!h wska£ników, mmnowioie wskaźnik produ1Nji 
dóbr wytwórczych wyniósł w tym roku. 71,2, a wskaźnik pro.. 
aukcji dóbr spo
cia - 74,5. Rok 1937 wreszcie wykazuje wyższy, 
poziom prodUK('jl dóbr wytwórezYt-h niż produkcji dóbr spożyci.. 
I 


Co to znaczy? 
W okres le kryzysu zamier3 niemal całkowicie ruch inwesty- 
cyjny. Fabryki pracują - jeżeli prlWują w o
óle - na istnieją.. 
cych maszynach. Dopiero gdy sytnacja zaczyna zmieniać się na 
lepsze, gdy z jednej strony istnie
ą perspektywy zwiększenia 
i. 
zbytu, a z dru
iej strony dop;odniejsze JnQżhwości finansowania 
inwestycyj, wówczas przedsiębior
lwl\ zaczynają na nowo inwe... 
stować: uzupełnia6 aparat tt'Chmczny, wyniszczony i przesta- 
rzały w okresie kryzys
 romzel'zs:uS go, ulp-psznć, modernizować;! 
zaczynają po,,!stawać nowe przed

ębi
rstwa i !o wszystko daje 
w rezultaCIe slmy wzrost produkcJ' dobr wytwOI'czych. 
Analiza przytoczonych liczb pozwala, wi
c nam stwierdzić, 
że rok 1937 w stosunku do roku 1936 gospodarczo był "lepsZ}"". 
'Jednocześnie jednak wyjaśnia. dlaczego me słysz!. się jednolitej 
i zdecydowanej odpowiedzi na 
ytauie czy jest zle, czy dobrze' 
'Jcst 1"ZC('Z, jasn&, że jeżeli wskaźnik produkcji dóbr spoiycia pod 
koniec 1937 r. (październik) j
t wytszy od analoRiczn
o 
:wskatnika z ubiegłego roku tylko o 2,8 punktów, jeżeli jednG.. 
czesnie wykazuje on pewną tEmdencję zniżkową, gdy w r. 1936 
o tej porze wykazywał tcJldencję zwyżkową, to trudno, ahJj 
.w dziedzinach 
06podBrczych, związnnych z produkcj
 dóbr spo... 
tycia, oceniano sytuację jako .,lcpszą'" czy :r. goła nawet ..dobr
". 
Nawet ztcsztą w tych dziedzinach, które wykazuj, ko. 
rzysłniejszą dynamikę rozwoju, trudno jest mówić, że sytuacja 

e8t dobra: przecież jeżeli nawet osirucnęlibyśmy poziom produkcji 
rowny temu, jaki był w r. 1928, kiedy sytuacja była bezspornie 
oceniana prze-.3 wszystkich jako dotra. to d:.tJisiaj nie możonby jui 

ej tak oceniać. A to z tego p:iwodu. że w międzyczasie bardzo 
znacznie wzr
łR. ilość ludności w Pvl5ce i wobec tego dla utrzy.. 
mania tylko takiej SRIDcj sytuacji l(08podarczej produkeja 
;we wszystki(',h dgiedzinach powmnaby pro'lUrcjonalnie wzrosną.6.. 
'-Jeśli takiego J,Jl'Oporcjonalnego WZJ'Ofltu nic ma, to należy mówi4 
10 pogor9zeniu, a nie o poprawie. . 
W rezultacie zatem, jeśli chod-zi o posta.wienie dia,;noz1' 
eytuacji Kospo-:-Jarczej w roku 1937." to trzeba powiedzieć, że by' 
.to rok niceo lep
l.Y. niż lata poprz.,Jme, można nawet powiedzi
 
,i'e lepszy nij llajl
psz1. & poprząd.D.Wh - 1900 r. Ni_taty. diapQ" 


54 


II
>>>
r 

 


la nie Jest tU Optymi8tyczn
 )Lk1)y . pozoru wyglądała, te po- 
przednie lata bowiem żadną Dl1
 me mogą by, ocenione jah 
Przeciętnie dobre.' 


ii 


Wnloskl .8 pl'1JUloU. 
Rzecz prosta, następnym Jiyt4niem, jakie się slyszy po tym 
n
le, czy dobrze!". jest pytanie
 jeśli nie jest zadawalająco dobrze, 
to co trzeba zrobić, żeby było ZLacznie lepiej! Naturalnie ni. 
miejsce tu na wykład jakiegoś pro
ramu gospodarczego. Możemy 
tlię ograniczyć tylko do niewielu najprostszych, zrozumiałych 
ilame przez się wytycznych. 
A więc przede wszystkim: nie przeszkadza6. Gospodarstwo 
narodowe PolsJri ma w sobie dużo sił żywotnych i jeżeli państwo 
nie będzie prowadziło działalności gospodarczej zamiast obywa- 
teli, innymi siewy, jeśli nie 
ziq rozwijał się w dalszym ciągu 
etatyzm, to niewątpliwie sily te będą mog;ły ujawni6 się, wzmocni6- 
i dać _pozytyWI1e rezultaty. 
Powtóre chodzi o odciążenie podatkowe. W naszych waruj). 
kach część dochodu społeczlłeKo, absorbowana przez skarb państwa, 
IIamorzą.dy i instytueje ubezpieczeń społec--..nych jest bez żadneJ 
wątpliwości nadmierna i zbyt uciążliwa. Cały szereg najpoważniej. 
IIzych ekonomiftćw Zf{odnie do
a Bię obniżenia cieżarow ł;O- 
'datkowych, podkreślaJąc, że nie tylko nie spowoduje to zmgiejsze.o 
nia wpływów podatkowych, ala. przeciwme, ich wzrost. Jest 10 
Ilajbardziej pożyteczne,. najważniejsze p06nniecie, jakie rząd w in- 
teresie 
ospodar8twa narodow
o zrobić może. 
I wreszcie - last but not least - agadnienie praw\)- 
rządności gospodarczej. Wiele w tym sie mieści: IIprawiedlwa 
interpretacja. ustaw i roz
rządzeń przez władze wykonawcze. 
1ummęcie sprzeczności mIędzy PC8
ólnymi mtaw8mi, nie- 
zaskMiwanie 
08podarstwa nagłymi anumami wbrew pierwotnie 
ustalonym terminom i t. d. i t. d. - . 
, Zapewne. zarówno diagnoza naszej sytuacji gospodarczej, 
6ak wskazane wyżej najważniejsze elementy jej poprawy, nie Sił 
efektowne. Nit" zachęcają do twol2'enia wielkich planów i budl)- 
""ania wspaniałych pałaców. Ale nie najlepsze poczyniliśmy do- 

wiadczenia z tymi efektownymi metodaJID. Pra
nąćby należ3ło, 
aby lok 1938 był okresem łatwiejszej, spokojniejszej, owocniejszej.' 
"9iydatniejszej pracy dla każdego. I to wystarczy. To jest bardzo 
dużo. 


. 
ł 
ł 



 


. 


.................................................... 


, 
I 
I 
" 
I 


ZLOTE MYŚLI. 
"Nieraz lepie; prowadzić roemowe e ciszq, tłuel. z czlo- 
wiekiem". .. . . (ą
riałt Norwid). 
. .. 
"Człowiek nie "jest stworzony 'Ul lzy i ,"śmieciłY, ale dla dob,.. 
hlignu:n swoich, ludzi".. (Adm, Mickiewicz). 


55
>>>
Najwazn,eJsze wydarzenia w r. 1931 




. 


m. 1. Pv
ar 
iilłłżłłicy ..Atla.!ł" \\e Lwo...i., SzI.u.dy W) £10.1;£1\ !Jol IlliLiooua l.I. 
25. L Rząd rDzwlą2ał radę mieJ&k.. w POlonaDiu. 
ł7. 2. Premitw Goering z wizytą w \V'Ir,",l,a\\ i6. 
19. 2. Uchwala rady mlnistr6w o pl7f.ączeD1u Bydgoszcz, do Pomorra. 
21. 2. Ma-nifł.St pułk. Koca o utworzeniu O. Z. N. 
11. 3. OfC'usywa wojsk gen. Franco pod Gu
dalajal'a. Zakc.;lf;;£(}na 2-1,. 3- 
pOl'nt.kf\ !łasiłk6w włoEldch. 
2
. 3. Zmarł Karol Szymanowski, wielki kompozytor. 
18. 4. l\l'WaW
 za.b\.;rwnia Da polach l'achn\ ickirh. 
t1. 4. Zmarł MIcha. Drzymała, bohaterskI chiop wielkopolskL 
6. 5. Najwięk!;.zv E!terowi.ec niemiockt .lIind
'nblłrg" spalll się z 25 pa
 
terami na lotniSku \V Lakehul'st w Amot')'ce. 
12, 5. K",r"nac,a Króla Jerzp.go VI angi
!skiego i ;ego maU.mki Eltbi('ty. 
24. 5. Zmarł John Hocke-feller, najbogaL;zy ('złowiek IlU. kuli 2Jems.kiej. 
Z1. 5. Zmarl r1r Kramar1., pionier walk o niepodh
.gIQść Czechosł,owacj1. 
30. 5. Zu. zbombanlowanie pancernika ..De
tschland" flota Il:e.miecka 
zbombardowała hiszpański port Aluieria. 
3. 6. Gen. Mola z
inął w katastrofie saruolotvwej na froncje b'o:kaj",khn. 
4. 6. Zmarł k
 b:'Skup sufragan diŁ'Cezj.i Jcmżyń;.kiej śp. nel'llard De.mbt:,k 
rodem z Barwdziejów - prze-drnidcJa llydgo.-"'zC7.Y). 
7. 6. Wuyta Prezydenta Rzcczypo
politeJ Polskiej w RumuniL 
11. 6, Szef sztd.bu generalnego arm» sowJeoki"j Tuchacz
\\"",ld 1 azereg 
wytszycb c.ficer6w skazani na t!lDLt;rć. 
18. 6. Zmarł Gaston Doumergue, od lit,?4 doH}3,ł prezydent repubUk1 
francuskiej. 
20. 6. Zdobyoie Bilbao prlC'Z powetaiiców hLszpailskich. 
23. 6. Zatarg nądu z k.. metropolitą krakowskim Sapiehą. 
26. 6. Kr61 ruu.uński Karol II przyhywa do Pol.ki. 
27/29. 6. Złot 3D 100 sokoł6w do Katowic. 
27. 6. J\!tedzynarodowy Kongres Chrystusa Króla w PoznanllL 
8. 7. Zgon wic..mi:nistra oświaty pro(eSOll:a Józefa Ujejski,('go. 
9. 1. Początek nowej wojny japoi1sko-chiilskipj. 
15. 7. Wyoasła konwBncJa genewlka, która przez 15 lat krępowała pra.a 
Polski na Górnym ŚlłłJIkn. ' 
18. 7. Zagadkowy zamach bombowy pn:oo. wi.llą pułk. Ad&ma K
 
w Swidracb Małych. 
20. 7. Zmarł 8łB\\"ny wynalaua. Ma.rooni. 
1 l. 8. Do Szanghajll przybyla japońska flota. woj 6I11l1 a. 
25. 8. Ukazał.,. urzędowy komDRlkat o zalśclach w Małopolice" gd.aIAI 
w czasie tl.dniowego strajku chłolJsldego poD10sł0 imtuł: 11 lu" 

. _ '9, . Orędzie Pa4ere...ki.ł.t IIkoatłskow..ł.. w Polsce. 
5. D. Japończycy blukują porty duńskie, z.atapia)f\C okr"ty cBlM . w.... 
ścia do Hong- K.on.s. . . t ,'t . " . 
8. 9. K
ro
aCjH.
-f
u'ry"ł{r61{)-wpj MorIa }-'ól&kicgo w Swa.rzeWML 
15. 9.' Wielka rewia pot
 zbrojnej Polski p'r
 ffiłtJ'S&. $miglym-Ryckt!lll 
w Bydg()Szczy. 


56
>>>
U. 9. Zgon Tomasza Masuyka, prezydenta republiki czechoslowackleJ. 
il. 9. Trzydzieści saroolotów ja.pońskioch bombarduje Kanton. 
23. D. TajemnLcze zniknięcie generałÓw Millera. i Skoblina w Pary tu. 
28. 9. Podniesienie poselstw japOliskiego w Wars1ł\wie i połski('
o w Tokio 
do ra.ng.i ambasad. 
28. D. WirLyta Mus.soliniego w Niemczech. 

. 10. Osł.atni KongTes N. P. Ił. 
10. 10. Powstanie Stronnictwa Pracy n8 Kongresie w W Brszaw1e. 
21. 10. W Gdailsku rozwiązano centrum k8to!:ck
e. 
201. 10. Otwarcie nowelIlnU kolejowej Slerpc-Brodnica. 
26. 10. Mussolini wyglosił mowQ, w której niezwykle silnie poparł nie- 
miockie t4druruia kolon:alne. 
19. 10. Zmad generał Dowb6r-Muśnłc:Jd. 
[). 11. Ogł0610Il(' deklarację w Borli!l11e i Warsanwie w sprawie trakto\\3.' 
nia. mn:ejsa:ości polskiej w Niemczech I niemieckiej w Polsce. 
ib. 11. RoWił a.i
 polski samolot komunikacyjny w gÓrach llulgnril. 
3. 12. MiJlister De1bos przybył z oflcjaln£\ wizytl\ do Polski. 
11. 12. Wiochy wys'ąpUy z Ljgl NB--od6w. 
13. 12. Zdobycie Na.nkhnl\l prlez wojska. japońskie. Zalopienie kanonter'kt 
amerykiu,sk:£-j ..Panay". 
21. 12. Zgon Ludendorll8. 
28. 12. UstąpIenie rumuilSkiego gab'netu Tataresm i utworz.enie nowego 
rządu pod przcwodni-ełwem pro! Gogi. 
....... ............. .............................. .. 


& 


HELENA STEINHORNOW A. 
Bai
a 
"loruńsLim 
zerwonym 
Laplur
u 
Dzieci kochane. Wszyscy zapt"wne znacie i pamiętacie bajkę 
o czerwonym kapturku. Ale czy wiecie, że i w Toruniu liyla 
dziewczynka, zwana Czerwonym Ka.ptnrkiem i podobną miała 
przy
adQ z wilkiem' Na imię jej było Zosia. 
A wilk był to ostatnim wilkił'm w Toruniu - a zły i nic-- 
godzi.wy. 
Posłuchajcie. 
Za dawnych czasów były modne czerwone' kapturki dla 
dziewczynek . i niejedna babcia c1}darzyła ukochwną wnuczkę 
kapturkiem czerwonym, jak makówka, co zdala błyska wśród 
-pola i łąk. 
Otóż i w Toruniu żyła dobra ba.bcia, co wnuczkę swoją, 
I(rzeczną Zosię, bardzo kochała. 1'0. imieninki 15 maja własn4)4 
ręcznie uszyła jej śliczny czerwony kapturek. Babcm mieszkała 
blisko "ZieleńM" za parkiem. Ale park wtenc.za8 nie był jeszcze 
parkiem, tylko prawdziwym 18.6em. Nie było alei i kwietników, 
tylko dużo, dużo drzew, a dróżki wąf'kie - jak w lesie. 
Córka jej _ fi mamusia Zosi - mieszkała na Winnicy, czyli 
'nad Wisłą na Jakubskim Przedmieściu, dokq.d teraz ta nowa 


Ił 



 


. 

 


f. 


. 


. 


57
>>>
Uma tramwajowa biegnie. Ale I tam nie 1rło tU pfe&egc. DuIwaru 
i ulio brukowanych, tylko, jak na W8
 drogi piaszczysta. N. 
.tokach gór rosło wino i doJrzewały winogrona. a mieszkańcy; 
Winnicy robili sobie sami WInO, takie dobre, że nawet królów, 

dy do Torunia przyjeżdżali, tym winem goszczono. 
Tuż nad Wisłą tatuś i mamusia Zosi miełi ładny, malcńkl 
domek. TatuA był f1iBakiem i latem spbwiał tratwy na Wiśle 
i czasami kilka tygodni tak podróżował. 
Czy wiecie, co to je'3t tratwa' . 
Poprości9 mamusię, to W8.!Il opowie; a może i pokaże, id,.. 
przechadzką przez nowy most. 
Wi
 tatusia czasami przez całe lata w domu nie było. 
Mamusia była bardzo pilną. Chociaż tatuś czasami śpiewał: 
Flisakowa SOfIa, 
8iedzi BObie tloma, 

 fli8tJCt!Sek, 1łiebora
ek, 
'Jedzie do Tornłłia. _ 
Były to łednak 3nrty. Dobrze wiedział, że dziełn, ma Zon.. 
która n:eszczędzi sił swoich, by wspólnie mo
li wychowaó dzieca. 
Była dobrą 
spodyniJł, a nade wszystko prała ślicznie bielizn" 
Z pod jej rąk bielizna wychodziła, jak śnieg biała. Wiedział o tym 
cały Toruń i lc.dzie przynosili jej do prania bieliznę nawet z Byd
 
goskiegc Przedmieścia. Zawsze miała pracę i ładnie zarabiała. 
Rada była tem
 bo Zosia miała jeszcze trzech braci, co do szkoł1J' 
chodzili i musieli mie6 ubrania i buty i też dużo jadali - ja
 
chłopcy. 
Pewnego dnia, kiedy mamusia minła b::H'dzo wielkie praniu 
i cała łączka przed domem była zasłana bielizną do bielenia, przy
 
chodzi znajomy z BydA'08ki
o Przedmieścia i opowiada mamusi
 
że babłia cham. Już kilka dm nie wychodzi z domu i nawet swojej 
kózki z chlewika nie wypuszcza, żeby na trawie popasałs, 
11 w o
ródku kwiMki usychają, bo je babcia nie podlewa.. 
Mamusia zmartwHa się bardzo i płakała i biadała, że nie może 
zaraz do babci pójść. 'ryle bielizny na. łące rozłożonej i na lince 
rozwieszonej, a jutro musi być już maglowana i prasowams., Ilu 
ci państwo, co ją do prania dali. wyjŁ!żdż&ją Dal letni'iko. 
Co tu robić, co robić' - Może babcia naprawdę bardzo chora 
f potrzebuje pielęgnacji. 
Gdy Zosia widziała, że mamusia taka smutnu, u8ciib.ła j" 
i powieclziała: 
- Nie smuć ai, mamusiu kochana, ja pójd, d') babc
nchny. 
Zaniosę, co mi każesz i też posłużyć potrafię. Bielizna wnet 
uschnie, bo sł06ce świeci i wiaterek wieje, to wieczorem przyj.. 
dziesz. 
Ale mamusia bała 

 puści6 mał, Zosi, W' 
 'dalek, 
drog, - 
ilci8 - II .Winnicy' aj do ZieJe6oa. Zoeia jedDak 


!SB
>>>
tft.1i prosiła, ze})y mogła iŚĆ do babci, któl'ą bardzo kochała t 'p'rzy.. 
rze1rnła; że będzie grzeczną i uWfł-Źną i że nie zabłądzi., Pojdzie 
mdpicrw nad Wi9łą - potem wzd!uż szyn tramwajowych prz
z 
miasto, pot.em przez Byd
oską Bramę i ulicą Byd
oską -- 
II. potem w 13sku koło stawu z ł:1bę(h":amii na lewo - to JUŻ widll.6 
t10mek babci. OEtatecznie. zgoduiła się mamusia. Ubrała Zos:Q 
w czerwoną sukienkę, włożyła na główkę czerwony kapturek, dała. 
do rączki koszy
zek z różnymi dobrymi rzeczami: miód, jabłuszka.r 
maseł1Lo i butelkę n.adlepszego wina, co sama zro1::iJa już przro. 
kilku laty. A wiecie - wino ozem starsze, tern lepsze je::t 
oj mocLiejsze. Ucałowała Zosię i przeżegnała święconą wodą, Upo4 
minając, by tylko z dro
i nie zboczyła. 
I tak Zosia spieszyła do chorej babci. 
Dzień był ślIczny - słoneczko świeciło. ptaszki śpiewnł,_ 
;Wśród zarośli i kwiatów brzęczały pszczółki. Jednak Ż8dlła 
pszczółka Zosię nie ukąsiła, bo Zosia szła grzecznie, przyśpiewująa 
piosenkę: 


.W padla w strufnyk pszczólka mala, 
'8krzytl.dkami trzepotała i 
'J "ż w nich silę utraciła, 

 (:h. to jakimie strachu byla. 


Golqbeczek sinopwry, 
'Na ratunek bliźfłie; skorll: 
'P
cza listf-k - pssz:cz6łka rada, 
N a eiełonq łódkę siada. 
(Z starego elemenTarzaT. 
Tak doszła do dworca - tam. gdzie kolej przejeżdża -przea 
tłrogę. To była pierwsza przeszkoda, przed ktorą ją mamusłA 
przestnegałft. Szlaban był podniesiony, ale - czy prędko pociąg 
przyjedzie' Bała się trochę. Wtem zobaczyła kolejarza.. Dygneł& 
grzecznie i pytała: 
_ Proszę pana, czy mozna teraz przejŚĆ przez szyny' 
'A on powiada: 
_ Nie, poczekaj Kapturku kochany, właśni o spuszczanI 
BZlaban. Cofnij się trochę. Zaraz będzie pociąg przejeżdżał. 
II. potem cię przeprowadzę. 
I Zosia czeka1a
 a tu już: puf, puf, puf - z hałasem, ciężkkQ 
(lysząc, parą ziejąc - lokomotywa, a za nią sznur wagonów.... 
Z okien podróżni widzieli Zosię w czerwonym kapturku, a Z08i81 
:wesoło całusy rączką posyłała - ale to fik-mik - i już pocią
 
nie było. Zginął gdzieś na moście i tylko łoskot słychać było. 
Kolejarz szlaban -zwolna podźwiA'nął i - jak obiecał - prze" 
]:rowadził Zosię przez szyny na dru
i narożnik ulicy. 
Teraz miała Zosia wyznaczoną drogę wzdłuż gzyn tramwaju. 
Pomyślcie jednak dzieci - wtE'nczas tramwaj nie miał jeszcze 
motoru, to dopiero później wynaleźli mądrzy ludue. -- Wówcza&. 

eszcze wóz h'amwajQwy ciągnęły. koniki. . 


69
>>>
Zo
ia szła .
zecZ?ie prawą stroną ulicy, tali, jaJ[ jej m:nmu8r
 

a,zała a.z do 
osCloła s
. ?8kuba. Przy
tan
ła na C'hwilkę, skłoniW 

ł,!
kę lprzez?gnała SIę, Jak ta mamUSia robita. Kościół wyda wa
 
JeJ 
lę ?lbrz,ym!,. 'V sł?ńcu mieniły 
ię żółte i 
ielone szkliste wstę
ij 

egleł l dZIwaczne litery, otaczaJące go mby haftowane pasy
 
;Dlaczego - my::.lała sobie - teraz robią ludzie tyiko zwyc:oajłl6 
cegły, a nie tak.ie świecąc
. Przecież to daleko pi
knie,jsze i w ogólo 
tyle tu rozmaItych ozdob - a co dopiero wewnątrz! Złoci..ta 
płtarze i złota ambona, i kolorowo okna, i Matlro Doska Nieusb.. 
jącej Pomocy w srebrnej sukience.. Przed tym ołtarzem modli siQ 
zawsze mamusia, gdy ma jakieś zmartwienie... Może wstąpi
 
i zmówić paciorek, żeby babcil1ll pr
dko wyzdrowiała. Chyba 1J}'j 
sir.' mamusia o to nie gniewała. Wszakże nie zboczy z drogi, ho 
pójdzie w ukos przez Rynek Nowomiejski do apteki ,.Pod Lwem" 
i znów lIalej wzdłuż szyn tramwaj(JWych. 
'Weszła do kościoła, zmówiła pobożnie paciór'k n.as intenc.!'J 
bahci i potem biegła, by nadrobić stratę czasu. Po drodze spojrzała. 
na "Gospodę pod Modrym Fartu'Szkiem", na złotego lwa n.ctJ, 
apteką; znów 80bie myślała: - jak:e to dziwne, że dawniej domY] 
nie miały numerów, tylko takie godła: pod gwiazdą, pod łab
dzielli. 
pod jagnięciem a.lbo Laranem, pod niedźwiedziem, albo, jak na. 
rynku, pod Turkiem - a jednak ludzie wiedzieli, gdzi
 kto mieszk;t. 
Wiele jest jeszcze takich godeł w Toruniu w różnych ulicach. 
Dobiegła do Ryr.ku Staromiejskiego i tu newa, niespodziana prze
 
szkoda. Był to właśnie dzień targllwy - a może nawet jarmark.. 
N a okół ratusza ludzi, jak mrowia i wozów, ehyba więcej jak sto... 
A wzdłuż "Dworu Artusa" i w ulicy Żeglarskiej stragany z kwia.. 
tarni - tyle, tyle kwiatów - a furmanek ze wsi bez liku. Długie 
sznury wozów i jak tu przejść! Zosia przystanęła i namyśla si
. 
Patrzy na ratusz - prawie taki potężny, jak kościół św. Jakuba _ 
i wieżę ma - choć inną i nie, ma tych ślicznych lampa'3ów koloro4 
wych z szklistych cegieł - ale za to takie piękne wieżyczki n.]j 
wszystko ch 'cztf'rcch narożnikach i tyle, tyle okień - mówi:!. 
a 
tyle okień, co dni w roku - więc 365 - trzebaby raz policzyć.' 
czy to prawda. I tu mieszk.a,li polsey królowie" gdy do Torun:aI 
przyjeżdżali, a jeden Z nich umarł w ratuszu - jak się n!lzyw
ł... 
zaraz sobie przypomni... aha - Ja
 Olbracht - olli ser
e Jf'go Jcst 
w jednej kaplicy w kościele św. Jana przechowane. 
Kościół św. Jana jest tuż niedaleko; a u św. Jana. karlica 
św. Barbary, patronki wodniaków. Wstąpi i zmówi paciore
, bYł 
tatuś miał szczęśliwą podróż i niedługo po drodze do Gdllll
ka.. 
o.okąd drzewo spławiał, do domu wstąpił - choĆ na parę dm __ 
to się mamusia i wszyscy ucieszą. Tymczasem może te wszyst
;, 
wozy przejadą i 
dzie mogła swobodnie przez rynek 
rz
.Jsc. 
.Tęskniła już Zosia za swoim tatusiem, bo zawsze był wes?ł l nlll 
fkrzypk3ch przygrywał. Prawda} że zboczy troszkę z drogI pr
(:Jii 
mamusię wyznaf'zoną wzdłuż szyn tramwajowych, ale zaraz wro
l. 
:tylko paciorek zmówi. 


80
>>>
. 
f Dotąd Zosia znwsze dl) ko!\cioła chodziła z tfttu
wm, mamusią 
r nlbo brftćmi -- nigdy snma - i zw,'kle w cz..'łsie nUh"Żeu.-,;tw, 
dy 
iJ było dużo ludzi w kościele. Dziś weszła do puste
o kościcła i aż 
się zl
k!tl: - ;jaki on jest duży, jakie wysokie filary, a ona taka 
maluslenka... Serduszko jej zab
ło, nIe przykl
kła pr
y pierwszej 
kaplicy, właśnie św. .Barbary, zmówiła paciorek i 8zybko wróciła. 
na rynek. 
A tu wozy i fury jadą i jadą. Zosia czeka i czeka. Dziwi 
się, że wszystkie od strony ulicy Chelrnińskiej i takie na- 
ładowane. Ale praw-Ja - w tej e,tronie jest uajwięcej wioseli 
i wieśniacy wiozą owoce i jarzyny, a go
posie masło, śmietnnę, 
]mry i kaczki, żeby ludzie w mic
('ie mi{'li co jeść. 'VszystklO 
furmanki okalają ratusz i pomnik Kopernika. który jakoby ilU 
palcem groziL. Dlaczego' I na
le pLZypomina się Zosi wierszyk, 
którego się brat uczył; za'pamiętala go: 
l] dzie. Karolek ze szkoły "J ak poznał, że slO1/ce sioi, 
'I oryzie toru1iski piernik. A ziemia się wkolo kręci -1 
'I 'myśl'i: "Jaki ta mądry Nie 'wiedzial tego z książki, 
'.Był ten Mikołaj Kopernik. 'Ale tak z 
vlas'ne1 pamięci. 


'patrzy Karolek na Rynek. 
'Na ratltSZ z czer-wonej ceOlll 
'I 'm.7Jśli o Kopernik
t: 
..Jaki on był przebzeoły". 


Temz 00 każdy wspomitła, 
Temz go każdJ/ chwali, 
Bo on się na t."Im pozno1, 
'A "i inni się nie poznali". 


1 azie Karolek przez Tono, 
,Wąską uliczką ku Wiśle 
1 'mówi: - Może ja kied.l/ś 
Też coś mądrego wymyślę,. 
(Hanna M m.tkowiczówna). 
Mimo tego wierszyka, Zosia nie b:łrdzo rozumie, co takie
o 
ten Kopernik wymyślił. Pociesza się jednak, że zrozumie, gdy 
b
dzie 'większą. Tyle wie, że oyl mądry i że się w Toruniu 
urodził i dla.tego p08tawili mu tu pomnik. A pod pomnikiem j('
t 
'źródło i tryska czysta woda, a obok kamienne ławy, na których 
lubią przesiadywać flisacy i patrzeć ua ludzi miejskich. 'Wielu idz" 
 
'też do oberży, przed którą się pyszni ten Turek z fajką. a wcwnątrL 

(,8t podobno taka wieIb. wielk
 bf'czka i na niej siedzi ,.A"ruh
t. 
l\Iaryna", którą w nogę całować mm,zą. Ale jej tatuś tego nie roLi. 
IJ ak zajedzie do Torunia, wstąpi tylko do k05cioła, by pod7.ię. k0 'Y ać 
Panu Bogu za szczęśliwą drogę i spieszy do domu na 'VmnIcę. 

 mamusilb smaży wtencz-as jajecznicę ze szpyrkami i stawia n
 
stół co uajlepszego ma: i też wino i miód, a tatuś bierze skrzypkL 
ti przygrywa, a wszyscy śpiewają: 
Rej, flisacza dziatwo, 
Hej, dalejże, dfllej - 
Płyń do Gdatiska tmtlcą, 
Po szumiącej fali. 


61
>>>
'Płyń ochoczo wiaro 
Z bukiem, dębem, sosnq 
1 Wiselką szarą. 
'Piosnkq plY1ł radosną. 
Z06ia anr się spo
trze
la, że 
łośno zaśpiewała,. al ją ktlJl 
aagadnął. P
trzy, a tu 8ł08tr
yczkn :- si
5trb E!żbicła, która zimą, 
gdy mamUSIa chora była, mimo śn
egu I mrozow, aż na Winnicę 
przychodzila i mam11Bię pielę
nowRła i obiad ugotowała i takich 

li
znlch polskich. 
iers
yk
w . i pobożnych - pieśni braciszków 
1 ZOSIę uczyła. DZiwIła su; sIostrzyezlm, co tu Zosia samo. robi 
a 
dy. się dowied
iałl!', że idzie do 
hore
 babci, obiecało. bab.jQ 
tlZJŚ :Jeszcze odwIedzlc, skoro swOJch bIednych i chorych na 
Mokrem zaopatrq. Tymcza'3em przeprowadziła Zosię między 
wozami p.rzez Rynek ku BydKQskiei Bramie. 
Nie była to jednak tak prosta dro
, jaką dziś mamy, prze. 
ehodząc z ulicy Różanej pod domami Piekar un Plac Bankowy _4 
oj nie. Trzeba brło od Rynku Staromipjskiel('o zboczyć w uli'"!Q 

w. Ducha na uIJcę Kopernika, by dojść do Byd
oskiej Bramy. 
Całe miMto oto.czały wówczas grube mury, jak dziś jP5zeze od 
atrony Wisły. Mury te przerywały bramy, jak - kls8ztonuł 
i baszty. jak - krzywa wieża - ale ona jedyna była krzywiJ 
i stanowi je'3zcze dziś osobliwość Torunia. Braml od strony lądu 
prowadziły pod wałem fortecznym i były właścjW1e tunelami. Tnklł 
była bramo. Clelmińska, brama prz,y Kaszownilm, brama Lubicka" 
ale najdłuższy tunel miała brama Bydgoska. Dalej otacza l miasto 
wysoki wał ziemi, potem głęboka fosa z wodą, przez którą pr()
' 
wadziły mostki i dopiero było się za miastem. Zosio. .:.Dała tę dro
ę, I 
bała się tylko trochę przejścia prLCZ bram
. Było tam ciemno 
i 
ucho. a 
dy w6z przejeżdżał, strasznie dudniło. Rada była, gdy 
tę bramę minęła i znów słoneczko zaświeciło. Przeszła mostek nad 
fosą j 
luzą, w kt6rej woda Bzumiat'1. 
Nie było tu jeezcze ani Placu B8nkowe
0. ani nowego most!! 
przez Wisłę, &.!li też Alei 700-lccio. i kwietników, tylko zarośla ną 
'Wale fortecznym i taka sobie zwyczajna ulica, przy której stały; 
tu i 6wdzie małe domki ,.murem pruskim" budowane. W razie 
wojny łatwo je zburzyć było można. . 
Pamiętajcie dzi
ci, to, co opowiadam, dzinło się za dawnycli 
czasów; dla was - bo.rdzo dawr.yrh czasów. 
ZOB
a była już trochę zmęczona. Słoneczko stało wysoko, było 
juz około południa.. gdy doszła do ogrodu botaniczne
o. Tam stalul 
ławeczka. Przysiadła, żeby odpocząć i J:ak Bobie myśl
ła o .tym, co 
Jej najst.ar8zy braciszek 
J?owi
dat a !en był bar.dzo P
b
Y.l mądry. 
i chodził do szkoły średmeJ. Wlęc bracIszek opowIadał JeJ, ze w trOI 
o
rod
ie rosną drzewa i krz
wy, spr!wadzon,: z. bardzo. d
lekic)i 
krajów zamorskich: AmerykI. AfrykI. Zasadził Je !-am 
ak1ś pnJ1j 
doktór, który już dawno. dawno. umarł. Ka
 Slę. tez W tylD 
oKI'odzie pochować i tam ma pommk. A 
en o
r
d zaPJ
ał w tesh- 
mencie gimnazjum, ażeby chłopcy tam SJę uczyli kochac przyrod" 


fJt 
pr 
sp 
!lk 
na 
a 


a 
tu 



 
T
 
ni 


w 


'dj 
CI 


o 
z' 
VI 


d 
:b 
c 
L 



 
I 


c 
l 


I 
ł 


.. 
62
>>>
fJliczny jes\ ten o
ród. Czasami w uiedzielę babcia z mamusią tu 
Przychodziły i wiele ludzi z miasta. 
A1e prawda - babciuchna może tam na nią czeka. Trzeba 
sP!
Zf6, to już. n!edaleko. Jeszcze pArę domów przy ulicy Byd
n- 
skleJ 1 potem JUZ ladek. Gorąco było, więc Zpsiolt zaraz zboczyłn 
na lewo i bic
a w deniu drzew wą
ką drośynq. Biew a , biep;łn - 
a tu -słv!;zy, że ktoś woła: 
_ Czerwony kapturku! C
rwony kapturku! czekaj, czelrnj! 
Zosia o
ląda się, ale nie widzi żadn
o człowieka. Przystanęła. 
ą, tu z znrvś1i wychodzi wilk. Zlękła l!Iię okropnie; ale wilk przysiadł 
na tylnych łapach i odzywa I;ię naprawdę ludzkim !..r1osem: 
_ Nie bój się kapturku, ja jestem Z8C7.arowanym królewiczeu\ 

 bajki i bardzo nicszc1'ęŚIiwy, że lud2'ie mnie się b')ją i ucieka ją. 
Tak b}9m chciał z kimś porozmawin6. Opowiedz mi, co się w TOTU
 
niu d'1.ieje, bo dawno tam już nie byłtm. 
Zosi żal się zrobiło tego 7.a-CZ8rowan
o królewicza-wilka i po. 
'\),riedzi.a!a: ' 
. _ Bardzo chętnie opowiem. o co mnie zapytasz, ale spic':izQ 
do chorej babci. więc chyba po drodze, gdy ze mną pójdzie
z, to d 

oś opowiem. 
I tak szii razem obok siebie.: wilk i czerwony kapturek. ZOSUL 

powiadała, 00 wiedziała, a wilk pytał i pytał. A 
dy się dowiedział; 
że babcia jest chora i samiuteńka mieszka w domku na kępie, po'. 
wiedział: 
_ Dzięk
ję ci, Kapturku, ale za. to, że mi tak ładnie opowia. 
dułaś, to ci też pow:em, czym twoją kochaną babCIę '!1leczysz.- 
Musisz jej sparzyć herbatę z różnych ziół i kwiatów. Cbodz. pokaż
 
ci te zioła. uzbieraj ich duŻy pęk. Gdy tę herbatQ babcia W'Y1ijo. 
będzie zaraz zdrowa i młoda. 
Po tych słowat'h wilk bic
ał w tę i ową stronę i pokazywał 
Zosi, które 
ioła i kwiaty miała v;bif'rM. J?otem wvmówił się, *
 
IDWli Cjię ukryć, bo źli ludzie nadchodzą i znikł między drzewamI. 
A to nie źli ludzie nadchodzili. tylko on 88m był złym kłam- 
cLUcheIIJ, bo wcale nie był zaczarowanym królewiczem - to była 
bajka. 
Pc.leciał szybko do babci, wica;llł
 że 68IDa jest w domu. Za... 
pukał: puk, puk, puk. Babcia leżała w łóżku i słabiutkim glosem 
p ytł1ła: 
- Kto tam' 
A on powiada: 
_ Babciuchno, otwórz, to ja, Czerwony Kapturek. Przynasz, 
ci od mamusi wiele dobrych rzeczy. 
_ Moje dziecko, ja wstać nie mogQ. Poci
nij jednak Mi 
sznurek przy klamce, to się drzwi otworzą - odpowiedziała babcia. 
Tak też wilk zrobił. 
Jednym susem doskoczył potem do łóżka i h i& a a p s - 
połknął całą babcię, zanim ta krzyknąć zdążyła. Następnie rozejrzał 
Bi
 w pokoju. Zobaczył na krześle kaft.nnik i c.zcpek. Ubrał si, 
w to i wlnzl do łóżka. udłljąc, że to on ja'3t babcił.. 


63
>>>
. . Tymczasem Zosi n narwała 'dmo, 'duZo ziół i ][wiatów, jaK jej 
WlJk kazał. '!!O 
rodze. koło llta
u, no; którym pływały łabędzie, 
pokruBzył.a. lm ;reszcze bułeczkę I pobIegła do domku babci. Tu 
patrzy - d
zwi na oścież otwarte, krzesła przewrócone. a w łóżku - 
ay to babcm' - cz.y taka to choroba, że jej ręce i twarz włosalli' 
arosły' - Przcl:itraszyła się okropnie. 
- Babciu, babciu kochana, czy to ty' Ja cię nie poznaję. 
,«::&emu ty masz takie auże uszy' 
A wilk odpowiada: 
o- Ażebym cię lepiej słyszaJa. 
_ Ale babciu, diaczego robisz takie wielkie oczy" 
o- Ażeb}ID cię lepiej widziała. 
o - Babciu, bahciuchno, boję się. Dlaozego masz tatką wielkQ 
hzię' 
- Ażebym cię całą połknęła! 
, I jak WYFkoczył z łóźka, całą Zosię od razu zdławił. Tylko 
koszyczek upadł i butelka z winem lIię rozbiła{ a wino rozlnło. 
Wilk prędko te wino z podło
i wylizał, a że było mocne, to mu 
mę od razu w 
ł()wie zakręciło. Upił .się poprostu i wlzał znów do 
łóżka i od razu usnął. 
A w brzuchu wilka było ciemno i gorąco. Babcia się tam pO" 
eila. Niewygodnie jej było i ciasno - a tu jeszcze ciaśniej 8i
 
1II'0biło, 
dy wilk też Zosię połknął. 
Nara-z usłyszała Zosia jakiś Kłos, 3akgdyby ktoś ją pytał. 
Zd7.iwiona pomyślała: 00 to'l kto to pyta, Po chwili Zosia poznał" 
głos babci i zapytała: 
_ Babciu, to MIS pewnie ten "wilk-królewicz" połknął, eo 
(J 
'W lasku spotkałam i co teraz dalej będzie' 
_ Moje dziecko, tego ja też uie wiem. Zmówimy paciorek" 
moze Bozia dopomoże. 
I babcia :1 Zosia, ufając, że 
iś ratunek nadejdzie, mówiły. 
Zdrowaśki. 
Tymczasem było to już pod wiec7.oÓr. Ludzie w mieście skoń.. 
czyli pracę, a że dzień był upalny, wyszli za miasto na przechadzkę, 
by t'J8czerpnąć świeżego powietrza Pan dQktór też lubił dalek!8 
apacery i zaszedł aż do domku babci, którą bardzo lubił i częst\.ł 
odwiedzał. Słyszy jakieś 
ośne chrapanie. 
_ Co ta. babcia robi' - myśli IIObie. . 
Dochodzi. widzi drzwi otwarte, nieład, a w łóżku wilk 
i w oałym domu winem pachnie. Od razu domyślił lIi
 ,,!szy:stkie
.'). 
Wilk śpi, jak zarżnięty, bo jest pijany, ani słyszy, &.lU me me CZUJe. 
Brzuch ma olbrzymi (bo tnm przecież dwie osoby 5ą). 
_ Czy jeszrze żywe' - myśl
 pa
 doktór. . 
Przykłada ucho i słyszy trzy blJ800 serca. (WIlka, baboi 
łZosil. 
_ 
yj
 Jeszcze! To prędko!... 
A że pan doktór był operatorf'In J mil!łł iD8t'rumenty DWI!- 
przy &obie i to Jl&wct wygotowane. Wj
 pr
o -- ryc - p
 


64 


..
>>>
lo ,. 
wilkowi brzuch od 
ardła i też zaraz zobaczył czerwony kapturek 
Zosi i wycią
nął najpierw dziewczynkę. 
Zosia UI.\\Tołała: 
- Dziękuję panu doktorowi! Ale mech pan doktór pręciutko 
mei pcmoże, bo babcia tam pewnie zemdlała, bo już nic ,nie 
mówi. 
Więc pan doktór zrobił jeszcze większą dziurę i ostrożnie 
wyciągnął babcię i ułożył na kanapie i kazał Zosi babcię dobrze 
przykryć, by się nie złłziębiłJl, 
dyż taka byla spocona. 
-- A teraz Zosiu idź pr
dko i przynieś z podwi'rza kamieni. 
Musimy mu ten brzuch cZY.JIlś wypt'łnić i zaszyć. Tylko i
ły nie 
mam przy sobie. 
A babcia się tymczasem obudziła i zpod pierzyny zawołała
 
- Panie doktorze, na stolIku przyoknie w Iwszyczku jest 
duia. i
łn-cerówka i bawełna, bo właśnie dla wnuków 
porządzałam 
iikarp
ty. 
Gdy Zosia kamieni naznosiła, wpakowali je wilkowi do 
brzucha i pan d Jktór brzuch mocno zast'.ył. 
- Teraz - mówił pan doktór - 'ł'ewnie się wnet obudzi, 
ten pask.1dnik. Musimy się pochować, bo gotów jeszcze naa 
w8zys::k i ch troje poźreć, zamiast p,-Xlziękować. że I{O tak pięknIe 
zreperowałem. Babcia niech wdanie na kałJ.apie pod kołdrami. 
Zosia ty idź do kuchni i zamknij drzwi, a ja tu sumę za Bznr" 
żeby mnie nie widział. Szkoda. że nie zabrałem strzelby, ale, I{dyby 
było JJotrzeba, pchnę f{O nożtlll. 
I...edwie się tak ukryli, to też już wilk zaczął się b:-ęcić i stękać. 
- Uf, jak mnie głowa boli. '1.'0 pewnie od te
o w
na. Ale 
dobre by!o. Uf, jak mi w brzuchu ciężko. Ale prRwda. t-Rm m:lo, 
babcię, choć ('huda byla, a:1e za to ZO!,iin, to h"t 
nłCłf'Zny 
kąsek... hm, bm. Pić, pić, pić mi SIę chce... Trzeba 
ść do Wisły, 
jest niedalek
, potem mOf{ę wrócić i dalej spać w babci miękkim 
łóżku. 
WYńramolił się oc.i
żale i poodapał ku Wiblt. .\ pan doktór 
i Zosia poszE za nim, żeby widzieć, 00 dalej będzie. 
Słyszeli, jak mu kamienie w brzuchu Krechołały. Wilk doszedł 
do V/is!y. W tym miej&cu był wysoki brz(g. MU=iiał się mocno 
na
hylić, żeby wedy dosięKnąe. Pił chciwie i ooruz więcej się PoJ- 
thylał. Pewnie chciał całą f{łowę zalJ.urzyć, bo go od wina bolała - 
Ił. tu kamienie w brzuchu s:ę też przesunęły ku J(lcwie. Stracił 
równowagę i plumś - przewrócił koziołka i wpadł do wody. 
Był przecież ciężki z tymi kamieniami w brzuchu i pływa
 
nie umiał, więc od razu się utopił. , 
. Pan doktór i Zosia widzieli to i aż krzyknęli z radości. P..)- 

lef{li do domu do babci, by powiedzieć, co się stało. A tu babcin. 
Już wstała, ładnie się ubrała i mówiła: 
- Jestem zdrowa. Ta parvw&. kąpiel w brzuchu wilka, byla 
doskonałą kuracją. Zosiu, pomóż mi slJrzątnąć i kawę sparzyf. 
łd:usimy nas
go zb8wc
 czymś ugvścif,\ 


. 

 


65
>>>
T 


..

.

 
'" 
Wtem nadeszła te:! już m8mu
:a Zosi z ehłoJ,Clt11li i W!lZV'3"V 
okrop
.e się .:;.eszyłi, że babcia zdrc,wa i że utopił się ten osiatni 
toruń3K: \\ iJk, 
Wt 
1Ił pq l nn łp tai jYii IaQ'
"O;\1 7. si B flkł"PMn"I; i 8iL'IIhJl 
ial'L:lll. 
'-: Zamierz..=t!i właśnie zas
ąść d: kawy, kiedy zdała u.słYlSzdi 
iplew: 


Wislo moja, Wi9łQ stara. 
S1cqd tak S7nutno pl'tlnlel;
' 
Skqd tej wody tł.J.tbierałaś' 
Mow, nim w mvrzu zf}tniesz. 


ZO£'ia po::1skoczyła radośnie. 
- 1'0 tata

a 
ł.)s! 
Pcbif:J{ła 1t\1 Wiśle i rzec
vwi
cie tratwa, którą tatuś jej 
.pławtał do Gde.Dska, dopływał'i wlnślre do Torunia. 
Usłyueh fl
8acy wołanie Z')8i. JK1d,-.łvnęl
 do brze
 i tat.l
 
wyskocłył nu ląd. Uściskał c6r
'Zk
) a gdy Stę dowitdział, że 
u 
",łaśme przed 
odziną utonął ten 08t.8tni ll!cJ(ooziwy wilk toruń
Ki. 
poprosił kołełC6w. by mu pomogli wydoby
 go. Z jego skóry będzl0 
Bliał nu zimę ciepły kożuch. 
Potem DOszli \\15ZYSCY i teł k')ledzy tatu'Jia do domku babci, 
która wszystki£h 
ściła dobl'fł k'łwą. Zosia rousiała jeszcze ra. 
dokładn;e wszYfltkie swoje prq
ody opowiedzieć. 
P.zyznała się też mamuai i Jl%tprosHa. że dwa razI z drod 
zboczyła i wstępowała do ko!;ciołów św. Jakuba i św. Jan&, alG 
mamus:a się o to wcale nie 
niewaia, bo pewnie wła:śnie pacioreK: 
Zosi sprawił, że babciunia wyzdr:),,"iała 1 tatuś przyj
hał 
 paB 
doktór wyratował babci
 i Z09i
 l[ bn:ucha wilka. Przeciwnie - 
wszyscy postanQwili nazajutrz pójść do trzeciej najwięks7.d 
z świąty
 torufiskich, kościoła PaD.J1Y Marii. by tam Panu Bo
1I 
podzięk'_'wa
 za wszystko. 
Pan doktór zaś napisał do ..Gazety Toruńskiej", że utopij 
się ostatni wilk w Toruniu i że ootąd już wS7ystk:e dzieci mo
. 
bezpiecznie chodzić do lasku, z którello tym('zasem pow
tał n
" 
prześliczny park w którym zimą uzywacie saneczkowania, a latm 
Bię tak IJwcbodnie bawicie, używając słońca: puwietrza i zapachu 
drzew iltlastych. 


Nazbierałam 'Wody 8me; 
N a karpackich górach 
1, 'Ił4 Rusi ...kochane,. 
Tam w Krakusa murach. 
( l g'ltacy Dan,ielewski) 


J 
j 
, 


Plakiem 'l"tZee mlodoAt! czlo...nek pneleci, 
Prra cUcia idaM 0f'CIC&ne. 


(łł'Mc:M'. PoJ).. . 


66
>>>
. . 
SMIERC BOHATERA 


0p0włedz1ał allOC2'8Y iw1adek. 
Pytacie, czy znałem Murawiewa... I jak jeszczel Pneciez ty
 
razy musiałem spotykać się z l1im na ulicach Wilna i tyle ra
 
II innymi składałem ma życzenia w dni galowe. 
Wtedy na jego sali recepcyjnE'j ustawiały się w wielki zyg7..a.k 
deputacje wszystkich stanów: naHtmprzód wojskowość, p.Jtt':lD 
duchowieństwo, potem ..dworiaDlt-" czyli szlachta, nal'itępnie 
m
es'!cZftń6tWO) ze swą "gołoWfł", B wr
szcie "krestianie" czyli 
ehłopstwo. 
. Kiedy się Murawiew zjawja.
 zasiany orderami i otoczony 
całą cze
edą generałów, przechodził od pierwszej deput&cjl aż do 
ostatniej, przyjmował życzenia, a tu i owdzie dorzucał jakio słnwo 
czy to grozby, czy zachęty do "wiernopoddaństwa". 
Dyl to tęgi, barczysty mężczyz.QU z jakimś dzikiem i ponurem 
oblicze'D, któr
 w całym swoim układzie pr
YJ-lominało mimowoli 
ogromnego bu
doga. Głowę nosił pochyloną i oczy jakby wbite 
IW ziemię; bał 

 niby ludziom w OC:LY patueć, a tymczasem strzelał 
,wzroJUem zpodełba. Trzeba zaś mu to przyznać, że i wzrok i wę
b 
miał prawdziwie psi: odruzu zwietrzył, gdzie było co do POSZCZUC':3 
,i zaraz po
nał, kto się nadaje na je1[o narzędzie. 
Na paradach wojskowych lub swy.h audien!jach wyglądał 
wśród tiwej sw; ty jak jaki bożek indyjski, przed ktor) m wszystko 
drżało i wszYbtko się płoszyło. I rzeczywiście łllł to straszliwy 
człowi
k, który słuszniE: w dziejach nosi. nazwę "wu
'3zatiela". 
Oto opowit\IIl przykład te
o. 
Już 2lukgo 1863 r. Ludwik Narbutt "poszedł w lasy" - jak 
odtąd mawutn(,i. atoli już na sa.mym początku ciężki spotkał IP 
zawód. Na 1!Illówionym stanowlsku lOidłu stanąć trzystu ochotni- 
ków, a stunęłlJ - siedmiu. Ale Ns.rbu:tt ni.
dy nie tracił glo-wy. 
ni odwagi i uIn-y w dobrą sprawę, a p
tr
otyul1 swoich Litwinów. 
w osiem strzeJb rozpoczął walkę z Moskwą- 
Co to był za niezrównany c
ł()wi
1 Jakby stworzony na 
takiego partyzanta. Co chwila zjaw.ał się 
zieindziej. Tu napndal 
na śpiących M(iskali, tam zabI'".:lł im trał:8port amunicji lub żyw- 
noś
i; to znów zJawia. się w biały dzień w jakiej wiooce i op;!usu 
Inanifest pow
tańczy, lub r
krntuje sobie ochotnika. Wszęd'!ie 
był, tylko nia tam, gdzie go Moskale szukali, a ty
zasem wo
y' 
Za wozami wiozły do Wilna lub c.kdicZI1vch miasteezek moskiew- 
6kich żołnierzy pole
łych lub rannych o.d kul Narhutta. 
Co dziwnego zatem, ie imię jego' budziło wśród na,zycli 
entuzjazm, a" w
ród :Moskali wśmekłośćl 
. Kto nie znał Narbutta, wyobrażał go eob:e juko ogromnc'tf} 
1 barczystego --!!:.



 y
 8_ tY

bem 
D ,,Ludwiś" .-- jakeśmy: 


- 


69:
>>>
go w szkołur.h"!Ulzy",.nli ..:....był to drol.ny i milutki blondynel:. 
o niezmierme pJCill1
n.iącym wejrzeniu i Jłlljsłvdszy w obcowanin 
z ludźmi. AlB w tym niepokaźnym cielt" mioszkał duch prz(\dRi

 
hiorczy i nieu:,;tr1t:;;;wny. Zgromadził hył jllkich trzystu koło Riebic. 
kicdy prz(z zrlradę chł.opa osaczyło p;o wojsko rosyjskie. Bił siQ 
do upadłego i zJ.(inął wraz z dwumu,toma innymi, re'3ztapotrafiła 
tlcicc. Bożo dlO
i! Co za. stras
ny żal T.as na tę wieść o
arnflł! 
Wszyscy uznoili że stracili w nim 
ajtężfjz{'go wodza... .Ta dowic- 
dziułem się o tym jeszcze tego samq:
o dnia., a - pami
tam j:lk 
dzisiaj - było to 13 kwietnia l&3 r. i tl'g'o samego dnia, ('n 


- 


Skład rowerow, maszyn do szycia 
I wirówek do mleka 
Właiiciciel M. PYSlORA 
!llIdTRZ 
L USARHKO. MECHANICZNY 
T o ruń, u I. S z c z y t n a n r 8 


poleca po cenach najlliższycb rower" org. marki Hauz., Luks, Ot- 
tello I Inne. maszyny (10 sz)'cia oraz w rów'!;ł do mleka org. 
"Alfo -Luval". "Diabolo" Juk I Inne labry Kat)'. 
\-VHzelkle części zapasowe w w elklm w)'borze stale na składzie. 
Warsztat me[hani
zny spe[jalnoU fachowa naorawa wiróweK i maszyn 
o szytia. 


.Narbutt zp;iLął, umarł także ks. arcybiskup Żyliński i 1)101'U'1 
f:trzem w wilcńE1ki kOHciół św. R&fnła. 
Otóż na 
ilkanai;cie dni przedtem wpada oddział powstańcq 
jednej niedzieli do Żołudek, w powiecie lidzkim. Probcszcza nw 
było właśnie w tej chwili, tylko wikary, ksiądz Iszoro, syn oby
 
watel'3ki z 'Wileńskiego. Jemu tedy kazali przeczytać ludow! 
z ambuny mao:fest powstańczy. Sk(,ro przf'czytuł, powiadają nHl 
po IIfihcżeństw!e: 
-- 'teraz, k8ięl
, uciekaj z nami w lasy, bo tu już nie masz 
wi
'ej co robić! 
W:kary się namYHlał, co począt';. 
- Przecież ksiądz - mówią jemu - nie będziesz tutaj 
cz('kal, aż przyjdą Moskale i zakują cię w kajdr..ny. Uciekaj, PÓkI 
jeszcze masz czas, a :Moskale niech potem szukają wiatru w polu. 
- A pa.rafia 7 
- \V sZRk ks. proboszcz dzisiaj wr(J.ca, & nahożeństwo jui 
odprawione. 
Wikary l'-ie rozmyślił i poszedł kapelanić powstańcom. 
Tymczal"cm wieść gruchnęła zaraz o tym, co zaszło. Ksiądz 
proboszcz wróci!, ale na to tylko. by w brakn wikarego być nU 4 
tychmiast porwanym przez :Moskali i osadzonym w wi
zicniu. 


68
>>>
, SKoro' się-otyrn- aowie{{ziid- Ksią'iIz-Yszoro, po wIada -D 
iNarbutta: 
--... .MUl3zę wracaćf 
.- A to czymu' _ ,- 
_ Niewinny proboszcz cierpi za mnie, a: J8! na: to ni
dy 8i
 
. nie zgodzę. 
- Hal - rzecze Narbutt - w tym wypadku, cllOĆ mi 
księdza strasznie żal, alo nie mOKę go 7.atrzymywać, bo przyznam 
się, że jabym t.ak samo uczynił. . 
, Jedzie t01y ksiądz lszoro do Wilna i oddaje się w ręc
 
władzy, opowmdając, jak się cała rzecz miała i żądając, by wy- 
puszczono niew
nne
o proboszcza. . 
- A bardzo dobrze, że ki3:.ądz przybywa - powiadaj
 mu 
Moskale z irolii
 - bo nam tu wła
mie księdza było potrzeba. 
Vlypusz..:
zają proboszcza na wolność, a księdza Iszorę biorą 
do śledztwa. . 
Byl wtedy gubernatorem wileńskim jeszcze Nazimow, czło- 
wiek uczci wy, ale chcący przecież spełnić swój obowiązek. Po 
przepruwadzen:.u śledztwa i po wszystkidl formalnościach, pod- 
pisał wyrok, sk.lzujący ksi
dza Iszorę na trzy lata wygnania dQ 
Symbirska. 
Tymczas,:,m co się dzieje' Zanim wykonano wyrok, zjeżdża . 
.M:nrawitw w micjsce Nazimowa, a z nim cala czerooa służalców, 
przezeń wytreóGwanych. KażDa dyknsteria miała mieć odtąd swe
u 
szpiega z pośród tego czcigodneg-o grona, którego zadaniem było 
:wślizgiwać się i tropić i chwytać. Byli to już z samych nazwisk 
sławni, jak: Czartow, Czertkow, Durnowo, Chitrowo, Pnłtow 
i Buczyłow. . 
Mt.rawiew dowiaduje się o 'Wyroku na: księdza Iszorę, kasuj
 
go i poopisuje wyrok śmierci. 
Było to j
koś wieczorem dziewiątego maja. Byłem przy- 
padkiem u księdzu Niemekszy. który był dziekanem miasta Wiln:ł., 
i rozmawiamy w najlepsze, kiedy wchodzi żandarm i wręcza 
księdzu NielIlf-kszy papier jakiś od guberaatora. Dziekan czyta 
i widzę, jak w oczach moich blednie coraz bardziej; a wrcszcie 
vowiada do mnie tylko tyle: 
- Wyrok śmierci. 
_ Na ku
óż' - spytałem. 
- Sekret. 
. Ciarki 
 mnie przeszły. łuz i ks. NremeJiaza i Ja oyliśmy 
.iak P?":arze?
; ro
owa nam. su
 nie cpciała kleić; więc pożegna- 
łem SIę l Z roz
y':.m dom..YJiłam1 'W głowIe poszedlem do domu. Ani 
rusz SIę domysl
. ' . , . ' 
. Trzeba l:
Ś państ
 :wiedzioo, 'że rodzice Jisiędz
 Iszory, do- 
wled
laws
y 1S1
 o tYn:ł' IZ srn skazany na trzyl
tme wygnanie. 
przYJec
a!i bylI, by SIę Z mm pożegnać, gdyż spod7:iewano się 
lada dZlen tego smutnego wyjazdu.' 
.. *. 
 


69
>>>
Nazajutrz rano około piątej god7.iny, idzie Ksiq{1z NiemcK8
 
60 poduminikań
kie
o 
m"chu. gdL!e było więzienie i '?:8 okaza- 
niem w('zoraj81.(
o dokumentu od p;cneral-I{uoornat.ora, szyldwłi('h 
wpuszcw go do kaźni księdza Iezor'y. ' 
Pcśrodk1: 
eli więziennej stał na 
redku sam
W8r, obok ni' 
pryczy sied"jllł zgarbiony i w cję7.kim smutku pop;rążony ksią,lz 
prou.8zcZ 8.vrw
d, staruszek 70-1etni, skłlzdny również na tny 
lata do Symbirska; a z drup;iej pryczy zrywa się młodziutki ksiądz 
Iszoro i p{ldb
l'p;8 ku wchudząLcmu księdzu N ,erueks:ty. 

 był 'trzylepką i bardzo !!erdeczny, rzuca się na 8ZY}
 
księdza Niemekszy i mówi, pieszeząc się nioomal: 
- Księże. prałacie! pociesz księdLa prlJboszcza Syrwida, bo 
ftrasznie nl1fl.c:ka. Co ja tu nie wypn.wiam, by p;o rozweselić i me 
daje się poci("l:5z}'ć. 
Dziekan ż8chw}ł się miruowo!i, bo 1!0 n8 to wSioytitko zdjt,;la 
boleŚĆ {\irrutr:aa i nadrabiając IDWą. rzecze: 
- Mój kochanyl zostaw ty ksh:d7.8 Syrwida, a myśl raczej 
o sobie. 
- He! - zawołał fip;larni6 !szoro - wielka talU rzecz wy.. 
gnanie! Gdyty t:. jeszcze na jakich lat Jwadzi
ścia do "kutIJrgi", 
to rozumiem; alE: terad Nic soLie z tC#(\J ni
 robiQ. Żal rui tylko. 
że starz-J rodZ':ct tak się tym martwią, a zwłuszcza hiedne mat.e
y- 
sko mi;je. 
- Ej, ej. nie żartuj - r
e dzi
kan - tylko na śmierć 
si
 gotu:. 
- Jak tłJ ksiądz prałat rozumie' - pyta. Iszoro, powa.żnie. 
jąc i badl1wczo patrzqc w twarz d7iekana.. 
K.:.uJ,dz Niemeksza wziął go za OblC l'
ce i zdolływ.ająo się fiS 
tyle cI
pła, Ue lliógł wydobyć z gwałtownie:: tiukąc
go liię serca, 
wyszeptał poł)adłymi i drżqcymi ust y: 
- Nowi f{ubernator skMował da.wny wyrok Nazimow8, 
jesteś na 
mlere skazany. 
Ksiądz Iszv-ro w pierwszej chwili dr
ął. jakby obok niE'J.."O 
piorun edenył... króciuchno pomyślał, a poteIIlt spojrzawsi y 
w niebo dorzucił: 
- Panie Jezu! bądź wola twoja!... A jak mam wn
t Po- 
wieszenie czy rOł..Strze]aniet 
- Nie wi{-m nic, tylko to wiem, że mam cię zaraz wyspo. 
Wiadlló' 
- Wi
 to dzisiaj mam umiera6f 
- Dl1Slai i to wcale nieza.dh:JtJ. 
- To w'nystko dobrze," ale dajcież mi chwilkę czasu na 
przygokJwanie się. To przee-ie
 nie żarty. . . 
- Nie ma ani chwili do stoacchla, aaraz po CIebIe przy- 
chodzą. . . 
- A wi
 wechźe i tak 
ę - odparł ksiądz Isz.oro, - 
,W imię Bożeł .' . 
";0
>>>
Pt'dczas. kiedy sędziwy i zmartwiały Jtsiądz Syrwid wy.. 
proetowbł Sl
 i szeroko otwarł UCZ). jak c1lvwiek, co z twacde
 
snu zbudzony, przypatruje si
 czyn1Uś nia.luanemu i sam sobie nio 
wierzy, czy te we śnie, czy IIA juw!e; - ksiądz dziekan usiadł 
na pryczy ksi
dzil !szoro, a teiJże ukl4kt u j

o kola::! z naj
l
bszą 
pok..)rą i s!n.}). Ęniem. Rozpoczęła si9 rz
wna a uroczysta .- 
ostatnia sp:.tw:eJź. 
I ksiąrl
 Syrwid nie mó
ł zmeM wiJ{)kll tej sceny. Dźwi
ął 
się, pud! na kLla&a i wsparłszy silJ lokc:alIli l\ pryczę, ukrył w dło- 
niach i twarz i CI:: 
orące łzy, co jedna pa drugiej staczaly si
 po 
niej wielkimi uerlami. 
T)mcz&.dl'm na korytarzach w!ęzienny
h rozlc
ł si
 od
los 
miarcwych c.. ciężkich kroków wmaszer(.)wującego wojska, potem 
jedua i drga kumcnda dowód,y, łoskot sJ,Hlszczocych do zie({\j 
karabinów i - uchylily 8i
 drzwi kaźni. W drzwiach stanął 
ogromny żnnc.arm. - 
_ .,Wa:1l.
 wysokoprepo..." - po
zął mówi6, a razem 
aln- 
łując, rękę podniósł do czołli, kiec! ujrzał tę dziwną spvwieiź. 
Nie dokończył sIewa, cofnął sję 1 drzwi ci('ho przymknąl za sobą. 
Pc. kilkll minutach znowu. ta sama JIl:lowa za..rzała do kaźll
, 
Jakby w niemy ten sposób na
lil! chcmla du p..spie
hu. 
Whi;nie na .wieży kościelnel ZWOIIlR i prz
ilU(le wybij!\! 
ze
ar p:\..dzm
 prostą, kiedy nad 
łł.b-.)ko pochyloną 
łową klęczł.- 
ceK" kapłana 7J!kreślił prałat znak krzyża ŚWi4iitegO, wraz ze słu. 
wami sakrameYl1:ł11ncI[0 roZKrzeszenia.. 
Go
ący pOOł.łunek spoczął WT.
t na tej samej ręce, co krzyi 
ów św:
ty Lakreślała; potem odmówiono wspólnie króciuchną 
modlitwę. jakc 5skramentalnft pokutę, a potem - obaj kaplani 
rzucili Sl
 svbie wzajemnie w objęcia, po kilkakr06 ściskając siO 
i całując. 
_ Będ.ol:ies
 w niebie 8zczęśl:wy. Pamiętaj tam o mnie - 
łkając, wyszl\X!hał prałat. 
_ Będę.. b
ę... pa 
 ał - powtarzał. serdecznie ściskając, 
ksiądz !szor,). _ Ale ksi prałat odprowadzi mnie na mieJ!ree 
cgzeku-cji' 
_ Odprowadzę; tylko teraz S('ptawiam ci
 na chwilę sam na 
Bam z Bogiem. Z nim teraz rozmawiaj, a kiedy trzeba będZIe, to 
i ja się zjaviię 
. Już w pro,u był prałat, kiedy go jeszcze chwycił za rękO 
kslądz bzoro. 
- A!e si, przecież zObaC7..f i pożegnam z rodzicami' 
_ N 18 Wlem, czy pozwolą. 

 
o, n
 kBi
że prałacie! Z8k
e si
 tei tam koło te't'" 
A f'Kla
me 

}W patrząc w oo"y b. Niemekszy, dodał: 
- POW1f
dzclez Dl1, 
zstnełRnie YI.y powieszenie' 
&rdzo IDU. o to cbodzi.ł
 
 był ZBwołar..ym mvśEwym. 
Ze .łow
 pra
at: ,,
Ie Wtem. ale .daj się na wol, Dożll", 
pl'qJllkatłx al' dn.wa kaźni,. . łatałBym wypadkiem tak si, -zda- 
71-
>>>
rzyło, że spieszący do KUbcrnatorn ksiądz Niemeksza, w sam(j 
bramie
machu społkał rodziców księdza Iszory. Staruszkowie 
llicśli ukoc,hanemu synowi obok lez, żalów i lIścisków, także i pie- 
ni1ldze i zapasy na daleką dro

 do I::;ymbirska. 
- KSIęże dobrodzieju - pyta pani lswro nader uprztj. 
mi.. - czy t.eż nie wic ksiądz dobrodziej, kiedy nasz syn wyjcżdż'.1 r 
- Dził;iaj - odparł spiesznic k::3jądz Niemeksza, hamuiąc, 
,jak mów. wzruszenie i starając się (..dejść. . 
- DzisiaH! - wyjęknęli I)bnje ataruszkowie, a napół idljo 
Z ksi
-dzł:m N;emekszą, napół 
u zatrzymujllc J dodał pan !sZON: 
- Proszę mi też wybaczyć, że ośmielam się zapytać, ko
'.) 
to dzisiaj ma;ją tracić, bo na ł...ukIszkach stn,wiają jakiś pal czy 
szubienicę! 
- Kto to wie, moi pań6two bskawi... Moje u3zanowanie - 
rzekł prędko. skłonił się i co tch,! odchodził, by uniknąć bolesnego 
badania. 
- W tej samej chwili z korytarzów '\\ ięziennych rozlcl{ł 8;{,I 
odKlos bębnów. a państwo Iszoro drKn
li. jakby w zlowro
iem 

akieIDś prze;!zuciu, bo znalI ten strłU!zny ,
marsz śmiertelny
', 
.który 
awsz
 towarzyszył skazańe'w. 
I ksiądz Niemeksza oprzytonuuał. Przypomina sobie swój 
ciężki obowiązek, a tu oni 
otowi Cidt'jśl' bez nie
o. Zawmca co 
prędzej kroki nupowrót ku więzIeniu, łI. w tYlD - z bramy W!ę- 
ziennej wśród huku bębnów i żall'bnej rnuz)"ki trąbek wojbkowych 
;wysuwają s
ę pierwsze szerGKi moskiewskich żołdaków z ostro 
nabitą bronią i błyszczącymi ba#!,netami. 
Państwo Iszorowie usunęli SIę na bok, a jeżeli ciekawi byli 
dowiedzieć łię, kogo ten smutny los spotyka, to razem p
wien n
c- 
pokój i szcZt:re w1półczucie malowału się na icb łagodnych 
obliczach. 
W jednostajnym tempie .szereg wyłania się po sZ{!re
ll. 
A kiedyż tam - myślą sobie - kuniec tymu wojsku i kiedy 
wreszcie ujrLą skazańca! 
. 
t;
ię
zy tłumami żo
dactwa .mgł:ęło coś czarnego... Patrz4 
uwazmeJ... l nagle rozleJ(ł SH
 rozdzJeraJąe.y krzyk kobiecy. 
- JezutJ, .Maria! Dziecko moje! 
To biedna pani Iszoro paJIa bez zmysłów na widok syna, 
prowadwne
o na śmierć. 
Mąż rzuca się, by ratować żon Q, a tu mu się serce i dU8
B 
wydziera za dzieckiem, które
o już nie ma na ziemi zobaczyć. 
- Panie póruczniku! - woła na obok z dobytym pała.szE'm 
ma3zerująceg-o oficera, blady, jak ściana, pan Iszoro, klęc:tą
 na 
.ziemi i żonę omdlałą trzymając nf!. rękach - panie porucz-nik
! 
- "N ie lziv," - mruknął oficer, (jbejrzawszy SIę na nie
.
 
i maszerując dalej, a zwarte szereKi szynel0w nie dały synowi' 
IJpostrzedz rodziców, bo przeraźliwy huk Lębnów, wrzask trąb 
j łoskot miarowc
o marszu wojska zJ(łuszył jęk mdlejącej matki. 
I lepiej woże... bo straszna boleść takiego pożegnania byłab)'J. 


'12
>>>
. 
moze zamąciłll spokój tej ślicznej du
zy, krora pocI. wpływem mi- 
łości Bo
a i heroicznei zwdy 
 je
o najświęt8zą' olą, wy
lądał
 
teraz jak cZyóte i żadnym }Jl)wiewem wiatru ni£zmarszc1.oł
9 
zwierciadło jeziora, w którym się t)"lko niebo prze
lądało. 


. 


Pochód zmierzał ku ł
uki
zkom, R z każdą chwilą rosły 
tłumy ciekawych. 'Wszystko bi£p.-ło, tłoczyło się i pytało, kogo t.o 
prowadLą. I ja wybie
łl'm. 
Zrazu niE: widziałem nic, jak tylko tłumy i 
dzienie
dz:o 
pOGad ich wowami świecące h:1
nety; ale, ż
 wszystko to sz
o 
'!1 3 prz
ciw mn
e, stanąh'm z b'Jku na schodach jednp
o domu 
l patrzę. 
Dojrzałem 
o... \Vśród ściśni
tych szere
ów woj:;ka szedl 
koch:m)" IDIj] Iszoro obok księ1w 
T:em
kszy. Niktby nie z
a1ł, 
kto ko
o na smiE'rć odprowadza. Ksiądz Niemeksza szedł blady 
jak trup, a Ksiądz Iszoro - tal{. jak on to zawsz(' l)ył we:;ół. 
.1\ pll
k!lY i W} 
mnkły blondyn - szedł tak swobodnie i wesoło. 
jakby na przechadzkę... Doprawdy, nie można było oczu odprwdó 
od niego, i widać było, jak wiszysey Lyli zachwyceni tym widokiem. 
.To też, g-dzieś spojrzał, widziałeś, łzy w oczach i słyszałe8 j«:!d 
Jniędzv bliżej stojącymi. 
Spostrzc
l mnie i wesoło dwakroć mi się czapką ukłon:ł, 
a dalej - nic już widzieć nie mo
ł('m, bo choć raz po raz ocierałem 
oczy. wciąż mi je łzy zapełniały. Podążyłem na ł.Jukiszki... 
Pośrodku placu stał straszuy ów 8łup... Bo
u dzi
kil - po- 
myślałpm - a więc przecież nie ta haniebna szubienica... 
\Vkoło wielkim kwadrah-m stanęły wycilblYJ1ięte szere
i 
.wojska. za nimi tłumy ludu... 
Kiedy ksiądz Iszoro stanął obok słupa odczytano mu pośród 
grobowej ciszy wyrok śmierci, skazujący 
o na rozstrzelanie. 
_ Bo
 dzi
ki! - rz{'kł śmiał0 - fi wam przebaczam z całeg-o 
f!erca. 
Padł jeszcze rat na kolana, pomodlił się jeszrze pr
ez jakie 
trzy lub cztcry "Zdrowaś Maria", a ucałowawszy krucyfiks z rąk 
księdza Niemp.k.szy i wziąwszy !MI li.iQJ;{o bło
osławieństwo, prze-- 

e
nRł się, potem z uśmiechem lud cały ręką pożf'
nał, a połf'm 
'Zawołał 
łoś11o na obok stojących oprawców: 
_ \V imię Boże! .Jestem 
otówL. 
Naty-chmir.st jęto wdziewać nań śmiertelną koszulę. Mia!a 
ona w miejscu kołnierza kaptur 
lęboko n& twarz spadający z da. 
łntkiem jakby jakiejś klapy, co zamiast przewiązki miała zasłaniać 
oczy; r
kawy zaś tej koszuli miały po ki!ka mptrów dłu
ości, bo 
służyły do te
o, by nimi ofiarę przywiązać do pala. 
Oprawcy, czy głowy potracili, czy pierwszy raz mif'li do ezy- 
ni{'nia, w8unęli mu całe t.e olbrzymie r
kawy na ręce i nie wi{'- 
'd/leli, co dn1p
 robić. \Vtenczas RRm ks:ą-dz TfiZOl'O 8Cią
llął sobie 
rękawy, włożył pot£'m ręce w 7Irobiuno na to około łokcia otwor1 
i kazał się rękawnmi do pala pn..ywiQZ.'I.c. 


73
>>>
I 


. 
. Słr!19znV t
, Ey! 
o,m.ent, JPrąy 
w fataIny kapł;nr BpUI!
Or.o 
na OC2:Y! Dech 8!t W JnerslRcb Zdl)lerłlł..
 . , '. 
W teł chwili wystąpił oJdzjał p:echoty i ustawiwszy się na
 
przeciw kflędZ1t Iszory, 
otow!łł p.ię Jo strzału. 
. . I ja i wielu inu
ch ze. m!lą, nie chcąc patrzeć na tę prz&o 
razaJąc4 f!C

ę. 
lękhśmy l w rzewnej Dludlitwie pol
cali
my 
BoA"U Zbawlclclowl tę wybraną dus
 00 teraz staną6 miała przed 
Jego są:lem. 
Wtem r
zl('
a się donośna kc.meuda i huk dziesięciu kara.; 
bin6w vbwieacił baIJ1. że w t
j ci1w:li ni\!zawvdnie bramy niebio9 
rozVłar!", się ']Ja bt'żel(o słu,:ti... 
- Pie:Ni'S7.& onara - kto
 oboJE mnie wyjęknął. 
Obejrz8ł
m &ię. To stary jaJdś J.itwin Oc
erał łzy. spadająre 
mu jak Kr
ch na s14Illiasty wąs iiwv i I'hZ je8zcze obzierał się &11\ 
okropcy pal. od które
o odwiq,zYWltDO właśme zabitego męczenni.. 
ka za ojcv.ystą Fpraw
. 
Ja się m
 ll1o
em temu przypatrywać i co tchu odwróciłem 
oczy; za to p.)dniosłem je w niebo. iakbym się spodziewał. że ta.:n 
wbacZQ moj8J(o Iszorę. ale już nie podLiurawi?nego kulami 
Moskali, lec
 w chwale niebios i . JOa1mą zw!cięstwa._ 
X. W. Oz. 


...........................
....................
... 


FRASZKI 


STAROPOLSKIE 


Zgoda Intelu... D1aaocJa nl.u", 
Od czasu do czasu pojawiają si, 
wladoroości, te Itdzieś odkryto sku- 
by albo tył
 złota. Niestety zawaze 
okazuje się. te rado
 byla przed- 
WCZf'sna. W:emy natomiast dobrze. 
te ... dawnych czasach alynęły 
w Pols
 kopalnie srebra w Olku- 
NU. O tych k"paln:ad: pewien star)'. 
..kAclanin opowiadał. eo następuJ.
 
W dawnych hań czasach. kiedy 
Jeszcze dobywano srebro w OIku8fu. 
robotą zarzqdzał zły duch i BlrO 
WSizy
ko dobrze. A k:edy panow!e 
rządcy w Polsce poczęli mu bru!- 
dzlt łkaIdy chełał rej wodzo 
 
z
Dlew8ł się bies, od roboty od- 
atą.nił I k:paln:e wodą zalaL Dlul/:o 
tak Z{)f!tawały te kopałnie z81'108, 
at k
edy p r mir.towsklkr61em został. 
przedsięwzląl otWOI'ZTĆ na nowo te 
rob")(y w Olkuszu. Dow:edział !lj
 
o tym. te ten sam bies harendu :P. 
teraz te kopal.n,le, J:l'09łł 
. ab? te 

he!ftł 
Ufl7:Y
. Spvtlll R:J 9i
 c7:ort,. 

a co mu to potrzebne było' A Ii"Y 
mu król zamv!l swój opowiedział. 
nekł mu dv duch: ..Prótn.. 
 
cb
i... ja diabeł nie moglem solI!.e 


74 


... 


rady dać ze adachtl!, polaką ł mu- 
alałem 
zY8tko porzucić._ a zat'!m 
jakle! POdob:eństwo. te sobie Krł.lł 
JeKomoA
 z nimi poradzi' Ot6. 
«:Iąllll
 ia do teJro, te I mnje tnłdn
 
abym s Rromadą «:0 wskórał l lo 
Jut &ak Z06ta
 mual". 


8k,. poszła »&'&F
wt eHr 
Iylq la. pies z Itotem. 
W dawnych czasach psy mrarr. 
taki sobie dany od Pana Bo
a pny- 
",,!Jej na pe
amlnie. It cokoJwj..k 
E jadla uP8dr1fe na demlę. Ich staje 
B:ę \\'łasnością I nikt tPjlO z zipmj, 
podJą
 nie mote. Ten tedy przywilej 
P9Y J)owierzyły k.:tom do pr7.ectJn- 
wanta. te I8Ś schowały za 8trzpch
 
w łednej atodole. myszy zaś zwi4ł. 
t"yły ,p, na nrc ten penram!n 
%Rrvzłv I J)r7ywtJej tpn ustft
 m'J- 
arał. Od owe!!'o w'
c czasu J)owstała. 
owa Ich nienawfś
 d'CI kotćw l na.. 
wrajem kotów do myszy, kt6ra 40 
d2.fś dnf_ t
wa. 
p., tym 1YYJ)adku psy wYJlraw!ały, 
posl6w ) uzvskanle druR'
E\«o tak'" 
BO przywileju. ale et posłowi. 


.......
>>>
l" I .. 
b.'u.iąc .Ii:'Jn;z
IL 'N6reNcie w łedn"'l .' 
,k
 'z nich w 6aniVJn k-:clt'. 9-J"')4łtrz P irlk' 
czarta. 81e.r1zącClo nn klJpa
h ZłOtJ1 
I pfłnujqceJto tychte. Ten syn ci.P!u. 
ności zapytał jej o powód. dla ,.- 
kleRo przyszła zamlc.szat !;4)Ok3j, 
nośt mh.jlca pobytu jego. Którym!1 
"na wytłumacz,ła sit:. te to uczv' 
niła z bojafni swej dPj pani. którA 
by ją nlecbybnle zbHa. Na to Lu. 
lak dł..... alItowal II, Dad bieda. cvner odpowiedział powatnie: - 
kach.rkłło ..UOORO dl!ewc2vno! wef sob!ł' 2 Im. 
py tyłe d,.,ta. fle unl
il'9l. kurez
 
Do kościołów I pałaców kl'ako",'. od.kup I rt:9zt
 dla siebie nchow..t. 
11kich prz5wjązane są rótne lellen- Ale dnlę ci ten warunl'k. abyś, stq'.l 
dv. w których mnluje sir. charakter wychodzl\c. nie ooł'trzała sit: wcaM'. 
mle
zkAilcó\\" Krakowa. NastępująCtl Posłuszna woli je
(j mości pana 
ł('/l('nda wyra
a miłmlerdz!e I Sla- diabłl1. kucharka. nabrAw8zy dota 
cun
k dla biedneRo oraz pobotnośc! do fartucha ile unieś!! zdołała. 
krakowian. Jjrzes'1.ła r.rz.ez jedną. dru/{ą. trzeci" 
tyła ppwnef('
 Cll\RU kucharka na p!wnlc
. lecz zapomniała o warun- 
botn!!., kt
ra słntyla u jennat ,,&nl. ku f obpf,rzała !tię. Wtem J)Owgh.I 
bardzo zło;:j. w Krakowie. KuchArka wi!'her okropn\' I S7um f)ołzit"mnY ł 
t.a. wyprawiona do rynku na kupno przy c1.y'rn HtAra i clętkle drzw 
wiktuałów. kupiła takte par
 kur- plwn'czne zamknęły sie z 
wałto\V. 
czot. Gdv fe nlmlła około 
machu, n
Trn hukiem i ucięły jej piętę. prz(lo. 
zwanej;(o J{rY!lztofl)ry. uelekło)('j ra*ona k1tł'hRrka wvsda na rvn
k 
jedno kurrzę i wblelZło oknem do :t tak sknłel'zoną n
ą. dziękuj(\G 
piwnic pod tym Ilmacllem. ktńre Panu BOtlu 1.a nh.'lSoo-c1ziewaną p.). 
bvłv, pUBte i przystęp do nich prawę Josu. Ni{'bnwem wyleczy ta. 
trudny - a WTt"s!cie nl'kt tu nf
 się l rany. wysz1a dobrze :za m"l. 

h{\d'7.ił. b.J tam strachy mlRly sle- R wywd7:ęczajac się za tak wielką 
dl isko. , AwJj UbOl{R słułą!'&. botąc łaskę. ufundowała kapUcę, 
IIlę swojej złel panł. a nie maJf\C 'I" 
'1'0' Inln('Jl
 kurc1aka o:tkupi
. 01- LeJt
nda tĄ odrost się do kapUcy 
wl't?yła sit: na koniec p6tM do tycb w koAcleJe mariack;m pod wie:tą. 
piwnic. a uzbroiwszy 8ię 7nakl4'm Podobno n!(Jtdvś na murze we- 
krzvta Awiętpllo. upuściła £Ile w t{tn wnętrznym tej knplicy miał byt 
7aklt:tv f nleprzvstępny labirynt. wymalowany pDrtret fundatorki 
Pl'7ps,.ła r;rzez klIka piwn!c. Up!ł- z warzt"chą w ręce. 
.................................................... 


'eszcze dotąd nie WJ'ÓcflL 'pSy chllll' 
się I"h spodziewajl\ ! k!'! oczekują- 
II d1alel{o t.o. f('dv pi"'il U.trw jakieilt- 
ohcclto p
a. czempr
ct2.ej bi£'4mie 
 
Ilie
o i wącha. Biali nie jest 01. 

edtY:ym 1- tych dełellat6w. wraca1ą- 
eyeh I czy nie niesie oweJro przy. 
wileju. 


H UJ IM O IR. 


Nt. tutelSZY, 
N'i.UClycfal: - PI
trek' kro stwo- 
rzvł Jrór1. które tu przez okn:ł 
wlda(!f 
Pietrek: - TeKO ja nie wipID. b:r 
my tu dopiero przM lłZeścloma 
niedzielami się sprowadzilL 


Zakład dl. d_rot. 
_ Słyszałem. te Melt"ńskl. umt.e- 
rajl\
. W!ł7.vst.ko zap..l układowi 
dla sierot! . 


..... 


- To ladnh! II jaRO IItrony. A CLf 
duto zostawił' 
- Sledr.lloro dziecI. 
Zł- kOlIO prowadził? 
W Ottawie w Kanadzie dwaj po. 
Ucjanci l-'rowadzi1t do wiezien:. 
pięciu robotnik6w. których na .0&- 
kal władzy 8reatowaU'Z& wvwoł"o 
wanłe I'OZruch6w. Gdy konwój prze- 
cłK)(ł71ł przez rzekę. załamał się lód 
ł pollcja.ncl byliby utonęli. Ildyby 
nie 8.re8tanei. któny wydobyli tcb 
r; wodv ł oPJ'Owadzi1ł ułębnięty('b 
do JJ06ł.erunk.u. 


15 


......
>>>
11' 
, "zs! lur 
:J!6"'lInlU. 
. 
Jcek GoldSh'OllJ, dorobiwszy 
fę 
pieniędzy, 
mjenił eobje nazwisk,) 
lIa Złociński, kupił majątek ziemski, 
w którym urządzał polowania. 
Jed.nego dnia spotkał go. dawny 
lIIlajomy wrRcającef!'o ze strw]1)ą 
& hlSu. 
- Ajl waj' Icyk, jak ci f)Qszlo p.o- 
łow8ln,ie, czy ubiłeś jakiego zająca'? 
Pan Złociński o.dpowied-z,ial: 
- Zahił., nip 
nldl!m. alp j
'nei\o 
łnl ier.telnie przestraszyłem. 


Szczerośt. 
Pan d.o lokaja: - Józefiel tu czuł 
wódke. 
Józef: - Prosze, JasneKo. Pan
 
to ja brałem na bolący ząb. 
Pan: - Dawno cie jut boli? 
Józ.ef: - 01 maleńkośoi, prosu 
Jasu6j{o Pan/j. 


Rzem'ulo. 
Pł".Zochoul.h:ii py ta. sl
 {N-(1Cil'Z-(lIl
..;: 
KO żebraka: 
- Czym się trudnicie? 
- Zdejmowaniem. 
.- Jakto. jesteście foto
fem? 
- Nie. Ja 'ta zdejmuję ('.o się 13.
 
bieliznę z kołka, pałt.a z wiesz.adł
 
zegarek 
; kamizelki, a czasem 
i buty z pijane'go. 'Wszystko, co się 
da. 


Mądry uczeń. 
Nauczyciel pyta się dziecJ: 
- Kto mi mo.to wyjaśnić, tJk!\d; 
sie bierze rosa? 
Cała klasa zachowuje I("robowe 
milczenie. Nagle z ostatniej ławki 
odzywa się mały Moryc:, 
- Ja wiem, panie nauczycielu', 
Ziemia tak eię kręci, to się I)na' 
musi spooi-t. 


.. ................................................ .. 


ZIOŁA LECZNICZE 


Anyż. IJziala uśmierzająco no 
kurczowe kołki i pry.€ciwdziała roz- 
dęciu brzucha. Brać jako odwar 
z wodą lub mlekLem. 
Bez czarny. Herbata z liści i kwie-. 
cia czarn
 bzu działa oCZYSZCZil- 
jąoo na krew. Korzeil bzu, pocięty 
na drobne kawałki i ug-otowany na 
herbatę, ma działanie moczopędne. 
Blawatkl. Odwar z bławatków - 
15 gr na litr wody - działa ant y- 
aeptycr,nie. Zalecany specjaln ie do 
oczu. Usuwa jęczmień na oku. Przy- 
kładać w postae,io kompresu łub 
w płyni(\, )'ano. w połuił.nic i wie- 
ez.orpm, na cieplo. 
Cebula. Działa skutecznie na I);,tro 
bóle reumatyczne, I3rlczeg-ólnie za. 
lecana w czasie ciąt.y. Zrobić odwal' 
w. 11. kg- obranych cebul na 2 litry 
wody. Gotować na delikatnym o.lm:u 
IPrr.ez dwie 
odzi'ny, at cebula zu. 
'1)ełnJe się rozgotuje. Lekko p0801i!! 
ł wyci8Iląć. 
Chmiel. Napar 2: szysz.ek chmle. 
Iowych w .ilości 2
':ł szklanek dzif'ln.. 
'JIip skutecznie działa w wypadku 
niedokJowiBŁości. - Chmiel działa 
r6W11iet pobudliwie na trawienie. 
iIDOczopędinie j przeczYBZCy.ająOO. Pić 
'!jako napar: 10 1("1' na litr wody. 
Dawki! dla dq,ioci, sto.;,ować ostro2n;ł'. 


36 


Dębowa kora. Odwar IZ mło.dej, 
"ocj,ęt
j kory dębowej - l do 2' 
małe fiIitanki na dzień - działa.' 
JObudliwie na apetyt i trawienie. 
Głóg. Srodok przeciw bólom ka. 
mienia nerkowego i merek oraz pne... 
ciw zatrzymywaniu się moczu. Wv.., 
brać ziarnka. wysuszyć OWo.C w cia"i 
niu na powietrzu. Przecho.wywać' 
w miejscu przewiewnym. Przyrzą
 
dzić napal' i pić dziennie 1-2 fih-i 
tanld. 
Goryczka. Hf'rbata z g{}.ryczkil 
działa pobudliwie na czynności to.... 
lądka. Stosuje się jł\ także przy nie-- 
dorno
ch toło,dkowych, takich i.l'
 
mdłośoi, za-wroty Kło.wy i zemdle
 
nie. 
Jalowiec. Napar z jagód jałowca 
'(30 KI' na litr wody) działa prze-- 
czyszczająco. moczopędnie, pobudL!J. 
trawienie. jakotet ma właści'\wśd 
wzmAcniające. 
Jemlola. Napar z jemioły uiimierza 
Rwałtowność krwawienia, w czasie 
miesiączkowania. Jemioła .łest r6w
 
niet bardzo skutecznym środkiem' 
prz.eciwko epi,lepsji. Wziąć świe2ych' 
liści i jagód jemioły, ususzy6 
w letnim piecyku, po c?ym d04 
kłaił'nj(1 spro1zkov. . Ił' i lil'7ł'ł'i,O\\'y" 
wać w azczelnym, ('ielOnym miej,.cu
>>>
Używać 'rano i WICCZ(J,rem po "2 Iv. 
tl'ezki. -" b!tnfejó! też miesz.anka 
2. jemiJłą przeciwko ppilpp8ji: wz:qć 
równe części li
c
 bi.ałej j£'mioły. 
korzeni bylicy, I;ś
i ruty i korze!li 
wa:cl'iany. 1-2 łv2ccz,ki tcj m
l.- 
sZdlnki Kotować 10 do 15 miJJlJt 
w szhlancc wody i pić 3 razy dziell- 
Ide p;;. szklancc. 
Jes'()n. Napt,r z )iści jesionu - 10 
d'j 20 11;1' nu. Ht.I' wody - ła
'odli 
hÓlc r
umahczne. 
Jeżvuft. Odwar z je2yny - 10 po 
Jm Htr wody - jest bardzo skt!- 
!{'ezny jako płukunie (na cicplJJ 
w \\1'pn.łI'ach przuiębieil i bólów 
J\'al.dła Brać co lloJzinę. 
KODwaUa, Kwiat konwalii majo- 
wei 
I;:utcczny jest w dołc
liw(\. 
ściaf'h serca. 7"
"."złlć jNłn3, łyż
ę 
kwiatu w szklance wody prz£'z lO 
:rrtinut i nil' tpn napar 2-3 raty 
(]'ziennie po .,. szklanki. 
Koper włoskI. Ziarnka k(}pr
I, 
hliałkc :
miclolH'. dzi::lła,ją sku- 
tpcznie w wypadkach wnłęcia lll'zu- 
cha. Gotować jPrłn3, łyżeczkę prz{'z 
fi minut w filiż,\nce wody lub 
tnl£'ka. 
Krwawnik. SkutpczlIY »rzy zwal- 
rzaniu ancmii. Zażywać codzi£'nn-ie 
r:tno i wieczorcm po łyżeczce sok:., 
wyci
llięte!!:(J ze świeżych ]iści 
krwawnika zmi£'szanl'-R"o z ml{'kii'1IJ 
lub rr.it:'dcm. 
L1Ua wodna. Kwiat lilii wodnej 
r:;kutecznie działa »rzy biciu Sf'rc
 
li nai'lmiernej pobudliwości m'rwo- 
wej. G-otować parę minut łyżkę '.m- 
87A)JI('KO kwiatu w szklance wody. 
Pi
 1(iJlrf}. razy dziennie po 'I. 
B7klIlTI ' ti. 
,Lipowy kwiat. Herbata z kwieci
 
l,iTJOwP
o jast z dawna wanym i n
,j- 
po!poEtszym środkil"m na poty. Za- 
lecano l&'lt również w wy»adku siJ- 
lIlych .spazmów, j:J.kot
ż jako środek 
"-zmarnin,jl\cy IJI'7V stanach unemii. 
l.niaD'" !!iemłę. Dobrym lekiem na 
'kaszel. chrypkę j ucisk w piersi jE'st 
odwars.iemienia Injane
o z anyżem. 
'Jedną pełnił łyżeczkę siemienia 
I-n iJalll

o i 'I. łyżeczki poUuezonych 
w mmdzierzu nasion anyżu 
ot;)- 
'\Vać w szklance wody tak dłu
o. a2 
'Odwar st.n.nie się śluzowaty. Odwar 
przecedził. i pi
 00 ". godziny pc. 
ł
'
c.
 
totowej. D7icciom dawać po 
łyteezce od herbaty. Skutecznie 
J'ównie1 Z",,-.ałc7a kaszel zmiE'lone 
"femię I.ndane, !mfe8Zane z miodl"m. 


Dl'at: kllkd rUL)' UZJNlIUe po l ł,V-' 
żecz('e. - Ponadto Btosujemy 8iern:
 
lniane zewnętrznie na okłady 
(owrzodzeń) w postaci papki. 
Mak6wkl. Napar z makówek - 15 

I" na lit.- wody - jest bardzo 
lIlocnym środkiem na poty. Pić 
wieez(;r
m, w godzinQ po kolacji, »oJ 
8zklance. 
Melisa. Srodek \\'zmaen1llJący 
w J)rzypadłościoch se'reowych oraz 
przy"ą;ie
zajq..y traw;eni(', Pić jako, 
r..aJJlI.r: 10 'l'r melisy ua litr wody. 
Pietruszka. Nopar z pielru..z,hi -.. 
5 Kl' MI hlr wody - jest środkiem 
przeczY8zezaj
cym i moczopędnym 
Piołun. i.iśc;e piołunu. przyr'zą- 
downe jak h€ruata - 30 KI' na litr 
wody - są d08kO)halym środki"m 
prz('chliko robakam oraz w wy. 
pal1'kacll bolesneK3 micsiączkowd- 
nilt. Pić w niewielkich ilościach, 
Podbiał. Swie1e liście działają ga- 
jqco na rany i obrzęki. Suswuo 
Jiśc!E', zaparzone jak herbata. ła- 

(\dzą kaszel i U8uwajq zuf1egmi
- 
nj;. 
Rdest wodny. Odwar z liści i kWia- 
tu nłl'stu wounego leczy roz.sz,eru- 
nie. serca 
Rozmaryn. Hozmaryn ogrodowy 
jbSt bardzo 8kute
zlnym środkiem 
rla wady serca. llrać w postaci wina. 
które vrzyrzqdza s:ę w następują:'v 
siX)sob: wsypać do flaszki garŚĆ 
drobno p0oCiętego rozmarynu, zalać 
białym winem i zostawić prze
 
dzieli. Pić w małym kieliszku do 
wina. 3--4 razy na dzielI, 
Rumianek. Herbata z rumianki. 
1pst bardzo Po.;politym środkiem. 
"kutetznie działa,;ącym w przy. 
padkach przeziębienia. Przecedzony 
i ostudzony I.apar z rumianku 1{'st 
dQSkonułym płukaniem w wt- 
,.,adkach bólu zębów lub dziąseł. 
Rzepik 'POspolItv. W zwalcz.alliu 
anl'mii dJ8kc,llała .ie;t na..t
pują.:a 
mic-iz,mka ziołowa: 30 gr ziół rL
. 
p:ka fJOS;JOlite
o. 10 
r korzeni 
o- 
) vC7.ki. 20 
r kor1enl podró1niks. 
30 Kr ziół dziurawca, 20 
r korzt'oi 
omanu, 30 Kr ziół bratków. 30 
 
kwiatu 1ipowego. 10 frr ja
ód ta, 
łowca. Zioła dokładnie zm;esn
 
i 
robić odwar z 1 łvżki miMzsnki. 
lIa 1 .f'zklanke wody. Pić 3 razy 
rł7iNmif' TIO f7klnnr(' nil '/
 
odz;ny 
pr7ed knMvm po. :l-kiem. 
Srebrnik PospolItv. La
odzi \Y"z..l. 
kiego llOdzaju }(U!'CZC iolQdka i TlI'ZII- 


77 


.....
>>>
cJ1& 01'&& uJmlel'l& bóle w okre&i6 - 
.1-ł4akowanfa. Jed
 łyteczk, 
dela gotowa
 przez G minut 
,.. szJda.nce mleka. BrU na 
co 
S razy dziennie. 
Bul..... Sf.klanka naparu I uał- 
wii - 10 ICI" na Ut: wody - brana 
po posiłkach. dziala pobudliwie na 
tra,.ienie. Ponadto utywa się szał. 
wli jako płukania przy uf1eKJDie- 
alach Rardla Jub krłanL 
y.n.... Nap&il' z kwh"cla blałeł 
laminy - 15 ICI" na litr wod, - 
*u
ny Jest przy upławach. 
2'.tualt. przy oR'
IT.ym oslahten!u 

 dzieci, anemii, braku ap
tytu, 
apatif t l p., dobrze d7:lRla następu- 
łl\CR kIłP
el: po 100--200 ICI" kOrY."ni 
tata.ruu I pączków sosrrowych. 
 

 Jer macierzanki z kwiatem 
'iłAcl orzecha włoskle-f!'o. rumI8ll1.k"J 
t mięty plepnowej. M;eMankę t'ł 
Rotowa
 w dutym naCY.vnłu f)')d 
przykrycłem w pneciąR1l' ." 
0d7.ł. 
UJ'. nMtęi'nip odwar -przeepddł. 7,1,,4 
do wa.1my i doda
 tvle wody ch'plej, 
aby dzierko m
10 się w kąpieli za- 
buny
 Kąpiel tak" t!t090wa
 co.- 
dziennie, albo co drup:i lub 00 trzecł 
dzień po 15-20 minut, najlepiej na 
noc. 
W.Ieda1łL Napar z ko!"Zenl wa- 
JmRJT1
 
est dobrym Arodk!pm 
\IV przypadkach nel"W{IW
 kall!:'u. 
Wzil\(! łyteC'l.kę korzeni walPY'ian, 
na szklankę wrzącej wody I n", 
pa1'7af pod pnykryc.iflD1 przez l' 
minut. 
*:rw6kost. Skutecznie działa na 
elel1Jlenia płucne I na 8.8tm
. l;w'e- 
ty korzeń tywokosf-u. wykopany M 
wIosne lub na jeslen', prze8maty' 
&e AwiefylD. ,n,iesolonym smalcPm, 
przecedzl
 I przyjnrowaf 8-ł raz, 


, I i «,.. . 
thiannle po ly!eCZG6 do.. herbat,.. 
Sł-łhOOe korzenie. tywokostu ,
" 
wat w mleku (2 lyteczkl na 8'lkJao.. 
kę) at do stanu 'lurowatego. 
Skorowl.. d6ł '--lezy . 
wedlug leJa zastoeowlllll.2 
Astm.: 
ywokoat. 
Bl'Z1Ich. I»ól.: Anyt, Koper, Srebt.. 
nik. 
Epilepsj.: Jemioła. 
KnnI: Hlmp, Mięta pieprzowa. 
M!odunka, Podbiał., Walerlnna. 
lIt.st..CZkO.....2 1em101a, Plołu.DIr 
Srebrnik. 
.oezopędD. Arudkl: Be& eurny, 
Chmiel. GłGR, Pietruszka. 
Nerki: Gł6
. 
Nlełlokrwł.toU: Chmiel, Jalow!
c., 
Krwawnik, Lipowy kwiat. Rzepik. 
Tatarak. 
Ol».tnakcl.: Kruszyn&. 
PrzeDll... materii: Bec czarny. 
Skrzyp. 
Przezł,bfeale: Hizop. Je!yna, Kozht4 
ral1ka. Lipowy kwiat, Ln1ane III.,.. 
mię, Makówki, Psianka. Rumla
 
nek. Szałwia. ., 
BIUłY: - patrz Wrzody. 
BHakI, Piołun. 
Serce: Konwalia, Lilie. wtYdna, Mit-' 
liBa Rdest, Rozmaryn. Ruta, Set'" 
decm-Ik. Skrzyp. 
'rrawł-łe: Chmiel, Dębo\\'a kora.' 
Hizop. 1ałowlec, Melisa, Sza1wla.' 
Wrzody I ran..: Kozieradka, Lnta:!. 
siMnlę, Podbiał. 
:&orądlk: Alues. Bobr
, Borówk
 
Chmiel. GoryC'2:ka, Jalowiec. Mięła 
pleDI'!Owa. Plełru_ka. Palanka, 
S:-ebmlk. 


.................................................... 



 


Jak zwal[zat (horoby zakaźne l 


Choroby zakatne .zen" .Ię prz.ez: 
I) dr«i oddechowe" 2) drogi pokar- 
mowe i S) przez uazkodzj(mą skórę. 
Choroby, szerzące 81, przez drogi 
oddechowe, powstają na akuteJr. 
wehłonięcla wraz I powietrzem za- 
razków. Do tej ff"1PY chor6b prut!e 
wNyatkim naletĄ: 1) 8zkar)atyna, 


78 


uyli ploniea. 2) dyfteryt, czyli bID! 
nica. S) od.ra, ł) R'rufllca I 5) p:ryp&. 
Szkuł&łyD& objawia e;ę bólami 
,;łowy_ wymiotami i bólami p:ardla 
pny ffWałłownym skoku p:orączkl 
do 40 stopnL Na druRi lub trzeci 
dziw choroby poJawia e:ę na ci
l. 
chorelfo WY8Ypka w postaci drob- 
nych, azkarłatno-a:erwonych pla- 
m k. najpierw na ,,'ersfach t Myl.
>>>
IOtem 114 brzuchu i kooczynach. 
"'reszcie, na twarzy. Choroba je3C 
eletka ' i Llf'bł-z"ie::ina ze \H
dędu 
ł!a wvnikajtłce' czę!tc 'powiklama. 
Kun.ł'czna Jl\moc l oplf'ka lf'kar!&. 
n"tl.aył Nlpoczyna &ię bOlallli 
trłc\\v. wymiotami. Rorączką, WIł- 
hająca sle pom:
dzy S7,
 a SS stopnI. 
Da;S7.ym ot,ja\\em j.'st na druJlI lub 
trzecl dLiei!. bOI 
al dla. trwający 
Okl.ł1J tYRudnia. OrłlZ uaro-bił&ła\\ f' 
pl.uLY w R'ardle. Zasto&owanie 
u- 
r.w,cy antydvft
ryt
wej na PO- 
(.Zł\ti..u ct.oroby U$.uwa clłlkuw
c

 
IJi lJe:wIecz
ńBtwo dyfte-rvtu oraz 
2.8.voti
KQ leo1o 1tK'f.nej komplikacJi 
w 1JUtllci krcpu (Jb
a\Vy: chrypk
 
6uch
 k&.Sze.. slr.s zabarwienIe 
twa:'zy i .iUS7Dośtt 
Odra oblaNia się przede w&Zyst. 
klm wratUwośclą na światło. na.- 
.tępnl
 zw}klvm przez!ęb:enlem. k!- 
dIRłJ't'm. chrv"ką ! kaszlt'-m przy 
J.owr.!r.ym podnoszrnlu st
 R'o",cztci 
do 39 stopni \Vyavpka Eiawla 
1
 
1)(1 trzech dł.ia.cb. w 008taci curwu- 

vch plamek. otaczających bi:łtą 

.l:lrow" 8kor
 najpierw nR twan,. 

't'-m nk res,cie e'ala. rworaczka, 
J;odo!H!I! 8:
 w6wczłt!l do łO etopn:. 
:z
 wzlllędu na licznE! komp1ik8.
I. 
JIOOdł"t'wf: oorn(c lekarza nlE'zb4:dn.. 
8nilła. "he obiawIa .I
 na 1- 
cześc!t!j wvchuduD'em. Oł(6lnvm 
osłabi
nlelr.. kaszlem z nt'-sr:mi.st, 
Jllwotlna 
 DłCIlymi pOtami Z 5I:J"'I1- 
U
v motna się ,,'yleez\1f przJ wy- 
trwałe; kU!'actt 00 S8meJlO Jej a
. 
cz8,tku. 
Orypa M7J.i}CZ}'11.i 
:
 Itwa.ltownle 
prlv iiZvbkim 'POdnClfllE'nIu III
 ..:.- 
rączkI z ,,:-.tawamt ellnvch d
&- 
ezów. oCllab!&!łla I Ia.manła w \co.. 
Acła.ch Grv(lE' trzeba wvtetet w IlIł. 
ku. zbyt szvbk'e oodnf('!łpn!e 
'ę 
Jlrozi nleJednokrotn!e bardzo 1'0- 
w:łtnvmi kompUkactaml ,;o
TV1'- 
wvml. 
- 'ChorobY. SZl'mce &I
 "1"71"" "rolri 
pokal'mow
, TI(Iwsta.ia ,,"ez 2p'Jm!,.. 
de ,- e- I: "'v(h,1inaml cho1"t'lI:o. 1)1) tet 
IrTtJP'Y chorób zakdnvch nal.I
: 
n dar brtUMny. ezvU tdulł. 2' C2:"," 

.,k8. 
.it dvrpntt'-rłs I S) chol"ra. 
, D1I1' bn:asmv obławła sle wie1kim 
hn
("lt'nteo.11. silnvm t hólami I!:ł(lwy 
f hraki..m a"etvtu W chup:u tVIlO- 
dnta 
or!\clka podn()tlll eie do to) 
atf)Onl eho" fest n'enrzvtomJ\Y. 
arv\\"a !Ile z łMkB. bt"l'd7l!. Cłtf)Tńł-L 
la wraz "- 1"t'knYl \\'11. łP!l("f'TIl"fn t,!"W& 
olało 1-8 tygodn1. PnekannlanJe 


chorego na QUI' bnuuny 
a1 
krwotokiem I jelIt 1 '
ierclą. p
 
r&x le-kana w cza
ie ehoroby nI." 
tbe.JD8 
Czerwoak. I'Ozpocz,na 81
 zw,kle 
Miaro! bnueha oraz 
orąez.ką I Wf. 
miotami. na
watn'ejslVm zaś j
ł 
tbiawem są bardzo liczne stoke. 
d()chi.ć.1ące dZIenniE do 20-80 SĄ 
one &.Jpelnle wolne i zawieraj-4 
krew ! ślu2.. Rozwolnieniom &owa- 
nvu4 bó1e brzucha. silne pl"al{J1io!- 
nie 1 brak apetytu. Czerwonka trwa. 
L\\ vkle od 8 do tO doi . 
\V ch,=,r
bach. szerH\cych się prl-!a 
uszkójzvna skóre. glównvmI spraw.. 
CRm: zakłtlt:nia eą WSZY. plusk\\'Yti 
pchłv l kc.rr.arv Do tp; R'rupv chm',
b 
llałetą' t\ dur CtyfuB'l plamisty. 
2) du
 (tvfus
 powrotny, 
n lI:orączk
 
ł kOf\o\\a. czylI wc.h-ńska, 
Dar plam1st.,. p"t'-n:)szony prz
z 
wszy . Mawia Ile Iforącrką. dorh.'" 
d:r.ąca de 88-40 S
DDI. wśród uczu- 
cia I!mna 
 dreszcz6w. Po 
-e 
dnIach na c!ele C'bort'-Jro pOjawia 414 
wY!!Vpka. :Kntltko
 na we"A"nf'trl- 
net p.Gw't'-rt
hnl I'!\k. pl
ch b"u. 
«:hu. . kolf:'ł na czole I nOłlach Po- 
moc l onttka lekarska konieezne 
Dar lI01nehl.,. Dl'7.en
ny Pr&f'£ 
weszy. t.chlv I 'Pluskwv, Z'OltJOCzvna 
sI... wvmlvtam
 t 11"e'Jzcrami DnY' 
Itorączce d':' 10 stoonf. która t1"W& 
. k....ł? tYlZ'oonla. 00 czvm srol'l\ezka 
łl8srle c,pada do S5 etoDnl. Po 1I:!1
".1 
dniach normalneł cft'tllotv nnte- 
pu fe znÓw sk{\k 00 łO stoDn!. P""- 
C!M choroby chory 'Plłt przytomny. 
r!okncfe'l\ mu natomfast bóle wJowy 
I k,.,ft
VTt. 
00rtłe7.. ..oaow.. którt'j ..
 
1!O!I:dpJarr..1 sa ró"m!t'-ł 
.. 1){"h ł , 
I Dim
kw". I')bfRi\'la "h.' '!Il1nvmł at"" 
'karni ROJ'aC7.kf do 10 stoPlił WV!!tlł- 
pułfłct"f r!'lmlat"!1łp ('o 5 dni 
W wvtJadku katdel _ wvmlen'o- 
nvch chorób, 
w1a
z"a fdU 'BOa.- 
dAła na nie ct71ł'r1. nn1etv nqtv("ł\. 
mlR..t wt'zwa
 leka17a. t'krvwanie 
('hoM5bv w cbaw!e o przrnłe..h'n;e 
d() !II
'fflłR Tn()fe mf
 IUlrd'l) noh.- 
ItRn
 !01rutkl nie tvłko d1a ebf\rHO. 
ałe ł dla WCl,.\."tktr-", """,,"
wnj1c"w. 
J.,.fen r fak'r"''' W'lFft
d6w "hn" 
am11"11ZOł1Y fest do nrzebYWAnla 
w domu. tM'pba U
7vni
 w."v!'lf1\O. 
ab" słvnno'!! ., chorym była tnk 
nlłłmniE'J!lII7a, f:horv' mnet m"t'-ć 
W'Ił'm1'ł poAclt'-}. wł"",ne tał."'!, 
łvłkf , l D. ł'O 1ł1r..
ftnoneł ,aś 
dl
.nbfl' n,,'''tv M1rR,.t
 poki.ł 
ł Izbę. "chie Jt!łaJ mory. 


79
>>>
KĄCIK KOBIEC
" 


Zaiytkowanle .k6nk pomara6c:z. 
Obetrzy
 bkórki pomarailczowe na 
tarce. zmie8za
 je z cukrem miał. 
kim. zSYfJa
 do sloja szkla.nej{o i Job. 
wiązać paD;
rem woskowym. Mały 
dodatek takich sk6rek do ciast 1
lb 
legumin. ogromnie podntsi smak 
potrawy, a w lecie d-Odatek taki do 
wody. dajP znakomity napój orz..1.- 
wiający. Doskonale tet udają dlę 
Hkiery na pomarańczowych skór- 
kach (nabwki nalane z wódką), po" 
krajanych cienko. 
Suaenle pletraakl I marchwi 
na zim.,. 
Pietroszkę lub marchew oczyścft 
ftysto. porozkrajnć wzdlut na kilk.a 
częśo
. pt,w!.eszać na R'rubą nitkę 
I po"-,'zwiesiać Ooad blachą. nipch 
tak powiMi dni kilka. at zllpełn!8 
wyschnie Po czym zlotyć do bla- 
8ZaneJ!O pudelka lub sloja i trzy- 
mać w suchem miejscu. Łatwy 
f drbrv s[k)
b. 
Alpakowe .nbro. Czyścić w cie- 
plej \\oozie z my jłem. 
Bielizna opalowa I ledwabna. Cp- 
Jem t.adania sztywności spłukać 
w wodz,i.e z cukrem Na litr wo-1y 
2 Iytki stołowe cukru. który nalety 
dokladnie rozpuścić przed zanurze- 
niem bicUzny. 
Cebula. Obierać pod wodą. dziękl 
czemu unika s'ę Izawienia. Usuwać 
upach: nót. utyty do krajania ct!- 
bull nrzesunąć nrzez płomień. n
 
czyn!a, w których się przyrządz
 
cebulę, przesuną
 nad plonącym 
papierE.m. 
Cerata. Myć czystą letnią wodą 
lo: a'lI}{',nillkiem bez mydła. 
Cynkowe naczynie. Czyścj
 mle-- 
Maniną kredy z wodą.. 
Emallowan. naczynia. My
 S-ZCZI)- 
tką rytową wodą z mydłem i sof" 
lub wodą z amondakiem. Zapuszczu- 
ne - naftą lub kw
m solnym. 
Grzebienie. Czyścić przez zM1urza- 
111e w w()(hi.e z salmiakiem. Piuka!! 
w cZY8hj wodzie - nie gorącej. 
KoronkL Pranie: nawinąć na b;J
 
talkę. 2anurzyć w łagodnym roz- 
uynle mvdlanym. przepIukać. roz- 
łotyć nR wUgot.no na miękldm pod. 
kladzitl do wysuszenia. 


HO 


Kwiał,. domowe. Podlewać \\00" 
w którt!J przemywało się mięso. 
L6d. Owinięty \V paJller KazetowI' 
trzyma się dłutej w lodowni. Latwo 
mot na rozdrobnić lód, nakluwaj!\c 
KO grubą hdą. 
Lustra. Myć o:eplą wodą z Iy-- 
teczką nafty lub przeci.erać mie-' 
szaniną krpdy i spirytusu (dl'na.
 
tura tuJ. 
Meble malowane oleino. Myć cie- 
plą w.)dą z amoniakiem (ćwie"ł 
szkl'1nki na miednicę) bez mydh 
f audv. 
. Mleko. Ni-e przypala si
. gdy si, 
Je wlewa do 
ał"nka, przeplukane
() 
u
rzednlo wodą. 
Mosiężne naczynia. 7.wiJtyć octem, 
potem przeczyścić Bolą. 
PaZDokc"e. Zapobi(\
a się tworz
. 
n!u ..talobnvch obwódek" przy 
bMldnei pracy przez zanurzen:e 
paznokci w mydJi.nach. Po czynno- 
ściHch hrudzących paznokcie C7Y" 
ścić 
zC'Zot.ką. zanurronl\ w ml
.. 
t z.a.ndnie boraksu z 8OkiC'm cytrv- 
nowvm. 
Podło!)' olelae. Myć ciepłą wodą 
z amoniakiem. 
Pt'mYle. Woń pomyj usuwa sli 
przez wrzucenie kawałka sodv da 
pomyj f zlanie ich gorącą wodą. 
Posadzki-plamy. BIałe plamy n... 
pogadzkn::h usuwa się przykład'l- 
nl!'m ('ctu. 
Rdza Na. telaznych f stalowych 
przedmiotach usuwa 
i
 rdzę, ml)- 
cząc w nRfcie lub oliwie do ma!lzyn 
JJrzez kilka dni: przetr
ć nagtępni
 
miękką szmatką i papierem !\ozmer. 
p;lowvm l ohmyć wodą 1. sodą. 
Robactwo w doniczkach. Usu Wl\ 
fJi,ę. dodajnc octu do wody do poił. 
lewanta (1: 3). 
Ryby. Nie rzuc,ają się przy skro. 
baniu. R'dy się je pokropi octpm: 
Nie wydziela.ią 7apachu przy p;oto- 
wanl.u. R'dy się je R'otuje ze skórkj\ 
od ('hłeba. 
8zkl.... naczynia. C.zyśoi,ć, etolf!' 
wa.irtc 110 wody trochę !!plrytu!Ou. 
Szkła okularowe. Nie 28chodz" 
pnrą. o ile poRoma.ruje !!i" je p;1I
". 
ryną. zmiesz.aną z !!Z/lrym m'ydłprtł 
II przl'trze potem na czy&to miękką, 
8zmaN,1\ 
kórzanl\.
>>>
szun.d,. Jt't£'1i sit: raCl.najq, Pll.' 
emfl.fPwać mydłem. 
Szyby ukienne. M
-ć wooą ze sDł. 
l}tlA8tJm (uenaturat
m). Odkurzać 
8Z
by starym' p'Ollniccionymi Jlazo?- 
tam:. OdprY9ki wapna na szybie 
Usuwać mocnym octem. 'opłuksć 
czystą woda Zamar7.n-i
tc SZYb r. 
czyścić. ppnd7.lu.ją
 rozczynem z.. 
Ura letniej wody z Ilarścią 9Oli. 
poll'm WYiIUSZYĆ. 
Śledzia Z8pach. Usuwa się z r'l" 
pncz wciera.nie f!'0rczycy z W(lti". 
Z łvtt'k i widpIcy usuwa si.ę prz"z 
nacieranie popiołem i przepłukanie 
w wndzie z 81.df\. 
ŚwIece. Nie kapią, jetelj na JI,l- 
d'linę J,!rzed zapaleniem kładz;e 
i
 


Je do wody z 8011.\. a na8t
pnte wy- 
susza. ' ' 
Trzepanie bu. kurzu. Pokryć ma- 
tefILe i wyścielane meble wihrotm'm 
suknem i trzepać poprzpz sukno. 
Kurz wsiąka w wilJIotne sukno. 
Wełniane rzeczy. Przed pran.:effi 
nit! m"czyć, \Voda do prania i Sipł'J,- 
kania powl,nny mieć .jednakow,\ 
tempŁ-rature. lltli-katną bialą wełn
 
prać w letniej mie,;,zan'nie z wody 
deszczowej lub w mi
kk;ej wodzie 
z płatkami mydlanymi. 
Węgiel. Nie spala się szybk, 
je
f'1i posyp:e się 110 801[\. 
Ziemniaki przcmrożone. Gorować 
w uwuch wodach, po u!{otowaniu 
zo"tawić bez pokr\"wki. 


.................................................... 


PORADY PRAWNE 


Czego nie może zabrat egzekutor. 
Na porlstawie 8 251 ustawy eJ;rze- 
kucy,jnej nie mogą być za'lek\\e- 
etrcwane: 
J) Vbran' a, łótka. bielizna. sPr!ęt 
domowy i kmhcnnv (' tyle. o ile te 
przedmioty są niezbędne cthi
ni,k(}. 
wi i członkom 'c
o rodziny. z n'm 
w spóln'Ośc: domowej tyjącym. tu- 
dziel je!\"o słutbie. 
2) tywność i paliwo PQtrzelme na 
'dni 14 rlłutnikowi i ie
o rodzini('. 
3) jed'lla krowa dojna albo, j9.k" 
sobi
 zobowiązany wybierze, 2 kozy 
luh 2 owce. 
4) Wspp..rcle. udzielone dłutnik
. 
wi z funduszów publicznych w n.:!- 
turze z p,:wodu klę!!lki. 
; fi) U urzędników. nauczycieJr. 
ajwokatów. ll'karzy pr1edmloty po- 
trzebne do. pełnienia słutby lub wy.. 
konywania zawodu. jakotei przy" 
t:woite ubran;e. 
6) U rzemieślników. robotników, 
rękodzielniczych i fabrycznych jaka- 
teł; u akuszerek przedmioty do. 
').. 
bisteJlo wykvnallia ich zatrudnien.:a 
'P'Ot rzebl1 e. 


W A:tNE PRZYCZYNY 
ROZWIĄZANIA NAJMU. 
Og618e. 
W8ł;11
 przyczyną wypowicQ1.('nfa 
Irlaimu mote I'Itanowić to, te właś
t. 
clE;l p0trzebuje pomh
8zr7l'niR rJ!a 
,fjoratt.wania zdrowia dla swych 
chorycb dzieci. 


Odstąpienie lDnyrnu praw 
z umowy nslmu. 
Umowa Q nnjem ulega rozwiąza- 
l1,i,u, jeteli lo-kator w całości lub 
w części z urządzeniem, lub b
;t 
nii'
o. oddał w podnajem lub U'3tą- 
pił za wynaF(rodzeniem nadmiernie 
wysok;m przedmiot naimu. . 
Sąd winien stwierdzić w katdYllI 
wypadku na:tmierność komornl'
o, 
albJwiem ocena pojęcia nadmie\'- 
r.Qści pozostaw:o.na jest Sądowi 
Zamia.na mil"Szkań między loka- 
lorami jednelfQ domu. bez z
ody 
wypuszczaiłlce
o w nnjem, nie jl''Jt 
watną przyczyną
 wYPo.wiedzenia 
najmu, wszakł;e pod warunkiem, 
te zam:ana dotyczy dwóch lokali 
klpntycznych. 
Odstąpienie przez lokatora mic!- 
Elz.kania Rwym własnym dzieciom, 
stanowi wa:l.ną przyczynę r07wi\- 
!:Bonia najmu. 


Śm1erf lokatora. 
W razit: iornierci lokatora jet:J 
wstępni, zstępni. ws.pólmaton
" 
i r dze'l!'ltwo. którzy d'O chwili 
Am;"rci razem z nim mil'szkal'. 
'\\ostęDują w mnQwę najmu i odp:J- 
wiadaJ/\ niepodzielnie za wynika- 
ją.:e stąd zobowiązania, Q i.le nin 
IZirzckną się te
o prawa w(1obee wv. 
Tln,im1ljf\cf'
0 Przepis ten nie mn za- 
IItofl.1wanilł do osób. które w chw
U 
Am;(\rci lokatora posiadają innI' 
mII'Rzkn.n-il'. ?ona nie!\lnbnl\ i dzieci 
uieślubne nie mają prawo do lol{o:u 


81
>>>
l:ł:;J1D ojca, eboeiatbv w ebw'lI 
& 4kn razem zamleu.kiw.Ji. 


PRACA. 
aaward. amowy . pr.... 
Pracowni L ma prawo tąda
 od 
praCOOb\\lC) O);semn
o potwierdl.ł"- 
nia złłwartej umowy o pracę. za- 
wle-rając
o wyszczeJ{6lnioole Istot- 
Dych warunków uo:owy. 
Okres pr.bny dla pracown
ka 
um)'sł.:weJól;o nie mote ))rzekraczol
 
trzech miesięcy. a dla robotn.klw 
'Z dni 


WYIł.gI'Oc!nale. 
letell wedłuJt umowy łub zwy- 
aaju 
1'arownlkowl oaJet, .
. 
procz stlłłe
(I wyna/lrodzenia !trat y- 
f:karja świąteczna. bilansowe I t".. 
. wyna/lrodzenle przypada mu tyl:Co 
Ea r.ewnl\ C7ęśt roku. nalety mu 8 e 
wówczas odpowiednia cz4:Ać IIfraty- 
tikacjl. 
Pracownik mote powo1ywat si, 
B. zwyczaj. nawet, jete}i w umow.. 
mit! z86trze«1 eoble prawa do arat,- 
tlka.:JI. 


awł8Uehn. 
PracOOawC& 
'Inloo na tądsnle 
j)raeown:ka IIwroefl mu natvcb. 
miast wszystkie AwladecłwL IInaJ. 
dujące sIę u ))I'8cOOawcy na prs... 
ebt'lwanlu. 
Pracodawea obowiązany Jest na 
tądanfe JlPilrownika wvdal mil nie. 
Kwłoczn'tt, a w katdym rade nte 
p:łtnleł ni! tv clruro mte
ąca cd 
dałv tndllnfa. A,,';adecłwR. doty. 
czące czasu trwania prac" t r
 
c!laiu zat!"Ud,n:rnla pracoWtllka 
P!'Rcod:.wcv nfe wulno "mre"7.C1!"
 
w wydanym prscownlkowł Iw'a- 
dectwfe taanvch znak6w ani mn
1 
m«rf\cych utrudnić Jlrarown:koW1 
uzY81ranle noweRO "tanowiska. 
Iłonrł....łe um,"", o pra.,.. 
W}'1owledzpnfe umowy o prl\('ł 
winno nastR"'
 ,nejn6łn'f" tv 
t
'- 
n!m dnru mfMfl\ca kn1t'ndRnnWtllP(), 
JI'Opr."rlza fqce
o okrf'!f Wyp'')WfM 7 e- 
mla. Milcz"ca o kct'ptada prTf"l ",.,... 
cownfJo:a wRdJ'we
o wVTlowłedz
nia 
nip ma 'adneJro macr£nfa, 
Pracodawca. kt6ry w ok
flte wy- 
powlMZ'enfo umo",'," o Jlr!łf'
 n.... 
ecnrnfkowt umv"łl')wł"mn c:-f,,-.ł 10 
1IUypowJedzel'łie. mo-te wypowifll
 


82 


poDOW11le urnow, O J)l'ae, CI
I.ro 
po uJ,lł)'wie tego okreaa W)'poWl'" 
d,
cja. 
Wypowiedzenie pracownikowi. 
umowy o Dracę podczas korzuta- 
nla l: urlopu Idro\\otDeJto jest 
 
Ebawlone skutków prawnych. . 
PraC'Owr.ilr mote opuścić \V okrp. 
ele wypowiE'dzE'na S dni w mi,."ląc:I 
w c31u 'JZukanla nowej pOłIndy. 
Pracodawca nie może odwołlłć 
prBcrwnlka z urlonu. a brak litO,Jy 
pracewnika na przerwanie urlo..a 
nie mote być uznany 18 wah;" 
pnyczynę do zerwania. umewy 
przez vrac(\dawcę. 
Jeter obie strony dopuścflv &18 
",'Zaiemnid ()brazy
 Sąd mote do ł A1 
do wniosku, te obie strony J}(In087łł 
1Vln
 zenvan:a umowy t te praC{)- 
dawra winien zapłacić pracownio 
Jwwi połowę ustawowego \\"ynQlfr'", 
dzenla. 
JeteU ma.łątek lub 
rzed81ębfor- 
.two JlrzełJzle w ezaa:e trwania Ald- 
Bunku ))I'acv w JlQ81adanie łnnel 

oby. .t
nek pracy trwa nad,,1 
bez zmlanv 
Obięc:.e przez pracownika. którJ- 
mu Doeada lostała wvmówlona. In
 
ne'fO załęcia przed up1ywem terml., 
nu. na ktć" umowa Dror" zostnła 
wvpowiedzlana. nfe ma 
"płv\\"U na 
obow
ą:r:ek pracodawcy wypłBcen-a 
uposa1enLa. 


Czas DNCY. 
Samo pol!OłItawan
e 1raco\Yl'lH(
 
w zakła:Jz;e 1'rary za J!lfod/\ l'lb 
wJf'dzą 1'racodawcv. a nawet ch
b,. 
hlko belllnr'lf'
I1\;u Ile 
tF()nv Jlra 
I. 
dawcy. 1'oza srodllnaml normalnv- 
1Y.1. dla w"konanfa koniecznf'! nr!1- 
ey, której Jlratownlk n:e mórrł wv- 
konać W' R'cdrłnarh normalnv,'b 
j wyk()nywa'lle takiej pnc, w 11"1)- 
dzłnach naf!lfc:zhowvch. słPmowJ tJ1
 
prarownfł-a »Od8taw, tądan'a wy. 
narrod'en'a la Jlncę w lIfodzinacb' 
,:uł-IłI!ttbowvch. 
JCfercwnfk pracy, JJOEOIłtajlłey na 
mlefscu pracv ponad !2:'(\dzinv U!IIt A- 
wowe. ni
 ma prawa do oeobnE'o/," 
wyna
l'OIłzMt'a :ra J'lracę w p;odzi.. 
nach nad1fetbt'wvch. 
O Ile J;rarownlcy DracuJą w nl
.. 
dzlE'lę. mll!'
ą otrn'mać w znmiau 
wolny ddt!6 w h'"odnlu. 
n.')UC!enle Dra
own:k6w umysło- 
wych o ..yna-łroilenle za Jlr.... 
w- IMdzłnach nadUnoowyeh. Jlł'7&4 
clawnlają .i
 z uplJ'wem VaecA lat.
>>>
Praca w godnnacb l1ad1tcEbowycła 
ma by
 wY1n
adzana co najmn.ł-pj' 
25" dodatkiem do płacy norml1truij. 
Za Rodziny nadliezbowe ponad dwie 
I(OIhlny dzdennie. dodatek ten ma 
wynosi
 co najmniej 50". 
Udopy. 
ota ok1'eŚłenla, czy przed.iębł
r- 
Iftwu Bt'zonowe wolne jest od ob 
wlązku udzielenia płatn
o u1"lopu, 
decydującą jest ta okol.ic7JDOść. czy 
1rzed
lęblont\VO to pracuje krócej 
nit 10 mips;ęcy w rc.ku. a nie tu, 
czy pracownik pneoracował w da- 
:nym roku w tym prze
ięblor!lt9l-f8 
wIęcej lub mnjeJ nit 10 mieslęcv. 
Pracodawca nie mote tl\da
 od 
pracownika umysłowe,", wykony- 
stania słutącefto mu url{)pu w okr.!. 
lIie tnymiesh:C'Znego wypowied:ll:e- 
nla. 
Pracownik umyalo",y. ktOremu 
wymOwiono prace w kotlcu rok'! 
k...lendarv:w
o. a któremu I"
S 
wym6wi
tR kończy Blę w nast,:p.. 
nym roku kałondan:owym. ma PM- 
W'O do wynam-odr;enia za urhp 
w tym nastęr.,nym roku. 
Pracowmk traci prawo do otrzy- 
mania wynaftTodzenia za C7.8S urJo- 
1'D. o iłe w cusle urlopu będz'e 
r;arobkowo pracowal w Innym 
pned
ębjontwie. Pod powyt!":.", 
pn:epfa nie J)odpada r;arobko\\-ani. 
we własnym przedsiębrorstwi. 
1 pracownik w tak:m wypadku n
. 
traci prawa do uZY1lkn.nla od prac:.- 
Jawcy wV'l18f!'rodzenla za urlop. 
Urlc.powan1' otrzymuje za cns 
1!-rl
u wynaftTOd!enle takie, jaki. 
otn:ymałhv. f[dVby w tym okre.'. 
był r;atrodn:ooy. O Ue praca od- 
bywa się na akord lub od 8Ttukl, 
\\ynallrod7.enłe za CZIL8 urlo1'u 
tkr('śla 8i
 na podstawie prze- 
cfętn
 wyna/ITOdzenia Pr&cown-t. 
ka w elą
 trzech popnedr;ając)'cb 
b6Epo'redn!o urlo-p miefllt:cy. 
Kauet. prllllCl'Wałea. 
Pracodawca mote przy zawiera. 
!:Ilu umowy o prarę t
dae od pra- 
rownlika złotenia kRUCji 'ed:vnh" na 
zabe!')Jfeczenłe J7ec!yw:sł,ych tlzk6.J 
ł 8trat. mOR"cych wyntknl\
 z winy 
"racownika pn:y wykonywani. 
"racy lub z powodu ttj J)ra
 
ł"anfe z ewentualnYmł kou.La.ml 
89,OOwvml. 


" 


'. 


Powsta
 8Zk04ę J-Diłle; tl-rif,:- 't" 
dawca pokry
 z t"nrff f\'l!n ..... 
agodą J)r&cownlk8. 
Pracownik lub O8Oha ,4,1:0. J 
za nf
o Jr.BUCj
. powinna :I'-h-: 
na imię pracownika w Banku P-_ 
8klm 11.100 w Innet Instytucji k1''1\ 
towej państ",'owej Jub san\DI'z.u
. 
wej. 
Pracodawca winiEu w cilUfU a 
dni od chwili ustania stosun\11 
Pracy dokona
 potrzoonvcb czvn- 
ności. umo!UwfaJących składaiq.ce. 
mu kaucie podniesienia je1- 
Pracodawcy wolno odmówił wy. 
plaool}oia kaucji jedynie w raz'. 
pon:ts!eriia roszcr;enia w
lęd..m 
prarownika z tytułu szkód i $trat. 
o czym powinien mu oznafm'f 
w ciąRU poW)'!ilzych dni tł. n nł.' 
Btepnfe w braku pOr01umfenfa wy- 
toczv
 Drzecfwko niemu powództw:) 
w cjąll1J dał!!ilych ł tYR'ooni O :ł. 
w wvmJcnfonych okresach "r"c'" 
dawca nfe nKłn
este ro8r;('ltonfa. 
wzlrłp,dnle nfe wyt
zy P'O","óddYa, 
powinien cn bi!ozzwłocznle umotJi- 
wit podjł:cie kaucji. 


BÓ:&NB. 
Zadatek. 
W braku odmJennef{O poetan". 
wlen'a umowv albo EwyC!aju. uwa- 
la 8t
. te 28datek. dany przv u. 
wsrciu umowy. zastępuie od",,-I(.,. 
dowan:e r; po,wodu nfewvkonan'a 
umowy przez je
 ze stron. 
W 1'Br:fe nIewykonania umowJ 
przez jedną ze !!Itron, druj;!a stron" 
moł.e. wedluR 8We4rO wvboro. bl\dł 
dochodzie wykonania umowy. baAli 
od umowy od8tąpl
 f. chocia1by 
ladna S7:koda nie naetąpila. otru- 
mImy zad:\t..k :ratrzymat. Ił jeł
1I 
urna frO dała. domaRa
 Bit &um, 
dwukrotnie wyt8!:ej. 
Odsetki. 
WIerzyciel mate domalitaf Blę 00. 
.et
6w cd 11sletnvch mu !Ilum -oie- 
ftfpfJn'Ył:h tylko wOwc7.a
. Rdr to Wł'- 
utka 
 umowY. r;wyczaju łub UBt4- 
wy. 
W braku umowy co do termInów 
platnośrl oosetków. dłutnik wln!..n 
Je płRcJ
 nółrocznie z dołu. a 11't'?1ł 
umowa była zawarta nR kr6ł!d 
okres C7.88U, wtnlt-n ?apI8('i
 od. 
setki jednl)C'teśnie & zaplatą dłutnC') 
.umy pieulętnej. 


83
>>>
Odpow!edzl.alAoś6 za wlasDe 
I cudze CZYDY. 
K-w z winy 8wej wyrządził dru- 
,
mu az.k
ę,. ooowiązany jest do, 
)ej naU!'aWJema. 
Kto z mocy ustawy lub umowy 
obowiązany jest do nadzoru nad 
OBobą, której z powodu wieku albo 
stanu psychiczneKo lub cieleene
o 
winy przypisać nie mo1na, obow,,\- 
WRY jest du naprawien-ia sz,kody, 
jaką osoba ta wyrzqdziła. 
Zwierzchnik, który powierza wy- 
konanie czynności swemu pO'.l- 
wladnemu, odpowiada za 8zJwdę, 
wyrządzoJlł\ z jeKo winy przy wy- 
'10nywaniu powierzonej czynności, 
Właściciel zwierzęcia, albo ten, 
kto si.ę zwierzęciem posłuA"uje, od- 
JJQwiedzialny jest za szkodę. jaką 
000 wyrządziło, niezale
nie od tego, 
czy było pod jego nadzorem, CZY. 
te
 zabłąkało 6ię lub ucieklo. _ 
Za szkodę. wyrzqdzoną wyrzuce-o 
niem, wylaniem lub spadnięciem 
ezegoś z pomieszczenia, oJpowiad.ł 
ten. kto je zajmujc. 


OdpowiedzlałDoś6 
za wypadki samochodowe. 
WI
ścici.ele samochodów odpo- 
wiadają. za wszelkie szkody na os!J
 
bioe lub mieniu, wyrzqdzone ruchem 
aut; od tej odpowiedzialności moo(ą 
uwolni.t się tylko wówczas. 
dy 
uduwoonil\. 
e szkoda powstała wy- 
łącznie z winy posl_kodownnp
o lub 
osoby trzeciej, za której czyny nie 
ponoszq odpowiedzialności, alb) 
wskutek siły wy
szej. 
Jeśli. 8amochód został oddany dl) 
utytku innej osobie na jej własny 
rachunek i niebezpieczeństwo, alb\} 
jeśli został bezprawnie właścicie- 
loWi labrany, za szkodę o-rlpowio.:h 
t6n
 kto miał mO:l.ność roz.porządzlł." 
lliR się s8Imochodem. 
lateli właścicieł samochodu prze.. 
wozi łlwych gości z grzeczności i na 
IIJkutek wypadku zostają uni po- 
ranieni, nie przysługuje im domnie.. 
manie winy właściciela samocho:1u 
i włRściciel oilpow:ada tylko za W}'. 
padki, w których jego wina je.!!t 
beZ8porna (np. za. S'l.ybka jazda, 
pij8.ństwo). 
PokwitowaDIa. 
Dłuini,k który Rpeł:nił świadcze" 
lilie, ma p
awo £ądać 0(1 wierzyciel' 


84 


pokwitowanIa. Koszty pokwitowa., 
nia pvnooi dłu
llik. 
Odmowa. wydania pokwitowania 
upowa
nia. rlłu
nika do złożeni'ł.' 
przedmiotu świadczenia do depo... 
zytu sąd'),," eHO. 
Gdy istnieje dokument, stwipl'dza. 
)ący zobowLq.zanie, dlu
nik ma pra- 
wo l.ądać, jeMH 8ł)ełnia św;adczenid 
częMciow!J, zaZlnaczenia o tym n:, 
dokllml'nci
. 


I 


Dokumenty Da okaziciela. 
Posi.adaczowi dokumentu na o
a-' 
ziciplo. może wystawca odmówić 
zapłaty tylko w wyrtakach, t{uy 
stawia zarzuty fałszu dokltmentu 
I\untramRrki i inne podobne znajd 
le
itymacyjne uważać nale
y za. 
dokuJIlrnty nil okaz,i ci da, 8twit'r- 
d2.ajqce obow;ązek wydania na tą- 
danie każdorazowego posiadacza. 
Gdy ws-tał zgubiony nnmer 0,:1 
szatni w teatrze, szatniarka ma 
ohowiązpk wydania r7.eczy oS'Obic', 
która należycie uprawdopodobni, że 
była prawnym posiadaczem zna:"'u 
i że znak zgubiła.. 


PotrąceDle. 
Dłn
,nik ma prawo potrącić ze 
Bwrgo dłu/u to. co wirrzyciel. choć- 
by z innp!l:o 8tosunku prawnCl
o, 
jf'-st mu dłużny. je1eli przedmiotem 
obu długoów są sumy pi.eni
żn
, 
nlbu rzeczy zamirnne. a obie wie- 
rzyt('lnoścJ 81\ ju
 płatno. 
Gd\' dłużn;k oŚl\"iadczv wierzv- 
cielo\vi, 
e korzysta z prawa p')- 
trącenia, obie wierzytplności uwa- 
t.ane będą za wZR.jemnie umorzollo) 
do wysokości mni,ejszej sumy. 


Prowa odkupu. 
Prawo odkupu mo;!e hy':; zR;;h'11'. 
:tone w umowie eprzeda1.y na cza,!t, 
nie przenuszqcy lut pięciu. zasf,rz
- 

onp zaś na czas dłut.-szy, ul('IC\l, 
ł1krócpniu do lat pięd.u. Prawo t.} 
wykonywa 8i
 przez proste ośwint}- 
czenie 8przedawcy, skierowane d;) 
kupującCA'o. 
7. chwilą wykonania prawa 
d- 
kupu. kupujqcy obowiązany Jest 
przRni('M z powrotem na Bprz
-' 
dawc
 nabyty mająłpk za zwrotem 
kOf!ztów sprzedaty oraz nakładów 
kuniecznych i użytecZinych.
>>>
P,oIrednietwe. 
KtO' przyrzeka drugiemu wyna.- 
RrO'dzenie Z8. nash'ęczenie spo'3b- 
nO'ści do zawarcia umowy z innI} 
(Jsobq. albO' za pO'
r{'(lniczenle p.rzy 
zawarciu takiei umowy, O'hO'Wiąza.- 
II) y jest zaI,lacić wy,naKrodz
ni(\ 
tylkO' wtedy 
dy umowa zQstan:e 
2.aWLrta wskutek zabiegów po- 
średnika. __ 
Jeśli strO'ny nie O'kreślily wynd- 
Rl'odzenia za pośrednictwo, na\('ty 
się w}!:IagrOJzcnie O'kreślone prz 
s 
&wyczaj. 


Odpowiedzialność 
hotelarzv i restauratorów. 
H'Jtelarze i restauratO'rzy O'dIJJ. 
"'-'iadają za szkudy, vO'niesione pl'Zez. 
ilOści wskutrok skradzenia lub l1srl{.)_ 
d7A'1n-ia rz,eczy, przez nich wni-l"si-o- 
łlych 
Ws.zelkieRO' rod7oju O'gIO'Szenia. ł..e 
..ak lad za r:7ecy.y nie O'dpowiada, nie 
runją. tadll(,/{.) skutku prawnegO'. 
Za wniE'siO'ne uwota się te rzeczy, 
kłó-re odllano utrzymującemu la- 
.kład luh jef.W slu2bie, alb:J 
umieszczonO' w mieiscu przez nich 
wskazanym luh nI!. ton cel pl'ze' 
znaczonym (wieszaid). 


wentarzowvch), tl'zeba tlzyska6 ze.. 
I.wolenie 'Starostwa. Pet-cnt 
.. 
winion wnieść podanie, w którym 
wymieni rodzaj towaru, podle;;tai'\' 
cego wyprzeda2y, lakal, czas wv- 
przedą:ly oraz jej przyczynę. 'l p. 
I:wolenia udziela si
 na prZel._Uf 
trze
h mi
sięcy. . 
Urząłza.i'lcy wyprzeda? pase7: 1.- 
nO'wą lub pO'inwentarzO'wą, O'bO'w! \- 
z.any jc-st 2.aw:adumić przed jf'i )' 1'l. 
poczęciem StarostwO' '''''IJ::.I.(,h'
 
taka nie mo:le trwa" ';lIIi.,), Tt. 

pd('n miesiqc. 


Zaginione osoby. 
Osuha mO'je zostat przez Sąd 
ln'llalJa Z/I. zmnrłą, j('
{'li od 10 l3.t 
nie' mil 
allnych wiadamości o jej 

yciu Dł'cn:ja taka nic ma
e zapa
Ć 
pru'd ul)in\'C'm rO'ku kalendar'lo- 
w('
o, w którym zaginiony uk{:ń. 
czyłby 31 lat tycia. 
Termin 10-cio letni skraca się do 
lat 5-eiu, jeteIi O'soba zaginiO'na 
Ukollczyła 70-ty rok tycia. a do lat 
2-ch jctl'-li !'Juch Q -niej zaJl;lnął 
w cZlls!e wojny luh w innych nie-' 
bupjpcznych dla 2yci.a O'koliczno- 
ściach. 


. 


Znieważenie władzy. 
KtO' w miejscu lub w czasl" zaię
 
Wyprzedaże. urz
dO'wych. alba publicznie zn!e. 
Aby urządzić wyprzeda
 (prócz wa
a władzę, PO'dle
R karze al'CS7.tu 
wyprzedaf.y posezonowych i PO'in.... dtJ ht 2, 
.................................................... 


Zmiany granie województw 


Na pod'Mtawie uchwały Rady Mi,.. 
lJistr6w, zaaprO'bO'Wanej przez sP.im 
(:a.z. Ust. Nr 
, 1937 r.), przepro- 
"'8ó;zona za;.tanio 2'. dniem 1-1{0 
kwiptnia 1938 r. zmiana II;ranic wo. 
;jewództw: łńdzkieRU, pO'morskiel{o. 
'lo7Jnańskiego i warszawSIkiego. 
7.miany te będ'l następujące: 
Województwo łódzkie, nie uzy- 
8kując nic traci na rzecz woje- 
wództwa poznańskiCi(O' powIaty: 
!kaliski 1.481 km' 
kolski 1.220 km' 
koniński 2.368 km' 
turec ki 1.248 km' 
Ruem 6:317 km' 
W ten spoR6b województwo łódz. 
Id 1'. 'd6re dotychczas obe,ilOO\,'ało 
1!W3i k,m', vł:J,zje mjalt }JO prze. 


-- 


pl'Owadzeniu zmiany Kronic tvlko 
12.717 km' O'bszaru. 
Województwo pO'znaliskie, zysklJ- 
ją.c wskazane powiaty z wojewódz- 
twa łÓdzkiegO'. straci na rzecz woje- 
wńdztwa pomorski
o powiatv: 
bydgoski grO'dzki 75 km' 
hyd
..ki 1.334 km' 
.ilJJowrocławski grodz,ki 37 krn' 
inDwrocławski 994 km' 
szubiński 917 km' 
wyrzyski 1.163 km' 
Razpm 4 520 km' 
W rezultacie wO'jewództwO' po 
KJJańskic, którCi(o obszar wY'I1o.")s1 
obeonie 26.564 km',- zyskuje 1 
!'7 
km', w przys1łoś'i więc obszar I"
O 
bQ(1,zle wynosił 28.361 km', 


85
>>>
" 


Województ.wo PGlDOI'8kie, któreRo 
bbszar W}'uo!jj obecnie lu.ł01 km'. 
tra.c; tylko l.)()wlat dz!ałduwsk. o ob. 
szarze 842 km' na necz wojedód
- 
twa warszawskiego, zyskuje zaś .CI 
wojewóchtwa poznaóskiego wymie. 
nlone wytej JJOwlaty o łqcUlym ob- 
szarze '.520 km' oraz od woJewódz. 
twa wal'9ZawilkieKo powiaty: 
Iipnow9kf 1.535 km' 
nieszaw
ki 1.218 km' 
rypiński UH km' 
włocławski 1.325 km' 
Razem 5.352 km' 
OF\'ólem zatem wojew6dztwo po 
morskie zyskuje 9.030 kII\'. czyli ob. 
azar 
o będzie w przYłlzloocf WI- 
nosif 25.ł-37 km'. 
Województwo warszawskie. trac
c 
11a rzecz województwa pomorski('l{o) 
wymLenione wytej powiatyolącz. 
nym tlbsz8rze 5.352 km', zyskufe 
tylko powjat dzialdowski {842 km'; 
od województa pomorskiego. w r
- 
Itultacfe więc straci ono 4.510 km', 
uyłi obszar jef{o będzie wynosi
 
w przyszłości 2'.958 km' (obecni'.! 
wynosi 29,468 km'). 
Zmianom terytorialnym wskaza. 
nych województw będą towarzyszy- 
ły., (ezyw!ście, zmioo,y w lIczba
b 
ich ludności. Płynno8c! tych 1łc7.b 
po,wala ")kreślJ
 mające zajś
 zml!ł. 
ny Jedynie w przyblUeniu wedłulf 
spisu ludności z 1931 r.. be& 
uwzJ{lędnlenia ruchu naturaJneRo 
ludnoścI. 
Województwo łódzkie, pM'iada. 
jące wedłuJr o;pisu ludnoecl z 1931 r. 
2632000 mle:zkańców, traci na 
rz('cz województwa poznańskfelP 
624 400 mieszkańców. co wedJu
 
wy,bfelonych z niego powiat6w 


l 


prsedstawJa aJe. Jak maatępuje: 
kaliski 19:; 300 mieszk. 
kol"Jti 11'1 100 mic:-\lk. 
koniński 207500 mIeszko 
lu!'ccki 101 700 mleszk, 
Razem b'2-ł łOO mleszk. 
Województwo poznań!,llkl
 zvsku4 
jąc z wojewó1zt\'l.a lódzkle
o 624 łOO 
mle
zkańców. traci na rzecz wOJe. 
wództwa pomorskieRo: 
byrł
O\'!kl !{ł'odzkl 117200 miestk. 
bydlfOBkl !)g 100 mlt'8
k. 
In owroclaw. 
rodzkl 34400 mIMz!t. 
inuwrocławski 48600 mleszk. 
Iłzubiński 47 
 mie-8ZK. 
wyrzyski 00 000 mil'!;lk 
Razem 373000 mleszk. 
W rezulta('le woJewództwo po. 
tnańskle zy9kuje 2,")1 łOO mieszkaJ\. 
ców. 
Województwo pomorskie traci na. 
I7..f'Cl wojewód?fwa waNlzawski('ll? 
42700 mlcs1kańców powIatu dzhł. 
dowRkleRo. zyskuje natomiast 1. wy. 
dzieJenych powiatów wcJewód7twa 
poznrn'l"kII'(!o 373 000 m!E'szkańcńw 
tpraz 456 
OO mieszkańców z woJ
' 
w6dztw8 waNl1.Aw!;kll'4!'o. cnll o'!'J. 
lem zyskuJe 787100 mleszknftcńw. 
WOjeWt\fł7two war9ZRw@kle, zy 
skuJo,c 42700 mlcRz,knńc6w powiatu 
dzialdowskleKo województwa pa. 
D'l9rskleJl'o. t!'llef .156 800 m-IMzkań. 
ców. co wedlu,," P014zczt1tólnych po. 
wlatów przedstawia się, jak na- 
8tępuje: 
IJpnowskl 104500 mleszk. 
nies1.awskl 117000 mles1.k. 
rypińskl 86 fi(\() mies?k. 
w)ocławskl U7!1()() m1PS1k. 
Raztm 45f1800 rnftszk. 
W rezultacie wofpwództwo wat'. 
azowskIe tracI l1ł 100 mieszkańców. 


Y..Uce amtea graldo wofew6dztw: 
16dzklego. pomorskiego, pozIUI6aklego ł waraawak1ego 


- 


ł 
ł 



tan na l. I 1
7 r 


Stan na 1. IV. 1938 r. 


Województw O
Z8r Ludnoś6 Obsznr Ludnoś
 
'" km l w kn1 3 
Łódzkie . . . . . . 
 I 19034 2.6;1
.OO() I 12.717 2.007.600 
Pomorskie . . . , 16.4,.7 1,080.100 211.437 1.8 7.2"0 
PO:bnań8kle . . . . 2R.664 2.106.nOO , 2B,S61 2.:1:'7.9 O 
Warszawskie . . . 
9.468 2.629,200 24.968 UI5.tOO 
86
>>>
.",
 


JARMARKI I TARGI 


Jet£:1I dats targów malych przypada na dzień 6wią..ecz.ny. to ta
 
odbywa się w d
lei1 pcpn:edn!. 
Obrotem targowYIlł targów wielkich Q f{ 61 n y c h 
ą wszystkie pn:ed.. 
mioty wdnego ob
tu towarowego oraz cw!en:ęta d.:m',we wuelkiel('J 

z
u. ' 
Skrót)': og. - c.g6lny. kro - kramny. zw. - zw;erzęta. iw. - świnIe- 
b. - buhaje rozpłodowe. 
WOJEWÓDZTWO POMORSKIE. 


BoroW)'JIIl)'n, pow. Chojnic
: 5 kw
. 
tn!a. 7 cze!"wca. 19 a::atdl,,:nuka- 
og; 17 s!erpnia - zw. lal'g;, 
w czwartkI. 
BorzyszkoW)', pow. Cho
nlce: 22 
marca. 21 crerwc&, 23 sierpoia, 
 

r1.!dnia - og. 
Bl'Odn1ca. row Brodnlca: 5 marca, 
:I wrZfśnia - ag.; 1::: atycznla S lu- 
t
o. 7 kwietnia. 5 maja :I czerw. 
ca, 7 lipca. ł glerpoia. 6 t,af,dder- 
n.ka, 8 listopada. tllrud
i& - lW. 
Targi w poniedzlalki I w cl\\"artkA. 
Bruay. pow. Chojnice: 2() kwił'tniĄ. 
12 pafdzternika .- 
.: 9 marca. 
11 maja, 15 czerw..a. 13 l:pcn. tO 
8Ier,-,nla. Ił wrzeAnia - zw. Tarliti 
w piątki. 
Bakowlec. pow. Świt'de: 8 lutego. 
Ił czerwca. 20 .rudnla - CIl.; 11 
kwletn:a. 9 sierpnia. 11 patdzIeł'" 
n
ka - zw. 
Bysla.. POW. Tuchnla: 16 marCJł, 
1
 Ustopada - 
. 
Cakcya. DeW. Tuch-:-Ja: & marca. 21 
'.".rześnia - op;. . 
Cheł:nmo. pow. Ch.łmno: 6 luttWO. 
2 kwit't.nia. ł ez:e"'ca, S wn:eśn:a. 
1 tlRfdr!£:J:'niko.. 3 mdn:a - t:w. 
TAm \\" Arodv i 
ootv 
Chf!1mfa. tlo\\". 'Toru1'\.: 19 stycznia. 
16 lutelro. 16 me.rca. 20 kwłptn
d. 
1
 maia.. 22 czerwca., 20 lipca. 17 
8iprt:nIR. 21 WI7P
n:R. tl) t)8"'z.ie
 
lilka.. 16 lUitoP8da 21 Ilruoo:a - 
EW Tam we ".torkt środy. vią.tld 
f sooot
 (śJ'{lodv ł !!Obotv tylko nA 
Awlnle. jallnlt:ta I ptactwo). 
Cl1mlfl l "o. pow. Kartuzy: ł maja, 
ł nał.d1łernika - 'tWe 
Chn'nlee. oow. Coo1n'cp: 9 tl
rwca.. 
10 lI!1totlada - DR" 10 marra., Ił 
kwietnia, 12 maja, 14 l:pra. tt 
f)IPrDnł.,t. 8 w
f'An.ia. 13 D8tl11.ier. 
n!kn. t Ilrudnia - zw. Tarld 
ł'Olt v I I!IObołY. 
Cn1'III:. 11('IW. Chofni
e: g łutPIlO. Ił 
czerwca. l:ł WJ'leJnja. 8 FU4Wa - 



 



.; 1'2 kw:etnla, 9 siupo,)&. t1 
patdziereika, 13 lO'udn.a - zw. 
Tarffi we wtorki 
 plątk
. 
D.bnwa. )X.W. Chf':mno: l luteR'. 
5 kwietnia. 2 maja.. 5 lipca, 6 wrze- 
Ania ł pafdziernika. 8t!etopadlł, 
6 srrudn.a - zw. - 
Drzyclm, 
w. Swlede:S kWietnIĄ. 
5 listopa"a - tiR. Targi we wtorkl 
Dńałdowo, pow. Dzlałdowo: It 
atyczn;.&. 12 kw:etnia., 9 sierpnia, 
13 września. 8 lldtc-pad'1. lS Kru- 
dnia - 0It-: l mart"a, 10 Ulai&. 11 
czerwca. ł pafdz1ernika - zw. 
Tarff! we wtorki 1 piątU 
Da: and.ay, t'OW. Yośclerzyo8: l 
czerwca, 26 p&łdz
prn
k. - og ; 
16 marca. 2ł !I!eJ't)nla - zw. 
Gdynia pow. Gdvnia: Tarld w po- 
niedziałki. 'rody I p:ątki. 
Gale.. pow. Tczew: 14 marca, 25 
maja, 17 ,,'neśnla. 8 pddziern..- 
ka - zw. Tarffł w Arod, I IC'boty. 
Golab. pow. Wąbrzefno: Targ: 
we wtorki i piątki. 
GowldUao, pcw. KArtuz)': 7 kwl.. 
tnfa.. 3 h!!ltotmda - 011". 
łUnao, pow. Drodr.lca: t5 mar::&, 
6 wrześn
 15 l!stopa18 - OR- 
Ta!"Sl'f we wtorki ' p:fP,tki. 
Ol'OdzlCZJło. pcw Lubawa: 10 lute- 
'fi. tO IIstopa"a - rwo 
Crnczao. P\.ow Świecłe: 21 czerwca, 
18 vałdzfernlka - c
. 
Grudzł'ub, m. DOW. GnI'blądz: T 
at"czo:Il, n 9tVCZ'
!a. ł tutt'IlO. 18 
lutoRO. ł marca. 15 mar!"8, 
 kw:e- 
tnl.a. 2? kwietnia. fi ma fa 20 mai&, , 
8 czerwca, t7 ClPrwca. 22 lID
a 
() siernnla. 19 sie"T'nia. 16 \HZ"- 
Ania, 7 Du"bft'rn'kft. 21 rafrJzler- 
nlka. 18 l1stcvada ! I""'Jdnła. 
6 

rl1dnla -IW. TarP.'! w Arodv I
- 
oc.ty. 
Iłowo- now. Dzlałdowo: Tał1l1 
w cr\V8rtkt 
.JaMłłl'lcrtVCł ?o.m. nowo lł1""dnlea: fi 
marca.. t7 majL 21 eurwta. t8 


87 


.....
>>>
I sj,erpnd
 20 wrzeAnla, !! lłstopa. 
da
 zw. . 
'ablonowo. pow. Brodnica
 15 styc&- 
. nia. 13 grmłnda - (1oJ{.; 12 kwietnL., 
10 ma!&, 12 lipca, 8 listopada - 
zw. Tarf{i w łrody i soboty. 
leiowo, pow: 
wiecle: 21 kwietnia, 
" patdzie-cnika - ag. 
KamIeA. pow. Sępólno: 2ł marca, 
16 czerwca, 20 październ:ka - OS.; 
19 maja. 18 sierpnia, 17 l
&top.. 
da - zw. 
Kartuzy, pow. Kartuzy: 15 maja. 13 
lipca, 12 paźdz.Lernika, 14. gru
 
dnia - og.; 9 marca, 14 wrże-- 
śnia - zw.; lt stycznia, 9 luteg:), 
13 k\\-ii!'tni
 8 czerwca, 10 sierpnia, 
9 listopada - św. Targi w środy, 
i soboty. 
Kielno, pow. Morski: 5 kwlet.ni4, 
8 listopada - og. 
Kielpmo, pow. Kaduzy: 6 pa:tdzier. 
nika - og. 
Konarz,n)', pow. Chojnice: 18 maja, 
17 s.ierpnia, 19 pa:tdziernika - OK 
Ko
elelna JaDla, pow. Sta!'o
ard: 10 
marca. 10 listopad& - op;. 
Kościerzyna. pow. Kościerzyna: 12 
kw:etni.s., 31 maja, 13 września, 
13 grudnia - zw.; 22 lutego, 17. 
maia. 19 Upca, 18 patrtziern.i.ka. 
6 grudnia - 7W. Targi we wtoriU 
i piątki. 
Kowalewo, pow. Wąbrzefno: 3 maT. 
ea. 3 listopada - kr.; 1 kwielni8ł 
6 maja, 2 września. ł listopadA- 
zw Tar
i w środy j sohoty. 
Krokowo. pow. Mors.ki: 12 maia, 29 
li.stopad& - kro 
Itrotoszyn)', pow. Lubawa: Targi 
w środv. 
Kurzętnlk., pow. T.ubawn: 19 atycz- 
:nia. 16 marca, 18 maja, ZZ czerwca, 
20 lipca, 19 sierpnia, 19 pa:tdzd.e..... 
nl,ka, 16 listopada - zw. 
Leśno, pow. Chojnice: 26 kwletłJn.la, 
:U maja, 25 paździ€rnika - ag. 
Lidzbark. pow. Dz.ialdowo: 7 marca, 
10 patd-z.iernjka - kr.; 7 stycznia, 
4. marca, S czerwca" 5 8ierpn
&, 
2 września. 7 pa:tdziernika, ł li8t
 
pada, 2 grudnia - l.W. Tarl{ł 
w poniedzlalki i czwartki. 
LInlewo. pow, Koście!"zyna.: 29 mar- 
ca, 2 listopada - Oj;{.; 3 stycznia - 
zw.; 2 maJa., 4 Upca, 5 września- 
św. 
Linia, pow. Morski: 18 patdzi('rn.... 
ka -- Oj;{.; 6 kwietnia - zw. 
Lłpnlca. pow. Chojnice: l marca, 211 
kwietnia. 9 paMziernika. {} lj,st
 
pada - Oll. Tarłtl wc wt.orki. 


88 


Lipa.. pow. Koścferzynm31 D't81'Ca. 
12 liUca, 8 u,sotop&da - og.; g sieI' 
pn:a - zw. 
lJsewo, pow. Chelmno: 28 CZl'rw- 
ea, 15 listopada - og. Targi 
w czwartki. 
Labawa, pow. LtJlbawa: 6 kwi.&o 
tnia - eg.; 15 l
stopada - kr.; 
9 lut
o, 2 marca, " ru.aja. 1 czer....
 
(:a, 6 lipca, 3 sierpn.ia., 7 września, 
5 pa£dz:ernika, 2 Ustopa.da - zw. 
Targi w poniedz.!.alki i pi(\tki. 
LablchoWG, pow. Starogard: 1 mol' 
ea. 5 lipca, 13 września., 31 pat. 
dziernika - zw. Targi we wtorKi. 
Lablewo, pow. Tuchola: 6 kw.etmoi.a. 
7 września - kro 
Lamo, pow. Morski: 13 maja, t& 
listopada - og. 
Lasin. pow. Grudziądz: 10 lutcKo. 
{} czerwca, 11 sierpnia, 7 gru. 
dnia - ag.; 10 marca, 14 kwLetn;a., 
8 września, 13 pafdzierni.ka - zw. 
Targi Wl: wtorki i pi.f\tki. 
Ląkorz, pow. Lubawa: 17 marca., 
2 czerwca. 22 wrzp-Ania. 15 gru. 
dn:a - OJ{. Targi w czwartki. 
LU. pow. Chojnice: 24 marca, 9-' 
listCipada - og. 
Mroczno. pow. Lubawa: 23 czerwca, 
26 pa7d"liern-ika - zw. 
Nletywle
, pow. Brodnica: 14 kwte,,! 
tni.a, 13 pa£dzi.erni.ka - kl'. 
lIlowncork'sw,po-w. Tczew: 7 maja- 
og.; 12 wr7eśnia - h. 
Nowe, pow. Świecie: 27 stvc1J!1l\a, 2ł 
lutego. 24 marca, -28 kwietnia, 19 
maja, 23 czerwcA.. 28 tiprlt, ;.5 
sierpnIa. 22 wrZ-I'
nJ.a.. 27 paździer- 
nika. 2ł listopada.. 22 grudnia - 
zw. Tar
1 w środy 1110boty. 
Nowemiasto, pow. Lubawo.: 9 mar- 
ca, 12 pał.dzi.ernika. - og.; 12 
etycznia, 16 luteA'O. 13 kwietnia, 
11 maja, 8 czerwca, 13 lipca. 10 
"ierpniA.. U wr.7.f\śma, 9 li
topada, 
H grudni.a - zw. Ta.rgi we wtor- 
ki i piątki. 
Nowe GrodziCZDO, pow. Lubawn: 12 
maju. 8 wr7pśnia - zw. 
OB!" pow. Świecie 17 lutego. 9 
czerw('R., 20 paźdliem.j}ca - Of\'.; 
1ł kwietnia, 18 s:erpmoi.a., 17 listo- 
"811a - zw. Targi w r7.wartki. 
Pelnlln, pow. Tczew: 11 styc7.n'a. 
10 lutef{O, 2\ mare&, 18 kw:e,tJIia, 
Z7 maia, 23 czerwca, 5 Jlf)ca., 10 
wrzMnia.. 20 pRM7.iArni-ko.. 2.'! 1i1'1tO- 
pada - zw. Targi w {wodv i so- 
botv. 
Plollnlea, !J'{w. Dziahłowo: 19 "lycr.- 
lI1ia. 20 kwietn ;n, 20 lipca, 19 pał.- 
4zierni,ka - zw. ' 


- 


. 


I 


J 


J! 
E 
II 


.
>>>
P.og6dki, pow. Kościorzytla: 10 maj'" 
25 października - OK. 
Podg6rz. pow. Toruil: Targi w po. 
ni.edziaJki i czwartki. 
Pruszcz, pow. 
wiocie: 2 marca. I 
liBtopada - og. 
Pr:mdkowo, pow. Kartuzy: 26 kw,i.e. 
mia, 25 października - zw. 
Puck, pow. :Morski; 2 marca, 8 
4:zerwc,a, 5 patdz!ern:ka, 21 gru- 
I dnia - og. Targi we wwrki 
i piątkI.. 
Radz'Ln, pow. Grndz.iądz: 7 kwietn&a, 
6 patdziern
ka - og. Targi 
w czwa.rtki. 
Rumla. pow. Dzlałdowo.: 17 maja. 
1:ł września - og. 
Rybno, pow. Działd.wo: 23 marca, 
24 sierpn1a - OK.; 22 czerwca, 23 
listopada - zw. Ta.rKi w środy. 
Sęp6loo. pow. Sępólno; 26 kwietnia, 
5 lipca. 11 patdziernlka - CK.; 
22 marca, 8 lia.topada - zw. T8d'g
 
w piątkI. 
Sierakowice, pow. Kartuzy: 10 m-ł.ja, 
5 lipca, 16 s:erpnia.. 15 ]i.s.topada _ 
og.; 15 ma.rca - zw. Ta.rgi w po.r 
11iedzlałkl. 
Skarszewy, pow. Koocł.orzyna: 1 lu- 
tego.. 6 kwietnia, 28 czerwca, 27 
lioca, 6 września, 19 patdl.ir.rn;ka. 
22 listopada - zw. Targi y t: wto.r. 
ki I. piątki. 
8k6rcz, pow. Sta.roga.rd: 5 kwletn'a. 
" patdz:ernika - og.; 8 lutelJ'c. 
'l CZlVWCa, 2 sierpnia. 6 grudc,hL- 
EW TarKI w soboty. 
'1f",lce, ))JW. Tuch,ola: 13 kw cO.ula. 
12 pnfdr.iernlka - og.; 1 C':6l"wca, 
10 siemn:a - zw. 
.ltara K1szewa, pow. Kościerzyna: 
22 ma.rca, 9 liswpada - og.; 18 
kwif'tnia. 20 u.pca, 21 wrześn:a _ 
?ow. TarKi wArody. 
8tarogard, pow Starogard: 27 I ?8 
czerwca, 2 i S J;stopada - 'r.; 
; 9 IUiłeKo, 13 marca, 2"
 czerwc
 
f 21 września, 26 patdziernik'l, a 
! f!Tudnia - zw.; , maja, 9 listo- 
I pada - b. TarKi w środy i piątkL 
8tężvc.. pow. Kartuzy: 18 marca. 
4 listopada - OK. 
8trzepcz, pow. Morski: 19 kwietn1a, 
. 2'5 pa:Mziernika - og. 
l " 8nleczyno. pow. Kartuzy: J.ł kwie.- 
tnia, 13 [lafdziernika - og.; 11' 
llteronia - zw. 
'wlecie, pow. 
wif\cie: 2 maj&, "I 
. liBtopof1a - 
.: S styC7.1l1a. 7 lu
 
I te
o, 7 marca, ol kwletm
a, 13 
e
tJlrw('a, ol Ji,pcn., l sie,rpnlo. 5 
wn.eśn.ia, 3 patdzlerniko. 6 _ł!"
 


----, 


dnia ..: zw. Ta1'gi w Arody I s0- 
boty. 
Iwomegacle, pow. Chojnlce: 17 ma.. 
ja, 20 września - OK.; 22 lutego. 
17 pafdz.iernLka - zw. 
8zemud, pow. Mo.rski: 30 cterwca, 
15 grudnia - g. 
8zymbark, pow. Kartuzy: 21 maja, 
22 patdz1ernika - og.; 22 cterw- 
ea - zw. (takte na welnę). 
'rczew, pow. Tczew: 18 marca, 10 
curwca, 16 wrześn;a - Oi{.; ł 11. 
stopada - zw. Targi w środy i so- 
boty. 
'I'op6lno, pow. Swlecie: 7 kwietnia, 
8 września - og.; 13 stycz:nla, 10 
marca, 12 maja, Ił lLpca, 13 pat- 
dz:eł"n-ika, 10 listopada - zw. 
'romA DL, pow. Toruil: 13 stycznia. 
20 styczni&, 3 lutego. 17 lut
o, 
ł marca, 17 marca, 7 kwletma. 
21 kwletn!a, 5 ma!a, 19 maja, 2 
czerwca, 23 czerwca, 7 lipca, 21 
lipca, ł sierpnia, 18 slerpn:a, 8 
września, 22 września, 6 patdzier. 
ni.ka, 20 patdzienlika, S listopada, 
17 I:stopj!.da, 15 I\"rudni
 22 gru- 
dnia - zw. Tarj;{i we wto.rkl, 
środy, piątki i 8uboty. 
hchol.. pow. Tu!:hola: 8 marca, 
7 czerwca, 23 sierpnia, 15 listop
 
da - og.; 15 lut
, 19 kwietnia, 
10 maja, 12 l;pca, ?:l września. 
25 pafdz.Iemika - zw. Tarl(I 
we wtorki I piątl1. 
Warlnble, pow. 
wiecie: 5 main, 6 
Ja
dz.iern;ka -kro TarK: w pi.l\tki. 
Wąbn:dIu.. pow. Wąhrzetno: 9 mar- 
4:8. 15 czerwca, 9 li.!"t.opada - og.; 
ł stycznia. 8 lute
o. :'I kwietnia, 
2 majn., 5 Hpca. 2 si('rpnla, 6 wrze- 
Ania. ł patdz,lernikn. 6 grudn:a _ 
F.W, Targi we wtarkl I piqtki. 
Welherowo, pow. Morsk': 8 marca, 
2 czerwca, 6 patdzie:rnlka, 22 j;t'ru. 
dn;a - og.; 13 stycznia, 7 kwie- 
tnia, , sierpnia, S li.
topada. 15 
f!T1.ldnia - zw. Targi w środy 
t !I!Oboty. 
Wiele, pow. Chojntce: 19 maja, 15 
wT7.eśnfa - Ol(. 
Wlęcbork, now. SępólnQ: 15 marca, 
2 l;stopada - 
.; 13 RTudn.ia _ 
kr.; 8 lutej;{o. 12 kwietnia. 17 maja, 
21 czerwca, g slernon,la, ł pa
dzler_ 
nika - zw. Tan!'i w czwartkL 
Wysln, pow. Kościer7yna: 14 kwie- 
tn:a.. 13 paidzlernfka - zw. 
Zb1ewo. pow. Starogard: 2 CZPTWC" 
fi pafd.zlernlka - ()j;t'.. 7 kwl('tnia, 
'sierpnia - zw. Tarj;t'i w czwarf,kt. 
ł:ukowo, pow. Kartuzy: l czerwca, 
'. 2 łi6topada - zw. 


89
>>>
r 


Mlefscowoścl przyłączone z województwa warszawskiego. 


Bleźwi, pc\\.. 5;el'p,;: jal'mark6w 6. 
wc wtork_: po j Królach, po N:e- 
d
.eli Srodop03tnCj, p.: św. St&- 
n__,dawie J{, ,jw, 
lahDrzace. po 
N&.r. N. M. P.. pc; l,". MikolaJu. 
BObJ:GwnikJ, D:W 1,:p11';. ;armar- 
k':'w 5, 
.. środy: oc Oczyszczeniu 
N. M. P., po św. W'Cjc:echu. po 
Whiebowz

ciu K. M. p.. po św. 
Franclszk'.: Seraf.. po św. An- 
drzeju. 
Brześt; KuJawskJ, PO\\. Wlocławek: 
jarrnarko\\ ti, we "tor
i: po No- 
w}'m R:Jk4, LIG fow. Walentym. 
pr7ed św. Stanisł&'o\Ęm b
,kupem, 
po św. Józefie Ka!. P\) śW. Stefa- 
nie po W!!!}"stk:ch $więtych; 
z DOl.O$tawien em jedneJlo dnia 

arma.
cznercc, \V tV'Iooniu zamia9
 
w vl
teK talt
 \\e wturek. 
Chodecz, tlOW Wbcławeb.: jarmar- 
kow 6. w pon:rrt
.iałek po Oczy. 
8zcz
niu N. M. P. we wt.:rek po 
Sb'. Jozefle. w ponietlziałki: przed 
św. F.I:P€m l Ja
ubem. PO św. 
Dominikc. PC śW. Jadw:dzE i Te- 
ł'e
ie vrzed św. T-:!Ds.ł..Zem AP08t. 
Chroetkowo. ;x.w. Ryp!.n: jarmarki 
w Doni
jzlałki: przed bł. Andrze. 
jem Bobolą, przej bł. D )A'4miłem
 
po bł. Bron:.slRwle" po N. M. P. 
L.)retal'13k1ej Co ł.."'Zecl poni
dzia,.. 
ł(\k targ-:. 
CZ8n.łkowo. now. L
pno: w plerwazą 
środ
 kat
ello mles:ąca tal'J(. 
DobnyA nad Drwęcą. l"OW. Rvpln: 
jn!'markćw 12, W
 wtorki: po No- 
wym Roku. po 4w. Kazimierzu. 
po NIe-dz.ieU Kwlet., po św. Sta. 
nl;!ławie, przej Aw Jancm Chrzci_ 
c!eJu. po N8wfedz
nfu N. M. p.. 
po św. Bartłomieju. po Ś\V, Ma- 
teuszu. po św. Jadwidze, DO św. 
Marclnl(!. PO św. Katarzynie 1 po 
św. Leok"ad;f. 
DobrzyA nad Wisłl\. pc..w. Lipno: 
jarmarków 8, w ponłe-jzfałki: po 
św. Macieju. DO Niedzieli 
rod()o 
posfnej, po 'WnI
bcwst. Pańs.k.. 
po św. Ma-rii Malifdalenie, po 'w. 
Franciszku Seraf, po N:ep. Pau. 
N. M, P. 
mk6ł. pow. Lipno: jarmarków 6: 
00 św. Wojciechu, w ponleddałkh 
po 'w. Trójcy, po Aw. Rochu. ps 
św. M
teuszu, po W8zystklch 
Swlety
h, przed iw. Tomanem 
Apostołem. 
Kowal pow. Wlocławek: jarma.r. 
k6w 6. w AJoody: po Aw. Wojcle-chu. 
pne4 A'!. JaDem Chrz,.. po 'w. 


90 


Jaltub:e Ap., po Nar. N. M. P., po 
św. t!rszuli, przed św. M:kclajem. 
LIpno m.,p.:'w Lipnt.: Jarmarków 6, 
w lJoni
dziłiłk
: po 8 Królach. po 
Niedziel! Kwietnej. P'J Wn.ebo\\st. 
Pailski'm, po N. M. P. Szks.pler
 
nej. po św. Michaie, po św. SZ.Y4 
monie i Judzie. 
LubIcz, pow. Lipno. 
arma.rk; w śro. 
dy: przed bl. Andrzejem BJb.Jlą. 
po św. Janie ł"eD. po bl. Szymo- 
nie z L.pnicy p" św. Jadwidze. 
Co środę i aot:otę tarKo 
Luble6, pGw. Włodawek: jarmar- 
ków 6. w pomedzlalek po Trzech 
Królach. we Wt,)ł-EK DO N.ed
 
Przewodn., w pom
zialki: po św. 
Trójcy, po św. Eartłomieju, 10 
'Wszvstkich ŚW:41tych, po św. 
Lucji. 
Lubraaieo. pow. Włocławek: jal'o 
marków 6, w pomedzlalki po św. 
Błateju 1 po Niedzieli Kw:etmej. 
w-! wtorek po św. Julii, w pon:e. 
działkI: po św. AA:eksym, 1)0 św. 
PIotrze i EmiUar.ie. po św. Leo- 
nardzie. 
N
8uaW. ID., pow Nleszawa: Jal'o 
marków 6, we wt-
kI: po św. Fa- 
bianie i Sebastiar.ifl. po św. Józe- 
fioe, nrz
 św. Janem. po iw. Bar. 
tłomieju. ):10 'w. :,Jichale. po św. 
Md-rcinie. 
o.:.aoY.. pow. Nie8'l8wa: Jarmar- 
ków 6 'IW środę PO Trzech Kró- 
la.:h, w pierwiize UCt...,.-kl kwietnia 
i czerwca. w pierwszy ponledzla- 
lek lipca. w trzec
 Do
iedz:ałek 
września i paidz.ernika. 
Płohk6w. pow. N:gsrawa: jarmar.. 
ków 6, w poniedziałek po Trz('ch 
Krółach. w p:erw6Zą niedziel Q 
P.Stu. w piątek przed Niedziel, 
Kwietną, w ))Onie:lZlalkl: po W'noi&- 
Lowsł.ą.pieniu P..ń8kim. po św. Ja.. 
kub:e. po Wszys"..k'ch Świętych. 
Pnedecz, ))Ow. Włocławek: jarmar.- 
ków 6, we wtvrki: po 'w. Walen.. 
tym, po Niedzie-:i Fw!etnei. po hr. 
Antonim, prU'd św. WawrzyJ\. 
ceo!D., 00 'w. l.ukANu, przed iw. 
Mikolaje-m. 
a.lbleI6w. pow. Nleezawa: jarmarw 1 
ków 6. w. wto
'd: po S Królach. 
po Nieckieli Kwietnej. po 'w. 
Trójcy, po Wniebc-wzlęołu N.M.P. 
po Aw. Jadwidie. po Ni
 Poe&. 
N.M.P. 
1IypIa... pow. Rypin: JarmarkOw 8. 
.e włorld; po Iw. Madeju. JO 'w.
>>>
"WoJ
Iec1i't1, po Jw. Płofft-e I P"awJE(" 
ł)O św. Iftna
ym. po ,w. Miebale" 
po \V,.zystkich Ś"iętych. 
8kempe, pow. Lipno: jarmarków 6, 
w czwartek po św. Macieju, w śro- 
dę po św. Stani.sJa\VIe. w czwal'te.k 
po św. MaJKorzac;e, po. Narodz. 
N. M. P., po św. Fra.n':l8Zku, po 
św, Marcinie. 
Slużewo, pow. Nies:zawa: jarmar- 
ków (j. we wtorki.: po Oc
yszcz
 


nIn N. M. P., po lw. J'ózefie, po 
Zlelm"cb awlątkach, po Iw. An.. 
nie, przeu św. Szymo!łtJw I Judą" 
po św. l.ucjL 
Włocła..k .... pow. Włocławek: 
jarmarkow 6, w czwvtki po 3 
Królach i po Iw. Janie Bo:t.. 
we wrorek po św. Stanisławie, 
w czwartki: pn św. Dominice, 
prze.1 Narodz. N. M P., po św. 
Loona.rdzie. 


WO.JEWÓDZTWO POZNdSKIE. 


1 


Barcin, pow, Szubin: B kwlr-tnls, 
9 czerw-=a, 11 s:erpnia, 13 pafdz.ier_ 
nika - OK ; 10 lutego. 6 grudnia_ 
ko.n.. b. 
Lntn, pow. Srem: 8 lutego. 10 maja. 
9 llerpnia. 8 listopada - Off. 
801lUlOWO, pow. Raw
cz: 6 kwietni.., 
6 lipca., 5 patdz.iernika. 7 Rru- 
dnia - kon., b. 
Borek. )JQW. Goetyti: 9 lutego, 8 
czerwca.. 10 sierpnia, 14 grudnia _ 
og.; 13 kwietnia, 12 patdzłernJ.- 
ka - kont b. 
Bralbt. pow. Kępno: 16 marca. 18 
ma.ja, 21 września.. 21 grudnja _ 
kro ' 
Bulby6, pow. Cbodziet: 8 lutego, 
7 kwietnia, S czerwca, ł sierpni-'\, 
6 paździemlka. 15 grudnia - Oi{. 
8nk" pow. Nowy Tomyśl: 5 kwie- 
tnia, 12 lipca. 6 wrześn.ia. 8 lkto-. 
pada - Oog.; 15 lut-ego - kon.. b. 
Byd90lZCI miasto: ł stycznia. 1 Ju
 
tego, 1 marca., 5 kwietnia. 10 m!l.
 
Ja, Ił cz£-.rwca, 5 livca, 2 sierpnia., 
fi wrzeAnia, ł pafdziern;ka, 8 li.&to
 
pada.. 6 fO'udnia - kon., b. 
Chodzie!. pow. Chodz.fet: 12 kwi.. 
tnia, 25 pafdzlernika - OK.; 8 lu- 
tego, Ił czerwca., 9 sierpnia, la 
grudn;a - kan., b. 
Czaruk6w. pow. Czarnków: 5 kwie- 
tnia. 28 czerwca., 13 wrze9Doia. 8 
Im1dnfa - OK.; 1 iutego. 10 maja, 
?6 Jfpca, 8 listopada - kon.. b. 
Czempłn, pow. KoścJan: 3 marca. 
2 czerwca, ł sierpnia, li grudnia _ 
ego; 7 kwietnia, 15 września _ 
kon.. b. 
Czemlelewo. pow. Gniezno: 10 IUlte. 

. 12 maja, 11 eIerpnia, 10 liato- 
pada - 
. 
DamulawelE, pow. Wą.growlec: ., 
marca. 8 czerwca, Ił września. 
14 Rrudn'a - DR. 
Dąb.rcnra BlaJr.upla, pow. Inowroc- 


ław: 11 stycU!!1l1, 15 lutl'go, 1!S 
marca, 12 kw;etnja, 17 maja. li 
czerwca, 12 lipca.. 16 sierpnia. 13 
września, 11 paŹdziernika, 15 li- 
stopada. 13 grudnje - og. 
Dobrzyca, pow. I(rot06zyn: 9 lute- 
go, 1 czerwca. 8 sierpnia, 5 paź. 
dziern:ka - 08.; 8 kwietnia, '1 
grudnia - kon.. b. 
Do...... pow. Śrem: 15 lutego, ta, 
kwietnia. 28 czerwca, 23 sierpnia, 
18 paźdz.ii!M1i.ka, 00 f{rudnia - Oj{. 
Fomoa, pow. BtdK08ZCZ: 1 m
'i.. 
5 sierpnia, 8 listopada _ og. 
Dębie., pow. MOR'iLoo: 6 kwie-tn.Ja, 
6 lipca, 7 wrześma. 7 grudnia _ 
Off.; 23 JuteA'o. 12 pafdzJenllLka _ 
kon
 b. 
Glłiewkowo, pow. Inowrocław: , 
8tycWa, 5 kwietnia, 5 lIpca, ł 
patdziernika - vg. o 
Gnleuo miasto: 1ł i 15 lutego, 21) 
.i 21 kwie'.nia, 22 i 23 si£-Tpnia., :lI 
f 22 Hstopa..1a - kon.: 16 lut
a, 
16 marca. 22 kwil'tnia., 15 czerwcs,. 
2ł sierpnia, 5 października. 23 li- 
stopada, Ił fO'udtn:a - 'kon., b. 
Oolaiacz" pow. Wl!rR'l''wiec: 2 marclL, 
1 czerwca, 7 wrzeen.ł.., 7 Jn".J. 
dnia - OK. 
Oosty6, pow. Go&tyń: 2ł lutego, 28 
kwieb1fa, 23 czerwca, 1 wndni
 
Zl październJka. 22 grudnia _ 
kon., b. 
Grabów, pow. Kępno: 6 JuteJro, l 
czerwca, 7 wneśnia, 7 fO'Udnia _ 
og.; 5 styczn;a, 2 marca, fi kwIe- 
tnIa, ł maja, 6 lipca, 8 sierpn; l. 
l) pudziernika, S lL9topada __ 
kont b. 
GroclzUk, pOw. No",y T(I"'1\'
I: 2? 
marca, 2ł maja. 30 Blp"T1ł-IlłI .?, 
pafdzlernika - Ol{,: 22 IlIt:..m. p 
kwietnia, 5 lipca, 6 8'J'urłn'R 
leon., b. 


91 


.....
>>>
'1nowrocł.w mta.sto.: 12 8tycmfa, . 
lutego, 2 marca, 6 kwietnia, 11 
majn., 8 czcrwca, 6 lipca, 3 sfer. 
. '1'I1;a. ? wl.t.cśnia., 5 paźdz.iemika, 
, (I :j"t,
atla, 14 grudnia - kOli., b, 

"Dowiec. IJQw. Zni.n: 21 kwietrua. 
iO października -- og.; 17 lutegl)., 
19 maja, 21 lipca, 15 września, 17 
listopada. 15 1{rudnia - kon., b. 
'.rocka, pow. Jarocin: 9 lutef{o, 11 
maja, 10 sierpnia, 9 listopada _ 
og. 12 stycznia, 9 marca, 6 kwi
 . 
tuia, 22 czerwca, 20 li'Pca, 7 worze-- 
{mia, 12 pa.ł.dzie.mika, 14 
ru- 
UI1i4 - kon., b. 
lutro.ln. pow. Hawicz: 17 marcs., 
9 czerwca, 22 wl'ześnia, l Kru- 
unia - o
. 
Kamlonn., pow. Międzych6d: 2 mar
 
ea, 11 maja, 6 lipC'.l, 9 listopada - 
Gil:, 
Ka.zczor, ,:Jow, WDlsz-tyn: 10 marca, 
i! czerwca, 8 wrzpśnia, l KrU- 
dnia -- OK: 
KażmJerz, pow. SzamDtuły: 2 ozerw. 
ca Z'l pał.dzicrnika - OK. 
Kcvnia, pow. Szubin.: 11 maja, 13 
Jil)ca, 14 września, 7 1{rudnia - 
Ol{.; 16 lute1{o, 13 kwietnia. 12 
l-Jfl:tdziernika - kon., b. 
Kęblowo, pow. Wolsztyn: 7 kwie-- 
tnia, 7 h!)ca, 1 września, 10 listo- 
pada - .oK. 
Kępno. pow. Kępno: 22 lutegD, 26 
kwIetnia, 30 siprpnia, 29 listopa- 
da - Ołl:. 
Kiszkowo, pow. Gniezno: 10 m.a.rc'ł.. 
9 czerwca, 8 września, 10 Iist.J. 
pdf'la -, OK. 
Kiecko, pow. Gnie:ł.no: 15 luteKo, 21 
czerwca, 16 sierpnia. 18 paździer- 
ni!ka - o
.; 12 kwietnia, 20 1{ru- 
dnia - kon., b. 
Kobvlagóra, pow. KępnD: 8 ml1i1'Ca, 
14 marca, 8 sierpnia, 10 pa:tdzier- 
nika. 12 grudnia - kro 
KobvUn, row. KrDtoszyn: 12 kwie- 
tnia, 9 sierpnia, IJ 
rudn-iJ8. - 
.; 
8 lutego, 14 czerwca, 11 pał.dzier- 
n ika - kOOl., b. 
Koronowo, pow. BydKoszcz: 21 kwie-- 
tnia, 23 czerwca, 18 sierpnia, 20 
października - OK.; 17 lut
o, 17 
mal'C8, 19 maja., 21 l1pca, 15 wrze. 
śnia, 17 listopada - kon., b. 
Kórnik, pow. Srem: 17 marca, 1:! 
maja, 7 lipca. 8 września, 3 listo- 
pada. 15 pa:tdziernika - kon., b, 
Kostrzyn. pow. Sroda: 22 marca, 21 
czerwca. 20 września, 20 Kru- 
dnia - op;. 
Kośclan, pow. Kooc.ian: 10. lu-teKo, 
10 marca, 14 kwietnia, 12 majoa, 


,..... 


92 


11 st.erpnla, 8 września. 13 paf.. 
dziel'n,ika, 15 
rudnia - kOł!., b. 
KoimJn, pow. Krotoszyn: 13 stycz. 
nia, 11 sIerpnia - og.; 10 lut
". 
10 marca, H kwif'tllia, 12 maja., 
9 czerwca, H lipca, 8 wrzesl1.3, 
13 października., 10 listopada, 15 
grudnia - kOIl., b. 
Krobla, pow. Gos.tyń: 1() IUWKO, 12 
maja, 25 sierpnia, 20 pllździerni
 
lm - ag.; 30 cZt'.rwca, 15 gru- 
dnia - kon., b. 
Krotoszyo, pow.l\rotoszyn: 18 stycz. 
n;a, 15 lutego, 15 marca, 26 kWlCr 
tllia., 17 maja., 21 czerwca, 19 lipclt., 
23 sierpnJa. 20 września, 18 paź- 
dziernika. 15 listopada, 20 J{ru- 
dnia - kDn., b. 
Kruszwica, pow. Mo
iln(): 10 marC&, 
13 października -- oK.; 12 maja. 
li lipca, 8 września., 6 g'rudnia ........ 
kon., b. 
Krzywin, pow. Kościan: 19 stycznia, 
20 kwietnia, 13 lipca, 12 paździer- 
ni'ka - Og'.; 9 lutego, 16 marca, 
- 11 maja, 15 CZN'wea, 17 sierpni:!, 
14 września, 23 listl
pada, 7 Km' 
dnia - kDn.. b. 
Ksląż, pow. Śrem: 8 iutegD, 14 czerw- 
ca - Og'.; 12 kwietn,ia, 9 sierpni-d, 
II pał.dziernika. 13 grudnia - 
kon., h. 
Leszno, pow. Lel'lzn: 5 stycznia. 4 
lutego. 2 marca, 6 kwietnia, 4 ma- 
ja, 1 czerwca, 7 września., 5 pat. 
dzi,ernika, 2 listopada. 7 gru- 
dnia - kon.. b. 
Lwówek, pow. Nowy Tomyśl: 16 
marca, 22 czerwca, 21 aierpnia, 
30 listopada - 01{.; 16 lutego, 21 
li pca - kon., b. 
Labiszyn, pow. Szubin: 3 stycznia, 
4 kwietnia, 1 sierpn.ia, 3 paździpr- 
nika - 01{.; 7 marca, 13 czerwca.. 
5 września, 7 listopada - kon., n. 
Lobźenlca, pow. Wyrzysk: 8 lute
:.. 
2t! kwietnia, 23 sierpnia, 6 gru- 
dnia -- eg.; 14 c.zerwca, ł paź- 
dziernika - kDn., b. 
Margonin, pow. Chodzi.eż: 9 marca, 
5 października - OK.; 9 lutego, 
12 kwietnia, 8 czerwca, 10 sier- 
pnia., 9 listopada, 6 1{rudn1a - 
kon.. b. 
m.steczko, pow. Wyrzysk: 10 majJ,ł" 
3 listopada - OJ{. 
lOeJska Górka, pow. Rawicz: 29 
marca, 29 listopada - {)g.; 25 
etYC1Jn.ia, 31 maja, 216 lipca. ?:1 
WTr.eśnia - kon., b. 
lOe1źyn, pow. GnLe7.no: 3 marca, 
2 czerwca, 1 września, 7 Kru- 

ia - og. 


t
>>>
t 


Mieicisko, pow. \VI\RrO\\riec: 1 mar
 
Cł\., 14 cżerwca, 6 wrz
llia; 6 gru-: 
, d-nia - og. . 
I[
ędzychód, pow. Międzycliód: 1.ł 
czerwca,.13 grudnia - ag.; 15 lu- 
tego. 12 kwi.etnia. 9 sierpnia, 11 
flaździerllika - iwn., b. 
Mikstat, I)()W OJ'ltrów: 8 marca, 9 
Biel'pnia, 11 październ.ika, 13 gru- 
dnia - og.; 11 Iłtyczll1,ia. li czerw- 
ca - kon., b. 
Miloslaw, pO\v. \Vrześnia: 5 stycz. 
nia, 
 marca. 11 maja, 6 li-pca, 
7 wrześr.ia, 9 listopada - og. 
Mog.lno, pow. Mogilno: 1;) marc
 
14 czorwca
 13 września. 13 Krn- 
dnia - og.; 11 sty{'-znia, 10 maja. 
9 sierpnia. 11 października - 
kan., b. . 
Mosina, pow. Srem: 1 lutego. 5 m
- 
ja 18 sierpnia, 10 listopada - ag. 
Mrocz&. pow. \Vyrzysl: 8 marcn., 
2
 kw;etnia, 5 Upca, :.'0 wrLcśnia, 
27 paździC1m.ika, 19 gl'u-dnia - ag, 
Murowana GoślinB, pow. Obornik.;.; 
HI lutego, 9 czerwca, 13 paździer- 
nika, 10 grudnia - og. 
Naklo, pow. Wyrzysk: 18 stycznia, 
15 !uteKo. 15 mal'ca, 12 kwietn:a. 
1
 lipca, 11 października, 15 lhs'w- 
-pada. 13 grudni,a -- kan., b. 
Nowawieś Wielka, pow. Bydg08ZC!;: 
9 lutego., 13 kwietnia:., 22 cz-erwc't, 
10 sierpn;a, 12 pa:ldzicrnika, 1-1 

rudni.a - og. 
Nowy Tomyśl, pow. Kowy Tomyśt
 
10 marca, 2 czorwca, 8 września., 
24 lilStopada - og.; 24 lutego, 11 
si,erpnia - kon, 
Oborniki. pow. Oborniki: t ma.rc.a., 
14 czerwca, 6 września. 6 gru- 
dnia - ko.n.. b. 
Obrzycko, pow. Szamotuly: 16 ]ute-: 
go., 18 maja, 17 aierpnda, 9 ]isto- 
pada - og. 
Odolan6w, plJw. Ostrów: 10 ]ut
c. 
1 czerwca, 7 września, 14 gru- 
dnia - og.; 16 marca, 6 kwie,tn'a, 
, 18 maja, 3 sierpnia, 5 pa:ldzierJu- 
kil., 9 listopada - kan.. b. 
OloboJ[, pow. Ostrów: 10 lutego. 12 
mR.ja, 11 sIerpnia. 10 listopada _ 
'OrT 
Dp';ienica, pow. Nowy To.myśl: 17 
lut.ego, 7 kwietnia, 23 czerwca, 18 
8iern.nia, 13 października., 15 gru- 
dn.ia - og. 
Oaieczna, P()w. Leszno: 8 marca. 7 
ael'wca., 6 września, 13 "gru- 
dnia - og. . 
OIJlror6g, puw. Szamotuly: 2.1 lut('- 
go. l
orwca. 3 sierpni-a, 14 gru- 



 


'dni:a -- og.: 13 KwIetnia. 11 pal- 
d:ziernika - kon., b. 
Oatr6w, pow. 08ła'óW: 13 sty
 
3 lutego, 7 kwietnia, 5 maja, I 
czerwca, 7 lipca, ł sie.rpnia, . 
września, 6 pa:ldziernika, 3 liBt)oo 
pada - kon., b. 
Ostrzesz6w, pow. Kępn.o: 3 luteg-:, 

 czerwca, 1 wrze.śnia, 1 gro. 
d!l ia - og.; 3 marca, 6 pafd.zi8l'- 
nika - kon., b. 

akośf. pow. Mogilno: 28 ma.rcn., 
H grudnia - og.; 13 styOZlIlia, 21 
czerwca. 8 sierIW-iJa, 6 września - 
kon.. b. 
Piaski, puw. Gostyń: 16 lutego, 2Ii! 
czerwca, 5 października, 7 gru- 
dnia - ag.; 6 kwietnia, 17 si61"- 
pnia - ko.n., b. 
Pleszew, pow. Jarocin: 13 styCUl.1.'L, 
3 ]ute.
'W, 3 marca, 7 kwietnJa, 5 
maja, 2 czerwca. 7 lipca. 4, sier- 
'\1n;a, 1 września, f! -październikA, 
:I lis.to
)ada, 1 grudnia - kon.. b. 
Pniewy. pow. Szamotuly: 19 maja.. 
1:1 grudnia - og.: 17 marca, Ił 
lipca, 11 sierpnia, 20 paździcrni,- 
ka - kon., b. 
Pob'edziska. pow. Poznałl: 19 stycz... 
ni.a, 2 marca, 6 kwietnia, ł maja, 
, 8 czerwca., 3 Sieł"pnia, 7 września, 
5 paździornika, 2 Ii""topada, 1 ł 
grudnia - kon., b. 
Pogorzel a, pow. Krot08zyn: 20 st.yez.. 
nia. 11 marca, 19 maja, 21 Jipclł. 
2'2 września, 17 listopada - 0.J{. 
Poniec. pow. GostYI-ł: 3 marca. 7 
lipca, 8 września, 3 listopada -- 
ogo.: 13 stycznia, 5 maja - kon., b 

owldz. pow. Gniez.no: 17 marca. 
23 ozerwca, 15 września, 15 gru- 
dnia - kl'. 
Przemęt, pow. \VolSlztyn: 8 marca, 
7 czerwca, 6 września. 6 gru- 
«:1ni.a - ko.n., b.. 
Rakonlewlce, pow. Wolszty.n,: 8 1'1- 
tego, 10 ma ja, 9 sierpnia, 11 pał.- 
. dziernika, 8 listopada, 13 A'ru- 
dnia - o.
. 
Raszk6w, pow. Osl,rów: 12 etycz.n.ia" 
18 maja. 7 września, 23 Jisoto.pa- 
. da - o.g,; 2 marca, 6 Hpca _ 
kon.. b.. 
Rawicz, pow. Rawicz: 8 ]uteJ{o. 8 
mał'ca. 12 kwietnia, 14 czerwca., 
9 siel"Pnia. 11 pn:ldziernika, 8 U. 
At.opad.a. 13 grudnia - kon., b. 
Rogowo, pow. 2;nin: t czerwca, 5 
pnź(bi,crnika - OA". 
logoźno, pow. OhorniJd: 15 marcl\, 
21 czerwca, 4 pai(hi£\łmdka, 20 
ru- 
dnia. - ug.; 18 slycznIa, 19 kwłe
 


.' 


93
>>>
tnia. 16 sjel"[)ll;a. 15 listopada _ 
kon., b. 

,,.hta1, pow. Kępno: S lutego, 5 
maja, 1 września. 3 li&topada _ 
kro 
Byczy"!. pow. Oborniki: 9 lutefp, 
8 czerwca., 10 sierpnia, 13 gru. 
dnia - og,; 13 k\\iet.IU.a, 12 pat- 
dz.ernika. - kon., b. 
8J.erak6w. pow. Międzych6d: 3 lu- 
teKo. 7 li'Pca - t)
.; 7 kwietrua, 
1 września, 6 pattiziernika. 1 gru- 
dnia - kon... b. 
'''okI. pow. Wf\/!,ro
lec: 17 maren., 
19 m« je, 18 s:erpnia, 20 pafdzfer- 
n.ka. 15 Krudnla - OA'. 
Bolec Kulawsk!. pow Bydgoszcz: 1 
kwietnia, 2 czerwca, ł sierpnia, 
8 łist.Jpa,cla - Oj;f 
't"zew. pow. Pozr.afl: J7 marca, 
9 czerwc.a, 1 września, 1 gru- 
dnia - kon., b, 
'tnelno, »ow. MQl!llno: 8 Jut
o, 
fi kw:etnia, 31 maja. 2 sierpnia, 
, ł pafdziE'rnJka, 6 ;.;rudnia - og; 
, , 5tycznia, 8 marca, 5 Jlpca, 8 
września, 8 UstoDada - kon., b. 
llulm1enyC8a pow. Krot06Zyn: 17 lu- 
teR'o. 1-ł czerwca, 18 sierijnia, 17 
listopada - og. 
awaftłCIz. JIOw. poz.na6: !ł1 kwi8- 
tnła, 20 pafdzle.rnika - og.; tO 
.tycznla, 17 lute
o, 17 marca, 19 
maja, 23 czerwca, 21 Upca, 18 
sierpnia, 15 września, 2ł listopada. 
15 l{1'ud'nIa - kon.. b. 
8zamocln. oow. Chodzie!: 10 JD8.rca. 
9 czerwca, 8 wrzeAnla, 7 gru-: 
dnia - 0If.; 20 atvc2Dia, 10 luteg', 
fi kwietnia. 12 maJa, Ił Upa, 11 
eierpnia, 13 pafdziernlka, 10 list?- 
J)sda - kon., h' 
'zamotuły. pow. Szamotuły: tS 
I:pca - o
.; 12 stvcz.nla, 9 marcs. 
11 mafa. 10 sterpn!a. Ił wn:eAD1&,' 
12 paMzlernika, J.ł grudnia - 
kon.. b. 
Szabln, pow. SzubIn: 9 marca, f 
czerwca, 81 
Ierpnfa, 7 Jl!'rudnla - 

.; 2tJ stycz.n;a. 20 kwietnia, 18 
lipca. 12 J)afdziernika - kon., b. 
8mlvleL ,mw. K()Ac
6.J1: 26 shcz.nja,' 
f7 kwietnia, 6 Jlpca., 14 
rudtn.fa -- 
OJ\'.; 9 marca, 25 maja, 31 sie:rpnta, 
19 pafd.ziernlka - kon.. b. 
.rem. pow. Srem: lR stycznia. 15 lu_ . 
tep-o, 15 marca, 19 kwietn!8, 17 
D"ł':łfa. !ł1 czerwea, 19 ILp('.a, t8 
fljerpnht., 20 W1'7ł'4nia, 18 paf1zfer- 
nlka. 15 ljsropad
 20 grudnia - 
kon., b. 
lrod.. pow. Środa: 5 marca, 3 wrr.. 
kon.. b: 


94 


Ania. - og.. fi kwietnia, 14 eael'w" 
c:a, ł patdziernlka, 6 grudnia _ 
'I'amowu POdg6me, 'POW. Po-z.nań:; 
10 marca, 7 lipca. 13 patdziernika _ 
Off. I 
!rrzemumo, pow. M()glłno: 12 kwie-. 
tuia, 7 czerwca, 18 paidzlernik'ł. 
15 grudnia - ag; 22 lutego, 16 
illlerpnfa - kon.. b. 
UJjcfe, pow. Chodz.iei: 3 m&1"Ca, 2 
czerwca, 1 wrześnIa, 1 grudnia _ 
kan., b. 
Wągrowiec. pow. Wągrowiec: 13 
stycznia. 3 luteKo, 3 marca, 7 
kwietnia, 5 maj'l, 2 czer\\('a, 7 
lipca, . sierpnia, 1 wrz
nia, . 
pddz.rernika, 3 listopada, 1 gru- 
dllia - kon, b. 
Wlele6. pow. Cz&rnków: 9 luteg-ł, 
11 maja, 10 sierprua., 14 gl'udnia - 
og.; 13 kwietnia, 8 czerwca, 21 
wrzeAnia., {J listopada - kon., h 
Wlellchowo. pow. Kośc1iaD: llu
o, 
5 kwietłl
a, 7 cz.er",ca, 2 alerpwa, 
ł patdziernIka., 6 grudwa - 08. 
Wltkowo. pow. Gnlt:zno: 2 marca., 
8 sIerpnia - og.; 5 stycznia, 9 lu- 
ł-eł{o, 6 kwietnia, 11 maja. 8 czerw'i 
ea. 6 lipca, 7 wrześnIa, 5 patdz.ier.. 
I1lka, 2 listopa.da, 7 grudni-a 
 
kon.. b. 
Wolszty... pow. Wo16lztyn: 15 marca, 
17 maja, 20 w:-ześnia, 20 gru- 
dnia - (}g.; 15 lutt:go, 21 cze
 ca, 
16 sierPnie. 15 UstoJ:ada - kon., b. 
Wronki, pow. Szamvtuly: 8 marca. 
15 wrz.eśnla - og.; 12 mllja, 7 
lipca, 3 listopada, 15 grudnia -o 
kan., b. 
Wyl'Zy8k, pow. Wy-rr.ysk: 24 marca, 
19 maja..23 czerwca, 29 wruśnia,. 

 pBtdziernika. 21 g:udn
a - o
_ 
Wysoka, pow. Wyrzy!k: 16 marca, 
18 maja, 24 sierpnia, 9 listopa.- 
da - ag.; 20 k\\.€tnia, 6 Upca, 
21 wrześn:a, 21 Krlldin,ja - kon., b. 
WrześDla. pow. Wr
nia: 12 kw::e-c 
toia. 12 lipca. 11 patdzlE.rnlkn. 11 

rud.nla - og.: 11 8tycwie., 8 lu.. 
tego. 10 maja, 9 sierpnia - kon,.b. 
Zan'emyśl, pow. Środa: 8 lute
o, 10 
maja, 2 sierpnJa, 15 lfstopade. - 
or;r. 
ZbąsZ)"6, pow. No\\ y Tomyśł: 8 
marca. 21 czerwca. 6 wrz.eśnia, 22 
Ih!ltopada - OJ\'.; B lutego, 9 Ilier. 
pnia, 11 pafdziprItika - kon., b. . I ' 
Zduny. pow. KrotOSllyn: S ma.rca, 
2 czerwca, 8 wr:le
la, 2 ł{rll- 
dnia - Oft. 
terk6w, pow. Jarodn: 8 marca, tł 
czprwc.a, 13 wrz
nla,' t3 gru.- 
dnia - .Olf.;. ,11.1KYc;m1ą, 10 ,maJA. 


I 
\ 


. . 
 . 
. ..'
'... 
.-'. o_e. -
.
. tli 


-
>>>
... "to' 
laTWfflozdrMG lP' 
.Kawa sł.dowI . C . , 
IPPol..... 


Ho 


9 sierpnia, 8 bstopada - kon., bo 
&lWI. pow. tnln: 3 marca. :i. maj
 


, 


- 
- 
-- 
- 




 


.:3 
= 
- 
- 
- 
-= 


2 czerwca,. ł sierpnia, 8 patd2J
 
nika, 3 listopada - koo.. bo 


lIIeJacowołoł przyl,czone . woJew6dztwa lódzklego. 


Powiat EaUakJ. 
Dlaultll a) Jarmarki we wtorkJ: po 
2-f{'m luh-m, po Przewodniej Ni
 
dzieli. po 13 czerwca, po 16 sie
 
IPnla, po 28 września, Pi 25 Ust.- 
"ada oraz po 8 !llycmlia, marca. 
maja. lipca, wrze
nia 1 liat':Dada. 
b) Tal'Ri w 
tdzfałki. z wy. 

atkiE'm Mnledzlsł-ków w tY/lrO- 
dniach. w których odbywają II, 
jarmarki. 
Cek6w: Jarmarki w ponledz.iałkł po 
1 i katdego miE'!liaca. 
.Oodzł-z. . Wielk1et Jarmarki 
w czwartki po Ił katdego 
 
6Jf\Ca. 
C.OCZI a) Jarmukl we wtorki: 
przed 1 stycznia, przed t marca, 
przed 1 maja, prZl'd l lipce. przec! 
t września, przed t lłetooada. 
»1 TarIIri we wtork' przed :i. błde. 
RO parz

o miesl1lC8. t.. j. prz" 
l luteRo, przed t kwietnia i L .. 



 


Jwnowlce: Jarmark. we wtorki: pe 
Trzech Xrólach, po iw. Kazimie.- 
rzu, po św. Trójcy, po Przemi.. 
nlenlu Pańskill\, po Nar. N. M. p.. 
po św. Andruju. 
KalIal a) Jarmarki we wtorki: po 
2 lute/lrG. przed iw. Markiem, 19. 
20 i 21 maja (:J dni). przed 'w. 
Idzim, po św. Jadwkhe, po św. 
Ma
c;nie. b) Tarlfi we wtorki 
i piątkL 
&......lu a) Jarmarki w 'rody: po 
l kaMego ml
iąca. b) Tarp 
w środy. 
Opat"'.1 Jarmarki w poniedziałki 
po l katd
o mie3ląoa. 
.tawlaJ.: 
 Ja.rmarkl w ponł.. 
dr.lałkt po 8 kałd
 miesi"ca. 
») Tal'Jfi w clwartkl. wyłlłczaj,. 
cz"..artki w tYllrOdnlacb, w kł... 
J'Ych odbywał- ate jarmarltl. 
.łlułUwt J&mIa.rki .. o&wa.rCkłr; 


91 


...0lIl
>>>
r 


po l stycznia, pl 1 marca, po 1 
maja, po 1 lipca, po 1 wrLeśnia" 
po 1 li
topada. 
Powiał KaJskl. 

abiak: a) Jarmark! we wtorki: po 
5 lut.eRo, po 5 kwietnia, po fi 
cze-rwca, po 5 sierpn.a, po 5 paź- 
dzIernika. po 5 grudnia.. b) TarKi 
w ponieda.iałkl re 15 katdcKo 
IIIlf'siąca. . 
Brudzew: a) Jarmarki w ponie- 
,lziałki po 1 katd

 miesiąca. 
Błłbłe: a) Jarmarki w czwartki po 
1 katdef{o miesiąca. b) Tal'Ri w p'j_ 
n:edziałki i czwartki. 
Kolo: al Jarmarki we wtorki: P\) 
l-ym kaMeRo miesiqca i po Oczy. 
szczeniu N. M. P., po niedzieLi 
śr')d'lJo
08tnej, po. {jw. Stanisławie, 
po pouwyts.zen:u św. Krzy ta, po 
(jw.. Szyn.onle i Judzie, pl) (jw. 
Katarzynie. b) T'irKi we wtord 
i piątki. 
.Kłodawa: a) Jarmarki we wtorkI: 
po 7 katdPKo m:esiąca. b) Tar
1 
wc wtorki i piątk:. 
izbica: a) Jarmarki w czwartki: pp 
Trzech I\:rólach, po {jw. Kazimi9-0 
rzu, po {jw. Stan:slawie. po Na- 
w.Pdzeniu N. M. P., po św. Fran. 
ciszku Borg., przed (jw. Mikola.. 
jem. b) TarKi w czwartkI. 
80mpolno: a) Jarmarki w {jrody: vo 
Oczyszczeniu N. M. P.. po N:c- 
dzieli Kwietn., po Zielonych 
()w:ątkach. przpd św. Janem, p:) 
Podwytszeniu Krzy ta św., przej 
Botym Narodzeniem. b) TargI 
w czwartki. 


P.owlał KonlA.kL 
G.lIna: a) 12 jarmarków rocznie 
w środy po 14-ym katileKo mie- 
siąca. b) TarKi w poniedziałki. 
GrodzIec: Jarmarki we wtorki p., 
14-ym katdeRo mlcsląca. 
Konin: a) Jarmarki we wturki Pl) 


7-)m kn:tdef{o mlC8iąca. b) Tarqr 
wc wtorki i piq.tki. 
łtramsk: Jarmark' w poniedzialkl: 
T,o 15 s
ycZlG,ia, p" 15 marca, D 
15 moja, po 15 l.pca, po 15 'n'zO;!- 
śnia, po 15 1istonada. 
Knym6w: Jarmłi.rk
 w poniedziałki:' 
po J5 lutego. po 15 kwietnia. po 
15 czerwca, PO 15 s!(rpnia, po l'i 
liRtopnda i po 15 
rudnia. 
Rychwal: a) JarlT.al'ki w pODle- 
dzialki przed 1 ka1del{o miesiąca.. 
b) Targ-i w poniedzialki. 
R:łg6w: J.umark: w 
oniedzlałki PIJ 
20 ym katdel{o parzY8t
go m:e- 
6ią:a, t. j. po 2O-ym lutełl'o, O() 
2O-YD1 kwietnia i t. d, po 
5 
Btycznia, po 15 k
ietn!a, po\15 
lipca, po 15 października. 
tlles n: a) Jarmark: w pouiPdziałk.' 
po t5-Yrr) katdef{o mi
@iąca. 
b) Targi w poniH: l ziałki. 
'1'uU8zk6w: Jarmark- w środy przed 
t5-ym k&.tdello m;(-slqca. 
Władyslaw6w: a) Jarmark! w środy: 
prz
d św. Józefem. przpd Z'elony.. 
mi Swiqlkami, pr1-Pd św. Janem, 
przed (jw. BartłomiPjem, prze.! 
W.:;zystkiml Swip,tymi, przed 1-sz" 
Niedzielq. Adwenłtcwą. b) Tari'l"i 
śro! y. 


I 



 


Powiał Turecki. 
Dobra: a) Jarmarki w poniedziałki:' 
po św. Walentym. po Przewodniej 
Niedzieli, po (jw. Trójcy. po ś'.v. 
M'1.teu8zu. po W zystkich Sw;ę- 
tych. przed św. Tomaszem. b) Tar- 
!li w śrady. 
'1'ur.k
 a) Jarmark: we wtorki PO 
t;;-ym katde
 m;
ią,ca. b) Tar
i 
we wtorki I piątki. 
Unlel6w: al Jarmarki we wtorki:' 
po.' św. Macieju, po Przewodn 
j 
Niedzieli, przed Zielonvml Swiąt- 
karni. po {jw. Wawrzyńcu. przed: 
św. Michałem. przpd św. Andrze- 
jem. bl Tar
i w czwarł-kL 


I 
, 


- 


Najtanłejl Nałw1t:14$zy wyl16rl 
KonrekeJa damska, melika I dzleelęc8. 
Materlaly I wełniane, lIaw.łOlane, jedwabne. d7wan7, 
firany. kołdry. galanteria, trykotaże 


DOM HANDLOWY B.J. LEISIER 
Toruń, Stary Rynek 88/87. Tel. 1S-16. 


'96 


c 


"'" . 


.P ... 


Biblioteka Główna UMK 
1111111111111111111111111111111111111111111111111111111 
300043924731 



 


s
>>>
, 1- 
J 


ł 


\ 


! 


I 
( 
I ł 


ł!J
(!]OO
 (!] 
 
 l!] I!J [!)1!J[!]JiU!][!] 
(!] T
aDID7 wetDlaDe Da aU
DIe, 
I!J plaazeze I 
ompleb dama
le. I!] 
(!] Malerlal7 Llela
le Da uLraDla I palt. lDęa"le. (!] 
fi] JedwaLle - płótna - Inlety (!] 
[!] FIRANKI - OBRUSY 00 
[!] W lel
1 w7L6r' CeD7 DI.
le' (!] 

 FK ,. I.t;! 
I!J · azmłerskl [!] 
00 SpeelalD7 a
lad Llawal6w (!] 
[!] Poznań, SI. Ryne
 38/39__ I!.I 


(!]


(!]





 
 
(!]
 
i. 
ES TAURACjA:Wi
i
RMA Q.M. "'''''1 
i "HUN GAR lA" - TORUŃ I 
a UL.PROSTA19 
 
a TELEFON 22-05 
. poleca dla przyjezdnych i wycieczek w
borowe 6nia- 
. dania - oblad
 - kolacje sporządzone na czystym 
S maśle oraz dobrze pielęgnowane napoje - - - - - - I 
. Właśc.: FRANCISZElC ZIEM BA 
. 
.....M.............................................. 
























v
 
I 




':" - RADI
, NOWE I O

.ZYJNE i 
i 
 £:.:; '-'-'_.' ,','.,. Spec 8 nos c: detektory z głosmklem w no- 
 

 -i";' f\:." woczesIlych s



:cl


ie
: dogodIlych I 
i ZAKŁAD MECHANICZNY I 
j K. Tułodziecki. Toruń I 

 --.. Małe Garbary 9. Tel. 17-02 - I 
(!JC(!Jt(!J«!J«!Jt(!J«!J(;'(!X(!J«!J(C!JII!a(!Jla(!J«!J«!J«!J«!J«!aI!JI:!acu.(!J«!J(!JI 


,
>>>
, , 
J 'ł _'.OS' 


Biblioteka Główna UMK 
1111111111111111111111111111111111111111111111111111111 
300043924731 


JJ 
r 


Rzet.elną ol)
ług
 
K orzy str
e warull1ci 
SUlnienne odszkodowania 


;
 


w ubezpieczeniach: 
od ognia 
gradobicia 
kradzieży 
odpowiedzialIlo
ei . ,rawne 
na życie 


I 
I 


Gwarantują 


I 
ZAKŁAD 
IBEZPIE[l

 WlAJEi-1NY[H 
. . 
,AKŁAD UBEZP!E[ZEN NA ZY[IE 


w POZNANIU 


Instytucje piJhliczno-prawne 
Silne poclsiav:" I)ielliężne 
Wyłączni
 lTi'.!OW _ 1 a
liał 


ODDZIAŁY: 


POZNAŃ, OSTRÓW, BYDGOSZCZ 
TORUŃ, GDYNIA, KATOWICE 


L 


j
>>>