-..
.
0"')
IONUMENTA HISTORIAE WARl\IIENSIS
oder i
Quellensammlung zur Geschichte Ermlands.
Herausgegeben r
von dem historischen Vereine für Ermland.
\/
Halid ".
[
I \
.J I
I. Abtbeilung.
Codex Dip\omaticulS Warmiensis.
Band Irr. .
.
Braunsberg und Leipzig, 1874.
Vel'1ag von Edual'd Peter.
>>>
508l-
/I
Og6
3/5h!-5
i
CODEX DIPLO
IA1'ICUS W ARMIENSIS
oder
Regesten und Urkunden zur Geschichte
Ermlands.
r
Gesammelt
und im Namen des historischen Vereins für Ermland
herausgegeben
VOll
Dr. Carl P..h'" '''oelI"".
1.0
![NW£?i)i:R
&.
Band III.
.
t
" Urkunden der Jahre 1376-1424
liebst
Nachträgen.
'\
Braullsberg und Leipzig, 1874:.
Verlag von Eduard Peter.
l
,
>>>
,
OCJb\
.
i.
,\\.IOIE1r,f "
-
"" (
. . 11111 nt. v
,I' , .
, . JC.II
lf
-
Gedruckt bei C. A. Heyne in Braunsberg.
>>>
,
A
Vorwort.
l
ach dem '.I;ode meines verehrten Mitarbeiters fiel die
weitere Bearbeitung des ermländiscben Urkundenbuches mir
allein zu und habe icb dasselbe in diesem dritten Bande
his zu dem Ende des Pontifikats VOll Johannes Abeczier
gefÜhrt. Es sind dabei dieselben Grundsiitze befolgt, wie
früher, sowohl hinsichts der Sammlung als der Wiedergabe
der Urkunden. 'Wenn gleichwohl dieser Band gewisser-
massen einen andern Charakter an sich trägt, so lag dieser
in der Sache selbst. Der Zuzug deutscher Ansiedler in das
stark entvölkerte Land hat aufgehört, weil im Grossen und
Ganzen seine Colonisation _ als beendet anzusehen ist. An
deren Stelle tritt die BildlU1g und Organisation tier ver-
schiedenen Gemeindewesen, die Ausbildung des deutschen
Rechts nach den neuen Verhältnissen ; S.tädte erhalten ihre
Willktihren, Gilden ihre Uollen, Bruderschaften und andere
Corporationen ihre Statuten und Gewolmheiten. Auch die
Bischöfe erweitern, nachdem sie Reicbsfürsten geworden,
ihre Thiitigkeit und treten aus den beschränkten Grenzen
ihrer Diözesen mehr hinaus auf das Gehiet der Politik.
Vom kaiserlichen Hofe oder als Juristen der päpstlichen
Curie zu ihrem Amte berufen, nehmen sie nunmebr fast an
allen Geschicken des Ordensstaates und seiner Nachbar-
länder thätigen AntheH.
Wie in den Üii.hern, so sind auch in diesem Bande
liber Land und Leute des Bisthums Ermland noch sämmt-
liche Urkunden, so weit sie uns bekannt und zugänglich
waren, entweder vollständig mitgetheilt oder wenigstens in
Regestenform angezeigt. Freilich wird auch für diesen
>>>
J
II
Abschnitt die spätere Zeit wohl noch manche Urkunde ans
Licht bringen und
achträge nothwendig machen, wie sie
sich fÜr die vOl'hergehenden Perioden am Schlusse eines
jeden unserer Bände als nothwendig herausgestellt haben;
die Grundlage aher fiir weitere Forschung ist hiemit gelegt.
Nur die Beziehungen Braunsbergs zur deutschen Hanse
habe ich hier ii.bergangen, weil sie bereits in den inzwischen
veröffcntlichtcn Hanseatischen Recessen im Zusammenhangc
mit den iibrigen preussischen Städten einc Übersichtlichere
Darstellung gefunden haben, als es hier möglich war.
Die 1IIittheilung der Urkunden Über Stadt und Gebiet
Elbing habe ich mit dem Jahre 1400 abgeschlosscn, bis
zu welchel' Zeit - mir der seitdem verstorbenc Stadtiiltestr
Ferdinand l\eumann seine aus dem dortigen Stadtarchi,'
gemachte Urkundensammlung zur Disposition gcsteIlt und
behufs der Herausgabe cincr nochmaligen CoIlationinmg
unterzogen hatte. Ich glaubte der I::;ache keinen Eintrag
zu thun, wcnn ich von der weiteren Mittheilung dieser er-
kundcn Abstand nahm; denn einmal gchörtc das Elbiuger
Territorium nur in der ältesten heidnischen Zeit zu dcr
Landschaft Wannien, in späterer Zeit war es mit Ermland
nur in kirchlicher Beziehung verbunden, wäluend es sich
im Uebrigen selbstständig cntwickelte; dann aber verbreitete
sich die Nachricht, dass man beabsichtige, von anderer
Seite eine Reihe preussischer Urkundenbiicher herauszu-
geben und untcr ihnen auch die der grössern :::;tädte, wo
alsdann hoffentlich bald die hier fehlenden Urkunden ihren
Abdruck finden werden; endlich machten die in den letzten
Jahren durch verschiedene Umstände veranlassten Ausfälle
in den Einnahmen unserer Vereinsmittel eine Beschränkung
auf das ermländische Material wii.nschenswerth.
Indem ich diesen Band der Oeffentlichkeit mit der
Bitte um nachsichtige Beurtheilung seiner etwaigen Mängel
und Fehler ii.bergebe, halte ich mich für verpflichtet, allen
denen, die helfend und fördernd mich in meiner Arbeit
unterstützten, auch öffentlich meinen Dank auszudrücken.
In ganz vorzüglichem Masse gebührt dieser dem zeitigen
"
>>>
III
V Ol"stande des königlichen Staatsal'chivs zu Königsbel'g, den
Hen'en Al'chivrath Dl'. Meckelburg und Archivsekretäl'
Philippi, welche seit einer Reihe von Jahren VOll dem
Beginn meiner Arbeiten an roh- stets das freumllichste Ent-
gegenkommen zeigten, bei der Erforschung ihres Arcbivs
mir ihl'en Beistand leisteten und sich liberbaupt nicht ge-
ringe Ven1ienste an dem Zustandekommen dieses Werkes
erworben haben.
Frauenburg, im December 1874.
w.
--
>>>
>>>
.M 1.
1316. -
erorbnung be!3 mat
e!3 bOtt G:f6ittg in
etreff be
@)djiefjgartett!3.
ulJ Woit's Constitutiones Ordinacioncs etc. Civitatis Elbing. pag. ]80.
im @{lJinger etabtarifiil).
Ordinancia, gemacht von dem Scliies1..garten Anno
Domini MO ccc ° lxxvj 0.
Man sal wissen, das der gan1..e Raht is mit wol-
bedachtem Muthe dorch gutis Ordinancien den Schis1..garten
zu halten, also das IV Rahtmanne, IV Bürger, C1..wene
Alderleute den Garten regieren sullen von Ostern anc1..U-
heben und czu vnsir letzten vrouwen tage I) uscwgehen vnd
den Schlüssel denne uff das Rahthus czu antworten.
Diese vorgescrebene czyt sal man teylen in drey bowe
vnd wenn einer hoff nsgeet, so sullen die Alderleute
den andern acht Mannen rechenschaft thun von irem hove.
Were och, das schelinge were czwisschen jmande, es were
mit Worten adir mit wercken, das sollen die vorgeschrebene
zehn Männer entscheden nach dem alze de Schelinge es
gelegen. V ortmer so sal syn vorboten alle doppelspiel bey
ener j- mark vnd kein bier vs c1..usenden in batstoben adir
wo da1.. es sy. Ouch so sullen alle Malcziten syn abgehent
in deme Garten, is en sie denne mit willen der czehen, die
vor den Garten rathen. Were es och alzo das jmand an
deser Ordinancien breche vnd da1.. nicht nach guttdüncken
desir czehen Manne bessern weIde, so sullens die czehen an
den Raht brengen, vnd der Raht sal es denne vorbas richten.
V ortmer so sal man den Garten alle h. Tage nach dem essen
vffschlissen vnd des Werckeltages alze man Vleisch Glocke
pfleyt czu luten. Die Herren sindt Her Oltmann, Her
Ruloff, Her Ltideke, Her Claus Wulffj die Bürger sind
Gerd Langerake, Marquart Cannengiter, Herman
von Lübeck, Henrich Nowgardj Alderlyde Tydeman
Glabeke, Claus Damerau.
I)
. i. IDlatiä @eburt, ben 8. ee\JtemlJer.
1
>>>
M 2-3. [1376.]
.NI 2.
13'16. -
erfdjreibun9 iiber einen
alq.Jla
an ber ID1ii
le in
rantt
ber9.
9lnifi einet f\Jäten
bfifitift I) im
tifii\)e bet!
omtn\Jitelt!
u iYtnuenbutg.
P. .M 21.
:Kos Dei et apostolicae Sedis gratia Warmiensis
Episeopus Henrieus seire volumus universos, quod Nos
pro utilitate mensae nostrae eontulimus Henrieo de
Kuhschau, consanguineo nostro, et Magistro loanni de
Lobethowe, earpentario, quoddam spatium terme circa
molendinum nostrum in Brunsbergk in longitudine xij. virgas
et in latitudine vij. virgas, eum qua mensuratur, habens lure
Lubecensi et haereditario perpetuo possidendum. Ne autem
in posterum super .huiusmodi virgarum mensuratione prae-
iudicium, dubium, Hs vel error oriatur, ipsis mensurari fecimus,
sie quod ineipiendo circa viam communem, quae Landstrohsz
vuIgariter nomillatur, et transeundo trans fossatum llostrum,
quod Kleillmühlengrabell appellatur, et ultro proeedendo,
donee in longitudine xij. virgae ex integro complebunturj de
quo ipsi haeredes et sueeessores eorum legitimi pro omni
jure et servitio mediam maream usualis monctae in quolibet
S. Martini festo nobis et nostris suecessoribus pro eensu
solvere sint adstricti praedietumque spatium ipsis pro omni
utiIitate eonnn eonstruendum eoneedimus aeternaliter possi-
dendum, et advocatus no ster, qui pro tcmpore fuerit, ipsos
juc1ieabit. Actum et datum in curia nostrae habitationis
Brunsbergensis, praesentibus honorabilibus viris Domino
Henrieo Pracposito, loanne Inquietis Canonieis Warmiens.
loanne de Crossen, Tilone Struben, familiaribus nostris,
testibus ad praemissa Anno domini M. CCC. LXXVI.
2
.NI 3.
13'16. 2'1. 5anuar.
dlebtrg. - .peinridj 111.,
ifdjof
bon (;£;t1nlaub, fcf)eutt ber @)tabt
ot1ubit 53 .pnfen 5illalb
beim @)d)i11ittg
bacf) mit befd)rättttem
a9bredjt, unb orbnet
beren
lb9abeu uub
anber.\.JfUdjtl1Ugen bom
anf
anfe, ber
abftl1be 11. a.
'l1:ut! bem D ti gin n {e im ffint
t!ntifii\)e
u !illotmbitt. .M 21.
]) WZit bet Uebetfifitift: Privilegium super Sattelhow qUOll
V. Capitulum Warmiense habet in nova Civitatc Bl'llllsberg.
I
\
>>>
N2 3. [1376.1
3
I
I
I
t
In nomine dominj amen. Nouerint vniuersi, quod nos dei
et apostolice sedis gracia Warmiensis Episcopus Heinricus,
pro vtilitate Mense nostre ac bono statu et consernacione Opidi
nostri Wormedithe, ne futnris temporibus ob defectum
lignorum desoletnr et deficiet, prout iam villas et opida
vidimus dcsolari, eidern Opido seu Opidanis ibidem dedimus
et contulimus Quinquaginta tres Mansos de Merica eis
adiacente circa Riuum Schilling, quos mensurari et certis
granicis fecimus consignari Eo Jure l ), quo alios Mansos sibi
in fundacione sua collatos tenent, hereditario perpetuo
possidendos, de quibus :Mensa nostra vtilitatem hactenus non
habuit, Sic qnod de quolibet manso vnum fertonem l\Ionete
Clmentis singulis annis, in festo Natiuitatis christi, nobis et
Dostris successoribus perpetuo soluere tenebuntur. Et ut
eandem Mericam eo diligencius custodiant, nec in ea aliquem
venari permittant, ex fauore speciali concedimus, quod
Consules ibidem aliquociens, videlicet curn Notabiles Hospites,
aut sollernpnes Nupcias habuerint, vel simili causa indiguerint,
Capriolurn uel duos sagittare, non tarnen retibus venm1. possint;
eo saluo, quod qualldocunque Nos aut successores nostri a
venacione abstinere, et Capriolos ad tempus fouere decre-
uerimus, tune et ipsi similiter abstinebunt. Itern licet Opidanj
predicti de qualibet Area infra Septa eiusdem Opidi cOllclusa
Sex denarios, ac eciam mediam partem omnis Census de
Mercatorio seu Pretorio, ac Budis et Cellarijs lnstitornm et
Penesticorum, ae de libra opidi et de Bancis tondencium
pannos, ac de Stuba Balneari prouenientis, Et nichillominus
decern Marcas de villa sua Burgerwalde Mense nostre
soluere sint astricti, prout in litteris super hijs confectis
plenius continetur; Considerantes tarnen, quod dictum Met'ca-
tori urn seu Pretol;um 2) hoc anno surnptuose est edificatum,
I)
ie 58eamten belJ 58ifd)oflJ IDlartin ([romer unb
nbrealJ 58at
ori
atten biefeB ffied)t nur auf bie 58enuyung belJ .1)0(3eB lJefd)ränft unb ber
etabt bie }ffieibe u. a. l)erlJoten.
lIf
ntrag belJ ffiat
elJ (egte 58at
ori
biefe ete((e ba
ht aulJ, baß bie etabt biefe 53.1)lIfen ber iY ä ren
ci be (jeyt
ge",ö
n(id) "bie IDlei(e" genannt) lure Culmensi - non modo ad usum
lignorum, verum etiam clIm pascuorum et quorumcunque aliorum usu-
fruchl et utilitate, quibus altcrius privilegii sexaginta octo mansos cen-
suales tenent ac possident, lJefiye, mit()ill aud) I)on jeber urlJar gemad)ten
.l)ufe, ",al! jebod) nad) bem
aut biefer .l)anbfefte mögHd)ft I)er
inbert
",erben fon, eine
a(lJe IDlarf bem lJiid)öf!id)en
ifd) 3infen fone. IDal'!
Drigina( biefer
ulJ(egung I)om 12.
eclJr. 1598 auf I.j)ergament mit eiegd
"lJefinbet fid) im ffiat
lJarDiil) &U IDJormbitt .J\'2 18.
2) 2Cuf bem me
rfaDi umgelJauten
urme belJ ffiat
aufeB
ängt eine
alte @(ode, ",dOle in got
iid}en IDlinulJfdlJuDiftalJen fo(genbe SnfDirift
at:
1*
>>>
4
M 4. [1376.]
et S(t)ubam Balnearem de presenti omnino ruinosam edifieari
oporteat et tediosum fore, Nos et successores nostr08, quoeiens
oportuerit, pro reparaeionibus talium et contribucionibus
requirere, Concordauimus cum eisdem, quod ipsi suis 8ump-
tibus et labOlibus Mercatorium et Stubam et cetera censualia
predicta ex nune in antea reficere et reparare, et nobis
eertam summ am de predictis et quolibet censu, quem in ipso
Opido procurari poterint, et de dieta Medea triginta duas
marcas, et de dicta villa Burgerwalde deeem marcas, et
sie simul Quadraginta duas marcas singulis annis in festo
Natiuitatis predicto soluant et ministrent, preter eensum
agrorum seu Mansorum eensualium eidem Opido pertinencium,
quem soluent prout hactenus consueuerunt. In quorum testi-
monium Sigillum nostrum presentibus est appensum. Datum
Heilsberg, Anno dominj Millesimo. Trecentesimo. Septua-
gesimo sexto xxvija die Mensis Ianuarij.
Driginal auf
ergament mit bem ItJI.1
ler
anenen 0iegeI beß
ifd]l.1fß ,peinrid] 0l.1rl1aum an einem
ergamentftreifen. .sn einer
ard]iteftl.1nifd] beraierten !Jlifd]e fte
t baß
Ub eineß
ifd]l.1fß mit ber
!!nitra, ben 0tal1 in ber Hnfen unb ein 0d]ltJert in ber red]ten ,panb.
Uel1er berfeIl1en l1efinbet pd] in einer Ueinern !Jlifd]e baß
ruftl1Ub ber 3ung-
frau !!naria, baß
inb auf bem Hnfen
rm, baß 0cepter in ber red]ten
,panb
anenb. Unter ber
ifd]l.1fßfigur fie
t man altJei unten augefpilJte
appenfd]Ube, bl.1n benen baß finfe baI! erml1inbifd]e
amm mit bem
anner, baß red]te baß Nfd]cf!id]e
ammenltJap\Jen, eine
t)ramibe, ent
än.
er maum altJifd]en 6eiben 0d]Uben ift burd] einen
öltJenfl.1\Jf aUßgefüUt.
Umfd]rift: + DEI ET AP(osto)LICE SEDJS GRA(tia). W ARMIEN(sis)
Ep(iscopu)S HENRICus. -
l1fd]rift im
ifd]öf!id]en
rd]ib au
rl1g.
C. .M 1. foI. 22.
.NI 4.
13'16. 2.
ebruar.
bißnon. -
hegor XI. befie
(t
ben .58ifd}öfel1 bon ij;amil1,
ome3anien unb
rmlanb bei
€)trafe ber
tonttttttl1itation , ben ffiitter 3 0
an n e £\ 1.1 0 n
ij;rufd}in unb feine
efä
rten roegen ber gegen ben .58ifd}of
Wiebolb bon ij;l1lm berübten
eroa1tt
atcn mit bem .58al1ne
3u belegen. Datum Avinione. iiii Nonas Februarii. Pontifi-
catus nostri Anno
exto.
Theiner, Mon. hist. Poloniae. I. .M 989. p. 732-34.
anno t domini t milesimo t ccc t lxxxiiii t katherina tot rex t
glorie t xpe t veni t cvm t pace t. - 0ie ltJirb ielJt aur U
rg(l.1de
l1enulJt unb f d]Iägt bie (Stnnben.
>>>
1
MI 5-6. [1376.]
.NI 5.
13'16. iS. roliir
.
-.if\non. -
regor XI. beauftragt
ben
ombecI]ant \Jon Q;rm(anb, bem
riefter 5[
e 0 bor i cI]
bon 5illern
ersborf in
omefanien ein Stanonitat an ber
StircI]e €).
eter 3n (£rustl1ic3,
iö3efe 5ill(abis(ab, 3u ber
(ei
en. Datum Avinione iii. Nonas Marcii. Pontifieatus
nostri Anno Sexto.
Theiner, Mon. hist. Poloniae. I. .M 9
4. p. 737.
[)
.NI 6.
13'16. 22. W:
iI. w:-.if\non. -
avft
r ego r XI. bet
(ei
t 3o
annes bon ffiogette(n ein Stanonitat unb eine
räbenbe an ber
omtircI]e bon Q;rm(anb.
2{uß Theiner's Monumenta hist. Poloniac I. .M 993. p. 736.
Gregorius episcopus etc. Dilecto filio Iohanni nato
quondam Nicolai de Rugettel Canonico Warmiensi,
salutem etc. Nobilitas generis, vite ac morum honestas
aliaque probitc'l.tis et virtutum merita, super quibus apud nos
fidedignorum commendaris testimonio, nos inducullt, ut tibi
reddamur ad gratiam liberales. Dudum siquidem omnes
eanonicatus et prebendas ceteraque benefieia eeelesiastica
per obitum quorumcunque Capellanorum sedis c'lpostolice,
ubieullque deeedentium, tune vacantia et imposteruID vacatura
collationi et dispositioni nostre duximus l'eservanda, decer-
nentes extunc irritum et inane, si secus super hiis a quoquam
{lUavis auctoritate scienter vel ignoranter contingeret attemptari.
CUm itaque postmodum canonieatus et prebenda ecelesie
Warmiensis, quos quondam Wicboldus Wicboldi de
Elbingo ipsius ecclesie Canonicus, dicte sedis Capellanus,
dum viveret, obtinebat, per ipsius Wieboldi obitum, qui
extra Romallam curiam diem clausit extrem um, vacaverint
et vacare noscantur ad presens, nullusque preter nos hac
vice de ipsis canonicatu et prebellda disponere potuerit lleque
possit, reservatione et decreto obsistentibus supradictis: Nos
volentes tibi, qui ut asseris, de genere militari ex utroque
parente existis, premissorum meritorum tuoruru illtuitu, necnon
consideratione dilecti filii nostri Symollis tituli sanctOl'um
Iohannis et Pauli presbiteri Cardinalis, pro te dilecto familiari
suo nobis super hoc humiliter supplieantis, gratiam facere
speeialem, canonieatum et prebendam predictos sie vacantes
eum plenitudine iuris canonici ac omnibus iuribus et per-
tinenciis suis apostolica tibi auctoritate eonferimus, et de illis
>>>
6
.N2 7-8. [1376.J
eciam providemus, decernentes, prout est, irritum et inane,
8i secus super hiis a quoquam quavis auctoritate scienter vel
ignoranter attemptatum forsan est hactenus, vel contigerit in
posterum attemptari, Non obstantibus etc. Datum Avinione
x. Kalendas Maii. Anno Sexto.
.NI 7.
1.3'16. 1.. roldi.
tilebtrA. -
ie 9)eüUerin
an)atina
unb i
te
inbet .penf er mu
, CU i 5 abet
,
ela unb
nna uetfaufen bie am
adJe
u
c(obe bei
ftib£Ht)ah
unb £!)(
colen gelegene 9J1iiI)le mit einet I)ar6en .pufe
{(fet
fÜt 200 Vt. £!)(t. an ben 580gt
o
anne
Otbokt)m, be
ifdJof
leibfidJen 58rubet.
et 58ifdJof ,t)eintidJ u.
,
beftätigt biefen Stauf nnb ertfäd, hau hie illHil)le bon i
ren
beiben
lingen nut 4 9J1r. .8in
in ,t)ei(
betg jä
r(id) 3u
cntridJten
abe, bagegen bon aUellt "seruicium quod Scbar-
werk et Warpoten wlgariter nuncupatur" UJie jebellt
anbeten
ienfte frei fein folfe. Datum in Castro n.
Heilsberg A. d. MCCClxxvj. in die ss. Philippi et
Jacobi Apostolorull1.
Testes: honorabiles viri domini lIf'im'icu.
de Paclerborn prepositlls
eccl. "\Varm., lVicolaus elc Urotkow prepositus Collegii omnium sanctOl'um
in Gutcnstad, et strenui viri ]oltannes ele O'ossen, CaRparu.
ele Ba!ISen,
Tylo StrlCben, Rapotlw dictus 1'01! den Houen, Pec;::k(, ele Canzalu'en,
Sanderus de Rutemberg ct alii.
2Uifdjrift in C. .M 1. fol. 105 ulIb filraer fol. 102.
.JW 8.
1.3'16. 6. roldi.
tilebtrg. - ,t)einrid) 111., 58. u.
.,
gene
lltigt ben bon feincm
ruher 3o
anne
gemadJtcn
auf be
ute
IDl a f 0
fe n.
uß C. .M 1 fo1. 156.
Nos dei et apostolice sedis gracia Heinricus Episcopus
Warmiensis recognoscimus per presentes, quod Hanniko
Clauko Thomas et Theodoricus fratres, et Nadrow ct
Petrus fratres, et Heinricus et Nicolaus fratres, et
Kuniko et Clauko, possidentes et inhabitantes xv. mansOS,
qui dicuntur bona Mikolen, sitos inter duos lacus, scilicet
Ausclode et Zinserne, liberos lure Culmensi et iudicijs
minoribus et maioribus ad manum et ad collum se extenden-
tibus ac omni vtilitate, et cum facultate piscandi in dictis
duobus lacubus cum paruis instrumentis pro mensa sua et
non ad vendendum, prout eidern mansi olim progenitorihus
>>>
1
MI 9. [1376.]
7
et predecessoribus suis, a bone memorie domino Eberhardo
predecessore nostro Warmiensi Episcopo collati fuerint, ut in
literis super hoc confectis vidimus contineri, eosdem xv.
mansoS fratri nostro gennanno domino loh anni, militi et
advocato nostro, de consensu nostro vendiderunt omnes et
quilibet eorum vendidit sibi illud, quod in dictis mansis
habebat. Et idem frater noster dictos mansos a predictis
omnibus et a quolibet eorum illud, quod in dictis mansis
hahuit, pro se et hercdibus et successoribus suis legitimis
legaliter emit et comparavit. Predictique vcnditores prefatos
xv. mansos nobis, ut moris est, cum literis predictis resig-
naverunt, petentes humiliter, ut nos ipsos dicto fi'atri nostro
eml'tori assignare et conferre dignaremur. Et nos predictos
xv. mansos liberos lure Culmensi cum iudicijs maioribus et
minoribus et omni utilitate, cum facultate eciam piscandi
in lacubus predictis contulimus predicto ti'atri nostro etc,
(
in ffieiterbienft 5ur \lanbt1.1e
r mit ben gct1.1ö1}nHd]cn
{{Jga{Jen
o
ne 58urgen{Jau.) Verum CUIU litere prefate ex vetustate et
minus diligenti custodia corrupcioni et annichilacioni sint
vicine, presentes nostras literas sibi super premissis fieri et
nostro ae venerabilis Capituli nostri sigillis fecimus sigillari.
Acta in castro nostro Heil sb erg, presentibus strenuis viris
lordano de Baysen l1Iiliti, Iohanne dieto von der
Heyden militi, Tbeodorico de Ostczow, rl'heodorico
Czecher, Casparo de Baysen, Petczone de Komal-
wen, Iohanne Crossen, Sandero de Ruten berg,
IoLanne Sittowen et aliis pluribus fidedignis. Datum
Anno domini J\I 0. ccclxxvj in die s. Iohannis ante portam
latinam.
.NI 9.
1376. 18. ror4i.
ormbit. - .peinrid] III.,
. tJ.
.,
tranfumirt bie .panbfcfte ber
tabt 58rCltIlt£\berg. .!Bb. I. M 56
@3. 97. Acta sunt hec in Curia nostra W ormedith,
Anno domini 1\1°. CCco. lxxO sexto. xviij') die
lensis l\Iaij.
'festes: fratres nostIi lleinricus prepositus, ll(l'/IlllJU/1/S de Pra.rlu,
OUo de RÜssen, Duo ele RO!litbell, Iacobus de LinelenolV, TllCotln'icus
Glo.CJow et Albel'tus de Curin, Canonici Ecd. 'Warm. et strcnnui viri
Ot/tI de Roget/il, Ioltannes ß'ossen, ('as]Jm"us ele JJay.
en, flapotlw, SwuJe1'llS
ele Rltte/llberg ct Tiltl Stnt7J'J/. familiares nostri, lolulIlltes r;rosen, 1/a-
1Jlan/lUS ele Jaelh"bol'l1, llel'/IlCIIIIUlS (h'osen et lo!tllnups sm.tm'is, Cives
no
trc civitatis W ormcdith et alii.
2f6fdiriflen in C. .M 1. fol. 1-2. unb
raunir6erger ffiatl}{janvib
o(iant 77.
foL 1-4.
>>>
8
:N2 10-11. [1376.]
.NI 10.
I3'16. 22. roldi. mo
m
it. - .peinrid] III., .8. b.
.,
überträgt an bas
orf @)ommerfe(b (
ird]f
ie(s
rnsbotf,
bgL I. M 236 fo!. 395.) einen 3UJifd]en beffen @ten3en
unb bem
otfe @tUnOkV gelegenen @)um
f 3um etbHd]en
$efi
, UJofüt jä
tHd} 3 u 9J1id]aeHs ein @)d]od .pü
ner auf
ba
€)d]lofi ID30rmbitt 3U Uefern finb. Dat. Wormedith,
A. d. MO CCC lxxvjo. xxij die mensis Maij.
2!l1fdjtift in C. .M 1. fol. 30.
.NI 11.
I3'16. 2
. roldi. Neutitf. - €)d]iebstid]tetfid]er
(usf
tudj
bet
omt
ute Uftid) t'Ytide 11nb
iettid] bon
(net
in einet €)tteitfad)e bes $if d]ofs .p ei n ti d] IH. bon
tndanb
mit ber @)tabt $raunsberg.
2!uß C. :M 1. fol. 2.
Wir Bruder Vlrich Fricke kumptur czum Elbing, vnd
Bruder Ditrich von EIner kumptur czur Balge, tun offenbar
allen IUten, das eyn krig was czwuschen dem Erbm'n Vater
Hern Heinriche Bischofe czu Ermelant van eyme teyle vnd
den Ratluten vnd der gemeynheit der Burger czum
Brünsberge dem andern teyle, van der Stat hantfeste,
vnd von dem gerichte, vnd van vmhescheydenheyt, vnd van
andern sachen. Des wurden wir gekorn van den heyden
teylen czu berichteslüten, die gaben vns fulle macht, alle die
ding, die czwuschen yn waren, czu berichtende, vnd gelobten
beyde teyle, das sie es stete vnd feste weIden halden, wie
wir die ding berichteten, vnd darnymmer widder I) tun. Des
berichteten wir is also, das dieselben RaUlite, vnd die
gemeynheit demselben helTen czu besserunge solden geben
Tüsunt marg prüsch, bynnen tier jaren, Also das sie czu
den nehesten wynachten ym sullen geben drithalbhundert
marg, vnd dornoch alle jor vff wynachten also vyl, bes das
die tüsend marg beczalet werden, vnd dieselben RaUüte
sullen vortrichten, als sie vor haben getan, adder keyne
gnade an gerichte sullen sie nicht tun, sunder iren herren
vnd synen vogt, der sal bie dem gerichte sitczen, ab er wolle.
Aber vmb den artikel, ab die selben Ratlüte nach der
tat-
hantfesten mogen vnd sullen richten ubir hals vnd ubir hant,
der sullen sie sich irvrogen in der Steten bie der See, die
I) dar widder nymmer. A. 5.
>>>
.M 12. [1376.]
.9
. I
do ltibischrecht haben, vnd sunderlich czu der Wismar, vnd
werden sie dar vndirwyset, das es den Ratltiten geboret czu
richten nach irer hantfesten, so sullen sie vortrichten, als sie
haben getan; geburet es sie aber nicht nacht irer hantfesten,
so sullen sie nymme richten uber hals vnd uber hant, sie
irwerben es denne van irem hemm. Vnd do wir diese
berichtunge lütbarten, do liebten vnd fulborten sie beyde
teyle, vnd dar satzte wir uff hundirt marg, welch teyl die
berichtunge breche vnd sie nicht hilde, das solde deme
andern teyle hundert marg geben, vnd als dicke sie ouch
widder die berichtunge teten, vnd die berichtunge solde doch
bleyben stete vnd feste, als sie vorgeschrieben stet. Diese
berichtunge geschach uf dem sande bie dem Nuwentyfe,
vor viI erb aren herren, dem Erbarn Vatir Rern Bartholo-
mews Bissehofe czu Samlant, vnserm Hoemeister Rem
Wynriche van Knyprode, Bruder Roteher von EIner
grosekumptur, Bruder Grotfri den van Lynden obirsten
Marschalk, vnd Bruder Gunther von Roensteyn kumptur
czu Brandenburg vnd vor viI andem erbarn Hithen van
steten vnd van lantIuten, die do waren. In das geczugnisse
haben wir vnser Ingesigc1 an diesen brif gehangen. Geben
uf der N crge am Tüsuntsten Driehundertsten Sechs vnd
sib
ndsigstem Jare am nehesten Sl1ntag vor Pfingsten.
'6fdirift im
o(janten C. l. Liber privil. antili. beß SBifdiöf!id/en
rdii\)eß
u
rauen'6urs fol. 2. - @ine
\1:1eite
bfd/rift im
rd/i\)e
bel! IDomfa
ite{ß A. \Jlr. 5 im SBanbe Acta capitularia per MaUlitium
Eppum confirmata ]537. fol. 9.
.N. 12.
.3'16. 23. rolai. mormbitt. - .peintid) 111,,58. \).
.,
at bai3 @)d}uI5enamt im
otfe ffi( t) nie n (ffi(igc
nen. \)g1. I.
M 158. @). 274) nebft ben ba5u ge
ötigen 4 .pufen, bem
sttnge unb bet W(Ü
lc \)on ben 58efif.?em 9Cicolau£\ unb
58 e t n t 0 gefauft. .pie\)on \)ettauft et tuiebetu1l1 ben sttug unb
bie ffi(ü1)le mit ben 511111 ffi(Ü
lentcid} nöt
igen 14 ffi(otgen
an .peintid} \)on s.j3abitbotn, "Opidanus in Wormedith",
5u bcn frÜ
etett fficd}ten erbHd}, unb bcftimtUt, ban ittnet
af&
einet
alben ffi(cHc an bemfe1ben 5IDaffet teine anbete ffi(Ü
le
gebaut tuetben batf, unb bei 5Bettäufen bicfc 5U\)Ot bem
@)d}nI5en an5u5ei9cl1 finb. Dat. in Curia nostra Wo r m e-
dith, A. d. MCCClxxvjO xxv ta die mensis Maij.
>>>
10
.M 13. [1376.]
Testes: Honorab. viri domini lleinricus de Padirbo,'n prepos.
Ecc1. Warm., Nicolaus Grotkow prepos. Collegii in Gutinstad, Johannes
Vnru Canonicus Ecc1. Warm. et strenui viri Johannis Krossin, Casparus
de Baisen, Petrus de Kamalwen, Sanderus de Ruthemberg, Arnestu.'I de
J./elsak, familiares nostri.
bf
rift in C. 9lr. 1. foI. 31.
.Jt.2 13.
13'16. 4.
uni.
olftmit. -
rneuerte .panbfefte beg
etabtborfeg 9Ceuenborf bei
o1temit.
uß bem
rilJ.
. C. foI. 3 beß IDomta\)itelß in
rauenbUtg.
Wyr Vlrich fricke Obirster
pitteler des ordens vnser
frawen des deutsclcen hauses von lerusalem vnd Compthur
zum Elbinge Thuen wissentlich vnd offenbar [allen] von den
dirre briff wirt g'esehn odder gehort, das der Schultis von
deme Newendorffe eynen bryff hat gehot obir das erbe
des dorffs vnd den hat er vorlorn '"on fewers wegen. Nu
seyn wyr genegt seinem gebete vnd haben ym einen anderen
bryff gegeben, in deme wyr wissentlich thuen, das Merten
der Schultis von Tolkemit hat acht freie huben vnd der
selbigen viij huben sal der 8chultis von [deme] N euendorf
vier mit seinen rechten erben vnd nachkomelinge ewiglich
besitzen, vnd das dorff sal haben funfftehalb huben vnd
dreissig mit dem erbe, das do ist zu der Vnruhe 1), vnd beide
das erbe das gerichte vnd das zcinshafftige sollen sie haben
zu Colmisschem rechte mit sam pt der Stadt, went sie seint
gelegen in uer Stadt grenitze. Des sind geczeuge Erbare
leute vnd bruder vnsers ordens Ylrich der Spittler vom
Elbinge, Reinke vnser Compan, (H)er Otto Machwitz
pharrer von Tolkemit, Martinus der Schultis doselbest
vnd vil der anderen. Geben zu Tolkemit an der Mitwochen
zu Phingesten nach der Iarczal vnsers heren MCCCLxxvj
iar vnder vnserem anhengenden ingesigel.
nbere
bfdirift in @otidi @eid}id}te bel' 9leuftabt @tbing. B. 1. €5. 137.
im @(binger €5tabtard}i\).
1) IDaß @ut Unru
e, \\Jeldieß feit tange \\JUfte \\Jar, 13
lIfm ent
ielt
lInb "in lInier €5tabt stottemit @ren3en gelegen" \\Jar, lJediel} baß IDomtaVitel
lJon @rmtanb
reitagß in bel'
fingfttIJod}e (21. !!Rai) 1529 allf'ß nene bel'
etabt storfemit gegen einen Binß lJon einer
atben !!Rad für bie .vufe.
(
rilJ.
. C. fol. 3,)
>>>
.M 14. [1376.]
11
I .
..M 14.
.3'16. 9. Z4uni.
tilebtrg. - .panbfefte be
Stird)bOrfe
Uht)arten'6urg ') im Streife
H1enftein.
u(j c. .M 1. £01. 164.
Nos d. et apo s. gr. Warm. EpiscopusHeinricus scire
volumus vniue1'sos, quod Heinricus de Blankensee
scultetns ville mense nost1'e Aldewartberg nobis
proposuit, se priuilegium super fundacione seu lucacione
eiusdem ville olim per predecessores nostros concessnm casu
fortuitu amisisse, supplicanitque nobis, ut sibi aliml priuilegium
simile concedere dignaremur. Nos itaque peticionem hnius-
modi iuri consonam aduertentes factaque nobis per fidedignos
de amissione ac eciam tenore dicti priuilegii tide sufficienti
sibi presentes literas fieri fecimus. In quibns recognoscimus,
qnod de lxxx. mansis eidern ville assignatis lure Culmellsi
Nouem mansi libe1'i, octo videlicet racione locacionis et vnus
ex speciali gmcia, ad scultetiam pertinent et perpetuo
pertinere debebunt, cum officio scultecie et judicijs
minoribus et tercia parte eorum, qne de maio1'ibus judicijs
per Aduocatum mense nostre ibidem indicandi!-1 obuenerint,
cum medietate census taberne ac eciam medietate census
molendini ibidem, sie tamen quod edificato molcudillO ipse
scultetus, qui pro tempore fnerit, de snis sumptibus et
laboribus ipsum molel1dinum tenm'e debebit. Insuper danms
eidern sculteto licenciam piscandi in lacu Wad a n gen eum
paruis instrumentis pro mensa sua tantum et non ad ven-
dendum. Ceterum pro dote seu dotacione Ecclesie parrochialis
ibidem iiijol' mansos assig'namns. De reliquis vero lxviijo
mansis illcole diete ville, dictOl'um mansornm possessores,
de quolibet manso mediam marcam et duos pullos singulis
annis in festo Natiuitatis christi nobis et successorilms llostris
solnere tenebnntur. Que omnia tenore presencinm approbamus
I)
aut
erfdjrei(mng bom 11.
e3emlier 1405 er
ielt
Ut\1:1arten(JUrg
9 1 /2
ufen !illatb unb 10 1 /2
ufen
aiben (a. a. D. fot. 174), ferner taut
5Berjdjrei(mng bom 28. IDläl'3 1579 eineu !illa(b bou 10
ufen 20 IDlorgen
..
önigreidj" genaunt (C,91r, 3. foI. 396), bann uodj taut
erfdjreibung bom
30. @)e\Jtlir. 1771 eiu Uebermafitaub bou 2
ufen, uub 3um !illa(be ..
önig'
reidj" 3
ufen 25 IDlorgen Uebennafi (aut 5Berfdjrei(mng bom 6. Dftbr. 1771
(C. 911'. 5. fol. 24. 25). -
ie Drt(j\)ribj(egieu \1mrbeu erneuert 1. illläq
1588 (C. 911'. 3. £01. 400), - @iu IDlü
(en \ßribj(cgium für
Ut\1:1artenburg
ift ;uerf! ert
ei1t 5. 91obbr. 1385 (C.91r. 1 fol. 1(5) unb erneuert 18. 21:ug.
1567 (C. 911'. 3 fol. 383).
f'.
>>>
12
MI 15. [1376.]
et confirmamus et sigilli nostri appensione roboramus. Datum
Heilsberg Anno domini MO CCCo IxxvjO in die sanctorum
martirum Primi et Feliciani.
JVi. 15.
13'76. 11. Z4uni.
tilGbtrg. -
etfd)teibung übet
17 .pufen tueniget 8 ID10tgen im {Yelbe
1 ei b t) t e n I).
uß C. 9lr. 1. foI. 86.
Nos dei et apostolice sedis gracia Warmiensis Episcopus
Heinricus scire volumus vniuersos, quod pro utilitate mense
nostre Decem et Septem man sos minus Octo jugeribus in
Campo Kleidyten, quos hactenus rustici prutheni jure
pruthenico tenuerul}t, contulimus N adrawen et Petro
fratribus v. mansos, Kuniconi v. mansos, Heinrico
Nicolao fratribus iij. mansos et xj. jugera, et Clauconi iij.
mansos et xj. jugera, et eorum heredibus et successoribus
legittimis jure Culmensi jure hereditario perpetue possidendos,
sie quod de quolibet manso ll1ediam marcam monete currentis
nobis et successoribus nostris pro censu singulis annis in
festo Natiuitatis Christi et annonam, quod dicitur fp 1 u c korn
soluere teneantur. Sed ad rusticalia seruicia preterquam ad
indagincs et terrarum municiones et defensiones, sicud alii
censuales, non obligantur. Concedimus eciam cis minora judicia,
maiora vero judicia Aduocatus mense nostre judicabit, et de
malefactorihus, qui in dictis bonis delinquerint et detenti
fuerint, quidquid obuenerit de judicio illorum, dabit eis
terciam partem, reliquis duabus partibus nobis reseruatis.
Item quod si aliquis illorum in dictis bonis uel extra occisus
fuerit, quod non sicud pruthenus sed sicud habens jus
Culmense iudicari et ell1endari debebit. Apes vero, si quos
in dictis bonis inuenerint, pro suis vsibus reseruabunt. ltem
quod possint piscari CUll1 11all1is et paruis rethibus pro
mensis suis tantum et non ad vemlendum in lacH Kloytus
et in st3gno prope villam Ki witen libcram concedimus
facuItatem. In quorum testimonium sigillum nos trum est
appensnm. Datum in Heilsberg Anno domini MO ccc o IxxvjO
in vigilia Corporis Christi.
I) UeberfdJrift: "Litera super Kleyditen." Sel,?t IDorf
{e 11 b it e n bei
.teHßberg. 5Bgt. 11. 9lr. 316. @i. 330. - 1400, feria 4ta post Invocavit,
\1:1urben bie IDienfle einiger @infaffen in
{eibl1ten umge\1:1anbdt (a, a. D. foI. 93),
>>>
M 16. [1376.]
.NI 16.
1.3'16. 2ß. Z4uni.
oUdnb. - {Erneuerte .panbfefte beß
itd]borfes
a ut bei ID1ü
(
aufen.
'luG bem aUen (;£o\Jiebudj einiger (lanbfeflen im @(,binger @itabtardii\1, pag. 4.
Wyssentlich sy allen in der kegenwertikeit dirre briff
wert gesehen ader geh ort, daz die inwoner der Lawken
haben gehad eynen briff ober ere erbe, vnde den haben sy
vns uff gegeben med willen vnd haben vmb eynen andern
gebeten. Nu habe wir ir bete irhort vnd haben en einen
andern gegeben jn dem wir bruder Vlrich Fricke, oberster
spitteler des ordens vnser liben frawen des dewczen huwses
czu Irlm. vnd kompther von Elbing, wissentlich vnd offenbar
thun, daz wir geben vnd vorlyen den selben inwonern czur
la w k e vtinff vnd vunfczig huben, en vnd eren rechten erben
vnd eren nochkomelyngen czu kolmischem rechte ewiglich
czu besiczen, vnd derselben buben sullen syn dry des
pfharrers, vnd dy andern czwu vnd vunfczig der inwoner
vnd von den seIhen sullen sy vns czinssen von yczlicher
huben eine mark prusche gewonliche muncze vff vnser Iyben
frawen tag lichtwye vnd czwey buner, vnd yo von dem
pfluge sullen sy vns geben einen scheffel korns vnd einen
scheffel weysze vnd sullen ouch geben von yczlichem pfluge
t firtung wartgeld, vnd sullen dem pfharrer geben von
yczlicher huben j scheffel korns vnd j scheffel habern.
Ouch haben sy in der obermosze ane x morgen ij huben,
do von sullen sy czinsen alle iar ane viij soot ij marg vnd
dem pfbarrer keynen theczem do von geben. Sunderlich
habe wir rned Cla us scholczen von dren huben]) ewyges
czinses iij mark uff den seI ben tag. Ouch erloube wir en
vischerie in dem moltiche uff erem velde med hamen vnd
med worfangelen czu erer notdorfft. Vnd ap man med en
hernoch weIde messen, so bedarff man en den nicht den
selben moltich woder landen 2 ). Des czu eyme ewigen
gedechtnisse so habe wir esz befestet vnd bestetiget rned
vnserm briffe vnd med vnserm anhangenden Ingesegel. Des
sint geczug erber hlthe vnd brudere vnsers ordens Vlrich
vnser spitteler zhum elbinge, J ohann marscbaI k der
fischrueyster do selbest, Walter der huwszkompthur zhu
holland, Herman der voyth zhur fischaw, Reyneke vnser
13
1) IDrei
u'6en, af!! Drt!!name.
2) ID.
. \1:1ieber af!! 1!anb anredjnen.
>>>
-r--
14
:M 17-18. [1376.]
kompan, vnd viI der andern, dy wol mogen czugen.
,Gegeben zhu hollant noch der gebort vnsers heren Tusint
iij c vnd sechs vnd sebenczigsten Jare An dem nesten tage
Iohannes des touffers.
Item Taberna de lucke non habet priuilegium.
.Mo 17.
.3"16. 11. m:ußuft.
iUanot)ao -
a
ft
rcgor XI.
ert
ei{t ber
atJe11e bei3
.
ntoniui3 [Jeim
orfe
önig£\[Jerg
in bel'
iö3efe @iam1anb fUr gekUiffe
efte eine 3nbu1gen3
bon 50
agen. Datum apud Villamnouam Avinionensis
dioecesis. JII. Jd. Augusti. Anno Sexto.
Theiner, Mon. hist. Poloniae I. Nr. 996 p. 738.
.JW 18.
.3"16. 22. m:uguft.
tile'&trg.
erfd}rci[JlIng fÜr
rellfien ii[Jer 12 .pufen in
a1ittenl).
uß C. ffit. 1. fol. 105.
Nos - Warm. Episcopus Heinricus scire volumus,
quod Clauco dictus von dem felde et prevignus suus
Tilko, filius quondam Poglawun prutheni, - emerunt pro
suis pecunijs xij. mansos in GaIyten, quos venditores coram
nobis eidern Cl. et suo previgno Jure pruthenicali, quo eos
possederant, resignarunt. Et nos eis et eorum h. et leg.
succ. contulimus etc. (Q:ill ffieiterbienft mit .5Burgenball unb
I) 1394. 13. Sanuar famen biefe 12 {)ufen nad) bem 1:obe So
ann
@)orbom'ß burd) !eauf an So
ann !ffiargd (a. a. D. fol. 106). - ,8ur ,8eit
be!! 58ifd)ofß ffiicoIau!! ItJaren bie {)ufen \mIaffen unb fielen nad) bem
übIid)en
ufgebote an bie {)errfd)aft autild'. - 1528. 28. \mai er
ieIt
eter
IJ.
ra(iß
aIitten mit 12 {)ufen aIß S2e
n au magb. 9led)te, ber bafür
150 IDlt. ger. \münae
a
Ite. (C. ffir. 3 fol. 168.) - IDem @)o
nc beß
eter
IJ.
raIiß, @)I)I\Jef!er, wurbe 1569. 1. \miir
aud) baß !Jei bem
ute fid) \Jcr.
finbenbe Uebermafi, worin eß immer befte
e, \Jerfd)rieben. @)viiter
in jebod)
Wurbc bem 58efi
er @)\)I\Jcf!er ,,
aHlifi" baß Uebermafi biß auf 4 {)ufen wieber
abetfannt, 21.
ebr. 1597, unb bann am 21. SuH befldben Sa
reß baß
ut
auf 16 {)l1fen begrenat. (58.
,
rbg. A. ffit. 5. @). 453.)
tm bem weitern
Uebermafi. weld)eß in nod) 7 {)ufen 3 \morgen beftanb, wurben 3 {)ufen
weien G;infaflen im benad)barten IDorfe !eerfd)en allget
ei1t, bie bafür 200
uIben voIn. aa
Iten, 1. Suni 1598 (C. ffir. 3. fol. 197).
aIitten war in
ben 58efi
beß 9lat
mannß So
ann @)teffen in
utftabt gefommcn,
u
unflen
benen 58ifd)of So
. @)tev
. !ffil)baga am 8. San. 1676 bM IJiß
eriBe magbeb.
9led)t in fl1{mif4Jeß IJerwanbeIte. (A. ffir. 13. fol. 224,)
>>>
:M 19-20. [1376.]
15
ben getuö
nHd)en
bgaben. 30 IDh.
e
rge1b.) Datum Heils-
berg A. d. MCCClxxvj. In octaua Assumpcionis Marie.
virginis gloriose.
.NI 19.
13"16. 28. et"ttm&t
.
dfe&t
g. - .peinrid) TII.,
. b.
., befunhet, bau fein 5Borgänger {)ermann 3ur
riinhung einess
orfess an 5rulnen 22 .pufen auf bem
1jefbe .5Baugen (.5Bogen. 11.
r. 183. C?:3. 182. unb 91r. 513.
C?:3. 548) 3u fulmifel}em ffiedJte übertragen, 3um C?:3el}uI3enamte
2 böUig freie .pufen mit hen Ueinen
eriel}ten unb bem
hritten 5rf)eHe her grouen angetuiefen unh hen .pufen3inss ber
übrigen auf 1/ 2 IDIr. unb 2 .piif)ner 3u 5ffieif)nacI]ten beftimmt
abe. .5Bei einer 5Bermeffung hess
orfess
aben fiel} 8 .pufen
Uebermau gefunhen.
iefe überlafie er hellt
orfe für einen
gIeiel}en .8inss, unh foU ber eel}uI3e bon hen beiben i
m ueu
öllgctuiefcnen .pufen 3tuar 3infen, aber bon bäuedidjem C?:3el}ar
tuerfe frei fein. 2(lIdj
abe hass 1Jorf 4 .pufen 5ffialb gegen
einen jäI)didjen .pufenöin!3 von 8 C?:3cot unh 2 .pii
nern
erf)aften. Dat. Hci ls b er g A. (1. MCCClxxvj. xxviij 0
die Mensis Septembris.
bfd}tift in C. 9lt. 1. fo\. 33,
.M 20.
13"16. 30. et"ttm&t
.
tile&t
g. - .panbfefte hes
orfess
irftansshorf1).
uß C. 9lt. 1. fo\. 80.
Nos - Warm. Episcüpus Heinricus rccognoscimus,
quod - bo. memo dominus J 0 h a n n es, antecessor noster
Episcopus Warm., de xx ti mansis, qui sunt in villa
Kirstansdorf, vendidit duos mansos Heinrico de Bludow,
quos eciam ad officium Scultecie in eadem villa deputauit
et eosdem duos mansos liberos Jure Culmensi cum officio
scultecie cum judicijs minorilms iiij or solidorum et tercia
parte, que de maioribus judicijs per aduocatum mense llostre
]) Uebetfd}tift: "Litera ville Kirstansllor[" .3e
t !terfd}bcrf im
.tirdlfv ide !tiwitten bei ,peitßbetg. - 1557. 18. 9Jlära Wurben aum (0d1u1aen.
amt in ,,!titftent!borf" nodl 2 freie ,pufen gegeben (C. 9lr. 3. fo\. 174.), unb
1581 im 9Jlai er
ie1t baß IDorf bon bem f. g. SB i f d} 0 f (j W a lb 3 .pufeu
auget
ei(t (a. CI. D. fo1. 182).
-
.J
>>>
16
](v 21-22. [1376.]
ibidem judicandis obuenerint, contulit eidern H. et heredibus
et suecessoribus suis legitimis perpetuo possidendos. Da
reliquis vero xviij. mansis possessores eorum singulis annis
in festo B. Martini Episcopi mediam marcam monete currentis
et duos pullos mense nostre Episcopali soluere tenebuntur.
De quibus tarnen xviij. mansis duos contulit eidern sculteto
sie, quod de eis censum dictum sicud alii soluat, sed ad
rusticalia seruicia, nominata scharwerg, pro eis non sit
obligatus. Debebit eciam ipse scultetus et sueeessores sui
seruire, quando clamores, qui geschrei dicuntur, fuerint, et
ad eustodias terrarum et ad alia, ad que alii seulteti subditi
mense nostre tenentur, eo tarnen excepto, quod ad expedi-
eiones ad terras Litwinorum racione diete scultecie tarn modice
minime sit astrictus. Et cum idem antecessor noster literas
super hoc dare eidßm neglexerit, nos premissa rata et grata
habentes presentes literas sibi scribi et sigillo nostro fecimus
communiri. Actum et datum Heilsberg, presentibus H.
preposito Warm. Nicolao preposito in Guthinstad, Johanne
Krossen, Rapothone familiaribus nostris, Anno domini
Mecclxxvjo. die Jeroni
j presbiteri.
.M 21.
13"16. 20. Cftobt
.
til9bt
R. - .peinridj ill., }8.
\1.
., tranfumirt bie .panbfefte bes ffiitters
U) ert \1 0 n
0 m a {m e n über ben in ber trami1ie }8 a t) f e n gef d]e
enen
ütedaufd]. Dat. Heilsberg, a. d. MCCClxxvjo. xx a die
Mensis Octobris. 5BgL 91r. II. 396. C?:3. 407.
.JW 22.
13"16. 23. Cftobt
.
tiI9bt
R. - .peinrid] ill., }8,
b. Q:., beftimmt bie
ren3en bes
ute!3 9?etiftern bei
utft(tbt.
uß C. ffir. 1. fol. 65.
I. n. d. A. Nouerint vniuersi, quod nos dei et apostolice
sedis graeia Warmiensis Episcopus Heinricus propter
eottidianas dissensiones et discordias, que a multis retro annis
vsque bodie fuerunt, propter quas eeiam bomicidia et alia
mala contigerunt, inter predecessores nostros bone memorie
Warmienses Episeopos et Aduocatos eorum et Opidanos
nostros in Gutenstad
x yna, et Prutenos possessores
bonorum N ak is te r nominittorum prope Gutenstad parte ex
!
". .
>>>
J(g 22. [1376.)
17
altera, occasione granicarum ineertarum et ignotamm eorum-
dem bonomm, prout a fidedignis nobis iuratis plene fuimus
informati, Nos ad oecurrendum talibus malis et pro vtilitate
rnense nosb'e inquisitis diligenter hijs, que profuerunt inqui-
renda, de eonsensu et hona voluntate ymmo et ad preees
Teducke et Thome fratrum; Grasutthe et Sanyome
fratrum ac Wopole et JIi[athie fratrum necnon Nodawe et
Heinrici tenencium et possidencium de presenti eadem
bona Nakiester de consilio seniOl'um tene nostre eadem bona
mensurari et certis granieijs designari fecimus in hunc rnodl1ll1,
sie quod dicta bona incipiant ab A In a iuxta mansos opidi
nostri Gutenstad immediate ascendendo ad quindecim funes,
vbi facta est prima granica lateralis, et ab iHa procedelldo
ultra directe iuxta mansos eiusdem opidi quinquaginta et
dimidium funcs ad granicam dicti opidi, in qua stat palus
quereinus, et ab iHa gralliea procedendo ad granicam, que
dieitur Ortgrennitz, distingentem mansos dicti opidi et ville
S eh 0 n e n wes e et mericam mense nostre, et deinde 1'1"0-
cedendl1m est in latitudine ad granicam prope paludem
So wo spanien, et de iHa redeundo usque ad vallem dictum
wlgariter den grund, qui distingit allodium nostrum I) et
mansos ad idem allodium pertinentes a bonis predictis, 'et a
dicto valle procedendo vel'8US Alnam ad
blgnum molendini,
quod dicitur Heydenmole, et iuxta dictulll stagnum rede-
undum ad primam gmnicam predictam iuxta Alnam, que bOlla
mensurari fecimus et sedecim mansos, prout mensorcs
retulerunt, continent inter granicas prenarratas. Eadem bOlla
olim predecessor noster Heinricus Episeoplls WarmiCll.
pl'Ogenitoribus et predecessoribus eorum Jure Culmensi eum
omni vtilitate et cum iudiciis minoribus dumtaxat cOlltulit,
Sie tarnen, quod ipsi et heredes et suecessores eorum de eis-
dem bonis eum vno equo et viro armato dominis Episeopis,
qui pro tempore fuerint, sel'uil'e, quoeiens requisiti fuerint, et
de quolihet aratro, qui in prctactis bonis fuerit, mensuram
tritici et mensuram siliginis et de quolibet vneo mensuram
tritici et in signum reeognicionis dominii pondus cere duarum
marcarum et sex denarios quolibet anno in festo sancti
Martini soluere tenebuntur, prout in literis eiusdem domini
Heinrici primi prcdecessOlis nostri vidimus contineri. l
t
nos eollacionem eandem tenore presencium approhamus et
ratificamus, et in signum veritatis premissorum literas pre-
I) 1:1. i.
Utboff.
2
j
>>>
18
M 23. [1376.)
sentes eis scribi et sigillo nost1'o fecimus sigilla1'i, p1'esentibu8
hono1'abilibus et disCl'etis viris Heinrico p1'eposito Warmien.
ecclesie, Nicolao G1'otkaw p1'eposito Collegij in Gutenstad,
Johanne C1'ossen, Caspa1'e de Baysen, Rapotone
dieto von den Houen et alijs pluribus fidedignis. Datum
Heilsberg Anno domini MO CCCo lxxvjO vicesimate1'cia die
Mensis Octobl'is.
@ebrudt 6ei 5Bedmann. De primo Episcopo Warmiae. @J. 40-41.
.JW 23.
1.3"16. 211. ,cfto&er.
eileberg. .peintidj 111., }8.
b. CS:., überroeift Dem
o{fegiatftifte 3U
utftaht hie an
feinet
otatiou nodj fe
{enhen 9 .pufen
a(h.
2htß bem Driginal im
r
ibe ber !tir
e in @utftabt. @J
ie6(. B. 91r. 11.
In nomine domini amen. Nos dei et apostolice sedis
g1'acia Warmiensis Episcopus Heinricus Recognoscimus
tenore presencium vniuersis, Quod exposito nohis, exparte
Prepositi et Collegii Canonico1'um in Guthenstad, Quod hone
memorie Dominus Hermannus, predecesso1' nostel', de
consensu et voluntate Capituli sui donauit, Centum et Viginti
Mansos nemoris, p1'out in literis super hoc confectis con-
tinetur, et quod de predictis Centum et Viginti Mansis nouem
Mansi ipsis desint, qui eis haetenus non fuerunt assignati.
Vnde eum de hoc simus plene informati, addidimus eis
Nouem Mansos nemoris sitos, inter villas K abekayme,
firtzig Huben, Grawdekayme uel Grunenberg, et
Es s eh e n 0 w, quos eis mensUl'al'i fecimus, et idem Collegium
in possessionem corporalem induximus eorundem. In quorum
testimonium presentes literas si bi fieri, et sigillo nost1'o
mandauimus sigiIlari, presentibus honorabilihus viris, dominis
Heinrico preposito Ecclesie nostre Warmiensis, Johanne
de Leysen MiIite, et Gerhardo Seland de Elbingo, et
aIiis pluribus fidedignis. Datum Heilsberg anno domini
MiUesimo Trecentesimo Septuagesimo sexto. Vicesima quarta
die Mensis Octobris.
Driginal auf
ergament mit bem @Jefrete be(j 5Bifdlefß an einem
ergamentftreifen. -
6fdlrift im
r
ibe bel: !tir
e in @utftabt in
erenbt'ß Transsumpta 91r. 3, pag. 74. unb öfter(j.
>>>
M 2.J,
26. [1376;]
.NI 24.
13"16. 211. -Cf tob er.
eilß&erß. - .panbfefte bes vorfe£!
. . . 1) et"3 I) bei
eebltrg,
u(j C. ffir. 1. foI. 129.
Nos - Warm. Episcopus Heinricus - contulimus pro
lqpanda villa Dertz xliiij mansos inter granicas nostras et
illorum de Ottendorf, l'lemingswalde, Froidemberg et
Schonenborn sito
Hermanno Foysan etc. (.8um
d)u13enamte ge
ören 4 O:rei
ufen ltnb 2 @ratia(
ufen 3 lt
Mmifd) ffied)t, ber
an"e Strug, bie tieinen @erid)te unb 1/3 ber
groften. 3ebe anbm .pufe 3infet nad) 7 O:reija
ren 1/2 9Jh:. unb
2 .pü
tter 3u 9JCartini.) Datum Heilsberg A. d, MCCClxxvjo.
xxiiija die mensis Octobris.
19
.JW 25.
13"16. 23. ,cf tob er.
eilß&erg. - .peinrid} m.,
.
tJ. G:., tJedauft ein
tiiCf 2lCfer, 3kvifd)en bem 1)orfe S{a\,jen
1mb beUt .pofe bes ffiitters Whrune (W1araunen) ge(egett
unb md)r alS 3 .pufen grofj, an genannten lJJcerune 3u
Mmifd)em ffied)te fiir 100 WCr. unb einen jä
r(id)en .pnfen
3in£\ tJon 1/ 2 W1r. jebod) o
ne IJäuerHd)e£\
d)arkUert, kUei(
auf beUt .pofe bereits bel' '1)ienft in 5IDaffen ruf}t. Acta
in castro Hcilsberg A. d. MCCClxxvj. xxv die mensis
Octobris.
'Festes: Honorab. viri 10mini lIeinricus prep. EccI. 'IV arm. Nim{""..
cle Gmtkow prep. Collcgii in Gutenstad, Iohannes lnquieti!i canonicns
'Varm. lohanne!i rle Crossin, Ca.']}(f!' rle Baysen, Tilo StTubell.
I)f
rift in C. ffir. 1. fol. 95,
.JW 26.
13"16. 26. ,cftober. mormbit. - 5Berfd)reifmng Über
3 .pufen in Whngen, Stird)fpielS StikUitten.
Uß C. ffir. 3. foI. 24.
Nos d. et apo s. gr. Warmiensis Episcopus Heinricus
contulimus Tulneco pruteno et s. v. h. et 1. succ. vtrius-
que sexus tres mansos in campo Maynan Jure prutellicali
I) 1569. 12. Snni ert
ei(te 5l3if
of @)tauiß(anß ,pofinß
ur
Bieber
erfteUung beß eingegangenen Drteß ein neueß Ij3ribi1egium auf 44 ,pufen.
(C. ffir. 3. fol. 456.) @in !truglj3ribi1. ltJurbe ert
eUt ben 13. %bl)r. 1592
(a. a. D. foI. 407) unb ben 30, San. 1682 erneuert (A. ffir. 16. foI. 110).
2*
-..J
>>>
20
.N2 27-28. [1376.]
perpetuo libere possidendos etc. (1 ffieiterbienft mit
urgen
bau unb ben getuö
nHd)en
bgaben. 30 ffilr.
e
rge1b.) Dat.
in curia nostra Worrnedith A. d. MCCC lxx sexto. xxvJ
die mensis Octobris.
.JW 27.
1.3'16. 26. ,cftober.
eileber9' - .peinridj 1lI., 58.
". CS:., übertäut einen st
ei( 5IDa(b 3tuifd)en ben
örfern
I,po((efat}men unb
eifrieb
tualb, ettua 3 1 /2-4 .pufen
groU, an feilten leitJHdjen $Bruber unb 580gt 30
anne
3u
fulmifd)em ffied)te gegen 1 ffilr. jä
rHd)en .8infe
o
ne
bäuerHdjes
d)artuert. Actum in Castro n. Heil s b erg
A. d. MCCClxxvj. xxvj. die mens. Octobris.
Testes wie ffir. 25.
2(
fdlrift in C. ffir. 1. fol. 106,
.NI 28.
13'16. 10.
e
ember.
eile"tr9. -
auf"erfdjreitJung
"on 8 1 / 2 .pufen in 5ID a (f ei m I) bei
eeburg für me
rere
'.ßreuuen "on ffilafo
len.
U(j c. %. 1. foI. 132-133.
Nos - Warm. Episcopus Heinricus scire volumuB
vniuersos, quod subditi nostri Hannico, Nicolaus, 'l'bomas
et 'fbeodericus fratres deMycolen de nostro scitu, bene-
placito et consensu emerunt et comparaverunt a Claucone
et suis privignis octo man sos cum dimidio in Welkekaymen,
quos dicti vem1itores ex causa buiusmodi vendicionis in
manibus nostris iuxta huius terre consuetudinem resignarunt,
eisdem emptoribus per nos assignandos, et nos eosdem
mansos dictis emptoribus contulimus - lure Culmensi libere
ac hereditarie perpetuo possidendos, prout ipsi venditores eOB
hactenus tenuerunt et possiderunt, sie tarnen quod si rustici,
quos sub se locaverint, deliquerint et alibi detenti non
fuerint, sed ad dicta bona redierint, Aduocatus mense nostre
ipsos iudicare et predictis emptoribus et eorum heredibus seu
successoribus terciam partern de obvencionibus iudiciorum
dare debebit. De ipsis vero H. N. Tb. et Tbeod. ac ipsorum
h. seu succ. iudicia in hijs, que ipsos tangunt, mense nostre
seu eius Aduocato integraliter reseruamus. Item si rusticorum
I)
ergl. B. II. 9lr. 107,
. 114,
>>>
M 29-3t. [1376-t377.]
21
ipsorum aliquis sine herede moriatur, de hereditate illius,
quod wlgariter dicitur pollayde, terciam partem predicti
habeant, mense nostre ceteris duabus partibus reseruatis.
Apes vero, si quos in pretaetis mansis inuenerint, pro suis
usibus reservabunt. etc. ((YifdJerei in ben C?:3een
ufdJf(obe unb
C?:34Jongi mit t1einem @e3euge 311 i
rem
ifdJe; ein ffieiterbienft
unb bie getuö
nHdJen
rbg(\ben.) Datum in Castro n. Heils-
berg A. d. MCCCo lxxvj. decima die mensis Decembris.
.J\'i 29.
13"16. 29.
tatm"tr. @;orntto. -
ä4JftHdJe
eneft3ien'
5Bedei
ltng.
Theiner, Mon. hist. Poloniae. 1. Nr. 999. p. 739.
Gregorius episcopus etc. DiJecto filio Mathie
Be r k 0 w, perpetuo Capellano in ecclesia Warmiensi, salutem
ete. Confert ipsi beneficium eeclesiasticum in dicta diocesi.
Datum Corneti 'fuscanensis diocesis IV. KaI. Ianuarii.
Pontifieatus nostri Anno 8exto.
.NI 30.
13"1"1.
("ing. - (Yorberltng (\n bie (s:(binger C?:3tabtbörfe1.'
im
erber, tuegen ber Stoften eines '1)ammba1les.
2!uCl bem Iiber notandorum beß
(6inger @)tabtar
ib(j pag. 170.
Man sal wissen das der stat dOl-fer uf deme werder
gelegen die sint der stat schuldie van des tammes wegen,
der do was vs gebrochen, ccccc vnd xl marc; das gelt
Bullen sie vsrichten vnde wol beezalen uf zwei Osteren, vnde
sullen an heben uf die Osteren, die do komen in deme
iaren vnses heren, als man schribet MO ccc o . IxxviijO, so
sullen sie geben die heHte vall deme gelde, vnde denne vort
uber ein .iar die ander helfte, vnde wer vnder in denne sin
gelt nicht gebe uf den gesacziten tae, der ImIde sin gelt
geben vnder eynis uf eynell tac.
.NI 31.
13"1"1. 13.
anuar. Q;omdo. -
eneftllien.5!)er1ei
ul1g.
Theiner, Mon. hist. Poloniae. I. Nr. 1014. p. 748.
Gregorius episcopus etc. Dilecto fiUo Petro de
P(l)astenwic presbitero Warmiensi, salutem etc. Confert
ipsi beneficium ecclesiasticum in dicta diocesi. Datum Corneti
Tuscanensis diocesis. Id. Ianuarii. Anno VII.
-
>>>
M 32-33. r1377.]
.JW 32.
13"1"1. 13. roliirs. iJlom. -
re gor XI. beauftragt kleu
'1)efan bes StoUegiatfHftes in
utftabt, ben bis
erigen
farref
.p ei n r i dj
° n nein 5ffiormhit nadj "orausgegangener
Unterfudjung feiner
tei1e 3U entfet.?en.
22
Theiner, Mon. hist. Poloniae. I. Nr. 100-1. 1). 742.
Greg'orius episcopus etc. Dilecto tilio Decano
ecclesie sancti SalvatOlis Warmiensis diocesis salutem etc.
Nuper ad nostrum perveiiit auditum, quod olim Henricus
Wonne plebanus plebis in Wormenyt Warmiensis dioeesis,
diabolico spiritu instigatus, ad domulll quondam Hcnrici
Gotze presbiteli in dicta diocesi tune moram trahentis
hostiliter accedens, ipsumque presbiterum in eadem domo
existentem invadetis, eum cum gladio adco inhumaniter
vulneravit, quod ex huiusmodi vulnere idem l)resbiter iIlieo
decessit. Nos igitur attendentes, quod, veris existentihus
supradictis, prefatus Henricus plebanatudicte plebis, quem
obtinet, reddidit se indignum, discretioni tue per apostolica
scripta mandamus, quatenus, vocatis vocandis, dicto Henrico
W Olme et aliis, qui fuerint evocandi, super premissis aucto-
ritate nost1'a inquiras diligencius veritatem, et si per inquisi-
tionem huiusmodi ita esse repereris, prefatum Henriculll
Wonne predicto plebanatu eadem auctoritate sentencialiter
prives, et amoveas etialll ab eodem, prout de iure fuerit
faciendum, Contradictores per censuram ecclesiasticam,
appellatione postposita, cOlllpescendo, Non obstante, si pre- f
fato Henrico vel quibusvis aliis comllluniter vel divisim a
sede apostolica sit indultum, quod interdici, suspendi vel
excommunicari aut ad iudicium evocari non possint per
litteras apostolicas non facientes plenam et expressam, ac de
verbo ad verbum de indulto huiusmodi lllencionem. Datum
Rome apud Sanctum Petrum iii Idus Marcii. Anno Septimo.
.JW 33.
13"1"1. 13. roliirs. iJlom. -
regor XI. beauftragt hen
Xietan hes StoUegiatftiftes in
utftabt, bem Xiom
enn
Hco(au!3 ffiegertef "on G:rm(anh bie
fanfte{(e in
5ffiormhit 3U Übertragen.
Theiner, Mon. hist. Poloniae. 1. Kr. 100;:;. p. 742.
>>>
M 33. (1377.] ,
23
Gregorius episcopus etc. Dileeto filio .. Decano
eeelesie sancti Salvatoris Warmiensis diocesis, salutem ete.
Nobilitas generis, vite ae morum honestas, aliaque laudabilia
probitatis et virtutum merita, super quihus dilectuB filius
:Nicolaus Rugettel Canonieus Warmiensis fidedignorum
cummendatur testimonio, nos inducunt, ut sibi reddamur ad
graciam liberales. Hodie siquidem per nos aceepto, quod
olim Henricus Wonne Pie banus plebis in Wormenyt
Warmiensis diocesis, diabolico spiIitu instigatus, ad domum
quondam Henrici Gotze presbiteri in dicta diocesi moram
trahentis hostiliter accedens, ipsumque presbiterum in eadem
domo existentem invadens, eum cum uno gladio adeo
immaniter vulneraverat, quod ex huiusmodi vulnel'e idem
presbiter illico decesserat: Nos attendentes, quod, veris
existentibus premissis, dictus Henricus plebanatu diete plebis,
quem tune obtinebat, prout adhuc obtinet, reddiderat se
indignum, tibi nostris dedimus litteris in mandatis, ut vocatis
dicto Henrico Wonne et aliis, qui fuerint evocandi, super
premissis inquireres aue tori ta te nostra diligencius veritatem,
et si per huiusmodi inquisicionem ita esse reperires, eundem
Henricum plebanatu predicto eadem auctOlitate sentencialiter
Plivares et amoveres ab eodem, sient de iure esset faciendum,
prout in dictis litteris plenius eontinetur. Nos igitur volentes
predictum Nicolaum, qui, nt asseritur, in iure canonico longe
tempore studuit, et de militari genm'e proCl'eatus existit, pre-
missorum meritorum suorum intuitu favore prosequi gracie
specialis, discretioni tue per apostolica scripta mandamus,
quatinus si dictum Henricum predicto plebanatu per te Plivari,
et ab eo amoveri contigerit, predictum plebanatum, cum per
huiusmodi privationem et amotionem vacabit, eidem Nieolao
cum omnibus iuribus et pertinenciis suis hac vice auctOlitate
apustoliea conferas et assignes, inducens per te vel alium
seu alios eundem Nicolaum, vel proeuratorem suum eius
nomine in corporalem possessionem plelJanatus ae iurium et
pertinenciarum predictorum, et defendens inductum, amoto
exinde dicto Henrico et quolibet alio illicito detentore, et
faeiens ipsum Nicolaum vel dictum procuratorem pro eo ad
eundem plebanatum, ut est moris, admitti, sibique de ipsius
plebanatus fructibus, redditibus, proventibus, iuribus et obven-
tionibus universis integre responderi, Contradictores auetoritate
nustra, appellaeione postposita, compescendo ete. non obstan-
tibns, si aliqui super provisionibus sibi faciendis etc, seu quod
idem Nicolaus e.anonicatum et prebendam eeclesie Warmiensis
-
>>>
24
M 34-35. [1317.]
noscitur obtinere: nos enim extunc irritum decrevimus et
inane, si secus super hiis a quoquam quavis auctoritate
scienter vel ignoranter contigerit attemptari. Datum Rom e
apud S. Petmm iii. Id. Marcii. Anno Septimo.
.Ni 34.
13"1"1. 19. rotai. -
et "Episcopus Brunesburgensis"
lJefinbet fidJ feria tertia in ebdomada penthecostes im
efo(ge bes Staifets Stad IV. im Stioftet 3etidJo 3u
stangetmÜnbe. 58g1. Script. rer. Prussicarum. TI. @:i. 85.
nm. 8.
.Ni 35.
13"1"1. 28. rot ai.
lbing. - @:id)iebstidJtedidJc Q:iuiguug
3mifdJeu bem
otnta\,ite( bon Q:rm(aub uub bem
om
enu
30
Ctn nes bon Wh)nbeu.
"21u(l ber Matric. Ecc\. Warm. im @e1).
rd)ib au !tönig(lberg. @5djie'6f. LI.
9lt. 54. fo\. 43 ff.
In nomine domini Amen. Pridem intel' honorahilem
virum dominum Magistrum lohannem de Mynden Cano-
nicum Warmiensis Ecclesie plebanum in Marienburg actorem
parte ex vlla, ac Reuerendum in christo patrell1 et dominum
dominull1 .. Episcopum warmiensis ecclesie RC venerabiles
viros dominos .. prepositum .. decanum . . Cantorem et
Capitulnm dicte ecclesie warmiensis reos et conuentos parte
ex altera, tall1 in ROll1ana Curia quam extra supra iuribus
canonicatus et prebende in Ecclesia Warmiensi predicta
materia questionis suscitata, sic quod usque ad diftillitiue
sentencie calculum per varios et diuersos allditores in Romana
curia per sedem apostolicam deputatos successiuis temporihus
suspenso petitorio in possessorio est processum, Tandem
super omnibus litihus querelis questionibus controuersijs atque
causis cnll1 omnibus suis emergentibus dependelltibus inciden-
tibus et cOl1nexis placuit finaliter et diffinitiue se expedire
amicabiliter, per f'ormam et viam compromissi, tarn super
petitorio quam possessorio partibus supradictis. 19itnr de
consilio magnitici et religiosi principis domini W ynrici de
Kl1yprode ordillis sancte Marie Thentunicorum Magistri gene-
ralis, domini et partes supradicte elegerunt vllanimiter et con-
corditer nos arbitros infrascriptos, videlicet fratres loh anll em
prepositnm ecclesie Pomezaniensis, P il g e ri n nm preshiterum
>>>
J(g 35. [1317. J
25
conventualem in Margenburg, Johannem in lichte
o
,
Johannem in ladekop plebanos dicte pomezamensls
dyocesis, prout de forma eleccionis et compromissi nobis
exstitit facta plena fides. Partibus itaque predictis in nostra
presencia constitutis et per ipsas productis testihus et instru-
mentis, auditis racionibus iuribus allegacionibus ac defensionibus
habitis bincinde, demum concludentibus, cum quibus et nos
hahuimus pro concluso, et cum instancia debita sentenciam
laudum arbitrium seu pronuncciacionem ferri petentibus,
Eapropter christi nomine invocato ex vigore et forma com-
promissi per ea, que vidimus audiuimus et cognouimus,
dicimus declaramus laudamus arbitramur diffinimus et dis-
cernimus in bijs scriptis sub pena in compromisso expressa
et contenta, quod domini .. Episcopus .. prepositus .. decanus
.. Cantor et Capitulum warmiensis ecclesie predicte debeant
effectualiter soluisse et tradidisse Magistro Johanni de Mynden
predicto xx ti
Iarcarum reddihls prutenicalis monete in fef:to
sancti Martini Episcopi proxime futuro, et tandem singlllis
annis in dicto festo sancti Martini xl ta Marcas, vbicunque
locorum ipsum moram trahere contigerit, nec ad residenciam
artm'i (?) debehit precise personalem, quodque si personaliter
residere voluerit, stallum in choro, locum et vocem in capitulo
obtinere debebit, et nichilominus partes predicte amicabiliter
concordate sint in pace. Imponentes perpetuum silencium
dicto Magistro Johanni de Mynden super fructibus et expensis
per ipsum petitis, tarn in iudicio quam extra, occasione et
pretextu spoliacionis pretense, interpretacione declaracione
resolucione omnium dubiorum, que premissum nostrum laudum
seu arbitrium concernere poterunt, nobis reseruata. Et presens
nostrum laudum pronuncciacioncm sentenciam et decretum
emologauerunt approlJauerunt et ratificauerunt domini et partes
supradicte sub pena in compromisso expressata.
uper quibus
omnibus et singulis presens publicum Instrumentum scribi et
publicari mandauimus per Notarios siue scribas infra scriptos,
et in euidens testimonium premissorum (licti domini Wynrici
de Knyprode Magistri generalis atque nostrorum arbitrorum
predictorum Sigilla presentibus sunt appensa. Datum et
actum in Elbingo in castro et sala Maf,ristrali Anno domini
Milesimo tricentesimo Septuagesimo Septimo, Indiccione quinta
decima, Pontificatus sanctissimi in Christo patris ac domini
domini Gregorij diuina prouidencia pape vndecimi Anno
Septimo, vto Kl. lunii bora quasi nona. Presentihus honora-
bilihus et religiosis viris dominis fratribus R udgero de
-
....
>>>
26
M 36-37. [1377.]
EIner magno commendatore, Gotfrido de Lynden summo
marscalco, Vlrico Fricken summa hospitalmio ac commen-
datore in Elbingo, Conrado Sczolner summo trapiario ac
commendatore in Kirsburg, Baldwino de Frankenhouen
thezaurario, Thoma de Burgharsdorf et Martino
camerariis dicti domini Magistri generalis et alijs plmibus
fidedignis testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis.
Et ego Rudigerus Lichtenueid clelicus Pomezaniensis
diocesis publicus imperiali auctoritate Notarius premissis
omnibus et singulis, dum sic agerentur et fierent, vna cum
Notario infrascripto et testibus suprasCliptis presens interfui etc.
Et ego lohannes Lemgow de Heilsberg dericus
warmiensis diocesis publicus sacra auctOlitate impmiali
notmius premissis omnibus - interfui etc.
.NI 36.
13'-'-. 31. rot,ti.
oU4nb. - 5Berfd}reif)Ung iiver einen
freien .pafen im Xiorfe W e cHi
vei G;(ving.
2Iue S o
. S
ren 9 et' t! \)lebifion bet!
ufieu.!tämmer. u.
anbrid}ter.
mte
fol. 242. im (gl{;juger Stabtard}ibe ([onbentfd}e Sammlung).
Wir bruder Vlrich fricke, oberster Spitler ordens
vnser frawen des deutschen hauses zu lrslm vnd Kumpthur
zum Elbinge, wissentlich wellen sien allen den, die diesen
brif sehen ader horen lesen, das wir haben gegeben
Wissameiren dem beweiser dieses brifs einen hoken erbes
in dem velde zu Wekelitz zu dem selbigen rechte, als er
sin ander erbe hat ]), uf das, das er vns deste bas gedinen
moge. Diesen Dingen zu einem gezeugnisz so habe wir
diesen brif gegeben uf dem huse Hollandt nach vnsers
hern geburt M ccc lxxvij Iare, am Suntage noch vnsers hern
leichnams tage.
JW 37.
13'-'-. 2'-.
uni (V. KaI. lulii. Indict. XV.)
u stanger.
münbe Wirb "Henricus W armiensis episcopus" ars Beuge
staifer star('i3 IV. in einer Urtuube für bai3 Xiomfa4Jite1
u
iJRagbevurg aufgefii
rt.
Copiarium Magdeburgense bet! !t. @e
. Staatt!ard}ibt! a u SBerliu. I. D. 14.
4°. fol. 77 a unb 79 a. IDlitget
eilt burd} Dr. Stre
lfe.
1) mad} einem \)lanbbermerf bürften
ier bie unterm 6.
ugufl 1321
"erlie
enen aroei freien .pafen au berfte
en fein.
gl. SBb. I. \)leg. 9lr. 320.
S. 11&.
>>>
}(g 38- 39. [1377.]
JVf 38.
13'-'-. 2. W:ugu,l.
oU4nb. -
et'fcf]rei6ung ii6er eine
.pufe 5illiefe für ba£\ 1)orf
artfam 6ei Q;f6ing.
ul! bem ([o
ia((JUd}e bel! @(binger Stomt
uramtl!, im @({)inger
tabtard}ib
«[onbentfd}e @Sammlung) pag. 59.
Wir bruder vlrich fricke, obirster spittaler ordens
vnser frauwen des dutschen busses zcu Iherusalem vnde
Kumpthur zcum Elbinge wissentlicb wellen seyn alle den,
die dissen briff sehen adir horen lesen, das wir vorkouft
halJen den Inwonern des dOl'ffes zcu hartkaym dessen
heweiser deses hriffes eyne hube bruches gelegen czuwuschen
erem felde vnde vnserm bruche vf das, das sie vns deste
bas gedienen mogen. Dieselbe huhen sullen sie gleiche teilen
vnder sich noch hockenczal, als yderman an pusche, an
bruche, an wesen mag geboren. Vnd ah ymande geborte
von seynem erbe zcu cziende, zo mag her dassellJe teil, das
her an desser hube hat, vorkonfen deme, der noch em kompt
vf seyn erbe. Disser dinge seyn geczugk Bruder walter
hnskomptnr zen hollandt, Bruder eber hardt von rosenaw,
Renike von hermansgrune vnser compan vnde anmr viI
erhar lewte. Gegeben vff dem hawsze zcn hollant noch
vnsers herren gebort Tusent vnde dreyhundert lore In dem
seben vnde sebenczigesten iore, am sontage noch sinte peters
tage ad vincula.
27
.JW 39.
13'-'-. 2.
ußu,l.
oU4nb. -
erfd}rei6ung ü6er brei
freie .paten im
orfe 5ill e dfi f.} 6ei Q;f6ing.
ul! bem li£o
ial{)ud}e bel! @lbil1ger Stomt
uramtl!, im @lbinger 0tabtard}i\J
([onbel1tfd}e @Sammlung) pag. 50,
Wyr hruder vlrich fricke ordens vnser franwen des
dutczschen huwses von Iherusalem obirster spittaler vnde
Kompthur zcum elbinge wyssentlicben wellen sien allen
den, dy dessen briff sehen adir horen lesen, das wir vorlyen
vnde geben locob von wekelitcz dem beweiser desses
briffes drey bocken in dem felde zcu wekelitz zcu erblichem
rechte vry, Im vnde synen woren erben vnde elichen noch-
komelingen den beweysern desses briffes ewiclichen zcu
besitczende. Alzo das sie vns do von dynen sullen mit
hengesten vnde brunigen zcu allen reysen, geschreyen vnd
lantweren, nuwe huwsere zcn huwen, aIde zcn brechen, adir
zcn hessern, wen sie vnd wy dicke sy von vnser wegen
-
...
>>>
28
M 40-.11. [1371.]
gesucht vnde geheisen werden. Ouch sullen sie vns geben
alle ior vf sinte Mertens tag von itczlichem pfluge eynen
scheffel weyse vnde eynen scheffel racken vor pflugkorn.
Desser dinge sint geczug die erb aren bruder, Bruder walter
hundelin, huskumpthur zu hollant, Eberhart von rosenaw,
Reneke von hermansgruyne vnser Compan. Gegeben
zcu hollant In der Jarczal vnsers heren dryczen hundert
jar Im seben vnde sebenczigesten Jore Am Sontage noch
sinte peterstage ad vincula genant.
.NI 40.
.3'-'-. ,-.
uguff.
oQ4nb. - 58erfdjreilmng ü1)er ö wei
.pufen 5!Biefen für ba£\
orf 5!Bef{i
1)ei Q;(1)ing.
{Ul! bem (fo\Jialbudje bel!
1binger
omt
uramtl!, im
n;inger @Stabtardjib
(fonbentfdje @Sammlung) pag. 57.
Wyssentlich sey alle
, den die 1issen briff sehen adir
horen lesen, das wir bruder vlrich fricke, obirster spittaler
ordens vnser frauwen des deutschen buses zu iherusalem
vnde Kumpthur zcum Elbinge haben vorkouft den Inwonern
des dorffes wekelitcz, den beweysern disses brifes czwu
huben bruches vnde wesen gelegen czuwoschen erem felde
vnde vnserem bruche das sie vns deste bas gedinen mogen.
Das sullen sie gleich vnder sieb teilen, (die) vreien vnde die
anderen Inwoner, an puschen, 3D bruche, an wesen, alzo
als is gelegen ist, Idm'man noch hockenczal vnde ap
ymande gebort von seyme acker zcu czien adir das her sien
nicht gehaIden mochte, zo mag bel' seyn teil, was em an
desem gekouften bruche gebort, noch hockenczal vorkouffen
deme, der noch em vff seynen acker vnde vff seyn erbe
kompt. Desen dingen zcu eyner bestetunge zo habe wir
desen briff gegeben vff deme huwsze zcu hollant noch
vnsers heren gebort Tusent vnde dryhundert Jar In dem seben
(und seben)czigesten Jore am freitage noch ad vincula petri.
J\'? 41.
.3'-'-. 6.
t"ttmbtr. mormbit. - .panbfefte bei3 @utei3
0 r 1) i3 bol' f I) 1)ei 5!Bol'mbit.
Ul! C. ffir. 1. foI. 40.
Noumint vniuersi, quod nos d. et apo s. gr. Warm.
Episcopus Heinricus et venerabile Capitulum nostrum
I) 1403. 25.
\Jri1 er
ie1t ber Drt 2 1 /2 .pufen Uebermaßlanb (a. a, D.
foI. 41), --
iefel! Uebermaß rourbe ben
inroo
nern in
orbl!borf auf
>>>
:M -12. [1377.]
29
litteras super quibusdam mansis Bandonis et Tulegeden
filiorum quondam Symonis pruteni per bo. memo dominum
Ebirhardum predeeessorem nostrum Warm. Episeopum ipsis
eoneessas et ipsius ae Capituli sui sigillis sigillatas, sed in
earta ex vetustate eorrosas et foraminosas per Bartikonem
de Korbisdorf nobis exhibitas et innouaeionem ipsarum
petentern vidimus et reeepimus et ad instaneiam ipsius Bart-
konis presentes litteras fieri feeimus. In quibus reeognoseimus,
quod dietus predeee
sor noster contulit et dedit Bandoni et
Tulgeden et eorum legitimis sueeessOlibus Triginta mansos
in Campo dieto Karixekaymen et quinque in Campo
Boehagen Jure Culmensi liberos eum judieijs maiOlibus et
minoribus ad manum et ad eollum se extendentibus jure
hereditario perpetuo possidendos, de quibus ete. (Q:in ffieiter
bienft mit }8urgenfjau "ex ista parte Serye" ltnb ben gettJö
n.
{id}en 2{fjgafjen.) Datum Wo rm e di t h anno domini 1\10 CCC 0
lxx o septimo sexta die l\Iensis :;eptembris. In quorum
testimonium ete.
.M 42.
137'-. 30.
t"ttmbtr. ffiut114bt. -
erfd]reifjung bei3
stoUegiatftifte£\ 3u
httftabt für
o
anne£\
(oten üfjer
10 ,pufeu 3um Xiorfe 91eu.
üHent
aL
2ruß bem Driginal im
rd}ibe ber
ird}e in @utftabt. @Sd}iebt. B. 91r. 10.
In nomine domini Amen. Nos Nycolaus prepositus,
Heynrieus deeanus, Gregorius grottekou, Johannes
de kadenou Totumque eapitulum seu collegium eeclesie
saneti saluatoris et omnium sanetorum in Gutenstad warmiensis
dyoeesis, Notum facimus vniuersis inspeetoribus, quod ad
loeaeionem ville nostre diete Nüwenslisental eontulimus
honesto viro Johanni ploten suisque heredibus seu legittimis
suceessoribus deeem mansos Jure Kolmel1si perpetue possi-
dendos, sie tarnen quod ipse Jo(hannes) plotel1 suique heredes
ae legittimi suceessores raeiol1e loeaeiol1is vnUl1l mansum a
eensu liberum et ad sculteeiam lihere possidebunt. Possessores
vero aliorum mansorum a festo beati martini proxime vel1tm'o
2hlfud}en "i
reß 3unfern @aß
ar
ambil,jen" nod}mall! berfd}rielJell am
25.
uguft 1581. (C. 91r. 3, foI. 124.) UelJer bie !!nit
le wurbe erft am
19, 3anuar 1664 ben @utßlJefil,jern 3o
ann unb @Simen !!noUer ein
rib.
ert
eiIt, (A. 91r. 13. foI. 139.) - 1683. 23. 3anuar gene
migte ber 58ifd}of
auf
nfud}en beß 58efil,jerß @Simen !!noUer, bau baß
f!ug!!etreibe, weld}eß
laut ber erften
erfd}reilJung in !IDei3en unb \)loggen 311 entrid}ten war, fertan
in @erfte unb \)leggen geliefert werben fönne. (A. 9/r. 16. foI. 2] 6.)
-
..J
>>>
30
M 43. [1377.]
Septem annis gaudebunt libertate, quibus expletis anno viijo.
qui erit lxxxv us annus de quolibet manso in festo beati
Martini vnam maream monete vsualis et duos pullos singulis
annis Nobis ae nostlis sueeessoribus pro omni seruieio rusticali
dare ae soluere tenebuntur. Damus insuper predieto Joh(anni)
ploten suisque legittimis heredibus in dietis bonis judieia
minora ad iiijor solidos et infra se extendeneia. Maiora uero
judieia ad manum et ad eollum se extendeneia Commissmius
eollegii iudieabit, de quibus ipse Johannes ploten et sui
legittimi sueeessores tollent partem tereiam tantum, sie tarnen
vt in arbitrio nostro sit totum vel partem de huiusmodi
Judiciis maiOlibus relaxare. Conferimus predieto Johanni
plotell eiusque legittimis sueeessOlibus in dicta villa
dimidiam thabernam, aliam medietatem nobis reseruatam
(sie). Et vt hee omnia supradicta pro bonis et
vtilitate dieti eollegii facta inuiolabilitcr perseuerent, super
hoc presentem literam eonseribi et appensione sigilli dieti
eollegii feeimus roborari. Datulll Gutenstad. Anno domini.
MO. eee o . lxxo vijD. sequellti die Michaelis.
Drigina1 auf
ergantent mit bem fe
r 6efd}äbigten @Siege( bet!
orregiatfliftet!
u @utftabt an einem
ergamentftreifen. -
6fd}rift ber
Urfuube in 5Berenbt't! Transsumpta ffir. 4. p. 75, 11. öfterl!.
.M 43.
"3
. 11.
obembtr.
tif(S&tr
. - ,peinrid} IH.,
,
t1. Q:., t1erfd}reifjt ber Xiorffd}aft mngenall bie
üm4Jfe am
@iee @iattJangen, nnb bem @id}u(3en bafe(fjft ben in genanntem
@iee Hegenben 5!Berber.
ut! C. ffir. 1. foI. 53,
NouClint vniuersi, quod nos dei et apostoliee sedis graeia
Warmiensis Episeopus Heinricus eontulimus seulteto et
rustieis ville nostre Lindenow paludes, que sunt infra
granieas suas et contingunt laeum Sawangen eo Jure, quo
mansos ad dictarn villam pertinentes possidcnt, possidendos
ct habendos perpetuo, de quibus nobis et nosttis sueeessoribus
quinquaginta juvenes aueas singulis annis in festo saneti
Johannis Baptiste soluere tenebuntur. Ceterum seulteto in
Liudenow villa predieta et suis legittimis sueeessoribus et here-
dibus insulam in laeu Sawangen I) eum graminibus juncis et
I}
ie
erfd}rei6ung if6er ben ID.lerber ift 1429 unb 1701 erneuert.
(Co ffir. 3. foI. 9. unb C. ffir. 4. foI. 32.)
>>>
:M -14--16. [1377-1378.]
31
arundinibus adherentibus et circa dictam insulam crescentibus,
quam hactenus de licencia predecessorum nostrOl'Ulli pro certo
censu idem scultetus coluit et seminauit, contulimus Jure
Culmensi, quo alios mansos ibi possidet, possidendos et
habendos, pro qua nobis et nostris successoribus octo aucas
juvenes singulis annis in festo sancti Johannis Baptiste pre-
notato soluere sint astricti. In quorum omnium testimonium
et robm' premissorum sigillum nostl'Um presentibus est
appensum. Datum Heilsberg' Anno domini MO. ccco. Ixxvij.
ipso die Beati Martini Episcopi et confessoris.
.NI 44.
I3
. 23.
ouem&er.
odmunb. -
aifer
ar1 IV.
lJeftätigt unb berme
rt bie
ribi1egien ber @)tabt Xiortmunb.
Datum Tremoniae Anno dom. 1\ICCClxxvij. lndiccione
xv. ix, KaI. Decemb. Regnomm nostrorum Anno xxxij.
Imperii vero xxiij.
Testes: I1Iustris Albertus Saxoniae, S. ImIJ. Archi-Marschalcus
et Lunibergensis dux, venerabilis IIem'ieus Episcopus \Varmiensis,
IlIustl'is lVeneeslaus dux Oppauiae, spectabiles Enyelbertlls de
lIIareka et
Burdw1'Clus de Retz, Comites Nobiles ete.
itnig, St:eutfdjeß IReidjßardjib. Pars specialis IV continuatio
Th. I.
ei
ig 1714. fol. @S. 446. unb in
. fial)ne,
ie @raffdjaft
unb freie IReidjßftabt
ortmunb, stij(n unb 5Bolm. 1855. 8°. 5Bb. 11.
Urfunben6udj.
6t
. I. 91r. 157. @S. 185.
.J\? 45.
I3
. 23.
e
em&er.
am&ra". -
aifer
ad IV.
fteUt bie
ird}e bon £amvral} unter ben @)cI}u
me
ret'
rol3en. Datum Cameraci anno dom, MCCClxxvij.
lndict. xv. x. KaI. Januarii. Regn. n. a. xxxij.
Imp. xxiij.
'restes : Venerabiles UerlW1'Clu.
Cameracensis et llem'icus
\Varmiensis Ecc1esiarum Episcopi, I1Instres Albertlls Saxoniae, ller.ricus
Bl'igensis, Boleslaus Lignicensis, lVenceslaus Oppauiae Duces etc.
Alberti Miraei cath. eccl. Antwerpiens. uecani Opera uiploma-
tica et historica Euit. 11. Bruxellis 1723. fol. 11. p. 1246.
.NO 46.
I3
8.
f&ing. - Xier ffiat
u Q; {v i n 9 gievt 7 .pufen
9 ffi?ot'gen 5ffia{b an bie Xiorff d}aft Ü' ü r ft e n a u au
.
2(Uß bem Iiber notanuorum beß @Stabtardjibß
u
l6ing pag, 171.
Man sal wissen das wir mit ganczer eyntracht des
rates deme dorfe czn der Vurstenow haben vs gegeben
-
.J
>>>
32
N2 41. [1318.]
czu eyner ewigen besiczunge vnde czu eyme ewigen czinse
van der statis walt siben huben vnde nuen morgen vnde eyn
dritteil van eyme morgen an des dorfes grenicz gelegen,
also doch das der tarn der do czwisschen des dorfes grenicze
vnde deme walde get, in der czale der huben vorgenannt is
gemesseu. Van eyner iclichen huben sullen sie czinsen des
iares uf wynachten vumf marg ewiges czinses, vnde van den
nuen morgen vnde van deme dritteil eynes morgen noch
deme alse sich geboret noch hubenczale. Die summa is
xxxvif marg vnde xl phennige. Das Dorf sal abir keynen
czins ymande mer vorkoufen in das benante gut, denne der
states czins is, vnde sie sullen der stat do van scharwerken
vnde allet'leie dinst tun in glicher wise alse sie tun von
anderen huben des dorfes.
Ouch so haben dy dry vrige huben, dy dem schlllcz
ammechte aldo selbis czugehoren, vumfczendehalben morgen
waldes czu deme selben czinse noch hubenczale vnde czu deme
selben scharewerke vnde dinste, alse das dorf czu der
Vurstenow syn gut hat, als van den vij huben vnde ix
morgen vorbenumet, die summa des czinses is czwu marg
vnde x scot.
Dis ist gesehen in deme iare vnses heren gebort MO
CCCo IxxviijO Do waren Burgermeistere her Hartwie bedeke
vnde her J ohan stolcze, Kemerer bynnen der stat her
Tydeman rouber, kemerer busen der stat her Heynrich
damerow der iunge vnde her Alhrecht strifterok.
JVt 47.
13'-8. mrdunebtrg. -
M Ü'(dfd}ergeluert in
raun£\berg
übernimmt ben bafigen @)d}(ad}t
of.
Acta praetorii beß \)lat
ßardji\)ß 3u 58raunßIJerg,
o{jant 84, 58!. 7.
Wissen sullen alle di dise schrif horen odir lesen, das
di werkmeyster der vleyschower van des ganczen werkes
wegen haben geannamet vnd entpfangen den gebuweten
Kuttelhof, also das die werkmeyster alle iarlich iif mark
czinsen sullen uf dis ratbus, vumf virdunge uf sente Michelis
tag, vnd vumf virdunge uf Ostern, vnd di werkmeystere
sullen den Kuttilhof besseren vl1d buwen, vl1d were ouch
das derselbe Kuttilhof uf eyner bequemem stat geleget
wm'de, das rum sallen in di ratmal1ne bewisen, ab is der
stat bequeme vnd l1ucze were, und sullen des houes genysen,
was si mogen, ane der stat schade. Anno domini M cer
lxxviij.
l
r
r
>>>
t
M 48-50. [1378.]
33
.J\? 48.
1318.
til(Sbtrg. - 5Berfd)reibung für bas ;Dorf 53 a n bau ])
bei
ifd}offtein.
ut! C. 91r. 1. fol. 125.
Nos - Warm. Episcopus Heinricus - contulimus
Sanglobe et Hanke dicti Schroytines fratribus xxx,
mansos sitos iuxta villas Prassiten et Gertlauken ad
Iocandam villam nomine Landow Jure CuImensi. (Bum
@)d}ul
enamte ge
ören 3 freie Mmifd]e .pufen mit ben f(einen
erid}ten, einem ;Drittel ber grofien unb bem
an"en
rugöinfe.
3ebe anbere .pufe 3infet nad] 5 Ü'reija
ren 1/ 2 ffi1r. unb 2 junge
@änfe [due auce iuvenes] am @)t. 3atobusfefte.) Dat. in
Castro n. Heilsberg A. d. MO CCCo lxxviijo.
.M 49.
1318. 21. iitbruar.
tbinR. - ;Der ffiat
3u Q;Ujing
t
ut eine an bie @)t. 91icolaitird]e ber4Jad}tet gettJefene .Biege(.
fdjeune 2 ) anberttJeitig au£!.
ut! bem liber notandorum bell @5tabtard}ibt! 3u
f6ing, pag. 170.
Man saI wissen, das di czigeIschune, die do is gewesen
sente NichoIaus, die is deme rate uf gesaget van der Kirchen
wegen, vnde die seIbige schune hat der Rat vorligen erblichen
CIaus czigelstricher, also das her vnde syne erbnarnen des
iares der stat do van sullen czinsen achczen tusent lIluer-
steynes vnde vier tusent dacbsteynes. Scripturn anno domini
MO. CCCo. Ixxviijo. Exsurge.
.NI 50.
1318. 28. rolär
. ed)ontnbtrg. - 5Berfd}rei6ung über
1 .pufe Uebermafi für bas ;Dorf 5!Bo(f£lborf (.pö
e)
bei Q;(bing.
ut! bem alten ([o
ielJud} einiger .tal1bfeften bet! @5tabtard}ibt! 3u
1IJing, pag. 8.
Wyr bruder Vlrich fricke Obh'Ster SpitteIer ordens
vnser frawen des dewtschen hawses zcu IrIrn. vnd Cornptur
I) 1430. 6, Suni ü{)ertrug \8ifd}of
ranD bie !ffiiebergritnbung bet! burd}
feinb1id}en
infaf1 3erftörten Drtt! bem IDlartin
itlJin. (C. 91r. 3, fol. 30.)
- @5
äter
in war
anbau ein
e
n ber
rofd}fi't! geworben, woritlJer
([
rifto
rofd}fi auf ([at
reinel1 unterm 22.
e6ruar 1597 eine neue
er'
fd}reilJung er
ie1t. (A. 91r. 5. fo1. 430.) -
at!
e
n fie1 nad} bem
obe
1e!;anber't! unb @eorg'lI ,,
rofd}fa", bon benen Seber 15 .tufen befan, an
ben 6ifd}öfl. @5tu
f 3uritd, worauf et! am 13.
e6ruar 1700 bem @5te\J
an
@5\Jinef 3u einfad}em magb.
ed}te bedie
en wurbe. (A. 91r. 34. fol. 48).
3
>>>
34
M 51. [1378.]
zcum Elbinge wissentlich wellen zeyn al den, dy desin brif
sehen adder horen lesen, Daz wyr gemessen haben vnd
lyssen messin den gebaweren zcu Wolfesdorff yr velt,
desin beweyseren des briffes, vnd vunden öbirig daz sy zcu
viI hatten eyne gancze hube, dy selbige habe wyr en wedyr
vorkowft vor czwenczig marg, vnd dy haben sy vns beczalet
vnd sullen vns do von czinsen alle Jor off seynte Mertens
tag eyne halbe marg, vnd Bullen dem pfarrer do von geben
zeynen theczim, vnd herrendienstes vnd scharwercks sullen
sy und ere nochkornelinge von der hube wegen ewiclichen
vrey seyn.
Desin dingen czu eynem geczewgnysse habe wyr vnser
eyn gesegil an desin briff gehangen. Des seynt geczewg
bruder Walter hunde lein hawskumtur zcu hollanth,
bruder Reynicke vo
hermansgrune vnser compan, her
Mattis pfarrer zcu Powmern, Thomas von Glawbnynen
vnser tolke. Gegeben zcu Schonen berg noch vnsers heren
geborth Twsent dreyhundert Jar, in deme acht vnd
sebenczigesten Jare am sontage zu letare IrIm.
.JVr. 51.
1.3"18.
ril.
raun
lJtrß. - Q:intauf in bas @)t. Q)eorgs
.poftJitat 3u .fBraunsberg.
Acta Praetorii beö
at
ßatd}ibß
u
taunßbetg, \!o[. 9lt. 84.
r. 4. a.
Anno domini M ccc Ixxviij circa festum pasche, quamen
vor vns vor den siczenden rat, alse Heinrich vlemig van I
wusen vnd Johannes vlemig van der cleynov vnd
Strube van dem nugen houe in vormundirschaft van
Gysen wibis wegen vnd irer tochter, di beyde so vmmecbtig
sin, das sich nymant ir vndirwinden wolde, vnd koufeten in
beyden prouene czu irem lebende vm vumfczig mark czu
sente Jurgen I), das gelt sal geuallen nv czu ostern. Vor di
l. mark siut borge her Johann rudolf, Johann vlemig
van der cleyno vnd Heinrich vlemig van wusen mit
gesamptir hant.
- !ffi[abiß[auß 0pinet. ein 0o
n beß
otigen, ftatb o
ne männrid}e
efcenbenten unb et
ie(t baß
e
n 3afo'b ,8a(eßfi
u bem 'biß
etigen
ed}te
am 9. IDlai 1766. (A. 9lt. 60. foI. 251.)
2)
gr. I. 9lt. 255. 0. 425.
I)
aß 0t. @eotgen
ofPita[, fUt
nßfä(}ige unb anbm mit anftedenben
ranf
eiten
e
aftete 'beftimmt, [ag ftetß aufiet
a(b bet 0täbte, in
taunß'betg I
nad} ltrfunben bon 1410 unb 1420 am @nbe beß fogenannten ,,
ammeß",
bet je(?igen .ltiinigßbetget
otftabt.
,
>>>
M 52. [1378.]
35
.NI 52.
1.3"18. 2"1.
pril. mormbit. - \!anbgeric'f]tHc'f]e
auf
l1erfc'f]rd'6ung ü'6er WCl}tolen für ben Q30gt 3o
a1t1teß
@)oer'6oum.
Uß bem Drigina{ im
rdii\)e beß IDomfa%Jitelß in i)'rauenburg.
In gotis namen amen. Wen almenslich kunne totlich
vnde vorgenclich iz. geschycht dy do lobelich vnvorgessyn
sal getragen werdyn czv eynem langen ewegen gedechtnysse.
dy sullen beeweget werdyn myt erbaren vorsychtegen geczugen.
vnde myt sychern bryuen geczyret in daz vngewegeliche
firmamentum. Hyrum ich her Jordan von b aysyn lant-
richther in mynez herren obirste gerychte. myd den scheppen
in lant gehegetem dynge. Wir wellen offentlich czvgen vnde
bekant syen eynen yeclychen kenwerthegen adyr czv kumpf-
thegen dy desyn bryf an shen adyr horen lesyn. Daz der
erb are ryttyr. Hel' hann us so erbowm. voyt der kyrchyn
czv Ermlant rechtlich vnde redelich gekouft hot daz gut czv
Mykolen von em vnde von synen erbyn vnde von alle den dy
sych czv der syppe geczyhen mogen vmle he hot en daz
vorgenumete gut beczalyt daz en genugete vnde habens ym
uf gelangyt myt gutem wille vnde habin sichz vorczegen yn
vörmundeschaft 'breyt vnde lang smal vnde wyt, ackyr wesyn
wasser vnde holcz alz sy ez gehat habin von eyner grenycze
czvr andir. daz wati vel'Orekundt czv wormdyth vor lant
gehegethem dynge alz recht iz. Durch merer stetekeyt vnde
sychirheyt wylle alle desir vor geschrebener sache so habe
ich myn Ingesegyl an desyn bryf gehangen. In dem Jore
vnzirz herren Dryczen hundirt. in dem. xxlviij. iare. lz desir
bryf gegebin czv wormdyth an dem nesten dinstage noch
quasi modo geniti. czv dem lant dinge. sosen dese erb are
lant scheppen. Hel' Jo(hannes) von der heyde. Her
Cl aus von honberge. Her dytherych von osteschow.
Otte von Rogettyln. Nickyl von Selbist. Arnold
von arnoldisdorf. Heinrich von buchz. Tongyz von
der aldin kirchen. Herman von den houen. Kyrstan
von komalwin. Heinrich padeluche.
IDaß Drigina{ auf l.j3ergament
at an einem l.j3ergamentflreifen baß
(befdiäbigte) @Siegel, worauf ein @idi
orn, an einer \nuß nagenb, fiditbar
unb \)on ber Umfdirift nodi {eßbar ij1: t -. ON BAISIN.
3*
>>>
36
M! 53. [1378.]
.NI 53.
1.3"18. 4. mlai. -
aß
omtatJite£ l10n ij;rm{anb erttJeitert
bie @)tabt
{{enftein um 30
a{lie .pöfe (ineuftabt), unb
l1edei
t berfe£lien 4 1 /2 .pufen
dedanb unb 60 .pufen
a{b.
uß F. fol. 98-99.
Vniuersis et singulis presentes literas inspecturis Nos
Henricus prepositus, Michael decanus, Johannes custos,
Totumque Capitulum Ecclesie Warmiensis volumus fore notum,
quod nos habita super hoc matura deliberacione et tractatu
diligenti inuenimus vtilitatem Ecclesie et Capituli nostri non
modicam in infrascriptis procurari de vnanimi voluntate omnium
nostrum et consensu decreuimus et statuimus Opidum nostrum
dictum Allensteyn situm in territorio nostro ampliandum et
superiori ipsius parte versus orientem dilatandum, ita quod
vitra edificia et curias' in dicto opido iam factas et edificatas
xxx a . cmie medie edificad debeant de nouo in eodem. Verum
quia ex multiplicacione edificiorum et ciuium nobis et Capitulo
nostro vtilitatem non modicam, ut predicitur, ipsisque ciuibus
et ineolis opidi antiqui et eorum curiis preiudicium et detri-
mentum perspeximus generari, considerantes eeiam fidelia
seruicia Johannis de leysen militis, seuIteti in dicto Opido,
et ipsorum Ciuium seu opydanorum huc vsque nobis exhibita
et inposterum exhibenda, eisdem Johanni scuIteto et eiuibus
in l'efusionem dampnorum et preiudicii eorum eis per amplia-
cionem eiuitatis faetorum, deliberacione et tractatu prehabitis,
de communi consensu omniumque nostrum eis donamus pre-
sentibus et comferin1Us Quatuor Mansos cum dimidio iuxta
limites eosdem versus molendinum serratile et stagnum
Curtoyge mensuratos et limitatos pro ortis eorum muIti-
plicandis, et Sexaginta Mansos in merica nostra incipiendo a
limitibus antiqui Camerarii iuxta lacum Pr aus e n per aseensum
dicti fluuij EsterichsvIis dicti per nos eis limitatos et
mensuratos Jure Culmensi, prout alios Mansos pro fundacione
opidi eis donatos habent et possident, elUU omnibus libertatibus
et priuilegiis eisdem in Ccntum Mansis, ut supra dicitur, pro
fundacione donatis. V olumus tamen, quod incole opidi et
euriarum predictarum vel ipsi Consules ipsorum nomine de
qualibet cmia integra siue duabus medijs Sex denarios
Culmenses et alia iura, prout de alijs eorum curijs, singulis
annis in signum libertatis Juris Culmensis et domillii Capitulo
nostro soluere tencantur. Vt autem presells nostra ordinacio
seu donacio clarius patcat, literas seu priuilegium dicto
>>>
54. [1378.]
37
Opido siue opidanis super ipsius fundacione eoneessas seu
concessum presentibus inserenda decreuimus, quorum seu cuius
Tenor sequitur in hee verba.
In nomine domini amen Nos Hartmodus prepositus ete.
gL 11. lnr. 202. @). 200.
Actum et datum Anno domini Millesimo Trecentesimo
Septuagesimo oetauo, die Quarto Mensis Maii, hora quasi
nona in Capitulo nostro ex more sollempniter habito et
seruato. In testimonium autem omnium premissorum Sigillum
nostrum commune presentibus est appensum.
bfdltiften in E. 82. unb B. fo\. 76. inall) Ie
terer gebrudt in
L1igt'ß Cod. dip\. Pruss. III. inr. 127. pag. 168.
\
..
.JW 54.
13'18. 4. rolai. -
erfdjreibung über Da!3 ffiittergut
eij3en])
im
irdjftJie1e SDietridj!3ttJalDe fJei
Uenftein.
uß F. fo\. 153.
Nos Michael deeanus, Johannes eustos, Totumque
Capitulum Eeclesie Warmiensis noturn fore volumus vniuersis
presencium notieiam habituris, quod habito tractatu diligenti
et deliberaeione matura considerantes Capituli nostri vtilitatem,
eui inviligare tenemur, per commutacionem coneedimus
Wernero, sculteto nostro in Dytherichswalt, Octo Mansos
in Luysen, sie quod eensurn, quem ipsi inhabitatores nobis
soluere consueuerunt, ipse Wernerus et hercdes sui et leg.
suee. omnino optinehunt, libere Jure Culmensi, Et si ipsum
Wernerum ipsos oeto rnansos ab incolis seu inhabitatoribus
emere contingcret, ex tune coneedimus eosdcm mansos octo
eidern et suecessoribus suis legittimis perpetuo Jure Culmensi
possidendos. V olurnus tarnen, quod ete. (
in ffieiterDienft mit
.fBurgenban linD Den get1Jö
nHdjen
fJgaben. ß"ifdjcni im
ID'larang.@)ec mit tfeinem
e3ellge 3n
ifdjc!3 .fBeDa\i,) Vt
autem Lmius nostre cornmutaeionis vtilitas appareat, numerum
decem mansorurn situatorum inter bona Bpiegelherg et
bona ville Johannis de leysen, quos pru predietis viij
mansis recuperauirnus, presentibus duximus inserendum. In
quorum omnium testimonium ete. Datum Anno domini 1\{0.
CCco. lxxviijo. die Quarta Mensis :Maij in Capitulo nostro
tune ex more sollempniter celehrato.
58gl. E. f. 126. B. foI. 109.
1) Ue"berfdlrift: "Lusen"
>>>
38
Jf2 55-56. [1378.]
.JW 55.
1.3"18. 1.4.
uni.
oUanb. - 58erfc'f]reilmng über 3 freie
.palen
u
edfi
bei
(bing.
ut! bem ([otJ i aI6ud}e bet! (H6inger .\tomt
uramtt!, im @16inger @itabtard}ib
([onbentfd}e @iammlung) pag. 51.
Wissentlich sey alle den, dy dessen briff sehen adir
horen lesen, das wir bruder ulrich fricke obirster spittaler
ordens vnser frauwen des dutczschen huwses zeu Ihel1lsalem
vnde kumpthur ezum elbinge vorlyen vnde geben mit rathe
vnser bruder, Monten Thomas glinsen vnde glabunen
den brudern dessen beweisern des briffes, von wekelitcz
drey hocken ackers, der sint andirhalbe gelegen donedene
bey vnsern wesen vnde andirhalbe yn deme dorffe vnde in
dem felde des dorffes wekelitcz, yn vnde eren woren erben
vnde nochkomelingen, von gebunge des czenden vnde
gebuwerlicher arbeit frey' zcu erplichem rechte ewiclich czu
besitczende, Also das sie vns dovon dynen sullen mit pferden
vnde mit wopen zcu allen reysen lantweren geschreyen
hereferten nuwe huwsere zell buwen aIde zcu brechen, wen
vnde wy dicke sy von vns, adir von den vnsern geheysen
werden, vnde sullen vns geben alle ior io von dem pfluge
eynen scheffel weyse vnde eynen scheffel racken vff sinte
Mertens tag. Vnde is das ir keyne, das got nicht enwelle,
irslagen wurde adir sust von slachtllnge schaden entpfingen
adir sie ymandis irslugen adir wunten so, vnde kompt is zcu
bessel1lnge vnde zeu gelde, so sullen sie haben sechezen
marg weregelt. Desser dinge sint geczug bruder Walter
hundelin, huwskompthur zcu hollandt, Bruder bertold
von fletten vnser compan, Jocob vnser kemerer von
pomenen, Thomas von Glabonynen vnser tolkg, vnde
andir vii erbare luthe. Gegeben zcu hollant, noch Vllsers
heren gebort tusent dreyhundert Jor Jm acht vnde sebenczigesten
Jore, In dem Montage noch der heiligen dreyfaldikeit.
.Ni. 56.
1.3"18. 26.
uni.
Ir.ing. -
ufna
me Der
f6inger
erDerbörfer
u ':tJammrec'f]t.
!1lad} einer alten ([otJie in "privilegiorum tenores" im @16inger @itabt-
ard}ib, pag. 45.
Wir bruder Weynrich von Kniprode, homeister der
bl1ldere des ordens des Spittalis sente Marien d es deutschen
hawses czu Therusalem mit willen vnd eyntracht vnser
metegebietiger vnd des Voithes von dem leszken vnd der
>>>
Nil 57. [1378.]
39
Deichgeswornen von dem Grossen werder durch sunderlicher
bethe willen vnd gunst vnser getrawen der burgere von dem
Elbinge haben derselbigen burger dOlfer viere doselbist vif
dem grossen werder gelegen der namen hir noch geschreben
seyn Furstenow, Cleyne mawsdorff, Grosse maws-
dorff vnd Lupuszhorst ewiclich in die Kore bynnen dem
grossen werder czu thamrecht entpfangen vnd genomen in
sogethaner weisse. Was sich dorvmbe gebort czu themmen
vnd czu teichen, houpte czu machen, vbere czu bessern vnd
was sich czu der Kore gebort die vorgenant ist, huben vnd
huben gleich czu thunde, mit sulcher vnderscheith, was sich
in das thamrecht czu teichende des groszen werders nicht
entczoge, do sullen die vorgenanten dOlfere methe seyn
vnbekommert vnd vnbeswert. Vnd wer es ab die vorge-
nanten burgere mehe dorfere awszgeben, die sei bigen sullen
von huben huben gleich thun in aller weisze, alse von huben
der egenanten dorfere wirt gethan. Czu ewigem gedechtnisse
disseI' dinge haben wir vnser lnsegil vnd der dicke genanten
burgere vom Elbinge an dissen brieft' lossen hengen. Der
geben ist czum Elbinge in der Jarczal vnsers heren
Tawszendt dreihundert jm acht vnd sibbenczigsten am nesten
onnobendt vor petri vnd pauli der hilgen aposteln tage.
Geczeuge seyn des vnser lieben brudere hruder Rotcher
von einer groszkompthur. bruder Gotfridt van lynden
obirster Marschalk vnd kompthur czu Konigsberg. bruder
vlrich Vricke obirster Spitteler vnd kompthur czum Elbinge.
bruder Conradt czolner obirster Trappier vnd kompthur
czu Cristburg. bruder Ditterich von eIner kompthur
czur balge. bruder Gunther von hoensteyn kompthur
czu Brandenborg. bruder Borghart von manszfelt
kompthur czu Osterrode. bruder Siferdt Walpoth von
bassenheym kompthur czu Dantczk. hel' niclus vnser
capellan. Kune von liebensteyn Johan Schonfelt
vnsere compane vnd vile andere Ersame leuthe.
SDie Driginal4£onfirmation bon 0igißmunb
uguft bom 19.
SDe3em'ber ]563 im
l'binger 0tabtard)ibe
atJf. X. !1lr. 269. @ebrudt
in
reufiifd)e 0ammlung aUerfe
'biß
er ungebrudter Urfunben. !1lad)-
rid)ten unb
'bf)anbrungen. SDan3ig 1750. B. III. 0. 95,
.NI 57.
1.3"18. 1..
u1i. 9litftnburß. -
er 5l3ifdJof
0
anl1e5
"on
omcfal1ien "cr
anheU mit fcincn
c{)n5(euten Über
nh:idJtung hC5 $adge1hc5. In Cenaculo Castri Resin-
burg. Annu :MCCClxviijo. Indicc. I. die prima mensis Julli.
>>>
40
M 58-59. [1378.]
'festes: domini llfichaeZis decanus Warmien. Iicenciatus in decre-
ta1ibus necnon baccalaurius in legibus, NicoZaus Tirgartlw dec. Pomez.
Mgr. Johannes de lJferginburg, Henricus ScherZi" Can. Pomez. Johannes
plebanus in Ladekop et officialis Curie Pomez. et fr. Johannis Nuekirche
Aduocatus Pomez. ecd.
Voigt's Cod. dip\. Pruss. Tom. III. Nr. 128. p. ]69-]71.
.NI 58.
13'18. 30.
uli. b)til
lJtrß. - .pcinridJ In.,
. b. iS:.,
beftätigt Die .panbfefte De!3
orfe!3
0 na l} m (bei @)eeburg).
iS:T ert1ärt, bau Der
ogt .peinridJ bon
utern bem
orfe
bei feiner
rünDung 40 .pufen angettJiefen, unb bon biefen
Drei
reuuifdjen ffiittern 9 .pufen 3u
renfiifdJem ffiedjte
gegen brei ffiitterDienfte über1affen
abe.
on Den übrigen,
3 u Mmifdjem ffiedjte ber1ie
enen .pufen gc
ören 3 u m
@)dju(3enamte 3 O:rei
ufen mit ben Heinen
cridjten, I/S Der
grotjen UUD bem
a(ven
rug3infe; jeDe anbere 3infet jä
rndj
1/ 2 Wer. 3U iS:vi
anie I). Dat. in Castro n. Heilsberg
A. d. MO CCCo lxxviijo. xxx die Mensis Julij.
t)fdjrift in C. 9lr. 1. fo\. 125.
J\? 59.
13'18. 9.
t
ttmlJtr. iirautnlJurg. - .p ci n ri dJ 111.,
. b. iS:., bertaufdJt bie
örfer S3ingenau unb 5illar(af
gegen ba!3 bon bem
oUegiatftift in
utftabt vefeffene
orf
ette(fau.
ut! !8erenbt't! Transsumpta pag. 76 im
rd)ib ber &ird)e in @utftabt.
In nomine Domini Amen. Nouerint vniuersi has literas
audituri seu visuri, quod nos dei et apostoliee sedis graeia
Warmiensis Episeopus Henrieus pro commoditate et utilitate
mense nostre Episcopalis et eeiam Collegii infrascripti, de
eonsilio et eonsensu honorabilis Capituli nostri eum honora-
bilibus viris dominis Nicolao de Grotkow Preposito et
Henrieo de Sehophsberg Deeano totoque Collegio Ecelesie
Sancti Saluatoris et omnium Sanetorum in Gutenstad nostre
Warmiensis dioeesis, permutaeionem uillarum infra nominatarum
feeimus, videlieet quod pro villa Petlekau, que ad idem
Collegium eum agris siluis paseuis et pratis et omnibus suis
]) 1405. 2. Sufi wurbe baI!
mufi.
ed)t bon 6 .pufen in Mmifd)el!
berwanbeIt (1'1. a. D. fo\. 100). -
in &rug!.ßribU. wurbe ert
eitt 1585.
22. IDlär
(C. fu. 3. fot 462). - 1588. 20. IDläq wurbe bat! @rllnbungt!-
!.ßri!)U. auf 40 .pufen, worunter 3 freie €id)u(öen
ufelt, erneuert (1'1. a. D.).
>>>
M 60. [1378.]
41
pertinenciis pleno iure et dominio et omni iurisdictione temporali
maiori et minod omnique utilitate hactenus pertinuit, amodo
ad nos et successores nostros Warmienses Episcopos et
mensam nostram perpetuo debeat pertinere, pro qua villa
duas villulas prope dictum oppidum Gutenstad sitas, scilicet
Lindenaw et Wurlauken cum agris sUuis pratis pascuis et
omnibus ad easdem villas pertinentibus eidern Collegio per-
mutando dedimus et contulimus, sie quod dicte due ville cum
omnibus suis pertinenciis et omni temporali iurisdictione
scilicet minori et maiori, et eciam ad manum et collum, et
omni utilitate pleno iure libere perpetuo pertineant, prout ad
mensam nostram hactenus pertinebant. Acta sunt hec apud
Ecc1esiam nostram, predictam presentibus honorabilibus vids
Dominis Henrico de Padirborne Preposito, Michaele de
Fieschow Decano, Ottone de Russin, Hermanno de
Praga, Ottone de Rogitten, Nicolao de Rogetlen,
Gotfrido Cayphe, Jacobo de Lindenow, Johanne
Frisonis, THone de Glogow et Arnoldo de Ergesten,
Canonicis nostre Ecclesie sepedicte, testibus ad premissa.
Anno domini :Millesimo trecentesimo septuagesimo octauo, in
crastino festi Natiuitatis Virginis gloriose. In quorum testi-
monium nostrum et dicti Capituli nostd sigilla presentibus
sunt appensa.
JW 60.
1.3"18. 9.
t
ttm&tr. b)tif
&trß. - .peinrid) m"
.
l1. Q:., l1ertJfUd)tet fid), ben .sinß l10n 8 6rei
ufen in
ariad an ba!3
o{fegiatftift 3U
utftabt fo fange 3u
3a
fen, bi!3 fie .sin£\
ufcn werben.
u{! bem Original im
rd}i\)e ber
ird}e
u @utftabt. @)d}ie'b1. B. 9lr. 8.
In nomine domini Amen. Nos dei et Apostolice sedis
gracia Warmiensis Episcopus Heinricus, Scire cupimus
vniuersos, quod pro villa Ptitlekow, que ad Collegium
Ecc1esie sancti Saluatoris et Omnium Sanctorum in Guten-
stad pertinebat, permutando dedimus eidern Collegio duas
Villulas, videlicet, Lindenow et Wurlauken, prope Guten-
stad situatas, quarum duarum villarum Census, quando omnes
Mansi earum erunt censuales, Censui ville Ptitlekow predicte
satis adequantur. Verum in dicta Villa Wurlauken sunt adhuc
quatuor Equites, habentes octo Mansos liberos, de quibus
censum non soluunt, vnde quamdiu dicti Equites dictos Mansos
liberos tenent, tamdiu Nos et Successores nostri Warmienses
>>>
42
M 61. [1378.]
Episcopi de Mensa nostra eidern Collegio singlllis annis Censum
huiusmodi supplere, et de quolibet Manso libero predicto
Quatuordecim scotos soluere tenebimur, donec dicti Mansi
fiant censuales, in quo nec nos nec Successores nostri ipsos
debebimus impedire, et extunc predictol1lID Mansorum posses-
sores erunt sub Iurisdicione prefati Collegii, sicut alii Rustici
Villa111m pretactal1lm. Datum Heilsberg, presentibus
honorabilibus viris, dominis Heinrico de Padirborne,
preposito, et Tilone de Glogow Canonico prefate Ecclesie
Warmiensis, J 0 hanne Topper de Brunsberg presbitero,
et J ohanne de Crossen Vasallo Mense nostre, familiaribus
nostris, testibus ad premissa. Anno domini Millesimo,
Trecentesimo, Septuagesimo octauo, in Crastino festi Natiui-
tatis Virginis gloriose. In quorum testimonium Sigillum
nostl1lm presentibus es
appensum.
Driginal auf
ergament mit bem 'befd)äbigten @)iegd beß !Bifd)of!!
{)einrid) an einem
ergamentftreifen.
'bfd)rift im
rd)i\)e ber
ird)e
in @utftabt in !Berenbt'ß Transsnmpta 9lr. 6. p. 77.
.JW 61.
13"18. 23. .cfto&tr.
tife&trß. - .peinridJ III., $.
". iS:., befreit ben feinem
ruber
o
annes ge
örigen lInb mit
bem
orfe
notJen "ereinigten
HettJeners
of "om .8infe.
u!! C. 9lr. 1. fol. 103.
Nos - Warm. Episcopus Heinricus seire volumus etc.
quod dominus J 0 h a nn es noster frater germanus et Aduocatus
et sui heredes et succ. leg. de Curia dicta Plewenersbof,
sita prope villam suam Knopin, et mansis ad ipsam per-
tinentibus, quos pro pecunia sua emit et eidern ville sue adiunxit
et univit, Censum annuum mense nostre soluere non tenentur
nec tenebuntur in futurum, quia idem frater noster de consensu
nostro loco census quatuor marcal1lm, qnas possessores curie
et mansorum eOl1lndem bactenus soluere tenebantur, comparauit
et emit mense nostre a Theoderico de Myngein Quatuor
mansos liberos in Campo ville Myngein, de quibus eadem
mensa nostra hactenus nullum censum habuit seu seruicium
qualecunque, in quibus iiijor mansis constituimus et fecimus r
censum quatuor marcarum dicte mense nostre de ipsis per
possessores eorum perpetuo persoluendum loco illarum quatuor
marcarum, et sic pretacta mensa nostra indempnis remanet
et illesa. In quorum testimonium etc. Datum in Castro n.
Heilsberg A. d. Mccc o lxx octauo, xxiija die Mensis Octobris.
>>>
}& 62--64:. [1.378.]
.NI 62.
13"18. 23. .cftolJtr. b)til
(JtrR. - .peinrid) In.,
.
".
., üfJedäj3t feinem leifJHd)en
ruher nnh 5Bogte
o
anneß
bei henen .pofe 9JHcolen 1 1 / 2 .pufen UefJermaj3 3u
tuhnifd)em ffie.d)te gegen einen jä
rHd)en .8inß bon nut
3 5ßiethung. Actum in Castro n. Heils berg A. d.
MCCC. lxxviijo. xxiija die Mensis Octobris.
Testes: lIonorab, viri domini Heinricus de Padirborn prep. Eccl.
Warm., NicoZaus a,'otkolV prep. Eccl. S. Saluatoris et 00. SS. in
Guthenstad Warm. dioc., Jo/tannes Crossen et Theodericus St,'uben,
familiares nostri domestici.
43
6fditift in C. \Rr. 1. fol. ]03.
.Ni 63.
13"18. 6.
t
tm(Jtr. b)tife(JtrR. - 5ßerfd)reifJung für haß
orf Q: ton a u I) im Stird)ftJiefe
emfenhorf bei
artenbutg.
u!! C. !1lr. 1. fol. 165.
Nos - Warm. Episcopus Heinricus - contulimus
Conrado Widow ad villam Cronow nouelle plantacionis
liiijor mansos sitos inter granicas villarum Lemgendorf et
Virczighuben et Opidi Wartberg etc. (.Bum @5d)n13en
amte ge
ören 5% Mmifd)e .pufen mit hen Ueinen
erid)ten, %
her groj3en unh hem
a{beu Shu93iufe; jehe anhen .pufe 3infet
nad) 7 O:reija
reu 1/ 2 Wh. unh 2 .pü
ner 3u
ei
nad)ten.)
Dat. Heilsberg A. d. MO ccc o IxxviijO die b. Nicolai.
.NI 64.
13"18. 21.
t
tm(Jtr. b)tife(Jtrg. - .p ci u ri d) III.,
. b.
., "erfd)reifJt hen tJreuj3ifd)en
rühetn
fJeftide
unh
u{nete 3.pufen auf hem O:elhe ro?al}nen (ro?engen) 3u
tJreuj3ifd)em ffied)te. Dat. in Castro n. Heilsberg A. d.
Mccclxxviij 0 ipsa die b. Thome Apostoli.
WI1fd}tift in C. \Rr. 1. fol. 117. «Neid}[autenb mit \Rr. 26.)
1) 1381 wurbe
ier ein
rug tJri\)Hegirt. (
. a. D.) -
er Drt war
wUft geworben, worauf \)on ben tJti\)Uegirten 54 .pufen 10 .pufen aum
11ifd}öf!. $orwerf !illarten6urg geaogen wurben. Ue6er bie nodi ü6rigen 44
.pufen fteD:te !Bifdiof €i t an i!! r. .p 0 fi u!! eine neue !Berfdirei6ung au!! am
19. Dtto6er 1567. (C. !1lr. 3. fol.. 384.)
I
---11
>>>
44
MI 65-66. [1379.]
.NI 65.
13'19. - Xier mat
ber @)tabt @utftabt überweift bei einer
ert
ei{ung ber
tabt
ufen bem St'oUegia(ftifte bafe(bft 5 U
beffen 4 .pufen nod] 20 IDCorgen.
2luö bem Dtiginal im 2ltd}iI.1e bet !itd}e tn @utflabt. f5d}ie6t. C. 9lt. 15.
Wyssen zullin alle dy, dy desin keginwertegin bryf zen
horen ader lesin, Daz dy hubin wurdin enezwey geteylt vor
der stat von gebotes weyn vnsirs herren bysehofs von vnbe-
gwemekeyt weyn, wen ze da den hubeneren vngelegen woren,
dorch guter eyntracht wylle der herren vnd der stat vnd
aueh der hubener. Zo habe wyr den Tvmherren gegebin
vry von scharwe(r)ke. xx. morgen boben ere. iiij. hubin zvndir
vnsyrm herren sinen ezins czu gebin, vmme der sache wylle
habe wir dy. xx. morgin vry gegebin, daz ze wychchin (sie)
glych eren nokebouwern, zvnder idoch daz der hof, den dy
weder kouftin von kalksteyne, myt den ezwen hvbin zal der
stat do von dynen glych eynem andern gertener. Deze
geschieht yst gesehen by des burgermeysters gecziten Nyckel
smvger, dem got genode, Mathias dorynk vnd lemken
vnd ander erbaren Hitin, dy ezu den gecziten an dem Rote
woren, Anno domini MO ccc o. lxxix. Czu eyner bestetekeyt
dys bryfes zo habe wir der stat inzegel an desin bryf lasin
hengin.
Dtiginal auf !J3etgament mit bem !J3etgamentflteifen
um f5iegd,
t1:Jdd}eö fe
n. - 2l6fd}tift im !Itd}iI.1e bet !itd}e
u @utflabt in $mnbt'ö
Transsumpta Ult. 7. pag. 78.
.NI 66.
Um 13'19. mraun
fJtrR. - 58efd]einigung beß mat
ß 5U
58raunsberg über ben erfo(gten
ufruf berjenigen, we(d]e an
ein b e 5 ei d]neteß @ut in .puntenberg
nf\,rüdJe 3u
aben
bermeinen.
Acta praetorii beö mat
öatd}i\)ö in $tauntl6etg.
o{jant Ult. 84,
l. 46 b.
Vns ratmannen ist wissentlich, das her Gerung van
dem Huntenberge guam vor dy boyme ezu vrygen dinge
vnd bot sich uf czu vrygem dinge vnd syn erbe. W olde in
ymant scholdigen, her wolde im antworden. Das tate her
eYl\ß ezwe dry stunt; des wort her ledig vnd los geteylet
vor aller ansprache.
....
>>>
.M 67-69. [1379.]
.M 67.
13"19. - 5Berfdjreibung für bas Xivrf 9todj(ad' bei 58ifdjofsburg.
2luG C. !Rt. 3. fol. 34.
In dem Namen gots amen. Wissentlich sie allen den,
die dissen brieft' horen lesen, das ich Marquard von
Roklawken habe dreisig huben vssgegeben zcu besetczen,
vnd von den dreisig huben habe ich gegeben drei huben frei
zcum gerichte dem Scholczen, den dritten pft'ennyng vom
gerichte, was her vorborget bynnen seynen grenitczen, dorczu
dem Scholczen die helffte des czinses vom kretczmer, vnd
1ischerie im Sehe Birlacke vnd im da dei mit kleynem
geczoi alleyne zen seynem tissche etc. vnd von den andern
iczlicher huben czinsen eyne halbe marg vnd czwe huner.
Dat. anno domini MO CCCmo lxxixo.
45
.7\'1 68.
13"19. 1. it{,ruar.
ormbit. - .peinridj III., 58.
b. G:" geftattet .permann bon $abirborn, "Opidanus in
W ormdit," bie bon i
m im Xiorfe Wlt}nien (bg£. 91r.12) getaufte
IDCü
(e mit bemfeCben 9tedjte an eine anbere @5teUe in
ben @ren5en beS3 Xiorfes G:ifentuerl 511 berCegen. 5Bon
ben ba5u befHmmten 2 .pufen ift a(s gins jä
rUdj 1 IDCr.
3u el1tridjten. XJie
ifdjerei im IDCü
(enteidje wirb t)vrbe
a(ten
unb bie
n(age anberer IDCü
(en in IDCt)nien verboten. Acta
in Curia nostra Wormedith A. d. MCCClxxix. vigilia
Purificacionis Marie Virg. gloriose.
Testes: Honorabiles viri domini Heinricus de Padirborn prep.
eccl. W., Nicolaus de Grotkow prep. in Guthinstad, Caspar de Eaisen,
Johannes Orossen et Sanderus de Ruthemberg, familiares et vasalli nostri.
2l{)fditift in C. 9'lt. 1. fol. 31.
.NI 69.
13"19. 26. rotiir
.
til
{,trg. - 5Berfdjreibung über ba
Xiorf
a tu ben 1) bei .peifsberg.
2lut! C. !Rt. I. fol. 87.
Nos - Warm. Episcopus Heinricus v
llam prutheni-
ealem dictam Lawden ampliauimus et Jure Culmensi
I)
Qt! !j3tiIJ. ift ben 11. IDHit
1607 erneuett, (C. 9lt. 3. fol. 202.)
J
>>>
46
.N2 70. [1379.]
instaurauimus, assignantes et conferentes eidern ville et eius
incolis xxv. mansos iure, ut predicitur, Culmensi, quorum
mansorum duos cum dimidio et officium scultecie cum omnibus
iudiciis minoribus et tercia parte mulctarum et eorum, que de
maioribus iudiciis per aduocatum aut comroissarium mense
nostre iudicandis obueniunt, conferimus Hensello in
Nüwekirchen euro s. h. et succ. leg. iure hereditario
perpetuo possidendos. De quolibet vero residuorum mansorum
possessores eorum singulis annis in festo b. Martini Conf. et
Pont. mediam marcam monete currentis et duas mensuras
siliginis ac duas aucas iuuenes circa festum b. Jacobi Apostoli
nobis et successoribus nostris pro censu perpetuo soluere
tenebuntur. Dat. Heilsberg A. d. MO. ccco. lxxix 0. in
crastino Annuncciacionis B. Marie Virg. glor.
1.3"19. 26. rolär
.
Q;., bedauft:
1) Xiie bon feinem
afaUen st
eoberid] in WH n gen I) ange
fauften 4 ft'eien .pufen, nadjbem er fie mit 5in
Vfnd]tig gemad]t
(bgL 91r. 61.), an "Johannes Grosen, opidanus in
W ormedith". @5ie 5infen 4 ill?r. jä1jdidj unb finb mit
u
na1jme
ber bem
orfe
u (eiftenbel1
ienfte fdjarwed!3frei. Datum
Heilsberg A. d. MO CCCO lxxixo. in crastino Annuncciacionis
Marie Virg. gloriose.
2) Ueber!äfit berfeOJe bem Xiorfe
(betirdje2) 11 .pufen
borgefunbene
Uebermafi gegen einen mit ben Übrigen .pufen
g(eidjmäfiigen .8in
. Dat. ut supra.
3) Xiesg(eid]en bem Xiorfe 91aVratienil) 18
Dlorgen Uelier
mafi. Dat. ut sup.
4) Q;r
ä(t bM
orf
am l) n 4) einen {(einen 5ffia(b bon
etwa 4 .pufen 5 wi fdjen
aml)n, :£abt]n unb
djaben (
dje(ben)
gegen 4 IDa. iä
rnd]en .8infe
. Dat. ut supra.
2lbfdiriiten in C. 9'lt. 1. fol. 31. 58. 87 unb 142.
.NI 70.
bjtile()trR. - .peinridj ill.,
. b.
I) IDlige
nen.
g[. I. D. 158. @S. 274,
2) 2lftfirdi.
g[. Il. ffir. 318. (2;. 331.
3) ffia\1ratten.
g[. I. D. 288. (2;. 472.
4) .lornrnienen.
g[. I. D. 290. (2;, 474.
>>>
M 71-73. [1379.]
47
.Ni' 71.
13"19. 2.
uni. 9lom. $avft Urban VI. beauftragt einen
ifdjof (bon G:rm!anh) unh hie
efane her
irdjen bon
G:rm!anh unh öum
.
reu5 in
re
!au, ha
rämonftratenfet
91onnent1ofter
tröe!no im S3e
!auer
vrenge{ ö u fdjüfJen,
bie
!agen öu unterfudjen unh gegen hie
dju!higen
irdjen.
ftrafen öu ber
ängen. Dat. Rome iiij. Non. Junii. Pont. a. I.
2(uß bem fiormeU;udj beß
om
ertn 2IrnoIb bon
rolJan;
eraußgege{j. b.
Dr. ilB. ilBatten1Jadj. a. u. b.
ite1 Codex dip\. Silesiae. 5BreßIau 1862.
b. V. @;. XI.
.Ni 72.
13"19. 3.
uni.
utffabt. -
erfd)reibung über eine
inhmü
!e in
o!f
borf,
reife5 .peU£\berg.
uß C. mr. 1. fo1. 38.
ouerint etc. quod nos - Warm. Episcopus Heinricus
-concessimus et concedimus Heinrico dicto Czymmerman,
quod in villa nostra Wulfsdorf edificare et babere iure
hereditario valeat l\Iolendinum ad ventum seu ventosum, in
quo incole villarum nostrarum Wulfsdorf, Wurlauke et
Petirmansdorf annonas suas molere possint, de quo
molendino idem H. et s. h. et succ. leg. tres marcas monete
currentis singulis annis in festo B. Martini Conf. et Pont.
nobis ac successoribus nostris perpetuo soluere tenebuntur.
Acta sunt hec in Guthinstad in domo Collegii, presentibus
honorabilibus viris dominis Heinrico de Paderb om preposito
ecclesie nostre, Nicolao de Grotkow preposito eiusdem
Collegii et Johanne de Heide )Iilite, et aliis pluribus
fidedignis. In quorum etc. Anno domini :\1° ccco lxxixo die
Sancte Trinitatis.
.M. 73.
13"19. 21.
uni. iirauenburg. -
tiftung an ber
\St.
eorg
.StaveUe in
rauenburg.
mad) einer 2I1Jfd)rift auß bem 17. .sa
r
. im @;tabtard)ib
u fir1Jg. im
goIianlen: "ProthocolIum Actorum". A. mr. 63. pag. 423-424.
In nomine domini Amen, Anno a Nativitate eiusdem
Millesimo Trecentesimo Septuagesimo nono, Indictione secunda,
vigesima prima die Mensis Junii, hora tertiarum vel quasi
-
.....
>>>
48
:M 73. [1379. J
Pontificatus Sanctissimi in Christo patris et domini nostri
domini Urbani divina providentia Papae Sexti Anno secundo,
in mei Notarii publici et testium infrascriptorum ad hoc
vocatorum praesentia, constituti discreti viri Petrus Zanderi
proconsul, Zanderus de Buxen et Jacobus dictus
Sculteti, consules Civitatis Frauenburgensis, dixerunt et
asseruerunt, se de mandato totius consilii et consulum dictae
civitatis Frauenburg missos ad tradendum et assignandum
quinque marcas reddituum, quae ad S. Georgium pertinere
consueverunt et pertinent, etiam tradiderunt et assignarunt
easdem domino Michaeli Ribach presbytero pro eleemosyna
et beneficio temporali ad vitam duntaxat percipiendas.
Protune dominus Michael praedictus mera, ut dixit, liberalitate
obtulit xv. marcas monetae currentis pro aliis redditibus
emendis, praemittens quod dictos redditus in suos usus non
convertat, quousque -de ipsis redditibus et aliis per eum
oblatis et addendis decem marcae reddituum fuerint integraliter
comparatae. Ha tarnen quod dominus praefatus aut alii
successores legitimi offertoria, missales annonas seu aliquos
alios ftuctus in et ex dicta capella provenientes nisi decem
Marcarum reddituum, prout praedictum est, non percipiant,
neque in suos usus omnino convertere debeant, sed domino
presbytero semel vel bis in septimana cum una missa pro
defunctis subvenire debeant, omnibus excusationibus retro-
missis et postpositis. Etiam quod dominus Michael et
successores sui saepedicti in summis festis vel, cum SOlemlle
festurn in ecclesia parochiali fuerit, missam non habeant, sed
et in aliis festivitatibus sanctorum eo tempore missam in
ecclesia beati Georgii legendo perficient, qui domino presbytero
in offertorio et aliis suis proventibus infra summa missarum
solemnia aliquod impedimentum et damnum non praestent
vel procurent. Dictas autem promissioncs dicti promittentes
alter ab altero receperunt, nec alter eorum alteri in plUli
vel majori debeat obligari. Ordinaverunt dicti promittentes,
quod post mortem domini Michaelis saepefati aut singulorum
successorum suorum, si aliquando contingeret, dispositio et
ordinatio dictarum decem marcarum reddituum ad ipsos
consules tune viventes tanquam res profanae pro eleemosyna
perpetua ad ipsorum beneplacitum deberet remanere. Acta
sunt haec in curia habitationis domini Ottonis de Rogitten,
canonici ecclesiae Wanniensis sub Anno, indictione, Mense,
die, hora, loco, Pontificatu, quibus supra, praesentibus
venerabilibus et discretis viris dominis Otthone de Rogi tten
>>>
M 7-1. [1379.]
49
praedicto, Heinrico et Presbytero summo in Frauenburg
et Genenyo I) EIdern Vicario in ecclesia Warmiensi testibus
ad praemissa vocatis specialiter et rogatis.
Et ego Joannes Gropenbrodt, publieus imperali
authoritate notarius ete.
.Ni 74.
13"19. 23. $Uußufi.
tifebtrß. .peinrid] m.,
. n.
.,
überweift ben
ö
nen be
3o
anne
e\)tune ftatt i
rer
8 .pufen in @:?d]roan
fe(b 12 .pufen in
{ci
2).
uß C. 91r, 1. fot. 72.
Nouerint etc. quod nos - Warm. Episcopus Heinricus
per viam pennutacionis de eonsilio et consensu venerabilis
Capituli nostri contulimus Nicolao et Hartwico, filiis
quondam Johanni s Peytune, eorumque veris heredibus et
successoribus legitimis duodecim mansos sitos in campo
Cloytz wlgariter dieto ab omni scruicio liberos, cum omni
utilitate et usufructu cum iudiciis maioribus et minoribus -
pro octo Mansis suis, quos habebant in campo Swanenfeld
wlgariter nominato, nobis sponte et libere resignatis, Jure
Culmensi pcrpetuo possidendos. Ita tamen quod ipsi -
singulis annis in festo Purifieacionis B. Marie Virginis in
signum libertatis et recognieionem dominii medium lapidem
cere mense nostre episcopali soluere tenebuntur. (
ifd]erei
im
ee (nO\)
mit Heinem
e3euge 3u stifd]e
ebarf.) Acta
sunt hec in Castro nostro Heilsberg, presentibus honora-
bilibus viris dominis Heinrico de Padirborn, n. Warm.
eccl. preposito, Arno ldo plebano ad s. Jodocum, et strenuis
dominis Jordano de Bayssen, Johanne de Heyda,
Nicolao de Hohemberg J1iIilitibus, et OUone de Rogettil
]) IDer 91ame ift entfleUt.
2)
on ben 12 .pufen beß IDorfeß waren 1 1/2
ufen an ben
anbeß.
errn 3urildgefaUen unb wurben born 58. 91ifo{auß am stage Nativitatis
Johannis 1480 bem 58i1rger
mpp @reiffen bon ,peitßberg, wetdjer bereitß
6 1 /2
ufen bafetbfl befaß, gegen einen jä
rndjen ,8inß bon 2 IDlr. berfdjrieben.
58. IDlauritiuß erneuert baß
unbationßpribitegium beß IDorfeß ben brei
58efilJern @regor unb IDlidjaet
i1getß unb .so
anneß @runaw am IDienftage
nadj .pimmetfa
rt 1525. IDa aUe biefe Urtunben bei einem burdj Unge\1.Jitter
entflanbenen 58ranbe 3U @runbe gegangen, \1.Jurben fie burdj ben 58. @;taniß{a
ß
.pofiuß bon neuem außgefertigt unb uat. Heilsbergk postridie Conversationls
s. Pau\i 1566 beflätigt, \1.Jetdje
ußfertigung im Drigina{ fidj nodj in ben ,pänben
ber 58efilJer befinbet.
4
.....
>>>
50
:Nil 75. [1379.]
vasallo nostro. In quorum testimonium etc. et nostri et
Capituli nostri sigillorum appensione fecimus roborari A. d.
MO. CCCo. l:xxixo. In crastino B. Bartholomei Apostoli.
.NI 75.
13"19. S. (!it
tem&tr.
rdUtn&urg. - 5Berfd}reUmngen
für 3o
anne
urggrafen über ba
Xiorf 5Boigt
borfl)
im S{reifc ffiöffe1 unb für
art
o{omäu
s{irfdjbaum über
bieXiörfer
arte{
b 0 rf unb S{i rf d}baum imS{reife
Uenftein.
2luß C. %. 1. fol. 135 unb 159.
I. n. (1. a. Scire volumus vniuersos, quod nos - Warm.
Episcopus Heinricus, attendentes muItiplicia seruicia nobis
et ecclesie nostre per J ohannem Buregrafen patruum
nostrum fideliter et vtiliter impensa, et per eum et posteros
suos impendenda, de licencia Sanctissimi in christo quondam
patris domini Gregorij pape vndecimi ac consensu venera-
bilis Capituli nostri contulimus eidern Johanni eiusque veris
heredibus et successoribus legitimis Quadraginta octo mansos
nemoris, de quibus ecclesia nostra hactenus nullam vtilitatem
habuit, sitos inter granicas villarum K 0 II e n , S eh 0 n e b erg,
Theistymme et Krusendorf, cum omnibus siluis, pratis,
agris, aquis et riuis et omni vtilitate cum iudicijs minoribus
et maioribus eciam ad manum et collum tendentibus liberos
Jure Culmensi perpetuo possidendos. De quibus mansis,
postquam ad solucionem census peruenerint, predicti Joh. etc.
(ij;in ffieiterbienft mit ben gewö
nnd}en
bgaben o
ne
urgenbau;
g:ifd}mi im @5ee st
eift
mme mit Ueinem
e5euge für stifd}e
eharf.) Actasunthec apudEcclesiamnostram W armiense m
Anno domini MO. CCCo. Ixxix O . die Natiuitatis B. Marie
Virginis gloriose, presentibus venerabilibus fratribus nostris
dominis Heinrico de Paderborn preposito, Michae le
Vischow decano, Ottone de RUssen, OUone de Rogithen,
Gotfrido Cayphe et Jacobo lindenow canonicis dicte
ecclesie nostre, et strenuis viris Johanne Crossen, Caspare
de Baisen et Sandero de Ruthemberg predicte ecclesie
nostre vasallis et familiaribus nostris. In quorum testimonium
I) Ue6erfdjrlft: Litera Alberti de wangsten militis super Vogtsdorf."
- So
. 58urggraf 6efe\}te gemäfj
erfdjreibung \J. S. 1380 bieß
ebn mit
auern. - Sm Sa
re 1623 6efafi einen
ei( \Jon
oigtCjborf
eorg
rudjfefi \Jon }llielJ
aufen, ber bem 58ißt
umCj'21bminifh:ator !j3rln
en So
ann
2l{6ert \Jon !j3o{en ben
e
nßeib \Jerweigerte, bem
ufolge jener
utCjantbei(
um 6ifdjöf!. stuI){e einge
ogen wurbe, 1623. 24, 2l\1rl1. (A. %. 11, fol. 280.)
r
>>>
M 76. [1379.]
51
presentes literas nostri et Capituli nostri predicti sigillis
fecimus roborari.
Scire I) volumus etc. gleidjlautenb mit 5Borfte
enbem bi
auf folgenhe
bweidjungen: per Bartholomeum Kirsboum
alias Schade, familiarern nostrum fideliter - contulimus -
Nonaginta mansos nemoris et merice - sitos iuxta lacum
dictum Posirwetin, quos sibi mensurari et certis granicis
designal'i fecimus cum omnibus siluis - et quod ecclesiam
parochialem in dictis bonis dotare et Jus patronatus in ea
perpetuo habere valeant - (2 ffieitel:bienfte mit ben gewö
nHdjen
bgaben unb tyifdjerei im @5ce
ojirwetin für
ijdje
ebarf).
Actum et Testes ut supra.
.NO 76.
1.3'19. 9. ee
tem&er. iirauen&urß. - 5Berjdjreibung
für ben 5Bogt
o
ct1tne
@5orbom über 66 ,pufcn 2 ).
Il(ut! C. ffir. 1. fol. 101.
I. n. d. a. Nos d. et apo s. gr. Warmiensis Episcopus
He i n ri c u s scire volumus vniuersos etc. quod dominus
J 0 h a n n e s frater noster germanus et Aduocatus de voluntate
et consensu nostro emit et comparauit legaliter a Til 0 n e
Agrimensore nostro partern, videlicet xxxij. mansos nemoris
infradescripti, et idem nemus coram nobis libere et sponte,
prout in talibus fieri consueuit, resignauit, et nos l}ro vtilitate
ecclesie et mense nostre propter multiplicia seruicia, per
eundem fratrem nostrum in officio Aduocacie per plures
annos vtiliter et strennue nobis et ecclesie nostre facta et
impensa, et fauente domino per ipsum et posteros snos
impendenda, residnam partem eiusdem nemoris continentem
xxxiiijor mansos, quod nemus situm est inter Schardenyken
et nemus mense nostre, quod dicitur He g e wal d, et Be s 0 w
et Wilhelmisdorf, et mericam Opidi Seburg et Wipsowen
]) Ueberfd)rift: Priv. (super villis Bertoldsdorf et kirsbom) Bartho-
lomei Kirsboum alias Schaue super Nonaginta mansis circa lacum
Posirwetin all duo seruicia."
2) Ueberfd)rift: "Priv. domini Johannis Sorbom militis super Ixvj.
mansis circa Schardenite, (super villa Sorbom)." (!ß ifl bat! abe(ige
orf @5auerbaum im
ird)fpie[e @r. 58öffau bei @5eeburg. - 1515.
onnerftag nad) IDlariä @eburt IJertaufd)te 58ijd)of 3'abian baß @ut @5orbom
an feine 5Brilber
ant! unb 2Ubred)t gegen
ut!
ian (
ot!
ainen), IDMbitten
unb IDlafo
Ien. (C. 9'lr. 3. foI. 442.) - Bur Beit bet! IDlauritiuß War bat!
Giut IJedaffen unb er gab et! 4 58rilbern Giratowt!fi aut! IDlafolJien alt!
etn
u einfad)em magb. med)t 1528 feria secunda post dominicam Laetare.
(Il(, a. D. f. 443.)
4*
.....
>>>
52
:M 77. [1379.]
prout ipsUID certis graniciis fecimns designari, de quo eciam
nemore ecclesia seu mensa nostra hactenus nullam vtilitatem
habuit, de licencia sanctissimi quondam in christo patris domini
Gregorij pape xj. et consensu venerabilis Capituli nostri
eidern fratri nostro addidimus Bibi suisque veris heredibus et
successoribus legitimis, totum dictum nemus, videlicet lxvj.
mansos continens, cum agris cultis et incultis, siluis, pratis,
pascuis, aquis et riuis ac omni vtilitate, cum omnibus iudiciis
maioribus et minoribus, eciam ad manum et ad collum se
extendentibus, liberum seu liberos Jure Culmensi contulimus
Jure hereditario possidendum. De quibus mansis, postquam
ad solucionem census peruenerint, dictus frater noster etc.
(G:in ffieiterbienft mit ben gewö
nHd]en
bgaben o
ne
urgenbau.
g:ifdjerei im
ee Xi ab e
mit t1einem
e5euge fÜr stifd}e
ebarf.)
Acta sunt hec apud Ecclesiam n. Warmiensem, presentibus
honorabilibus viris domiiiis Heinrico de Padirborn pre-
posito, Michaele Visschow decano, Ottone de Russen,
Ottone de Roghiten, Nicolao de Rogetel, Gotfrido
Kayphe, Jacobo de Lindenow, Johanne Frisonis,
THone Glogow, Alberto de Calba et Arnoldo Ergesten,
Canonicis nostre Ecclesie Warmiensis necnon strenuis viris
J ohanne Crossen, Ca spare de Baysen, Theoderico
Struben et Sandero de Ruthemberg, vasallis et
familiaribus nostris et aliis pluribus fidedignis. In quorum
etc. et nostro ac dicti Capituli nostri sigillis fecimus sigillari,
Anno domini Mccco lxxix", in crastino Natiuitatis B. Marie
Virginis gloriose.
.NI 77.
1.3"19. 9. ee
ftm&er. irauen&urR. - 5Berfd}reibung
für ben 5Bogt
o
anne
@5orbom über 70.pufen in ffiamf au 1),
Streife
Uenftein.
uß C. 91r. 1. fol. 104.
Nouerint vniuersi etc., quod nos - Warm. Episcopus
Heinricus, existimantes ecclesie et mense "nostre nedum
utile sed eciam necessarium fore, ad solitudines seu loca
deserta, in extremis territorii eiusdem ecclesie versus infideles
sita et hactenus non inhabitata, homines ad inhabitandum
allicere modis, quibus possumus, attmhere et vocare, ac pro
conseruacione et defensione eorundem locorum et aliOl.um
1) Uelierfd)dft: "Priv. domini Johannis Sorbom Militis super !XX.
mansis Rampsow."
>>>
M 78. [1379.]
53
diete ecclesie probos viros, qui in armis deseruiant, prouidere;
Attendentes eciam multautilia seruiciaperdominum J ohannem,
fratrern nostrum germanum et Aduocatum, strennue et fideliter
in Aduocacionis officio pluribus annis nobis et ecclesie nostre
predicte facta et impensa, ac per ipsum ac posteros eius
fauente domino facienda, eidern fratri nostro eiusque veris
heredibus et successoribus legitimis de licencia Sanctissimi
quondam in christo patris domini Gregorii pape xj. ac con-
sensu venerabilis Capituli nostri Nemus dictum Rampsow
situm iuxta lacum dictum Döbring, de quo mensa nostra
hactenus nullam vtilitatem habuit, quod nemus continet lxx.
mansos, in quibus lacus dictus Rampsow, qui quasi est in
medio, et pars dicti lacus Döbring mensurati sunt, prout
certis limitibus fecimus consignari, contulimus eum omnibus
siluis, virgultis, pascuis et pratis, agris cultis et incultis, aquis
et riuis, et omni vtilitate, eum omnibus iudiciis minoribus et
maioribus, eciam ad manum et collum se extendentibus,
liberos Jure Culmensi hereditarie perpetuo possidendos. De
quibus mansis, postquam ad solucionem census peruenerint,
idem frater noster etc. (
in ffieitel.'bienft mit ben gewjj
nndjen
bgaben o
ne
urgenbau.) Actum, Datum et Testes wie
Ny,. 76.
.NI 78.
13"19. 9. ee
temIJtr. irauenIJurß. 5Berfd)reibung
für ffia
ot
o Don ben .pöfen über 40 .pufen in S{ e (( e n ]).
uß C. ffir. 1. fo1. 137.
Nos - Warm. Episcopus Heinricus scire volumus etc.
quod attendentes multiplicia seruicia per strennuum famulum
Rapothonem van den Houen familiarem nostrurn, pre-
decessori nostro domino Johanni in Romana Curia et extra
ac eciam nobis vtrobique fideliter et vtiliter facta et impensa,
et per ipsum et posteros eius in futurum, ut speramus,
impendenda, de licencia Sanetissimi in christo (patris) quondam
domini Gregorii pape xj. et consensu venerabilis Capituli
nostri eidern Rapothoni suisque v. h. et succ. leg. Quadraginta
man sos nemoris, de quibus ecclesia seu mensa nostra nullam
vtilitatem hactenus habuit, sitos inter mansos sen terminos
]) l1etierfdjrift: "Litera super Nuwe Collen". Se\}t
t
eUeI1. -
1594. 13. 3'etir. \1JurbeI1 bie
ribHegieI1 bOI1 9leu ober
(eiI1.
öf!en emeuert.
(C. ffir. 3. fo1. 273.) - 1608. 22.
pri( wurben 5
ufeI1 bem
ute 58cmfeI1
atierfanI1t UI1b
reiI1
öf!en
ugefprodjeI1. (A. ffir. 9. foI. 128.)
-
...
>>>
54
:N2 79-80. [1379.]
villarum nouellarum, videlicet KoIne, Kabinen et Bansen,
sie quod incipiatur a graniciis dicte ville KoIne et procedatur
versus villam Kabinen in vno latere, et in altero Iatere ad
villam Bansen, prout eciam cel'tis limitibus et gl'anicis fecimus
consignari, cum agris cultis et incultis, siluis, pratis, pascuis,
aquis seu riuis, et omni vtilitate cum omnibus iudiciis
minoribus et maioribus, eciam ad manum et ad collum
tendentibus, liberos Jure Culmensi contulimus Jure hel'editario
perpetuo possidendos, cum facultate piscandi in lacu Banse
cum paruis instrumentis pro mensa sua sed nullatenus ad
vendendum. De quibus mansis, postquam ad solucionem
census peruenerint, idem Rap, etc. (G:in ffieiterbienft mit ben
gektJö
nndjen
bgaben o
ne 58urgenbau.) Actum, datum et
Te8te8 wie NI'. 76.
.NI 79.
13'-9. 10.
tpttmbtr. - 5Berfdjreibung fÜr einen Ij3reuj3en
Über 6 .pufen 1),
uß F. fol. 214.
Vniuersis et singlllis etc. Henricus prepositus, Michael
decanus totumque Capitulum Wal'miense volumus esse notum, I
quod dudum venerabiles vil'i pl'epositus, decanus et capitulum,
nostri pl'edecessol'es, contulel'unt fideli suo prutheno Ni co Iao
tulyn vj. mansos sitos inter campum Gl'unitthen et bona
Meden prutbeni iure hereditario Culmensi perp. poss. etc.
(G:in ffieiterbienft mit 58urgenbau unb ben gektJö
nfidjen
bgaben.)
Verum quia ex certa relacione seniorum inuenimus ita esse
etc. presentes literas sibi dedimus sigillo nostro sigillatas.
Datum a. d. MCCC Ixx. nono. die decima Mensis Septembris.
g1. C. fol. 24.
.J\? 80.
13'-9. 13.
tpttmbtr. mrdunebtrA. - .peinrid) ill.,
58. \.1. G:., Überträgt an
ol)antte£\
erbi£\, 58auern in
(
eutfdj
)
nttutJa, ba£\
d)u(3enamt im
orfe unb in ben
Ütern
r u mtJ e 2 ) mit ben f(einen unb einem
ritte( ber
groj3en
eridjte, uub erlfiirt bafÜr eine .pufe fÜr frei bon
I
1) UelJerfd)rift: "Priv. Seydels alias Kudieph."
ß ift baß
eutige 1_
ubi!JIHn lJei
enftein.
2) SDeutfd)
rom!J erI)ielt 1557. 16.9JUiq ein neueß
ri"Hegium
illJer 251(2 .pufen, Worunter 3 ed)1113en
ufen. (C. 91r, 3. fol. 59.)
>>>
:Nil 81-82. [1379.]
55
lIäuedid)em €3d)arttJede. Acta in Castro Brunsberg
Anno domini MO. CCCo. lxxix in octaua Nativitatis b.
Marie Virg. gloriose.
Testes: Honor. viri Heinricus de Paderborn prep. Eecl. Warm.,
Nicolaus Grotkow prep. de Guthinstad et Jo7lwIlIes Aduoeatus noster in
Brunsberg.
lif
rift in C. 91r. 1. fol. 14.
.lVi 81.
13'-9. 18.
e
tena&er. .trabinen. - 5Berfdjreillung ÜlIer
eine .pufe unb bier
morgen @iefen am ")affe fÜr ba
orf
en5 en bei G;({Jing.
uß bem Driginal im
njinger
tabtar
i". ia
f. 111. 91r. 55.
Wir bruder VI rich frick e. obirstir Spitteler ordens
vnsir frowen, des duytschen huses zen Ihm'usalern vnde
Kornthur czurn Elbinge. Wissentlich wellen sien allen den
die desin brief zehen. adir horen lezen. Das wir £lerne
Schulczen vnde den Geburen. des dorfes zcurn Lencz.
vorleghen haben. vnd gegeben. wezewachs. bruches. vnde
holczes. eyne hube. vnde vyr rnorghen. bie der mose, is sie
mime adir rne. geleghen czwisschen £lerne vbir vnd £lerne
habe. in erern velde. In vnd eren nochkornelingen, den yn-
wonern des dorfes zcu besitczende. Eweclich vnd zcu behal-
dene. also doch. (las sie vns £10 van alle Jar vffe sente
Mertins tak, czinsen zullen. Eyn pfunt Zaferans. czwey
phunt Pfephers. vnd eyne mark pheninge gewonlicher
pruyscher rnuntcze. Desen dingen zcu eyrne geczugnisse.
so habe wir In £lesen brief gegeben. vnd vnsir Ingezegil dor
an gehangen. Noch vnsirs heren geburt Dryczenhundirt Jar
in £lerne nuynen vnde zebinczigsten Jare. in £lerne hofe
zen K udyn en. arn Suntage vor :Mathei apostoli. vnde
Ewangeliste.
Driginal auf !j3ergament; baß
iegel if! "er!oren gegangen.
.NI 82.
13'-9. 29. ee
tena&er.
ratfen. - 3agel, oberfter
.per30g ber 13ittfJauer, unb Stinftub, .per30g 3u
racfen,
fdjHefien mit bem.podjmeifter@inrid) bonStni
robe einen
3e
njä
rigcn (Yrieben fÜr gettJiife
anbfd)aften. '.j3renfiiidjerfeit
finb barin begriffen bie G)ebicte Dfterobe, Drte(ßburg,
tien
ftein, Ghmelaufen unb 8ecburg. Gegeben zcu 'l'racken
im iare :MCCClxxix. an dem tage S. :Michahelis.
Voigt's Cod. dipl. Pruss. IlI.
r. ]3-1. p. 180-182.
...,j
>>>
f
56
.Nil 83-84. [1379. J
.NI 83.
13'-9. I. l'loDember. mormbit. - .peim:icfJ ffi., 58.
\.1. Q:., ed
eUt ber
. 53eicfJnam9
ruberfcfJaft in 5IDormbit
gebJiffe
nbu{gen3en.
uli Mart. Cromeri Descriptio Episcopatus Warm. 58b. I. fol. 320. im
58if
.
r
.
u
rbg. B. 91r. 1.
Nos dei et apostolice sedis gracia Warmiensis Episcopus
Heinricus vniuersis christifidelibns, presentes literas inspecturis
vel cognituris, salutem et sinceram in domino charitatem.
Cum omnium sanctorum sanctum dominum in sanctis eius
nostram ob salutem laudare Propheta salubriter nos hortetur,
Cupientes vt cu1tus diuinus temporibus nostris augeatur et
fideles ad deuocionem diuersimode incitentur: Nos deuocionem
fidelium in Wormdith, qui ob reuerenciam corporis domini
nostri Jesu christi qmmdam fraterniam et processiones et
missas pro salute animarum de licencia nostra ordinauerunt
et instituenmt, in Domino commendantes et ad deuocionem
eorum allicere volentes, omnibus vere poenitentibus et con-
fessis, qui processionibus huiusmodi et missis interfuerunt,
pro qualibet processione quadraginta dies, et pro qualibet
missa totidem dies, de iniunctis ipsis penitencüs de omni -
potentis dei misericordia et beatorum Petri et Pauli Apostolorum
eius authoritate confisi misericorditer in domino relaxamus.
DatumWormdithAnno domini MO ccc o lxxviiijo. die omnium
Sanctorum. In quorum omnium testimonium secretum nostrum
presentibus est appensum.
Nouerint vniuersi presencium inspectores, quod nos
Franciscus dei gracia Episcopus Warmiensis Indulgencias
Reuerendi in christo patris et domini, domini Henrici
Sorenbom predecessoris Dostri in litera, cui nostra est
affixa, contentas, quantum de iure possumus, innouamus et
tenore presencium confirmamus. In quorum fidem et testi-
monium presentes literas fieri et dictis literis affigi, nostri
secreti appensione fecimus roborari. Datum in castro nostro
W ormdith Anno domini M. ccccxlvij. feria quarta Penthecostes.
.NI 84.
13'-9.
nfcfJrift Über bie 5IDei
e ber
farrtircfJe in QI\ ormb it.
on ber ionfelrattonlitafeI auli bem XVII. 3a
rI)unbert in ber
afrirtei ber
iirdie
u ID3ormbit.
Anno 1379. Ecclesia hec consecrata per olim Henri cum
d. gr. Epp. Warm. in honorem Dei Omnipotentis et Glorioss.
>>>
:N2 85-86. [1379.]
57
v. Mariae et SS. Patr. Joannis Baptistae et Evangelistae.
Anno 1494 per Reverend. Jacobum D. Gr. Epp. Margarit.
Suffrag. Plocens. de licentia Reuerendiss. in christo patris et
D. Lucae D. Gr. Epp. Warm. est reconciliata in memoria
dict. SS. Patronorum Joannis Baptistae et Evangelistae. con-
cessit eandem visitantibus 40 dies de vera Indulgencia in
forma Ecclesiae consueta.
.NI 85.
1.3'-9. 8. 9lot)embe
.
eilöbe
g. - .peim:id) 111.,
)8. b. G:., erneuert bie .panbfefte bes
orfes ij:iiinberSktJaibe
(StHngersktJaibe) bom 13.
ecbr. 1362. 5Bgf. 11. inr. 335.
. 346. Acta in Castro n. Heilsberg, A. d. MO. CCCo.
lxxix o . feria iij. proxima post festum omnium Sanctorum.
Testes: Honorab. viri domini Heinricus de Paderborn, prep. Ecc1.
n., Nicolaus de Grolko1V prep. de Guthinstad et alii.
bf
rift in C. !)Cr. 1. foI. 60.
.J\l 86.
13'-9. 111. 9louember. 1Röffet. - .peinridj m., )8. b.
G:., beftimmt bie 5Ber
f1idjtung bes
djui3en in ffi ö H ci 3 U
@emeiubeiaften.
u{j C. 91r. 1. fol. 154.
I. n. d. a. Nos dei et apostolice sedis gracia Warmiensis
Episcopus Heinricus scire volumus vniuersos, quod cum
inter Petrum et Dauid scultetos ex vna, et consules et
communitatem 0l)idi nostri Resil parte ex altera in dubium
verteretur, an idem sculteti de mansis ac de domibus seu
areis in eodem opido ad sculteciam pertinentibus pro utilitate
et necessitate communi dicti opidi contribuere et laborare
tenerentur, dicte 11Rrtes super bec concorditer compromiserunt,
et nos de iure et obseruacione aliorum opidorum et locorum
simile ius babencium plene informati ordinauimus inter partes
predictas, quod dicti sculteti et successores eorum de domi1ms
seu areis ad sculteciam pertinentibus non tenebuntur con-
tribuere uel dare precium vigilibus nocturnis, uel ad labores
manuales, qui dicuntur wulgariter Scbarwerk mit spaten vnd
mit schlifeln, sed ad alias communes utilitates et necessitates,
videlicet ad vias et pontes, et ad ducendos lapides pro
muro ciuitatis, et ad ecclesie edificia, campanas et alia
necessaria de mansis suis, sicud alii babentes mansos con-
tribuere et facere perpetuo tenebuntur. Quam ordinacionem
.J
>>>
68
:Nil 87-88. [1379.]
dicte partes expresse approbauerunt et seruare promiserunt.
Et nos statuimus et precipimus taliter in eos perpetuo
obseruari. Acta sunt hec in castro nostro Resil presentibus
honorabili viro domino Heinrico £1e Padirborn preposito
ecclesie nostre, ct strenuis viris Tilone Struben, Sandero
de Rutimberg et Johanne de Hogemberg vasallis et
familiaribus nosttis et aliis pluribus fidedignis. In quorum
omnium testimonium secretum nostrum presentibus est
appensnm Anno domini MO ccc o lxxix feria secun£1a infra
octauas sancti Martini Confessoris et Pontificis.
.Jt'1 87.
13'19. 3.
e
ember.
eil
ber!}. - .peinrid) III.,
.
b.
., berfei
t bem
orfe @3d)önenberg (bg1. II. 9Cr. 42
unb 241. @3. 45. u. 240.) 3u gemeinfd)aftHd)em 91u
en
einen .pegewalb bon 5 1 /2 .pufen gegen 3 1 / 4 IDh. iä
r1id]en
.ßinfe!:\ 3 u ID?ariä ffieinigung. @3o lange er a{f;\ 511ialb benu
t
unb nid]t urbar gemad}t wirb, ift er frei bon IJäuer1id]em
@3d]arroert. Datum Heilsberg, A. d. MO. CCCo. lxxix o .
Sabbato proximo post festum b. Andree Apostoli.
'festes: Honorab. viri domini Heinriclls de Paderv01"n prepositus
eccl. nostre, Niculaus G,'otkow prepositus in Guthinstau et alii.
mr
rift in C. !)Cr. 1. fol. 147.
JW 88.
13'19. IS.
e
ember.
eil
berg. - 5Berfd]reibung fÜr
ba!:\
lofter ber
uguftiuer'
re11titen in ffi ö HeL
Wu/J C. !)Cr. 1. fol. 135.
I. n. d. a. Nos dei et apostolice Sedis gracia Warmiensis
Episcopus Heinricus scire volumus vniuersos et singnlos
presentes literas audituros, seu visuros, quod exposito nobis
per Religiosum virum, fratrem Nicolaum priorem Conuentus
fratrum Ordinis heremitarum Sancti Augustini in opido nostro
Resil, qualiter litere super donacione sen concessione aree
aue in Resil per bone memorie dominum Hermannum pre-
decessorem nostrum Warmiensem Episcopum facta confecte
et sibi date casu fortuito scilicet per incendium domus sue
ibidem perierunt. !tem quod felicis recordacionis dominus
Johannes predecessor noster Warmiensis Episcopus eisdem
fratribus concessit, quod ipsi Tunim pro cloaca et aliis
ntilitatibus suis in loco, quo iam edificata est, edificare
possunt et habere, ac eciam pomerium eis legatum ex opposito
..-
>>>
:Nil 89. [1379.]
59
domus aue possidere possunt et tenere. Supplicantes humiliter,
quatenus predicta approbare et literas nostras ipsis super hoc
dare dignaremur: Nos igitur peticionem ipsorum racionabilem
iudicantes, de premissis informati, ea omnia in hiis scriptis
approbamus et de nouo concedimus, quod ipsi de aque-
ductu eiusdem opidi aquam ad puteum suum ducere et ipsa
aqua uti valeant, et quod pecora ipsorum vna cum pecoribus
opidanorum pastor eorum pascat et custodiat, saluo salario
BUO tali, quale opidani predicti eidern pastori de pecoribus suis
soluunt, et quod predictaduo per nos concessa opidani predicti eis
auferre seu inhibere non possunt, sine scitu et mandato nostro
speciali. Acta sunt hec in castro nostro Heilsberg Anno domini
MO. CCCo. lxxix o . xviij a die Mensis Decembris. Presentibus
honorabilibus viris dominis Heinrico de Paderborn preposito,
Arnoldo de Ergesten Canonico nostro Warmiensi, Nicolao
de Grotkow preposito Ecclesie Collegiate in Gutinstad,
Arnoldo Longi Canonico dicte Ecclesie Collegiate, Arnoldo
plebano apud sanctum Jodocum, Elero de Schafsberg et
Ja co b 0 Capellanis nostris et aliis pluribus fidedignis. In
quorum omnium testimonium sigillum nostrum presentibus est
appensum.
.J\'? 89.
13'9. 22.
e
ember.
eil
berg. -
eftament be!:\ Ij3to
fte{\
9H t 0 (a u!:\ GS t 0 tt a u an bet Sto Hegiatth:d]e in GSutftabt.
mai\) ber W)fi\)rift eine/J 9lotariat';nflrumente/J \)Dm 7. IDl/ir
1402. in
5Berenbt'/J Transsumpta p. 412-420 im iiri\)en
ri\)i"e AU @utftabt.
In nomine domini Amen. Universis et singulis presentea
literas sive publicum instrumentum inspectaturis Theodericus
VIsen, officialis curie Warmiensis, salutem in Domino.
Tenore presencium noturnfacirnus, quod constituti coram
nobis et notario ac testibus infrascriptis in castro episcopali
Heil s b erg honorabiles et discreti viri domini Nie 0 1 aus L 0 n g i
et Heinricus Wormeland, canonici sancti Salvatoris et
omnium Sanctorum in Guts ta d t Warmiensis diocesis, nomine
Capituli dicte ecclesie nobis proposuerunt et dixerunt, quomodo
quidam Hermannus Colnen, elemosinarius in prefata
ecclesia sancti Salvatoris in Gutstadt, super quadam elemo-
sinaria in ecclesia predicta erecta, cuius provisores prefatum
Capitulum existeret, in Romana curia habeat litigare, et quod
propterea certas literas fundacionis dicte elemosinarie ad
Curiam Romanam ad instanciam prefati Hermanni necnon
nomine ipsorum vellet destinare, quarum l))'efati Nicolaus et
.J
>>>
60
:M 89. [1379.]
Heinricus ad cautelam nobis dictam fundacionis literam pre-
sentaverunt, nobis instanter supplicaverunt, quatenus ipsam
et sigillum eiusdem diligenter inspicere et perlegere ac demum
eis copiam eiusdem litere sive exemplum decernere ac in
publicam formam redigere dignaremur. Nos igitur Theodericus
officialis prefatus, attendentes peticionem eorum fore iustam
et racioni consonam, dicta litera per nos recepta et diligenter
inspecta et perleeta, eam vidimus sanam integram et non
viciatam nec cancellatam, sed omni prorsus vicio et suspicione
carentem, ac manu et signo cuiusdam Johannis Lemgow
de Heilsberg, clerici Warmiensis diocesis antedicte, notarii
publici, scriptarn et signatarn, ac quondam Domini Nicolai
Grotkow, sepenominate ecclesie sancti Salvatoris Prepositi
in Gutenstadt, prout evidenter apparebat, sigillo pendenti
munitarn, per quendam Bu.rghardum Wartenberg, notarium
publicum, de verbo ad verbum exemplari mandavimus huius-
modi sub tenore:
In nomine domini Amen. Ego Nicolaus Grotkaw,
prepositus ecclesie sancti Salvatoris et omnium Sanctorum
in Gut e n s ta d Warmiensis diocesis, premeditans devota
meditacione, quod presentis vite condicio statum habeat
instabilem, et que visibiliter habent esseneiam, tendant invi-
sibiliter ad non esse, diem mee peregrinacionis extremum
disposicionc testamentmia cupio prevenire, condo et facio
testamenturn et hanc volo esse mcam uItimam voluntatem.
Primo assigno, lego et £10 in honorem omnipotentis Dei et
glOliose genetricis matris sue Marie et omnium Sanctorum
duodecim marcas annui census, quarum unaqueque marca
est empta lite et racionabiliter ac vero empcionis titulo pro
decem marcis monete currentis, prout apparet in literis et in
scriptis super hiis confectis. Istas vero duodecim marcas
dispono et habere volo pro una elemosina perpetua et testa-
mento, et illam elemosinam habeat unus presbyter, quam
diu se decenter rexerit et honeste, et ipse sacerdos habebit
illam elemosinam in dicta Ecclesia Collegiata in Gutenstadj
post mortem meam domini Prepositus et Decanus cum aliis
canonicis de collegio habeant potestatem assumendi ad eandem
elemosinam probum et honesturn sacerdotem, quam diu se
sacerdotaliter rexerit et honeste. V 010 tarnen, ut, si inter
consanguineos meos aliquis presbyter idoneus fuerit, illi eadem
elemosina conferatur, quam diu se sacerdotaliter rexerit et
honeste. Et si illum pro mala vita sua removere volue1int,
tune alio consanguineo meo presbytero, si quis sit idoneus,
f
>>>
:N2 89. [1379.]
61
eadem conferatur et aliis preferatur, ut eam habeat modo
antedicto. V 010 eciam, ut sacerdos, qui illam elemosinam
habuerit, in hospitali extra muros oppidi Gutenstadt et quando
habebuntur infirmi ibidem, legat pro salute anime mee et
progenitorum meorum quatuor in hebdomada missas, diebus
dominicis una de saneta Trinitate, feriis secundis una pro
fidelibus defunctis, feriis sextis una de saneta cruce, et
sabbatis una de beata virgine, nisi sanctorum interveniant
festa, in quibus pro devocione legat missas suas. Idem vero
sacerdos omnibus horis canonicis, diurnis pariter et nocturnis,
et omnibus horis, que cantantur in laudem Omnipotentis dei
in ipsa Ecclesia Collegiata, scilicet matutinis, missis, vesperis,
completoriis et aliis horis canonicis atque vigiliis, salva
porcione vigiliarum, debet interesse et legere et cantare,
prout alii canonici vicarii et alii sacerdotes cantare et legere
in predicta ecclesia consueverunt, nisi quod legat missas suas
in dicto hospitali, donec sacerdos ibidem habeatur, nec
intencionis mee est, quod aliquis numerus Vicariorum vel
Capellanorum propter predictum sacerdotem minoretur. Idem
vero sacerdos debet esse sub regimine Prepositi et Decani,
qui pro tempore ibi eI'unt. Item ego lego, £10 et assigno ad
eandem elemosinam meos tres ornatus, album pro magnis
festis, viridem pro festis duplicibus, et rubeum pro quotidiano,
et meliorem meam cal)pam, alia cal)pa hahebitur pro Collegio,
Missalem librum meum, calicem, tria corporalia, que sunt in
ornatibus, duas ampullas argenteas, unam pixidem pro
oblatis, tabulam meam depictam, Bononiense Breviarium,
duas partes Passionalis videlicet partem estivalem et hyemalem,
duos Peregrinos de tempore et de sanctis, Contractum de
sanctis, Speculum humane salvacionis et alios libros meos,
qui post mortem meam invenientur, tarnen (?) quod collegium
Passionale non habet, legantur in eis lectiones de sanctis,
si placet, et eciam libri sermonum concedantur volentibus
predicare, ut in eis studeant, si indiguerint, ita tarnen quod
sint sub custodia predictorum domino rum Prepositi et Decani
et maneant apud istam elemosinam nec ab ea penitus
abalienentur. Item omnia superpellicia mea £10 presbytero
predicto, sed sericum meum superpelliceum in festis totis
duplicibus ad thurificandum habeatur. Item unam cistam
ferro circumdatam, que est in Gutenstad, £10 pro illis ornatibus
ad sacerdotem predictum spectantibus, ut in ea conserventur.
Item meliorem lectum meum inter tres, melius pulvinar inter
tres, et meliorem cussinum inter tres, mcum hopthuch, meum
>>>
62
:N2 78. [1379
]
(Joreamen vulgariter eyn lederlaken, culcitram meam albam
et noviorem, meliorem meam wepam et longiorem, quatuor
paria linteaminum, melius tegumentum yrsutum et ovinum
minus scrinium meum, balneamen et laternam ac cistam meam
ligneam maiorem, ut in ea res suas conservet sacerdos supra-
dictus. Et hoc pro saeerdote illam elemosinam futuns
temporibus habente sufficiat.
!tem post istas duodecim marcas superius scriptas
habeo adhuc octo marcas annui census, de quibus volo habere
et assigno mareas pro anniversario meo in Collegio peragendo,
qui in anno bis debet peragi, videlieet in anniversario meo
et postea post medium annum singulis annis peragatur; de
istis memoriis sie dispono et babere volo, quod omnes domini
canoniei, presbyteri, vicarii et eapellani, sive. perpetui sive
temporales, qui interfuerint vigiliis novem leetionum et mane
legerint unam missam, quilibet pro defunetis pro salute anime
mee et progenitorum, et summe misse, que eciam erit missa
defunctorum, divident statim post missam in qualibet memoria
unam marcam, et sie in duabus memoriis due marce divi-
dantur. De tercia vero marca sie dispono, ut in qualibet
memoria media marca taliter dividatur: Diaconus, Sub-
diaconus et Rector scbole unusquisque babeat duos scotos,
eciamsi aliqui essent deputati pro lectura Epistolarum et
Evangeliorum, ultima ista que tollent (sie), racione vicariarum
suarum tolIant eciam istos duos scotos. Campanator vero
habeat unum scotum pro vigiliis et unum seotum pro pulsu
ad vigilias faciendo. Alii vero quatuor seoti inter scolares
in vigiliis existentes dividentur. Et de istis omnibus disponat
Prepositus et Decanus in Collegio, qui pro tempore fuerint
propter Deum. Item post istas quindecim mareas remanebunt
adhuc quinque marce annui census, de quibus ego do et
assigno quatuor marcas pro ungento ad duas lampades, que
ardebunt die noetuque ante summum altare, quando non sunt
hore canonice in ecclesia pro honore et reverencia sacratissimi
Corporis Domini nostri Ihesu Cbristi, et si unum vas ungenti
plus consteterit in vectura vel in aliis, hoc addatur de
pecuniis eeclesie, quia credo non muItum plus eonstare. Et
sie remanebit adhuc una marca annui census, de qua assigno
pro tempore, qui fUClit, campanatori medium fertonem, ut eo
diligencius custodiat, acccndat ae extinguat lampades supra-
dictas. Item £10 ecclesie pal'l'ocbiali in Gutenstad vel ubi
Collegium divina exercebit, mediam marcam luminarilms
oblatis et vino ac aliis necessariis pro missis in hospitali per
I
I
I
\
I
f
I
I
>>>
M 89. [1379.]
63
dictum sacerdotem legendis vel cantandis. Sed si hospitale
non procedet, vel si alter sacerdos in hospitali missas leget
et sacerdos supradictus in ecclesia collegiata leget, tune eque
bene ecclesia debet habere illam mediam marcam pro
administratione necessariorum predictorum ad altare, quod
deputatur ad elemosinam supradictarn. !tem supersunt novem
scoti, cum quibus ematur cera, de qua fiant due tortice,
que habeantur pro elevacione Corporis Christi diebus sabbatis,
quando celebrabitur missa de Beata Virgine et eisdem diebus
pro Antiphona Salve Regina in lau dem Beate et gloriose
Virginis post Completorium decantanda. !tem almariam
meam do ad sacristiam ecclesie collegiate pro calicibus et
ornatibus in ea conservandis. !tem volo et dispono, si
aliquis census de illis viginti marcis deperiret, tune intencionis
mee est, quod ille duodecim marce utique pro uno sacenlote
assignate maneant complete et perfecte. Item coppam meam
argenteam, cocblearia mea argentea, scutellas meas stanneas
do pro communitate Collegii et utilitate, ut si aliquando
indigerent pro honestis hospiti1ms, quod tune ista haberentur.
Item istum pannum lineum et depictum in camera mea in
Gutenstad do ad ecclesiam ibidem. Item testamentarios
meos et exeClltores testamenti mei ego constituo honorabiles
viros dominos Henricum de Pa dir born prepositum ecclesie,
et Henricum Se.bofberg decanum, Arnoldum Longi
canonicum dicte Ecclesie in Gutenstadt, Nicolaum
plebanum in Wuzelauken nepotem meum, Arnoldum
plebanum ad sanctum Jodocum, et J oh annem Grosen
preconsulem in W ormedith dicte Warmiensis diocesis,
quibus committo exeCllcionem huius testamenti, et eciam aliorum
mobilium mcorum in quadam carta papirea buic testamento
involuta dispositorum, que post mortem meam inventa fuerint,
in animas et consciencias eorum, quia Deo mihi teste, quod
ista per me legata sive de redditibus meis supradictis sive
de mobili1ms meis in dicta carta scriptis serviciis meis et
laboribus difficulter et laboriose acquisivi. Et ut predicta
elemosina et testamentum meum permaneat et non deficiat,
volo et ordino, quod domini Prepositus et Decanus Collegii,
qui pro tempore fuerint, eis presint sie, quod si aliqui redditus
reemantur, quod ipsi alios reemant et defendant, et alias res
per me assignatas respiciant, ct presbytero, qui pro tempore
fuerit, et aliis canonicis, vicariis et aliis supradictis eo modo,
quo disposui, tradant et assignent, et a presbytero eciam
repetant et recuperent, quando illum removere et alium
....
>>>
64
Ml 89. [1379.]
presbyterum voluerint recipere ad elemosinam antedictam,
unde dictis duo bus dominis pro eo labore eorum do et lego
unam marcam redditus annui, quam inter se divident
equaliter, ut circa predicta eo diligencius sint intenti. In
quorum omnium testimonium presens testamentum per
Notarium publicum infrascriptum scribi et in publicam formam
redigi feci, et sigillo meo sigillavi. Acta sunt hec in castro
episcopali Heilsberg predicte Warmiensis diocesis Anno a
nativitate Domini MO CCC lxxix. Indictione secunda, Ponti-
ficatus sanctissimi in Christo panis ac domini nostli domini
Urban i divina providencia Pape sexti anno secundo, die
Jovis xxij. mensis Decembris, horis terciarum vel quasi,
presentibus honorabilibus et discretis viris dominis Henrico
Schofs berg etJacobo et Diwonis, Henrico Fogelsang
et Stephano Albi clericis. prefate Warmiensis diocesis, ac
J ohanne C rossen vasallo predicte Warmiensis ecclesie
testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis. Subscriptio
vel'O Notarii sequitur in hec verba. Et ego Johannes
Lemgow de Heilsberg clericus Warmiensis diocesis,
publicus sacra imperiali authoritate Notarius, testamenti
suprasclipti factioni et ultime voluntatis disposicioni, ac
omnibus aliis et singulis premissis, dum sie ut premittitur
fierent et agerentur, una cum prenominatis testihus presens
interfui, eaque sie fieri vidi et audivi Anno, Indiccione,
Pontificatu, die, Mense, horis et loco, quibus supra, et de
maudato predicti domini Nicolai Prepositi in Gutenstadt
presens publicum instrumentum manu propria fideliter con-
sclipsi et in hanc publicam formam redegi, signo meo et
nomine consuetis signavi in evidens testimonium omnium
premissorum.
Post cuius quidem litere exemplificacionem, iterum facta
collacione per Henricum et J ohannem Notarios publicos
et litteratos testes infrascriptos, iterum auscultavimus diligenter,
et quia vidimus dictam literam cum huiusmodi prescripto
exemplari totaliter concordare et in nullo discordare, ideo
hoc presens publicum instrumentum huiusmodi exemplar in
se continens, per prefatum Burghardum, Notarium publicum,
scribi et suhsclibi mandavimus, ac in fidem et evidens testi-
monium premissorum nostri officialatus officii sigilli fecimus
appensione muniri. Datum et actum in Castro Heilsberg
dicte Warmiensis diocesis Anno Domini MO. ccccij.Indictione
decima, Pontificatus sanctissimi in Christo patris ac domini
nostli domini Bonifacii divina providencia Pape Noni Anno xiij.
,
j
I
>>>
Jf2 90. [1380. J
65
mensis Marcii die vij. horis vesperarum vel quasi, presentibus
discretis virisJohanne Pistore Notario publico et Nicolao
Gringisdorf, testibus fidedignis ad premissa vocatis requisitis
specialiter et rogatis.
Et ego Burehardus Wartemberg Clericus Warmiensis
Diocesis sacra imperiali authoritate Notarius publieus ete.
@:ine aweite gtei
tautenbe
bf
tift in M. Cromeri Descriptio
Episcopatus Varm. B. \Rr. 1. b. fol. 55-59.
.NI 90.
1380. 20.
anuar.
oUanb. - @;rneuerte .paubfefte
be93 'tJorfe93 St {ci u .@)tob 0 i) bei @;f6iug.
u!! bem ,,
Uen
o
iebu
einiger ,panbfeflen" pag. 11. im @:mnger
tabtar
ib.
Wyr bruder vlricb fricke obirster spitteler ordens
vnser frawen des dutschen bawses czu Irlm vnde komptur
zcum elbinge wissentlich wellen syen allen den, dy desin
briff sehen addir boren lesen, daz wir haben angeseen den
gebrechen vnde den armuth vnser armen lewten von cleyne
S tab a y n desin briff czeyger, vnde haben mit rote vnde
mit willen vnser eldisten bruder ere aIde hanthfeste vornewet,
dy jn bruder frederich etczwan vnser vorvar, dem goth
genedig zey, gegeben hatte, do stunth ynne, daz sy zcu dem
dorffe haben sullen sechezen huben, der zal petir scholcze
vnde zeyne woren vnde elichin nochkomelinge dy beweyser
deses briffes durch der besaczunge willen des dorffes jnder
halbe]) hube frey baben czum scholcz ampt zcu kewlmyschym
rechte eweclich zcu besiczende, vnde sullen haben dy cleynen
gerichte obir dy duyczschen gancz, vnd von den grosten
gerichten, dy wyr adder vnser bruder richten, daz dritte teyl,
vnde was wyr von genode wegen vorgebin, daz sal von en
ouch vorgebin zeyn, vnde von den andern obrigen huben do
sullen vns dy eynwoner des dorffes von czynsen alle jar
off zynte Mmtins tag eyne halbe marg pfenninge gewonlicher
pruyscher munCze jo von einer huben vnde vyer huner, wen
wir dy yn dem jare VOll en baben wellen. Ouch so habe
wyr yn den selbigen Gutem awsgenomen molen vnde creczym
1) IDiefe in ber aUen amtli
en ,panbfeflenfammtung ent
aItene 5Beflimmung
bon anbert
an \JTCi
ufen entf
ti
t bur
au!! bem itbfi
en .!Bed}äUnifi, unb
Wenn ba gegen in ber
onfirmation
igi!!munb
uguft'!! b. 14, IDee. ]562
(Caps. 111. \Rr, 56 be!!
r
ib!!) "ID ri b e t} a n e
u w e U angegeben finb, fo
fann biefe!! wo
t nur auf einem 3rrt
um ober auf abfi
t1i
er \Jätfdjung
beru
en.
5
>>>
66
M 91. [13
O.]
(vnd) Stete, dy do czu nucze vnde bequeme zeynth. Vbir
daz al so begnode wyr sy zunderlich durch eres annuttes
wille also, daz sy vns vorth also czynsen vnde geben sullen,
als hye geschreben steet, vnde sullen frey sitczen von allem
herrendienste von Reysen vnde von Scharwercke, do vor
sullen sye vns geben alle jar vier I) marg pfenninge off den
selbigen tag obyr den rechten hubenczins vnde sullen geben
yo von dem pfluge eynen scheffil weyse vnde eynen scheffil
rocken vnde warth gelt gleych als vnser ander lewte gebin.
Ouch so sullen sy phlichtig zeyn czu czuiagen czu geschree
wen sich daz geborth. Dysser dinge synt geczewge bruder
Johan Marschalk von vroberg Hawskomptur zcum
Elbinge, Vlrich von wellungen spitteler, Johan von
bevarth fischmeyster, Walther hundeleyn hawskornptur
czu holland, Bertold von sletten vnser kompan etc.
Gegeben czu holland noch gotis geborth dreyczenhundert
jar yn dem achczygisten jore yn dem tage fabiani et selmstiani.
.NI 91.
1380. 21.
anuar. -
erfdjreibung über Die
crfa1lfs6änfe
ber
äCfer, @)dju
madjer unb%(dfdjcr in ber @)tabt
((enftein.
u(j F. foI. 99.
In nomine domini Amen. Vniuersis et singulis presentes
visuris vel audituris Nos Henricus prepositus, Michael
decanus toturnque Capitulum Ecclesie Warmiensis cupimus
fore notum, quod de communi et vnanimi omnium nostrum
consilio et consensu vtilitatem in hoc specialiter prospicientes
ecclesie et capituli in opido nostro Allensteyn fieri et
locari fecimus sedecim scampna pistorum 2), et viginti duo
scampna sutorum, nec non sedecim carnificum, ipsaque
scampna sie facta locamus pistoribus sutoribus et carnificibus
tune in opido predicto degentibus pro infrascripta pensione
iure hereditario Culmensi, sicut et alias ipsius opidi }Jossesso(re)s
possident, imperpetuum possidenda. V olumus tamen vt plura
scampna pistorurn sutorurn vel carnificum in eodem opido
fieri aut locari non debeant in preiudicium eorundem. Census
]) 2!u
an biefer @iteUe
at bie \Jorgenannte £onfirmation l)ie auffaUenbe
fJwei
ung "eine marf",
2) 1510. @ionnafJcnb na
91ifolai rebu
irtc ba(j IDomfapiteI bic ,8a
I
ber 5BäderlJlillfe in 2!Uenftein un'()ef
abet be(j frü
eren ,8inje(j auf a
t, unb
ob
uglei
bie G:rfJgmdjtigfeit berfeIben auf, be
ieIt fi
jebo
bor, bei
fpäterem 5Bebürfnifj biefe!ben wieber
u berme
rell,
. a. D. p. 100.
t
r
r
r
t
r
>>>
!
r
r
t
[
--,
:M 92. [1380.]
67
autem dictorum scampnorum talis erit, quod quilibet pistor
de quolibet scampno sohlet vnum fertonem monete nune
eurrentis, ac de quolibet scampno sutorum quilibet sutor soluet
iiij or scotos eiusdem monete, quilibet autem carnifex de quolibet
scampno carnium duos lapides fusi boni sepi soluet annis
singulis in festo beati 1\'1artini Confessoris. In cuius testimonium
presentes literas eis dedimus sigilli Capituli appensione
munitas. Datum in Capitulo nostro Agnethis habito ex more
Anno domini Millesimo Trecentesimo Octoagesimo Mensis
Januarii die vicesima prima.
lJT{)f
rift in E. fol. 83. B. fol. 76; na
letJterer in Voigt's
Cod. dilJI. Pruss. 111. ffir. 141. pag. ]89.
.NI 92.
1380. 21.
anuar. wrauenburß. - .panhfeften her
$Dörfer
)(eu. unh
1t.Stodenhorf im Shcije 2U1enftcin,
IJTU(j F. fol. 114.
I. n. d. a. Vniuersis et singulis presentes literas
inspecturis Nos Henricus prepositus, Michael decanus
totumque Capitulum Ecclesie \Varmiensis cupimus fore notum,
quod dudum vtilitati Capituli intendentes locacioncm ville
theutunice, quam [a 'Nüwe kuckendorff] nominari volumus
de [b quinquaginta duobus] mansis decreuimus faciendam,
cuius ville locacionem et officitlm scultecie cum quinque
mansis liberis a censu racione locacionis et terciam partem
emendarum, quas pro excessibus ad rnanum et ad collurn se
extendentibus accipere decreuerimus, necnon minora iudicia
scilicet iiijor solidorum et infra et medietatem census de
tbaberna ibidem locata, que [c duas marcas] annuatim soluit,
discreto viro [d Johanni brünen] suisque heredibus ac
legittimis successoribus Jure Culmensi l)erpetue contulimus
faciendum. Verum quia anni libertatis incolis ipsius "ille
dati sunt iam elapsi, dictus [e Johannes] et sui heredes ei
successores legittimi, sicut hactenus fecerunt, nobis et Capitulo
nostro de quolibet aliorum mansorum [f preter alios quinque
mansos, quos pro £lote parrochialis ecclesie liberos esse
decreuerill1us,] mediarn marcam annis singulis in festo beati
Martini confessoris soluere sint astricti. Est tarnen eidern
[0 Johanni] et here£libus suis ex eo legitime descendentibus
indulturn graciose, vt in lacu nostro Gymmer cum paruis
instrumentis piscari valeat ad mensam suam dUll1taxat et
nullatenus ad uendendum. In cuius rei testimonium presentes
5*
>>>
68
Jf2 93. [1380.]
lrteras sibi dedimus nostro sigillo sigillatas. Datum apud
Ecclesiam nostram Warmiensem in Capitulo nostro Agnetis
habito ex more Anno domini Millesimo Trecentesimo Octuagesimo
Mensis Januarij die vicesima prima.
IDie .panbfefle beö IDorfeö
Ut.
o(fenborf Q. a. D. fot. 113.
ftimmt mit
orfte
enber biö auf bie in [ ] gefelJten
orte l1bmin,
roofl1r foIgenbe a u Iefen finb: a. Aldekuckendorff. b. xliiijor. c. vnam
marcam cum media. d. Nycolao Tylen. e. Nycolaus. f. fe
It.
$gI. E. fol. 93. 94. B. fol. 85. C. foI. 23. D. fol. 58. 68.
.1\1 93.
1380. 21.
anuar. Wrau
nburß. - 5Berfcl]reibung beß
$Domfavite1£J für
e 0 D e ri cl] ID1 e ff e r ü'6er 30 freie .pufen I).
ul!' E. foI. 147.
Vniuersis et singulis - Nos Henricus prepositus
Michael decanus totumque Capitulum Ecclesie Warmiensis
cupimus fore notum, quod dudum venerabiles viri domini pre-
positus, decanus et capitulum, bone memorie nos tri pre-
decessores, considerantes fidelia et grata seruicia per Tylonem
dictum Messer ipsis et ecclesie (impensa), et ut sperabant,
in posterum impendenda, eidern Tyloni eiusque heredibus et
legittimis successoribus Triginta mansos in bona Peuthunen
ex vna et Schaybothen parte ex altera versus lacum
Syrwynthen mensurandos cum omni vtilitate ac iudiciis
maioribus et minoribus ad manum et ad collum se extendentibus
Jure Culmensi contulerunt perpetue possidendos. V oluerunt
tarnen predicti domini, vt idem Tylo et h. s. et succ. leg.
cum vno valenti equo et viro more patrie armato ac ipsi et
eorum rustici seu subditi in dictis bonis degentes ad nouas
municiones construendas et antiquas reparandas - seruirent.
(
ufierDem Die gettJö
n(icl]en
ga'6en.) Concesserunt eciam ex
speciali gracia licenciam piscandi eidern Tyloni et suis
legittimis heredibus in lacu Syrwynthen ad mensam suam
dumtaxat et cum paruis instrumentis. Nos igitur - presentes
literas sibi dedimus etc. Datum apud Ecclesiam warmiensem
in Capitulo Agnetbis habito ex more Anno domini.M. o. CCC.o
Octoagesimo Mensis Januarii die xxi. a
.!BgI. E. foI. 121. B. foI. 105.
.
]) Ueberfd,1rift: "Preywils". G;(j ift ba(j
eutige !Rittergut \pul/loll)o
im
ird,1f
ieIe @r. \l3urbell bei
adenburg.
>>>
;M 94-95. [1380.]
.NI 94.
1380. 21.
anuar. - $etfdjreibung für bie IDlü
{e in
@)taboniten (@)tabunfen).
uö F. fol. 45.
J. n. d. a. Vniuersis et singulis presentes literas
inspecturis Nos Henricus prepositus, Michael decanus
totumque capitulum ecclesie wann. cupimus fore notum, quod
dudum Prepositus, Decanus et Capitulum, nostri predecessores,
vtilitati capituli nostri intendentes, molendinum in Staboniten
locantes, ipsum sub vna rota et cum iiij or mansis circa
ipsum sitis cuidam molendinatori pro infrascripto annuo
censu Jure culmensi contulerunt perpetue possidendum, dantes
et concedentes eidern licenciam specialem vendendi panem et
carnes et generaliter, quidquid manducari potest, et cereuisiam
propinandi ac piscandi in stagno molendini ad mensam suam
duntaxat et nullatenus ad vendendum. V oluerunt, vt idem
molendinator in dictis üij or mansis habm.et Judicium, quod
alü sculteti communiter habent in villis nostris, ac ipsum
eciam molendinatorem literis suorum priuilegiorum muniuerunt.
V oluerunt tarnen, vt de ipso molendino annuatim duas marchas
et de tribus mansis vnam marcharn cum dimidia solueret, et
quartum mansum liberum retineret. Verum quia priuilegium
ipsum super hoc confectum per negligenciam Tydemanni,
ostensoris presencium, et eciam casu est exustum, presentes
literas in testimonium sibi dedimus nostro sigillo sigillatas.
Datum Anno domini MO ccc 0. lxxx 0. Mensis Januarii die
xxj a etc.
bid,1riften in E. f. 38. unb B. f. 36. 91ad,1 {etJterer in V oigt's
Cod. dipl. Pruss. IV. 91r. 8. p. 9-10.
69
.NI 95.
1380. 13. IDliir5.
eil
be1"R. - @5tiftung
Udunbe einer
burdj
o
anne
re
en, @5dju{3en in \!auter
agen, enidjteten
itarie.
uö C. 91r, 1. fol. 173.
Nos dei et apostolice sedis gracia Warmiensis Episcopus
Heinricus, notum esse volumus vniuersis presentes literas
inspecturis, q uod discretus vir J 0 h a n n es b reh e n , scultetus
in lu ternhagen nostre warmiensis diocesis, dum ageret in
humanis, volens anime sue salubriter prouidere, redditus decem
marcharum pro vna elemosina perpetua in nostro territorio
>>>
70
.N2 96. [1380.]
lite et racionabiliter eomparauit, conferenda per ipsum et
heredes eius legittimos cum nostro et successorum nostrorum
consilio et assensu vni presbitero, qui ipsam, quamdiu bene
et laudabiliter conuersatus fumit, possidebit, quod si aliter
quam sie, ut premittitur, vixerit, ipsi eum amouere et alteri
vna eUln nostro et successorum nostrorum consilio et assensu
eonferre ualebunt, eo saluo quod dominus .K i c 0 lau s quondam
plebanus in Baysen, qui dictam elemosinam primum obtinet,
sine amocione quoad uixent possidebit. In quorum omnium
testimonium secretum nostrum presentibus est appensum.
Datum in castro nostro He i I s b erg Anno domini 1'11 ° CCC °
lxxx ° in Crastino beati Gregorii pape.
.JW 96.
I380. 6. imai. lWoffd. -
o
anneß i1Jlerfefin, 5ßifar
Deß fiidjfifd)en
ro\Jin3iaHßriorß Der
uguftilter
Q;remiten,
auf einer 5ßifitationßreife ber DrDenßconlJente begriffen,
urfunDet über Die Dem
(uguftiner
Q;remiten
(£onIJent in
ffi ö H e( IJedie
enen ffiedjte unD Ö'rei
eiten.
u(j bem Driginal in her Urlunhenfamm(ung he(j
l)mnafium(j
u ffiöffel.
Vniuersis ac singulis. ad quos presentes litere pcruenerint.
Cupio fore notum. Quod ego frater Johannes merkelin
lector v l' e d (ensis), ordinis heremitarum sancti Augustini
vicarius. a venerabili patre. fratre H il d e b l' a n d o. priore
prouinciali thur(ingie) et Saxonie per districturn marchie
et pruzzie constitutus Cum ad nos trum conuentum de rizel.
ordinis. et prouincie prefatorum. warmiensis dyocesis. racione
uisitacionis declinaui. sub anno domini. 1\1 0 . ccc O . lxxx 0. die
vj. mensis maij. Et l)eracto uisitacionis officio. iuxta ordinis
nostri instituta. quia mOl'am aliqualem ibidem ex causa
legittima. me contrahere oportebat. decreui literas et priuilegia
conuentus perlegere. ex quibus infrascriptos articulos annotaui.
et in scripto compendiose redegi. propter sequentes et futuros
vt in noticiam priuilegiorum ualeant sine tedio et prolixitate
uerborum breuiter deuenire. de quibus eciam articulis religiosi
viri. frater Nycolaus prior. J ohannes seb org. supprior.
Johannes paskow. J ohannes de aquis. tune seniores
conuentus memorati. et de alijs infra consignandis. me viuo
uocis oraculo veridice instruxerunt. Primus articulus est.
Quod anno domini MO. ccc 0. xlvij 0. die xx. mensis Nouembris.
in crastino. videlicet. sancte Elyzabeth. fratres prouincie
Bauane. ad laudem omnipotentis dei. sueque matris uirginis
1
>>>
-
----,
:M 96. [1380.]
71
gloriose. atque doctoris eximii. patris nostri beati Augustini.
locum in RizeI. de gracia sedis apostolice. ac domini
Clementis diuina prouidencia pape. vj. necnon de licencia.
honorabilis uiri et domini. domini Hermanni de bohemia.
pie memorie warmiensis ecclesie Episcopi. et sui Capituli
intrauerunt possidendum. vt in eodem fratres studiose et
deuote. perpetuis temporibus celebrare ualeant. officium
diuinum. nocturnum pariter et diurnum. Quem locum fratres.
prouincie Bauarie rexerunt usque ad annum domini. Mm.
cccm.lixm. Quotemporefratresinfrascripti. Nicolaus cesar.
Nicolaus :MoIbereh. Petrus michilstorp. Tydericus
lu thmiscbel. J ohannes Salomonis. Petrus t udichnedir.
officium prioratus tenuerunt successiue. sed locus toto illo
tempol'e in libris seu edificio minime proficere videbatur.
Secl1lulus articulus est. Quod anno domini MO. ccc 0. xlviij o.
in dominica I). que tune occurl'ebat. ante. festum Purificacionis
uil'ginis gloriose. Ciues in Rizel. et consules. ortum ex
opposito conuentus. pro oleribus. ac alijs usibus pie con-
tulerunt. quam donacionem munimine literamm sub sigillo
Ciuitatis ne a memoria futurorum euaneSCCl'et finuauerunt.
Tercius articulus est. Quod anno domini :Mo. ccc O . liijo. die.
iiij. mensis decembris. Venerabilis in christo pater et dominus.
dominus Johannes de :Missena. Warmiensis Ecclesie episcopus.
et Ciues opidi RizeI. locum ex opposito connentus immediate
pro pomerio faciendo donauerunt. quem locum fratres elabol'a-
uemnt magnis laboribus. arbol'es infrnctuosas et siluestres
eradicantes. fmctuosas ibidem plantantes. sicque in tine
pomerium pulchmm. ut expel'iencia docet constmxemnt.
Quartus articulus est. Quod anno domini :i\Io. ccc 0. lix 0. In
festo beati Augustini. patris nostri. die xxviij. mensis augusti.
in nostl'O generali Capitulo. P ad we sollempniter celebrato.
vbi Reuerendus in christo pater. frater )IatLeus de Esculo.
saCl'e theologie doctor, electus fuit in priorem generalcm.
Conuentus de Rizel. fuit prouincie Saxonie ad regendum
deputatus. mediante labore et sollicitudine fratmm. W i I hel m i.
Nicolai mergenborg. Johannis paszkonis. Johannis
Brunsberch. Cristani de mergenborch. Johannis de
Erfordia. Nicolaus blac. Nicolaus brunlant. qui pluries
priol'cm 2) nostmm generalem. Gregorium de Arynno.
doctorem. ac sacre theologie dignissimum professol'em. pro
mutacione loci et translacione ad prouinciam nos tram saxonie
I) ID. i. ben 27, 3anuat 1348,
2) 3m Dtigina! fte
t prem, b. i, patrem, roofilt priorem
11 {efen ift,
>>>
72
M 96. [1380.)
visitarunt. Tandem in capitulo antedicto. intencionis sue
effectum habuerunt. Quintus articulus est. Quod anno domini
MO. ecc o . lxx 0. die xvij. mensis Januarij. ipso die sancti
Antonii. Reuerendus in christo pater et dominus. dominus
Jobannes stiperoe. (sie) warmiensis ecclesie Episcopus. ad
peticionem fratris Nicolai ruzen. prioris. et fratrum. edificandi
turrim pro cloaca et pro alijs necessitatibus conuentus.
graciose eoncessit. plenam ac liberam facultatem cuius
fundamentum fratres eodem anno posuerunt. die xxvj. mensis
Junij. ipso die sanctorum martirum. Johannis et Pauli. et
anno sequenti. die xxj. mensis augusti compleuerunt. Sextus
articulus est. Quod anno domini MO. ccc o . Ixijo. in vigilia I)
pasche. Cum illustris princeps et dominus dominus Winricus
de Knippenrode magister generalis terre pruzzie cum
magna multitudine hominum. .videlicet. ccorum milium. castrum
dictum Ca wen. regis lithuinorum obsideret et circumuallaret.
Et quia castrum post multos conflictus ae labores non potuit
expugnare. Tandem ex diuina inspiracione votum commisit.
quod ad honorem uirgil1is gloriose uellet monasterium in
terra Pruzzie edificare. si diuino adiutorio castrum dictum
valeret optinere. Quo facto die memorata. castrum sepefatum
debellauit. et funditus anichilari demandauit. Quare. allno
domini. MO. ccco. lxxij 0. votum denominatum inpleuit. et
fratribus locum in Heiligenbil. pro mOllasterio edificando
assignauit. quem fratres de Rizel. videlicet. Nicolaus ruzze
prior. Nicolaus nuenmarket supprior. ceterique conuentus
acceptauerunt. et de adiutorio dicti magistri. locum edificare
et possidere inceperunt. non sine paruis laboribus et expensis.
Septimus articulus est. Quod anno domini MO. ccc o . lxxij o. 2)
die xxx. mensis maij. ipso die Felicis pape et martiris. in
qua occurrebat dominica infra octavas Corporis christi.
conuentus de Rizel per incendium totaliter est destructus. et
in cineres redactus. solo muro turris remanente. Octauus
articulus est. Quo anno domini MO. ccc. lxxiiij 0. 8) viii. die
mensis maij ipso die apparicionis sancti Michahelis. officium
prioratus tune tenens frater Nie 0 lau s Ru z e. fratres fundamentum
donnitorii ponere inceperunt. et isto anno mUrum ad aItitudinem.
xxxiiij. pedum cum fundamento erexerunt. Nonus articulus
este Quod anno domini MO. ecce lxxv. die. vj. mensis Julij
in octava a postolorum Petri et Pauli. tempore prioratus fratris
I) ID. i. ben 16. W
ti( 1362.
2) Sm Dti$ina( fte
t Ixxiij o.
3)
ieö hooij 0.
--
>>>
.M 97. [1380. J
73
Nicolai Nuenmarket. fratres fundamentum pro choro
posuerunt. et usque ad magnam altitudinem propter nimiam
profunditatem fundamenti construxerunt. Decimus articulus
est. Quod anno domini MO. ccco. lxxix. die xviij. mensis
decemblis. Reuerendus in christo pater et dominus. dominus
Henricus surbom. diuina prouidencia et apostolice sedis
gracia. warmiensis ecclesie episcopus. donacioncm factam de
pomelio de qua fit mencio in secundo articulo. et libertatem
turrim edificandi pro cloaca. de qua fit rnencio in quinto
articulo. confinnauit ad peticionem fratris Nicolai prioris
superius in nono articulo expressi. et literarum munimine
graciose studuit roborarc. In qua litera I) eciam concessit
conuentui vt puteum de aqueductu ciuitatis habere possit. et
quod pecora conuentus ad pascua communia. sub subulco
ciuitatis dirigerc ualeat sub sallario communi et consueto. vt
si ciues in futurum quod deus auertat rnalignari uellent. quod
conuentus ad pascenda pecora in comrnunibus pascuis ciuitatis.
haberet plcnam libertatem. Vndecimus articulus est. Quod
postquam conuentus de Rizel fuit translatus de prouincia
bohemie ad pl'ouinciam saxonie. prout superius in articulo.
iiij 0. continetur. Primus prior fuit. Religiosus uir. frater
J ohannes salomonis. Secundus. frater Henricus Welsow
de Konigesberch marchie. Tm'cius. frater Cristianus
de mergenborch. Quartus frater Nicolaus ruze. Quintus
frater Nicolaus nuwenmarket. qui adhuc officium prioratus
gerit et gubernat. quos articulos compendiose hic studui
annotare. vt presentes et futuri volcntes scire pl'iuilegia con-
uentus et libertatem. sine magno discursu litel'arum faciliter
possint ex predictis articulis ad noticiam predictorum deuenire.
Collecti igitur sunt infrascripti articuli. Anno domini. mense
die. ut supra prenotatis. Et in signum euidens omnium
istorum. sigillum meum presentibus est appensnm.
Drigina£ auf Ipergament mit bem Ipergamentflreifen aum @)iege£,
baö abgefaffen ift.
.Ni 97.
1380. 13. rolai.
til9btrR. - 5ßereinbarung bef3 ffiat
!3
3 n
rannf3berg mit bem
ifdjofe \Jon G:rm(anb Über bie
st
ei(na
me be!3 bifdjöfUdjen 5ßogU 6ei ben veinHd}en
eridjten.
Acta praetorii beö ffiat
ard,1i\)ö au 58raunölierg. FoI. \Rr. 84.. 58£. 46. b.
I) .!Bg£. 9lr. 88,
-
......
>>>
74
M 98-99. [1380.]
Anno lomini :M o. ccc lxxx o. xiiij a die post festum
beatorum Philippi et Jacobi Do geschach eyne berichtunge
czwisschen vnserm herren bischofe vnl ler stat czu Brunsberg,
Also las wir richten sullen} also vor gerichtet ist, vnd dar
sal ler voyget bi siczen, ab her wil vnl les abenles lar
vor, e man richten wil obir hant vnl hals, sal man is im
wissen lasen, wil her komen, so sicze her lar by, kumt er
nicht oler wil nicht komen, so sal man gliche wol richten,
dis sal stan czwey jar vnschelelich ydermanne vns vnl
vnserm herren. Dise berichtunge ist geschen czu Heylisberg
In der kegvnwartikeyt vnsers herren homeysters vnl des
kumthurs czur balge vnl vnse herren dy turn herren, alse
der techan vnl her otte vnser pfarrer vnd viI andir erbar
herren.
J\j" 98.
1380. 16.
uni. i'löffd. .peim:id) III., .$S. v. (5;.,
überträgt an .permmtn .pancn im 't)orfe @) d) e I ben (58g1.
II. 91r. 282.) einen
rug mit 1/ 2 WCorgen 3ur .pofftätte unb
ber Shuggcred)tigteit gegen 1 1 /2 WCr. jäl)rfid)en Sinfe£! 3 u
9Rariä ffieinigung. Dat. in Castro n. Res i I A. cl. :M °
CCC O lxxx. In crastino bb. Viti et :Modesti.
[Jld)tift in C. \Rt. 1. fol. ]48.
.Ni 99.
1380. 2
.
uni.
tile&trg. - .peim:id) III.,.$S. v. (5;.,
Ü{Jertueift an
1jcoberid) von illofenatu I) 3U feiner .$Sefi
ung
nod) 3wei .pufen Ue{Jenlla
unb fedj£! .pufen 5llialb.
u{j c. \Rt. 1. fo1. 118.
Nouerint vniuersi etc. quod nos - Warm. Episcopus
Heinricu s attenlentes muItiplicia seruicia per fidelem nostrum
Tilonem de Rosenow, agrimensorem nostrum, nobis et
predecessoribus nostris Episcopis Warm. iarn per muItos
annos fileliter et vtiliter impensa et fauente lomino irnpendenda,
eidern T. suisque v. h. et succ. leg. luos mansos agrorum,
quos mensurando bona sua, que nominantur ad decern
mansos, superfluos esse reperimus, et sex mansos merice
eisdem bonis vi eine scilicet inter luos riuos nominatos
Nus bergischeflies et Gaylit esche flies situatos contulimus
Jure Culme nsi hereditario perpetuo possilenlos, sic quod de
I) .8 e
11
u f e 11 [Jei
teubel1[Jetg. 58g!. II. @). 443,
nm. 2.
>>>
M 100. [138U.]
75
dietis mansis idem T. heredes et suee. s. pro censu et
semicio medium lapidem eere singulis annis in festo beati
Martini Conf. et Pont. nobis et sueeessoribus nostris soluere
perpetuo tenebuntur. Ju1ieia vero in ipsis habebunt sieut in
bonis predietis. [Coneedimus I) eeiam eisdem faeultatem
piseandi in Iaeu Aus cl 0 d e eum pamis instmmentis ad mensam
suam duntaxat et non ad vemlenlum.] Insuper ex graeia
speeiaIi eundem Tilonem ad tempora vite sue a solueione
dieti eensus seu cere absoluimus et liberamus nee ad soluenlum
voIumus obligari, presentibus honorabilibus et diseretis viris
dominis Heinrieo de Padirborn preposito eeclesie nostre
Warm. Nieolao de Grotkow preposito eeelesie eollegiate
in Gutinstad et strennuo milite domino J 0 ha n ne So rb 0 m,
fratre nostro, tune temporis nostro aduoeato ae multis aliis
viris fidedignis et honestis. In quorum ete. Datum in Castro
n. Heilsberg A. d. MO. CCCo. Oetuagesimo. In erastino
B. Johannis ßaptiste.
.Ni 100.
1380. 21. ?Uußuft.
rautnburß. - 5J3crfd)reiVulIg für
9Jlartin von
e
fen über 15 .t)ufen 2 ) am
(uffe
Mnit
u{j F. fol. 146.
Vniuersis et singulis - Nos Arnoldus deeanus, TyIo
eustos, Johannes eantor totumque Capitulum Eeel. Warm.
voIumus fore notum, quod dudum venerabiles viri bone memode
domini Hin ri e u s prepositus, Mi eh a el decanus et Capitulum
- fideli suo Martino de leysen eiusque heredibus et leg.
suee. propter sua fidelia seruicia Capitulo exhibita et exhibenda
quindeeim mansos sitos iuxta fluuium K ö s ny k, quorum
granieie primo ineipiuntur a flumine Koysnyk, procedendo
ad quere um situatam inter Wereyn et Merthyn, et proeeditur
ad granieam, que est sita prope merieam, deinle debeant
mensurari quindeeim mansi inter merieam et dictum fluuium
aseendenlo, et piscadam in laeu, qui dicitur PUl'den, cum
paruis instrumentis ad mensam et nullatenus ad uendendum
dumtaxat ad uitam dieti Martini, vbi non debebit obstruere
nee aliquis alius sui vel suorum nomine faeere obstaeula id
est were, insuper itulicia inter dietas granieas suas maiora
I) IDer in [ ] fte
enbe e;al;} if! I
äter aU(jgef!rid}en.
2) Ueberld}rift: ,,1\1ertensdorf". SeI;}l
lt.ill1ertin(jborf, IDorf im
Stird}l
ide Gir. Ij3nrben,
reile{j
Ufenftein. IDie
anbfefte \1Jnrbe ben
21. Sanuar 1622 erneuert.
--
.....
>>>
76
NJ 101. [1380.]
et minora absque Ecclesia parrochiali et molendino, que in
dictis bonis nequaquam edificabunt, certis literis, quas eciam
nos vidimus, sigillo maiori Capituli sigillatis contulerunt Jure
Culmensi perpetue possidenlos. De quibus, vt in predictis
literis continebatur ipse et h. etc. (
in ffieiterbienft mit
urgen'bau uub ben geroö
nndjen
I"bga'ben nadj 5 trreija
ren.)
Molendinurn vel'O edificanlum toeiens quociens in predictis
bonis placumit nobis et nostris successoribus reseruamus. In
quorum omnium testimonium etc. Datum apud Ecclesiam
warmiensem in Capitulo nostro genemli A. d. MO. CCC 0.
Octoagesimo vicesima prima die mensis Augusti.
CUm vel'O postmodum :Martinus predictus ad rogatum
nostrum pro vtilitate et como1itate Capituli nobis vnum de
quinlecim mansis pre1ictis excultum et extirpatum sponte
obtulerit et donauerit, Nos bone voluntati sue cum gratitudine
occurrentes donamus per eommutacionem presentibus et con-
ferimus eidern ac eius heredibus necnon leg. succ. tres
man sos residuis xiiij. contigue adiacentes, quos eciam mensurari
sibi fecimus, pro et de quibus xvij. mansis non plus ipse et
sui successores nobis et nostris successoribus et eorum rustici
ipsis faeient, quam de xv. mansis ante permutacionem
huiusmodi facere tenebantur. In quorum testimonium etc.
Datum apud Ecclesiam Warmiensem in Capitulo nostro
generali Anno domini MO. CCCo. Nonagesimo Quarto Quinto-
decimo die Mensis Nouembris.
.!8gf. E. fol. 120. B. fol. 104. G. fol. 23.
.Ni 101.
1380. 2
. 21ugu,l.
df
btrg. - .peinrid) 111.,
. v.
., verlauft baiS 'bifdjöf1idje
orwed
Wifdjen .pei(£\'berg unb
S3awben an feinen 91effen 3o
anne£s Sheu
'burg.
u{j c. \Rt. 1. fol. 91.
Nos etc. Warmiensis Episcopus Heynricus seire
volumus vniuersos, quod de allodio mense nostre, sito prope
Heilsperg iuxta Alnam inter mansos sen granicas opidi
Heilsperg ex vna, et mansos seu granicas ville LalHlyn
parte ex altem, mensa nostra hactenus valde modicam
habuerit vtilitatem, et ob hoc aliam curiam dictam Swansfeld
cum nouellis aliis mansis adiacentibus emerimus et allodium
nonUm vtilius instauranimus. Cupientes de primo allodio
meliorem consequi vtilitatem de consilio et consensu bonorabilis
Capitnli nostIi, idem allodinm cum agris, siluis, pratis et
,
I
,
>>>
M 102. [1380.]
77
pascuis et orto humulario et cum omnibus aliis, que ad ipsum
allodium hactenus pertinuerunt, necnon animalia et pecora
in ipso existencia vendidimus pro quingentis marcis currentis
monete Johanni Cruczeburg, opidano Elwingensi, nepoti
nostro, sibique ac heredibus et successoribus suis legittimis
contulimus illre Culmensi hereditario possidendum, sic tarnen,
quod ipse Johannes heredes et successores predicti de quolibet
manso, qui ibi fuerit, tres fertones eiusdem monete pro censu
singulis annis in festo beati Martini Confessoris et Pontificis
nobis et successoribus nostris perpetuo soluere teneantur, ad
seruicia vel'O rusticalia dicta scharwerk non enmt obligati.
Concedimus eciam eisdem omnia iudicia maiora et minora
infra granicas licti allodii supralictas quoad rusticos et
ortulanos suos dumtaxat, si quos in bonis seu mansis illis
duxerint localllos et habendos, et quod piscari possint in
Ahm pro mensa intra granicas antedictas. Acta sunt hec in
castro nostro Heilsperg, presentibus honorabilibus viris et
discretis dominis Arnoldo plebano ad sanctum Jodocum,
Officiali nostro, et Arnoldo Ion gi canonico in Gutenstat, et
Johanni Crossin, Theodrico Struben, Caspare de
Baissen, Sandero dc Rutenberg, et Johanne Hoenberg,
vasallis et familiaribus nostris, testibus vocatis ad premissa.
In quorum omnium testimonium presentes literas super hoc
factas nostro et dicti Capituli nostri sigillis sibi dedimus
sigillatas Anno domini MO. CCC 0. octuagesimo In Crastino
beati Bartholomei apostoli.
.JW 102.
1380. 29.
ußu11. iirauenburß. $erfd,Jreifmng für
ben
reufien
{b e fti d,J Über 20 .pufen])
u(j F. fol. 133.
Nos Henricus prepositus, Michael decanus totumque
Capitulum Eccl. Warm. - contulimus Abestich prutheno et
heredibus suis xx ti mansos inter villarum Deythen Godeken-
dorff et Warikallen granicias et lacum nostrum Aucul et
mCl'icam nostram sitos pro locacione ville Abestichen nomi-
nande Jure Culmensi possidendos etc. (.8um @)d)uföenamte ift
bie öe
nte .pnfe frei, femer ge{)ören baöu bie Ueinen
erid,Jte
unb 1/3 ber grofien. 3ebe anbere .pufe öinfet 1 5ßierbung unb
]) Uel1erfd)tift: "ALestich". 3eIJt
11 rti dj, IDorf l1ei
Uenftein.
..l1li
>>>
78
M 103-105. [1380.]
2 .pü
ner 3u 5IDei
nad)ten.) Dat. apud Ecclesiam Warmiensem
A. d. MCCCo lxxxo die vicesima uona Mensis Augusti.
gl. E. fo1. 109. B. fo\. 97. unb A. fo\. 1.
.1\,. 103.
1380. 29. 'flUßuft.
a9
olltta\)ite( v. (:f. erneuert 'oie
.panbfefte be£s
orfe£s 5IDartaUen VOIlt 4. @5e\)tember 1345.
Dat. A. d. MCCClxxx. die xxix Augusti.
Pet.s: lIenricw; prep. 11Jiclwel c1ecan.
gl. II. \nr. 50, @S, 57.
.M 104.
1380. 31. ?2tugutl. £jrauen'burß. -
a
:;Domt'4Jite[
u. (:f. verfei
t be1l1 I.J3reu\3en roh '0 t) n 4 freie .pufen 1) 3wifd)en
ben
örfern
et)t()en un'o
arltltit
en 3u vreufiifd)em G:rbred)t,
mit ber 5ßer\)f[id)tung, 'oie 5Biclten "cmu vua corla" 3u warten.
Datum apud Ecclesiam Warmiensem A. d. 1\lCCC. lxxx 0.
die vitium Mcnsis Augusti.
58iß auf bie \namen unb 3a
len gleidjlautenb mit bel'
erfdjreil1ung
fi'6er @Samen.
gl. 11. %. 488. @S. 500.
uß F. 185,
gl. E. ]52.
.Ni 105.
1380. 3. 9louem()er.
rauen&urß.
erfcfJreibung übet
'oie ID1ü
[e Sta UfU e 13 2 ) bei
{{fenftein.
Uß A. fo\. 2.
Vniuersis etc. 1'\os Henricus prepositus, Michael
decauus totumque Capitulum Eccl. Wann. - dedimus licenciam
Petro dicto Snerke edificamli vnum molendiuum cum vna
rota super riuum dictum Caldeflys, ipsumque molendinum
vna cum quatuor mansis circa stagmulI ipsius molem1ini
mensuratis eidem P. et successoribus contulimus iure Culmensi
]) Ue'6erfdjrift: "Crummcnsec Scculldum".
gl. 58. II. 9lt. 112.
2) 1447 4. SuH bertaufdjte baß IDlJmta\)itel feine IDlü
le in
altfIiefj
gegen ben britten
eil bel' iffiabanger.IDlit
le unb erHefj bem neuen 58efi/;}et
SlJblJtuß iffiolgemut bcn ,l)ufen
inß unb bic
er\)f!idjtung
m: @Sdj\1)einemafl.
(F. fo1. 197. C. f. 21.) 2Uß Ne 9.Rilf)le im
nfange beß 16. Sa
r
. niebel"
gel1rannt unb betlaffen \1)ar, \1)1\tbe fie blJn neuem mit bcm 5ifdjereiredjte
im IDlü
lenteidje aUßgct
an unb bel' 3inß nut auf 4 IDlt. feflgcfe/;}t, (A. f. 2.)
e/;}tcret \1)urbe 1590. 7. @Se\Jtl1r. um 40 @Sdjff!.
lJggen bermc
rt. (D. f. 23.)
>>>
1
M 106-107. [1380.]
79
perpetuo possidendum, concedentes ei dem et s. succ. licenciam
emendi et vendendi infra terminos ipsorum quatuor mansorum
panes, carnes, cereuisiam et omnia aHa, que in similibU8
emi et vendi sunt consueta. Volumus tarnen, ut dictus P.
et succ. s. in dicto molendino duas lastas siliginis et de
(luolibet dictorum iiij. mansorum mediam marcam (dare),
insuper duos porcos macros impinguare nobis et nostris
successoribus annis singulis in festo beati Martini confessoris
teneantur, nec ad alia seruicia facienda sit astrictus. In
cuius rei testimonium etc. Datum A. d. MCCClxxx In Capitulo
nostro post diem Animarurn ex more halJito iuxta ecclesiam
Warrniensern.
.lVi 106.
1380. 26. 9lot)ember.
eile"erß' .peinrid) Ill.,
.$S. v. (:f., geftattet .pehtco von @ertin oeim :;Dorfe
$.\ 0 f e1auten (5lliusfad) für bie :;Dörfer
ofefaute1t unb
1:rutenotv eine
inbmÜ{)fe
u eroHd)em ffied)te
tt eroauen,
tvovon au ben .$Sifd)of 3 Wr. unb fÜr bie einen ID10rgen
groBe .$SaufteUe an if)ren .$Sefi
er, ben .$Sauer @erco in
Wofefcmten, 1 5ßierbung iä
rHd)
u
martini
1I öinfen ift.
Acta in Castro n. Heilsberg A. d. l\lCCC o lxxx o . In
crastino B. Katherine Virginis gloriose.
'festes: Honorab. et discreti viri domini Anwltllls plebanus apud
s. Jodocum, Officialis noster, Amolrlus lon!/i Canonicus Ecc1. Col\. in
Gut.binstad et Eb'iCllS de Sclwfsbej"g noster Capellanus et alii.
{Jfd)rift il1 C. \Rr. 1. fot 149.
..Nt 107.
.8tvei 5Berfd)rcioungen fÜr bie
1euftabt .$Sra lIn sb erg Üoer 10
Bd)uf)fJänfe unb Üoer 14 Worgen 2lders.
.
u{j C. %. 1. fot ]5.
In nomine domini Amen. Nos Hei nricus dei et
Apostolice sedis gracia \Varmicnsis Episcopus scit'e volumus
vniuersos, quod vtilitatem mense nostre considcrantes, fidelibus
nostlis proconsulibus, consulibus et opidanis noui opidi nostri
Brunsberg annuimus et concessimus graciuse, vt pro communi
vtilitate ipsorum infra limitcs dicti opidi donJllln communem
pro vsihus sutorum in dicto opido commoranciulll, in qua
dicti sutorcs opidani loci prefati tantum, et non extranei,
calcios suos vendicioni exponere et vcndel'e valeant con-
.....-
....111
>>>
80
M 108. [t381.]
gruentel". Quam domum edificabimus vna cum dictis ciuibus,
decem mansionibus seu scampnis illam distingwentes pro
decem operariis artis sutorie. Eciam cum dicta domus ex
nunc fuerit in aliquo reparanda, seu ex casu aliquo de nouo
construenda, Nos et ciues nostri predicti medietatem sumptuum
persoluemus, ipsi vel'O sutores, qui pro temporc fuerint,
medietatem l"eliquam persoluere sint adstricti. Sutores autem
predicti scampna et fenestralia intel"iora et exteriora pl"O VSU
vendicionis calciol1lm SUorum construi facient, suis sumptibus
et expensis. Dicti eciam sutores, qui in decem scampnis
seu mansionibus domus antedicte suos exponent calcios
venalitati, decem fel"tones singulis annis in festo beati :Mal"tini
Episcopi et confessoris soluere tenebuntur, de quibus nobis
et nostris successoribus quinque fel"tones, reliquos vel'O quinque
fel"tones dictis nostris opidanis fideliter ministrabunt.
Nos dei et Apostolice sedis gracia Warmiensis Episcopus
Heinricus scit'e volumus vniuel"sos, quod attendentes grauia
dampna fidelibus nostris incolis et opidanis noui opidi nostri
Bl"unsberg pel" 1l0Uum fossaturn, quod producenda aqua ad
:Molendinum nos trum in Brunsberg fieri fecimus, illata,
volentesque ipsos pensata eorUm urgente necessitate aliquali
recompensacione consolari, dictis incolis et opidanis pro
eorum communi vsu et pascuis quatuordecim iugera agl"orum
cum medio, inter dictum nouum fossaturn, Seriam, granicas
dicti opidi et allodii nostri sita contulimus et presentibus
conferimus eo iure, quo alios suos agms habent, tenent et
possident, liberc pel"petuo possidenda. Ita tamen, quod de
dictis iugeribus pro omni censu et seruicio sil1gulis annis in
festo beati :Martini Episcopi et confessoris dimidium lapidem
cere ad ecclesiam nostram Warmiensem pro luminaribus
inibi pro diuino officio ardelllis expedite soluere tenebuntur.
In quorum testimonium etc.
5Bei 6eiben 5Berf djrei6ungen fe
1t in unferer DueUe baß
atum
unb 3a
r ber
ußl1eUung.
a fie jebodj in bem um 1380 angelegten
alten
ti
i{egienbudje
on f
äterer ,panb nadjgetragen finb, bilrften
fie t1.1o
{ nidjt
or bem genannten 3a
re gege6en fein, ge
ören aber
fidjedidj nodj in'ß XIV. 3a
r
unbert.
.NI 108.
1381. - 5BerfdjreiIung über hie {f(eifdjMnte in her 91 e 11 ft a h t
(:f(bi ng.
Wadj ber in @otf dj' ß (\)efdjidjte ber Weul1abt &l6ing 5Bb. 1.
, 152 ent-
a1tenen
6f djrift
om Original.
>>>
M 108. [1381.]
81
In gotes namen amen. Wen der apostolus paulus
beschribet das alle dink vorgenclichen sint ane dy gotes
gnade alleyne. So sullen alle dy wissen dy dysen brif
sehen horen ader lesen, das wir rathluyte zcu dem Elbynghe
in der nwenstat mit rifem beratenem mute haben den
vleyscheren dy mit vns wonen in der stat vnd iren nach-
komelingcn dy vleyschbenke I) vorkouft vnd der sint sechs
vnd zcwenzcik. io dy bank Vlll zcen mark vml V111 eyne
mark ewiges zcinses nicht abe zculosen. Vnd das sal eyn
iclich vleyscher van syner bank vf alle sente michels tak
eyne halbe mark pfennynge gheben vnd eyne halbe mark
zcinses gewonlicher muntcze. vnd vf alle ostern abir also
viI. also lange das eyn icliche bank zcen mark vor gildit.
Vort mer so saI eyne icliche bank eyne mark ewiclichen
zcinsen. also dar obene geschriben sthet. vf alle sente
michels tak eyne halbe mark vnd vf alle ostern eyne halbe
mark. Hy nach so sullen sy dyse gesetcze halden also hy
beschriben steht, des ersten so sullen sy dy swynis vuse
nicht tuwerer gheben den io den vus vmme zcwene pfennyughe
vnd eyn lammes howbt VIllme vire vnd das sullen sy vnsern
mete burgeren tun. vnd mugen sy den gesten teuwerer
ghehen das gunne wir yn woI. Vnd in dem slage des vrien
marktis 2) was vlcyschis sy in dy aidestat vf den markt
brengen zcu vorkoufen, das en sullen sy nicht wider in
vnser stat brengen vf zcu howen noch zcu vorkoufen. vnd
sullen owch gut reyne vleysch uf howen vnder den benken
vnd keyn unvletiges nicht, Owch so en sal man keynen
kuttelhof 3 ) bwen is en sy denne des ganczen werkes wille
vmI nicht dy vleyschbenke zcu vorbwen hyndene noch
vorne vnd ouch so ensal man nicht mer benke zu bwen.
vnd ists das man vns dy kuttelbenke an eyner stat nympt
so sal man vns eyne andir stat wider geben. Owch so en
sullen keyne burger noch geste keyn vie her in dy stat
brengen zcu slahen vf den vrien markt. Vnd sechs schafe
vnd zcwe kuwe vor den hirten zcu ghen als wir vor gehat
haben. vnd halb Ion dem hirten zcu gheben was do vies
vor yn gehet das wir slahen wellen. vnd owch das eyme
iclichen syne bank zcu geschriben werde. vnd eyn iclicher
sal synen zcins selben besorgen vnd gheben. Vnd ob wir
I) IDie neufläbtifd}en
[eifd}l1änle na
men bie meflUd}e &de ber 91erbfeite
ber Sunlerflrafie ein.
2) IDaß 5Befd}[ad}ten beß (ljeifdmarftß, f. unter 9lr. 172 9lete 6.
3)
. unter 9lr. 172 9lete 3.
6
-
....
>>>
82
M1 109. [1381.]
ymmer dy henke witer mochten machen das ir vns das
gunnet, vnl owch ob der stat me weyde wurde vorlygen
edir gegheben, das ir vns owch gutIichen do mete tut. Vnl
keynen yn vnser kumpanye zcu empfan van busen yn er
enbrenge denne gute gewisse blive. is en sy denne das er
eyn yn zcogelink sy. Ouch ob eyn burger eyne bank kouffe,
das er vns tu als wir vor gethan haben. vnd das wir vndir
vns vnser brUche halden als wir sy vor gehat haben. V nd
owch ob ymandis vndir vns were der vns nicht gelicbe e1ir
zcu kurcz tete. das ir vnser obirste ricbter siet. Vnl owch
ob dy vleyschbenke von alders wege vorgyngen edir vor-
brentin so welle wir sy wedir bwen als wir sy beste mugen.
vnl des czins vs zcu richten als wir vor getan haben. V nd
ob eyne bank ledik wurde so sal sich der bank der rat
vndir winden. Vnd den vor gesprochenen zcins nicht zcu
hoen den also er vor beschriben sthet. vnd keyn man sal in
vnser werk komen der is gewynnen wiI er en babe denne
sechs mark vnvorworren 4 ). Vnd ob vnser herren eynen
jormark berufen lysen so sal man yn hy halden als man in
andir stetten tut. Vnd dyser dinge geczuge vnl bekener
syn Johannes Vinke der burgermeyster vnd berbort van
werle (?) syn kumpan. vml claus schufenhower. vnd
Jocob dirsaw. vnd petir ysoIt. vml willem ponente
vnd claus grunaw. vnd petir truntz. vnd tytze
merginburk vnd gerke betker. vnd claus beyer. vnd
herman schof. Vml al'lloIt vnd gerke sleppegrelle
dy wcrkmeyster vnl hanke hoppener. vnd romer. Anno
domini MO. CCCo. lxxxj.
J\? 109.
1381. 15.
anu4r.
DUanb. 5ßerfcl]reiI1Uug über 21/
.pufen Ucbermaflian'iJ für '!Jas :;Dorf (;\;b er£\ ba cl] lici illeiii}if}aufen.
u(j bem alten C[otJiel1ud) einiger ,panbfel1en im (g{l1inger €'itabtard)i\) pag. 5.
Wyr bruder Vlrich fricke obirster spitteler ol'{lens
vnser frawen des dutschen hawses zcu Irlm vnde Comptur
czum Elbinge wissentlich wellen seyn alle den dy desin
briff seben adder horen lesen, daz wir dem dorffe vnde den
gebauren von der Ebersbach vorkowft babin drithalbe
hube obirmose czu deme seI bin rechte vnde czynse aIR sy
4) Un"6ewonen, unl:Jerw\)rren = unl1e
inbert, unl1e{al1 et j "bonum non
occnpatum".
I
,
>>>
:M 110-111. [t381.J
83
er ander erbe haben noch huben czal, ane daz sy do von
des teczems vnde der bunere, scharwerks vnd berrendieustes
frey vnde ledig zeyn sullen dese beweyser des briffes
ewiclichin vngehindert. Gegeben zcu Holland in der Jar-
czal vnsers herren dreyczenhunderth iar yn deme eyn vnde
achczygisten iare Am dinstage vor saucti Anthonis tage.
.Nt 110.
1381. 20. iiibruar.
tile&trg. ,peinrid),
. v. (:f.,
erffärt: @)ein 5Borgänger
o{)annes {)a"be "bei @)tiftung ber
brei 5Bifarien in ber 'i)omfird)e (vg1. H. 9(t'. 224. @). 225)
unter anberen
infiinften aud) brei Warf immerwö
renben
.8infe!3 von ben
Hitem bes @)d)u{
enamtes in stt)beman!3borf
angewiefen. 9cad) forgföUiger Unterfud)ung "per venerabilem
dominum Hel1ricum de Padirbol'l1 prepositum ecclesie
nostre et nostrum officialem ordine judiciario servato"
a"be es fid) jebod)
erau£\gefteHt, baft bas 5ffiod "perpetuum"
irrt
üIttHd) unb biefer .8ins öuriid
ufaufe1t fei, wes
a("b er,
ba bies "bereits gefd)e
en, bem
efifJer biefer
üter (£lauco
IJ 0 n (£ ur a u qnittire. Datum in castro Heilsberg A. d.
l\'ICCC lxxxi. vicesima die mensis Februarii.
G;{eid}oeitige
lJfd}tift im
td}i
e be{j IDomfatJite{{j oU
tlJg. E. 91t.13.
.M 111.
1381. 28.
anuar.
arttnburR. ,peinrid),
. v. (:f.,
verfd)rei"bt 7 ,pufen 1) "beim @)d){offe ,pirfd)"berg.
u(j C. 1. fol. 165.
. . .. Nos dei et apostolice sedis gracia Warmiensis
episcopus Heinricus scit'e volnmus vniuersos presencinm
coguitores, quod suadente utilitate ecclesie llostre, nt terre
nostre videlicet retroiacentes eo cicins ad cnlturam redigantur
Hanconi Pogressen suisque veris heredibus et successorihu
legittimis septem mansos in campo Kirsyn prope castrum
Hirsberg, quos a Hancone et Nergunde fratrihns, qui
priuileginm eis per dominum Jobannem bone memorie
predecessorum nostrum 'Varmiensem episcopnm super eisdem
concessnm casu fortuitn scilicet per incemlium opidi in
\V art be l' g se dicnnt amisisse, snis pro pecuniis nostro de
1)
fteUelJetfd}tift: "Olimdicebatul' KYl'synen,nunc vel'O 'V ail1 l' i t e n."
SelJt Dbritten.
6*
,
r
_ 1 --.
..I
>>>
84
:M 112-113. [1381.]
eonsilio et eonsensu eomparauit, contulimus et presentibus
eonferimus absque judieio, molendino et thaberna jure Culmensi
libere perpetuo possidendos. Piscandi quoque lieenciam in
lacu Raxow sibi et suis veris heredibus concedimus eum
paruis instrumentis ad mensam suam dumtaxat et non ad
vendendum. Et si quos malefactores predictus H. et heredes
sui infra granicas dictorum mansorum retinuerint et arestaverint,
de judieio talium, quod advocatus Doster, qui fuerit pro
tempore, iudicabit, terciam partem tantum de gracia speciali
recipient ipsorum pro labore, De quibus nichillominus mansis
etc. (
in ffieiterbienft mit
urgen'bau unb ben ge",ö
nndjen
\!l'bga'ben.) Presentibus strennuis famulis Johanne Crossen,
Caspare de Baissen, Sandero de Ruthenberg, et
Andrea Stenebute, vasallis et familiaribus nostris, ae
multis aliis viris fidedignis.et honestis. Datum in Wart be r g
Anno domini 1\'lCCC. lxxx ° primo, feria secunda proxima
ante festum Purificacionis beate :Marie virginis gloriose. In
quorum omnium testimonium presentem literam conscribi et
sigilli nostri majoris fecimus appcnsione roborari.
I
.JVf 112.
1.381.. 28.
anuar.
adenburR. .peinrid],
. b.
.,
bedei
t an .pani3
ornemann unb fehte
r'ben ben !trug
im
orfe (£ 1'0 na m (lJg1. fir. 63.) mit einem
a{'ben ffi10rgen
rea{ 3u
r'bred]t unb bel'
efugnifi @i
eifen unb GJetrönte
3U bertaufen.
er .8ini3 'beträgt bodöufig 6 1 / 2 5Bierbung,
f.päter, fo'ba{b bie .pufen'befi1.2er "mansionarii" .8ini3 3u
5a
{en aufaugen, 2 ffilart 5u 5ffiei
nadjten, unb mirb berfef'be
3",ifdjen bem @idju{3en unb bem 'bifdjöfHdjen ;tifdje get
eHt.
Datum in curia nostra V{artberg Anno dnL :Mo. ccco.
lxxxi feria secunda proxima ante festum Puriticacionis
b. Marie Virginis.
2!bfd}dft in C. 1. fo1. 165.
.NI 113.
1.381. 29.
anuar.
adenburg. .peinridj,
. b.
"
berfdjrei'bt an
e1.2o{b "pro fundanda ct instauranda nova
villa nominanda Schönow" (je
t
orf @idj ö na u) 50 .pufen
"iuxta granicas villarum Ottimlorf, Tungcbuten, Alde-
wartberg et Mcruncndorf", mOlJon 5 .pufen in
o{ge bel'
GJrünbung unb 2 .pufen aui3 'befonberer GJnabe "ut homines
>>>
N2 114. [1381.]
85
ad loca illa trahamus" frei foUen, 5U £ulmifd)em ffied)te,
3ug1eid) mit bem @id)u13enamte, ben t1einen @erid)ten, einem
rittel ber größeren, bem
alben .8infe \Jon bem
ruge unb
bem hritten 1:
eile her ffi1ü
le, 3U beren
aU
unb ffie4Jaratur
often ebenfaU!3 ein
ritte1 bei3utragen ift, unb ber O:ifd)erei
im ffi1ü
lenteid)e für eigenen 5tifd).
ie übrigen
ufen 3infen
nad) 9 O:reija
ren 3u 5ffiei
nad)ten je ]/2 ffi1art unb 2 .pü
ner.
Datum in Wartberg anno dni. MCCC lxxxi feria tertia
proxima ante festum Purificacionis b. Marie Virg.
2U)f djrift in C. 1. fo1. 166.
.Me 114.
1381. ll. rolärA.
eilßberg. -
er
ifd)of .peinrid}
\Jon
rm(anb beftimmt bie
erWid]tungen ber
a4J(äne ober
itarien an ber
oUegiatfird)e 5U @utftabt.
U(j bem Driginal im
rdjil)e ber
irdje in Q\utflabt. @)djieI){. Q. 9lr. 7.
Nos dei et Apostolice Sedil'\ gracia Warmiensis Episcopus
Heinricus pro augmento cultus diuini et honesto statu
Ecclesie Collegiate in Guthenstad statuimus et ordinamus,
vt omnes et singuli, qui in eadem Ecclesia Capellanias seu
Vicarias perpetuas vel elemosinas temporales ad presens
habent vel habituri sint, in futurum vItra missas, ad quas ex
institucione seu fundacione capellaniarum seu vicariarum ae
elemosinarum suarum tencntur, omnibus horis canonicis
nocturnis et diurnis ac missis interesse, ac cum choro legerc
debeant et cantare, et nichilominus aliqui eorum Epistolas
alii Ewangelia lcgere ct in officiis Subdyacolli et Dyaconi in
missis, que decantabuntur, debeant ministrarc. Alii vero
ferialibus diebus, festis nouem leccionum, et festis scmi-
duplicibus Chorum regere, videlicct, cantanda et legenda
incipere, et intonare, ac officiare, scilicet, Deus in adiutorium
meum intende, et Capitula, ct Collectas, ad horas dicere et
legerc. Et in fcstis vcro duplicibus, duo, qUOl"um erit
septimana, in medio chori eum duabus Cappis regcnt, Anthi-
phonas incipiendo, psalmos intonando, si cut in Ecclcsia nostra
Cathedrali ficri est consuetum, prout per prepositum et
decanum eiusdem Ecclesie dcputati fuerint et ordinati.
Prohibemus eciam, ne temporibus, quibus in dicta Ecclesia
diuina officia celebrabuntur, aliquis Canonicorum Vicariorum
perpetuorum et temporalium eiusdem Ecclesie predictam
Ecclesiam absque religione seu superpelicio presumat introire.
Contrarium facientes et rebclles per subtraccionern fructuum
-
..j
>>>
86
Ml 115-117. [1381.]
(
1
suorum artari volumus ad premissa. Datum et actum in
Castro nostro Heilsb erg Anno domini :Millesimo Trecentesimo
Octuagesimo primo, vndecima die l\Iensis :Marcij. In quorum
testimonium Sigillum nostrum presentibus est appensum.
Dtiginal auf
ergamellt mit bem I)efltäbigtell @)iegd beB 5Bifd)ofB
an einem l.ßergamentftreifen,
I)fd)tift in Berendt's Transsumpta. NI'.
2. p. 399. ul1b in 1\1. Cromed Descriptio EI)iscopatus Warm. im
5Bifd).
rd}.
U
rI)g. B. 9lr. 1 b fo1. 51.
.JW 115.
1381. 19. roliirAo - med)nung!3(egung vom (0. @eorge
.pof\}ita( in
("6 in g.
Ut! bem liber notandomm bet! @)tabtarlti
t!
u @((Jillg pag. 172.
Sub anno domini 1\1°.CCCo IxxxjO feria iij a post Oculi
Conradus smoldow, qui fuit prouisor curie sancti georgii per
biennium, fecit computacionem dominis proconsulibus, videlicet
domino Johanni stolten et domino Tidemanno rouber,
et Camerariis intra ciuitatem, videlicet domino }{ ade c 0 n i
vrowendorf et domino Henrico damerow. Nota quod
presentauit Nycholao essebinc prouisori curie sancti
georgii xxxvij mare. in parata pecunia Et nicbil aliud compu-
tabat et nulIas alias pecunias dominis consulibus presentabat.
.No 116.
1381. 3. $Ut'ril.
eilßberß. .petnrid),
. v.
., geftattet
bem ffi"Hmer
eter in
augen (vgL 11. 91r. 183) bie
\!{n(age etne!3 5t1Jcitcn IDCal)lgange!3, fÜr t1Je(d)en jäl]rHd) 1
illlart unb 15 .pÜ
ncr an .8in!3 5U entrid)ten fein foUen.
Acta in castro Heylsberg Anno dni. :M:CCC. lxxxi. iiia
die mensis Aprilis.
Testes: domini Nicolalls prcpositus ecclesic collcgiatc in Guten-
stat, ct Amolrllls Longi predicte ecclesie collegiatc canonicus, nostel'
procurator.
I)f d)rift in C. 1. fo1. 38.
.JW 117.
1381. 22. rolai.
ei(ßberg. .peinrid),
. v.
., er(aubt
auf
ittclt bc!3 'i)o1tt\}ro\}fte!3 .peturidJ bon
aberborn
beffcn meffen .pennanu bOU
aberbont "opidanus in
W ormdith" bic
(n(age eine!3 5t1JeitCIt illlal]lgangC!3 in feiner
illlÜ
{e beim
orfc 3fcrnt1Jcrf (vgL 9lr. G8). Dat.
>>>
:N2 118-119. [13tH.]
87
in castro Heilsberg, vigilia Ascensionis domini Anno
MCCC lxxxj. Presentibns discretis dominis Arnoldo
plebano ad s. Jodocum officiali nostro, et Arnoldo
Longi canonico eccl. colleg. in Guthiusta{1.
I)fd}rift in C. 1. fol. 38.
. lVi. 118
- .
1381. 16. 5uH.
edJUrR. .peinrid),
. b.
., fJeftä
tigt bie bom 5Bogte
runo bon
utir im 3al)re 1346
gegebene.panbfefte Über ben
rug in
autern (bgL 11.9h. 63).
Presentibus dominis Nicolao preposito in Gutinstad et
Renczcone plebano in Seburg. Dat. in castro Seburg
anno dnL l\WCC. lxxxi in crastino divisionis Apostolomm.
2I{'fdjrift in C. 1. fol. ]26.
",,'Vi 119.
1381. 28.
e"tembtr.
raunßbtrR. - '.t)ie Weinorlten
in
raun£\berg einigen fid) Über bie
hl(age eine£! 1Yenfter
in H)rer Stird)e mit bem angren3enben 58efifJer.
a.
u(j bell Acta praetorii be(j
(lt
(j(lrd}i\)(j
u 5BraulI(j{'erg,
1J{jant 91r. 84.
}BI. 8. a.
Anno domini 1\1 CCC. lxxxj. Do koufeten dy minor
bruder di in vnser stat wonhoftig sin das rum hin der irem
kore van claus hrosiken, dy lenge des mmes behelt
xxxiiij elen vnd dy breyte iiij elen. czu eynem lichte ires
glasevensters, vnd das vorgenante mm sal ewig bliben czum
lichte des glasenvensters ires kores, vort mer di hoge des
huses kegen dem kore sal wesen viij elcn, vml kegen der
stat xiij elen, vml ab man is andir weyde Imwen solde, wen
allc dink vorgenklich sin, so sal man is nicht andirs buwen,
wen hir vorgesprochen is mit eynem halben gesperre, vnd
(li morgen di dar czu ge horen Bullen blibcn claus brosiken
vnd sinen mchten erben vml nachkomelingen, diser kouf ist
geschcn mit des ratis willen vnd vorhcnkcnisse dis ist
geschen vor sentc michaelis tage.
b. !J(u(j 1\'1. Cromeri Descriptio Episcopatns Warm. 11. fol. 26,j-G6.
WissemItlieh sey allen, den die diesen brieff sehen,
horcn oder lesen, das wir Radtmanne zu dem Braum;
berge
bekcnnen offcnbar in diesem brieft.. Wie her Clausz
Bro sicke mit vnserm willen vndt verhencknicsse hat ver-
kaufft recht vndt redlich mit bedachtem mutte das raum von
>>>
88
:M 120-121. [1381.]
1
I
seinem erbe den erb aren geistlichen herren minor brudern
vnseren freundenn vndt Cappellanenn, die mit vns wonhaft'tig
sein hinder irem chore zu einem ewigen lichte des Houbit-
fensters desselbigen chores, die lenge des ehegenandten
rumes vier vndt dreissig elen soll behaldenn, vndt die breite
vier elenn, vnd das raum sol vnuerbawet bleybenn ewig zu
des fensters lichte. V ortmehr die höge des Hauses, das nu
darauff gebawet stehet, kegen dem chore sol bebaiden acht
elenn, vnd die Höhe kegen der Stadt soll dreiczehen elenn
behalden, vnd ob man das gebeude anderweit vnd von newes
bawen solle, wen alle ding vorgenglich seinn, so soll man
es nicht anders bawen, wen als bier vorgeschrieben stehet,
mit einem halben gesperre, vnd sie sollen des raumes nicht
mehl' geniessenn, vnd des lichtes ewiglichen zu ihrem chore.
V ortmehrdie morgen die darczu gehören (soll) Claus Brosicke vnd
seine rechten erbenn vnd'l1achkomelinge behaldenn, vndt soll
vns davon thun gleich seinen nachbawrenn. Zu einem
warhaft'tigenn gezeugniesse des koffes lisz wir diesen brieft'
versiegelen mit vnserm Secreto. Der gegeben ist nach vnsel'S
Hergots geburt I\L CCC. in dem lxxxij. ial'e in dem freytage
vor misericordia domini (18.
\)rH).
J\? 120.
1381. 1. .ßfto{Jer.
eeburß. ,peinridj,
. tJ.
.,
fJejdjeinigt ben 5Bedauf \Jon 2 ,pufen mcniger 5
.morgen
UelJermafi in "Wellekayme" (5IDaUeim tJgL II, 911'. 107)
3 U
rlJredjt an ffi"Hdjael, @)o
n be
alten @idju13en in
"Craftishagen", tuofür biefer ftatt aUen @idjartuerf£\ unb
.8infc
jä
rndj 3u ffi"1artini 2 ffi1arf 3u enttidjten
at.
Presentibus strennuis viris dominis J 0 h a n n e So rb 0 m
ecclesie nostre tunc temporis advocato, Bartholomeo
Kirsbom, militibus, Christiano camerario nostro in
Seeburg, et T il 0 n e R 0 sen 0 w et aliis. Dat. in Castro
nostro Seburg Anno dni. MCCC lxxxi. prima die mensis
Octobris.
I)fd}rift in C. 1. fo1. 127.
.NI 121.
1381. 16. .cftDber.
eil
&erg.
einridj,
. tJ.
.,
geftattet bem ffi1üUer
atolJ bie
nlage einer ffi"1ii
le mit
einem ffiabe im 1:orfc
ir
lJerg (
irfdjlJerg lJei 5IDartenlJurg)
unb ülJeddfit i
m ba3 u einen ffi"1orgen 3um @arten unb 3tuei
>>>
:N2 122. [1381.]
89
.pufen bon bem
orf!3area( 511 (h6red)t, mofÜr berfe(ve
jä
rHdi 5U WCadini 4 WCad 3infen foUe.
u!3 befonberer
G)nabe er
ä(t er nod) freie tyifd)erei im m1Ü
{enteid)e für
ben eigenen
ifd). Dat. in castro Heilsberg a. d. :hiCCC.
lxxxi. die beati GaUi.
I)f
rift in C. 1. fol. 166.
.N. 122.
1381. IS. -Cfto&er.
eiIßberg. - 5Berfd)rei"bung für
.p a n!3
e( 0 m ÜlJer 2 .pufen t1Jeniger 5 WCorgen UelJermafi
in
ermangen.
uB bem D riginal im
td]h'e beB
omfa\JitelB in
tI)g. @)
ieI)1. P. 91t. 66.
In nomine domini amen. Noum"int vniuersi presentes
et futuri has literas nostras auditmi seu visuri, Quod noS
dei et Apostolice Sedis gracia warmiensis Episcopus Heinricus
pro vtilitate :Mense nostre Episcopalis fideli nostro H an s e
Bel 0 w suisque veris heredibus et successoribus legittimis
duosl\Iansos agrorum minus QuinqueJugelibus, quos mensurando
bona sua, quc nominantur Perwangen, superesse reperimus,
contulimus Jure Culmensi hereditario perpetuo possidendos,
Sic quod dc dictis duobus mansis minus Quinque Jugeribus
idem Hans. heredes et successores sui pro censu et seruicio
vnam l\Iarcam vsualis monete in festo Pmificacionis Beate
Marie Virginis gloriose nobis et successoribus nostris sing11lis
annis soluerc perpetuo tenehuntur. Preterea dictum Hanse
heredes et successores ipsius eo tempore, quo Cimentum
volgariter kalk in dictis honis suis Perwangen nos aut
successores nostri fodi faciemus, a solucione dicti census
absoluimus ct liberamus. Acta sunt hec in Castro nostro
Episcopali Heilsberg anno domini :Millesimo Trecentesimo
Octuagesimo primo, die Beati Luce ewangeliste. Presentibus
honorabilihus viris dominis Heinrico de Padcrborn prcposito
Ecclesie nostre warmiensis, Nicolao Grottekow preposito
in Guthinstad et Arnoldo plebano ad Sanctum Jodocum
Officiali nostro, Johannc Crossen, Caspare {le Baissen
et S andero de Ruthemberg, vasallis ct familiaribus
nostris, testibus vocatis ad premissa. In quorum testimonium
presentes literas sibi scribi et sigilli nostri munimine fecimus
roborari.
aB Driginal auf \j3etgament mit bem fe
t I)ef
1ibigten @)iegel
beB 5Bij q,ofB an einem \j3etgamentf!tdfen ift an me
ten @)teUen butq,
@)toCff{eCfen unlefedi
gewotben, unb fillb bie
itCfen auB bet WJj
rift
in C. 91t. 1. fol. 118 etg1in3t.
.....
....
>>>
90
M 123. [1381.]
.NI" 123.
1381. 18. -Cf tob er.
eifßberg. - 5Berfcf}reibung für
Uo 0truben über 12 .pufen auf bem 1Yelbe
efotiten.
(\lefitten bei @)eeburg.)
u(j einer Ddginarro
ie im @5dju[aenamte a u
elitten.
IN nomine domini Amen. Nos dei et Apostolice sedis
gracia Warmiensis Episcopus Heinricus Scire volumus
vniuersos has literas audituros seu visuros, Quod attendentes
multiplicia seruicia, perStrennuum famulull1 Tilonem Struben
familiarem nostrum in partibus et extra nobis fideliter et
vtiliter facta et impensa et per ipsum et posteros eius, vt
speramus, impendenda, de consensu Capituli nostri venerabilis
eidern Tiloni suisque veris' heredibus et successoribus legittimis
duodecim man sos sitos in campo Lekotiten, prout certis
limitibus et granicis sibi fecimus consignari, Cum agris cultis
et incultis, siluis, pratis, pascuis, aquis seu riuis et omni
vtilitate, Cum omnibus Judicijs minoribus et maioribus infra
granicas eonmdem duodecim mansorum, eciam ad manum et
ad collum tendentibus, liberos Jure Culmensi contulimus et
donamus Jure hereditaIio perpetue possidendos. De quibus
duodecim mansis idem Tilo heredes et successores ipsius in
quolibet festo Natiuitatis Cristi vnUll1 lapidem cum medio
cere pro omni censu et seruicio nobis et successoribus nostris
dare et soluere tenebuntur. Concedill1us insuper supradicto
Tiloni eiusque legittimis heredibus et successoribus piscandi
in lacu AuscIothen ad mensam eorum duntaxat et nullatenus
ad vendendull1 cum paruis instrumentis liberam facultatem.
Acta sunt hec in Castro nostro Episcopali Heilszbergk die
beati Luce ewangeliste Anno domini :Millesimo trecentesimo
octuagesimo primo. Presentibus honorabilibus viris dominis
Heinrico de Paderborn preposito Ecclesie nostre warmiensi,
Nicolao Grottekow preposito in Gutenstadt, et
Arnoldo plebano ad sanctum Jodocum officiali nostro, et
Strennuis famulisJohanne Crossen, Caspare de Baissen,
et Sandero de Ruthenbergk vasallis et familiaribus
nostris, testibus vocatis ad premissa. In quorum omnium
testimonium presentes litteras sibi conscribi et nostro ac dicti
Capituli nostri Sigillis fecimus signari.
,.
'l!bfdjdft in C. 1. foI. 106.
>>>
M 12-l-126. [1381.]
.M 124.
1381. 18. -Cftober.
eUßberQ. -
eintidj,
. b.
.,
betfd)tei"bt an feinen 5VafaUen .pattklJid} bon 5!Bangfte
9 "bi£!
er untuitibitt gefegene .pufen I) 3klJifdjen ben $Dörfern
"Luthern, V orstenow unb Wangeste" 3U £u1mifd)em medjte
mit ben t1einen unb gro
en @erid)ten "quoad sub ditos suos
duntaxat" gegen einen jä
rfid)en Ein£! bon einer
a1ven
ffi1an bon ber .pufe, jebod) o
ne "bäuerfid)e£! @)d)arklJerf,
"ut eo melius de dictis bonis in armis valeat deservire".
Acta in castro nostro episcopali Heilsberg a. d. :MCCC.
lxxxi die beati Luce Ewangeliste. Presentibus dominis
etc. klJie 91r. 123.
i)fdjrift in C. 1. fo1. 118.
91
.MO 125.
1381. 31. -Cf tob er. Nöffd. .peim:idj,
. b.
., berfd)rei"bt
1) mit @ene1)migung feine£!
omta
ite1£! an bie
rüber
3o
anne£! unb ffi1idjae1
etcoklJ 3ur @rünbung eine£!
orfe£!
unter bem
nallten
iidjof£!botf (
i f dj b 0 rf "bei ffiöffef) 3 klJi fdjen
"Heinrichsdorff, Santappen, Ternyn, Lusieyn unb bem @3ee
Sayn" 50 "bi£!
er 3n einem "bifdjöfHd)en 5BorklJert ge
örige .pufen
3 u £nhnifd)em ffiedjte mit bem @3d)u13enamte, ben Ueinen
@erid)ten unb einem
ritte( ber groften unb eine bon "bäuerfid)em
@)d)arklJede freie .pufe.
ine jebe
ufe 3infet 3 U ffi1ariä ffieinigung
3 5Bierbung, 5klJei @3djeffe1
afer unb eine @an£!.
2) an .peinrid)
0 r £! unb feine inad)fo(ger ben S'trug in
iid)of£!borf mit einem
{rea1 bon einem
a("ben ffiCorgen 3 u
r"bred)t unb mit ber S'trug"beredjtigung gegen ben jä
rHd)en Ein£!
tJon 2 ffiCart unb 4 @änfen 3u ffi1ariä ffieinigung. Dat. in castro
nostro Ressil a. d. MCCC. lxxxi. in vigilia Omnium Sanctorum.
i)fdjrift in C. 1. fo1. L. u. 149.
r
.M 126.
1381. 3.
ot)emb
r.
o(femit. -
djenfung£!urlunbe
ü"ber ben arten @arten unb bie .pofftätte be£! 5!Ba1bmeifter£!
an ba£!
orf .pafeiau "bei
{"bing.
ulJ bem aUen (lo\Jiei)udj einiget .\:)anbfeften im
(I)inget @)tabtatdjib, pag. 22.
Wir Bruder Vlrich fricke Ordins vnser frauwen des
deuschen huwses zcu Irlm Obirster spitteler vnd kompthur
]) 9ladj einet f\J1iteren manbIJemedung
aIJen bon biefen 9 .\:)ufen bie
$Dötfer jffiangft,
etten unb 5Begnitert je btei .\:)ufen.
I
..
>>>
92
:M 127-128. [1381.]
zcum Elbinge wissentlich wellen seyn allen den, die dissin
kegenwertigen briff zehen ader horen lesen, das wir vnsern
armen luten von der Hazelaw den beweisern deses brifes
vorlegen vnd gegeben haben vnsern aIden garten vnd
hofestadt, die etczwan vnser waltmeister gehat hot, der do
gelegen is bei der mole in deme grunde den wortim, das sie
sich deste bas behelffen mogen vnd vns gedinen, vnd des
selbigen gartin das sal syn Sechs morgen adir do bei mynre
adir mee vmb die mosze. Is das es etczwas schelet das is
mynre adir mee ist, das sal keyne schelunge seyn vns noch
jn, sunder sie sullins allis behalden fry ane czinsz ewiglich
vnd ane sum1erlichen dinst zcu besitczende. Gegeben zcu
Tolkemytthe in der Jarczal vnsers herren Dryczen hundert
jar in deme eyn vnd achczigisten Jare am Sontage noch aller
heiligen tage.
JW 127.
1.381. 1.8. NOt)tmbtr. rolt{J(fad. 1)er
ro
ft.p einridj,
1)efan illHdjae1 unb ba
1)omfa
itel bon
nnlanb ber
1ei
en ben
rübern ))cicolau
unb 3o
anne
bon ill1adj\t1i
in S'tirtJein (Stör
en), \t1e(dje bie in "6eftimmten GJ ren 3 e n
i
nen ber1ie
enen 30 .pufen (bgL I. ))Cr. 57 u. 147) nidjt
bo1f3ä
ng
a"6en, nodj 2 .pufen 20 ill10rgen an bem tyluffe
5!Balfdj 3\t1ifdjen bem GJute @)djarfenftein nnb bem
orfe
urniten 3U bemfe1ven ffiedjte, 3u bem fie bie anbeten
.pnfen "6efi
en, unb gegen eine
"6ga"6e bon einem
futtbe
5!Badj
. Acta in curia nostra Melsac A. (1. MCCC lxxxi.
in octava b. Martini Confessoris.
6f
rift im !J3ribi[egieIl6u
A. fol. 7.
I,
.M 128.
1.381. 2L
t
tm&tr.
tif9&trg. Urhmbe ü"6er bie
e;tiftung einer 5!3ifarie in ber
fanfirdje 3U 5!B 0 r Jt1 b it burdj
bie societas deferencium vehiculum (GJi1be ber ffiitterfdjaft?).
ulJ M. Cromeri Descriptio Episcopatus Warm. 1. fol. 325.
In nomine domini Amen. Nos dei et apostolice sedis
gracia Warmiensis Episcopus Heinricus Notull1facimus tenore
presencium vniuersis, quod societas deferenciull1 vehiculull1
pro animarum suarum rell1edio salutari necnon diuini cultus
augmento quandam elemosinam perpetuam ordinauerunt et
fecerunt in ecclesia parochiali in Wormedith l ) nostre
r-
1) Amold
(lt W ormenyt.
>>>
M 128. [1381. J
93
Warmiensis diocesis de beneplacito et consensu plebani eiusdem
ecclesie de xiiij. marcarum redditibus siue censu annuo,
quorum decem marcas predicti socii de bonis propriis sibi
datis a deo, quatuor vero marcarum redditus superadditos
discretus vir dominus Nicolaus Cerdonis de Brunsberg
presbiter in bonis duntaxat feodalibus subiectis nostro et
ecclesie nostre Warmiensis temporali dominio compararunt.
Et idem dominus Nicolaus elemosinam huiusmodi obtinebit
ad tempora vite sue et missam leget tarn pro viuis quam
defunctis societatis predicte, prout deus omnipotens sibi
dignabitur inspirare. Sed eo defuncto, qui pro tempore
fherint, Capitanei societatis predicte assumant de nostro et
successorum nostrorum episcoporum Warmiensium, qui pro
tempore fuerint, consilio alium ydoneum presbyterum loco
sui ad elemosinam supradictam, qui similiter leget missam,
prout deus sibi graciam ministrabit, quique si postea ipsis
displicuerit I) simpliciter sine omni eius contradiccione eum
remouere poterunt et alium assumere loco sui tociens quociens
eis ad voluntatis arbitrium videbitur expedire. Preterea si
dicti socii, qui sunt vel pro tempore fuerillt, decreuerint
huiusmodi censum augere redditus pro augmento ipsius, non
in bonis rusticalibus sed in feodalibus, ut prefertul', duntaxat
nos tri et ecclesie nostrepredicte temporalis dominii comparabunt.
Sed et nos J 0 h a n n e s So l' b 0 m Aduocatus ecclesie Warmiensis,
Johannes de Heida et Theodericus de Ostchow
milites, Sanderus de Wusen, Theodericus de Czechel',
Johannes Crossen vasalli ecclesie Warmiensis sepedicte,
et Carolus de Campis armiger, Johannes Groze,
Hermannus Pal born 2 ) et Hermann us Gering ciues
in Wormedith, Capitanei model'lli dicte societatis nostI.o et
ipsius societatis nominibus l'ecognoscimus et presentibus
publice profitemur, omnia et singula supradicta, prout in suis
clausulis articulis et verborum expressioniJms superills designantur,
annuente ac autorisante Reuerendo in christo patre dicto
domino Heinrico moderno episcopo .Wal'miensi nostro domino
gracioso, per nos et dictarn societatem nostram concorditer
esse facta et sollempniter celebrata. In quorum omnium
r testimonium et euidenciam pleniorem prefati domini nostri
episcopi et nostra quibus supra nominibus sigma presentibus
1) displicuerit exigentilJUs ipsis verum dc consilio nostro et successorum
predictorum nostrorum Warmiensium rcmoveblmt eundcm et assument
alium loco sui rep1icaturi hoc tocicns ql10ciens videbitur eis expedirc.
ArnoM.
2)
ür \!Jaber'6orn.
,
t
>>>
94
:M 129. [1381-1383.]
sunt appensa. Actum et datum in cast1'o n08t1'o epi8copali
Hei18be1'g Anno domini 1\1. CCC. lxxxjo. die beati Thome
Apostoli.
ine
\1)eite
bfdjrift, beren midjtigfte
1)\1)eidjungen wir ange-
gelJen
alJen, finbet fidj in bem
orme(budj beß IDom
errn
rn 0 Ib l\ 0 n
ttJ IJ a n foI. ]38. 91r. 101. in ber srönig!idjen !8ib(iot
d
u srönigßberg.
gl. Codex dipI. Si\esiae TI. V. S. XlI. unb ,geitf djrift beß
erein(j
für @efdjidjte unb
1tert
um @Sdjlefienß VIII. @S. 472,
.JW 129.
1381-1383. 91icoiau£! von
ofen,
ird}ibiafonu£! von
.$Bre£!iau,
ie(t fief) von 1381 {)i£!
nfang
1383 unb f4Jäter
von 1389-1390 (vgt @rüni)agen, .8citfd}rift für Mefd).
6d}iefien£\ VIII. 6. 472) beim .$Bifd}ofe .peinrid} Von
rmianb auf.
u£! feinen Dictamina (
(n()ang 5nm
orme(.
bud)
(rnoib'£! von
rol.7an im Codex dipl. Silesiae
B. V) bürften auf Q;nnianb
e5ug
aben:
1) ed}rciben an einen MeiftHd}en (ben .$Bifd}of von '!Jor4Jat),
worin er ii)111 mitt
eift, bafi er wegen be£! .$Bierftreit£\ au£! .$Bre£\iau
gef(üd)tet, nad}
reufien gefonunen unb von bem .$Bifd}of von
rmianb au£! after .$Betanntfd}aft freunbHef)ft aufgenommen fei.
. a. D. e. 303.
2) Wanbat wegen eine£! Motte£!bienfte£\ für ben guten
rfo(g
eiue£! .peer5uge£\ gegen bie mtt
auer 6. 307.
3) St{age, bau ba
6d}ad}f4Jiei i
m feine
reube me
r
mad}e; nur 2tbenM am Stamin bei einem srrunfe fd}er5e er,
bereue e£! aber nad}
er. 6. 307.
4) Ueber
aftnad)t£!..$Be(uftigungen unb ben ioaercn 64JerHng
(vieiieid}t ein eo
n be£! srUo e4Jeding II. e. 220), Datum
W o1'menyt die Agathe. e. 307.
5)
(n bie .$Brüber, weidje i
n ioben. Datum Heilsberg in
vigilia epiphanie domini etc. 6. 308.
6)
rma()nung 5u anftänbiger
reube. 6. 308.
7) 2tn einen .penn (64JerHng?), ben er in
ibing vergebHd)
gefnd}t. e. 314.
8) Q':onbo{en5fd}reiben an einen .$Bifd}of (von
omefanien
vgt Script. l'C1'. Pruss. II. 609. 2tn111. nnb III. 118) über bie
Mefangenfd}aft feine£! 5ßogte£! nnb bie 5Bedufte bnrdj Ueber. t
fd}wenunungen. e. 315.
9)
n benfc1ben, ben ber .$Bifdjof von Q;rmianb nadj ber
Q;rnte erwartet. e. 315.
10)
nf bie Q;iuiabuug be£! Stönige£!
abe ber .$Bifd}of von
Q;rmianb an beffen .pof ge
en woUen, fei aber baran ge
inbert
worben. '!Ja verfaute, bafi ber
breffat be£! .$Briefe£! biefe(l)e
>>>
:M 130. [1382.]
95
11fid)t
ege, fo möge biefer i
m ffiat
ge11en unb
ug{eid)
banten, weU er ben
d)reiber be£\ .$Briefe£\ fd)on fo fange He11reid)
aufgenommen
a11e.
. 317.
11) ID1e
re
d)rei11en eine£\
tubirenben 00£\ .$Bo{ogna unb
{eriter£\ au£\ ffiom (bieUeid)t be£\ ,peinrid)
or11om,
o
ne£\ be£\
58ogt£\ 30
anne£\ unb 9Ceffen be£\ .$Bifd)of£\) an ben .$Bruber, 5Bater
unb .$Bifd}of ne11ft
ntworten.
. 318-319.
.M 130.
1.382. 3. Z4anuar.
l&ing. -
e£\
rebiger11rüber'"
onbent£\
u ij;{f1ing 5Berfid)erung5fd}rift einer ewigen mleffe
für bie sta
nfü
rer
unft bafe(11ft.
9lad} bem DtiginaI in bet5Borbingfü
mlabe, jelJt im @5tabtard}ib au @({)ing.
{£atJf. IlI. 9lr. 57.
In nomine sancte et indiuidue trinitatis amen. Quia
racionis ordo expostulat, ut beneficia Re pietatis opera a
memoria nullatenus transeant posterorum, Bine est quod nos
fratres videlicet frater Arnoldus prior, frater Johanlles
rvedyn subprior, frater Johannes leetor, frater Johannes
herzewelt, frater hyllarius sacrista ceterique fratres
conuentus elbicensis ordinis fl'atrum predieatorum in presenti
seripto recognoscimus, honorabiles et deuotos viros de testamento
nautarum nobis beniuole ae pie manus suas porrexisse
adiutriees elemosinas largiendo. Quare non tanquam ingrati
sed vicissitudine debita cum graciarnm accione reddere
cupientes, de omnium gracia saluatore tanquam de spirituali
stipendio militantes, facimus eos partieeps vnius misse perpetue
et hoc per fratrem, qui eis pro ebdomadario annotatus fuerit,
in loco per eos deputato. De qua partieipaeione volumus
gaudere utrumque sexum viuorum ae defunctorum et non
sol um, qui pro nunc ad illud testamenturn pro presenti
pertinent, sed in futurum pertinebunt. Quibus eciam pro-
mittimus facere communem reeommendacionem fieri diebus'
dominicis eonsuetam, ut eorum omnium sua gracia ae miseri-
cordia misereatur deus non solum in presenti sed et in futura
t requie sempiterna. Super hiis omnibus dictum testamentum
ad maiorem sui beneficii recognicionem se obligauit singtdis
annis temporilms perpetuis conuentui presentare vnam marcam
Et hoc circa festulll epiphanie domini. Vt autem presens
seriptum robur habeat ae vigorem duximus dignum nostris
sigillis, videlieet offieii prioratlls et nostri conuentus, communiri.
>>>
96
:N2 131-132. [1382.]
Acta autem sunt hec Anno domini Millesimo Trecentesimo
octoagesimo secundo In vigilia epbyphanie domini.
IDie @Siegd ber lßergamenturfunbe finb {jiß auf bie nodj !)or-
'mbenen !jJergamentftreifen IJer{oren gegangen.
.M 131.
1382. 23. iiebruar.
eil
berg. - 5Berfd)reibung über
6 .pufen in 9tet}fen.
uß C. 1. foI. 91.
. . .. Nos dei et apostolice sedis gracia warmiensis
episcopus Heinricus notumfacimus tenore presencium vni-
uersis, quod suadente vtilitate ecclesie nostre Stephano et
Hanconi, filiis quondam Scbudden de Bludyn, eorumque
veris heredibus et successoribus legittimis, presencium exhibi-
toribus, pro quinque mansis, quos habuerunt et possederunt
in Bludyn, dedimus titulo pernn\tacionis et presentibus con-
ferimus quinque mansos agl"Orum in Reissen, videlicet inter
bona Tulne de Reissen I), Kirstansdorf, Cleydyten,
N apratyen et nemus illorum Kelkollen situatos, et
nichilominus vnum mansum nemoris, qui prius ad predictos
quinque mansos pertinebat, inter bona dicti Tulnen, Silvam
nostram, Kirstansdorf et Palapyn situm, jure Culmensi
hereditario perpetue possidendum; sie quod de quolibet
dictorum sex mansorum pro omni seruicio et censu dimidiam
marcam vsualis monete singulis allnis in festo Nativitatis
Christi nobis et successoribus nostris soluere perpetuo tene-
buntur. Concedimus insuper prcdictis fr;1tribus eorumque veris
heredibus et successoribus legittimis licenciam venandi lepores j
et vulpes infra suas granicas supradictas. Datum in Castro
nostro Heilsberg anno domini MO CCCo octuagesimo
seculldo in vigilia beati Mathie apostoli, presentibus famosis
viris Johanne Crossen, THone Struben, Sandero de
Rutenberg, THone agrimessore nostro, vasallis et familiaribus
nostris, et Hermanno sculteto de Catzen, testibus vocatis
ad premissa. In quorum testimonium presentem literam
scribi et nostri sigilli maioris appensione fecimus roborari.
.JV/ 132.
1382. 12. imiir3.
ei(
berg. .peinridj, 58. b. ij;., ber
tauft a n hen (0d)u{ö en unh hic 58eroo{)ncr hci3
orfei3
I)
gr. II. !nr. 330.
>>>
M 133. [1382.]
97
Q:H d}eno tu (Q:fdjenau tJei Mutftabt) 6 ,pufen 10 ffi10rgen
UetJerman
u Q:rtJredjt.
er .8in£\ tJeträgt bon jeber ,pufe
1/ 2 ffi1art, bon ben 10 ffi10rgen 4 (0coter unb tft
u
5!ßei
nadjten fäUig. Datum in castro nostro Heilsberg
A. d. MCCC lxxxij. xij die Mensis Marcü.
21uß C. 1. fol. 61.
.M 133.
1.382. 1'1. mliir
.
ti(ebtrg. 1:aufdjbertrag mit 0110
bon
roHtten.
21uß C. 1. fol. 64 I).
Wir Heinrich von gots gnaden Bissehof czu dem
Brunsherge bekennen vnd thun kunt offentlieh mit desem
brife allen den, die yn seen ader hören lesen, das wir durch
nutczis willen vnser kirchen czu Ermeland eyn slilch wechsel
getan haben mit vnserm getruwen OUen von Proliten,
das wir ym vnd synen elichen erben vnd nochkomen haben
gegeben ytczunt in eyns rechten wechsels wyse mit kraft
dises brifes vyr huhen erhes vnd eyne hube heyde, in den
etwan gewonet vnd gesessen hat vnser kamerer czur Guten-
stad, in alle der mase vnd grenicze, als wir die haben lasen
czeichen, ewiclich czu haben vnd besitczen noch Cölmisschem
rechte, mit allen gerichten gros vnd kleyne öbir hals vnd
band, vnd ouch mit all iren vrüchten nütczen genyssen vnd
czugebören, vmb alle die huben vnd eckere, die der egenante
Otte von Proliten vnd synen vorfarn doselbist czu Proliten
gehat vnd besher besessen baben; also das der selbe Otte
vnd syne erben vnd nochkomen haben vnd besitczen slillen
ewiclichen die vyr huben erbes vnd eyne hube heyde in alle
der mase, also her vnd syne vorfarn das egenante erbe
vnd eckm'e czu Proliten vormals gehat haben. Vnd vor alle
dynste vnd czinse siillen sie vns vnd vnsern nochkomen
Bisschofen czu Ermeland alle iar ewiclichen of sente Mertens
tag eynen halben steyn wachses geben. Vnd ouch von
slinderlichen gnaden vorlyen vnd gunnen wir yn ewiclich,
das sie visschen mögen mit secken vnd stocknetczen alleyne
czu irem tissche, nicht czu vorkolifen, in der veltmölen teiche.
Mit orkünde dises brifes vorsigeIt mit vnsenn angehangen
I) 21m \Hanbe: "Hodie finaliter totum seruicium est vidclicet Pro li t e n
exemptiolle et permutacione Suellkiten ad ecclesiam et vnitunl
Smolcyen. N(icolaus) Episcopus Warmiensis."
7
>>>
98
M! 13-1. [1382.]
ingesegel, der gegeben ist czu Heilsberg noch Cristes gehurt
drycenbundert Jare, dornoch in dem czwey vnd achczegesten
Jare, an sente Gerdrudis tage der heilgen Juncfrowen. Dor
öbir seyn gewest die erbarn berren her Heinrich Probst
ezur Frowenburg, her Hannus vnser voyt vnd bruder, her
Bertold Kyrsboym rittere, Jobannes Crosse, Tile
Strube, Sander vom Rutenl)erge, Tile messer, vnd
Herman von Katezen, vnsere lieben getruwen.
.M 134.
1382. 26. roliir
.
tileberg. 5ßerfd]reilmug für 30
a 11 n e £\
G: roH e 11 ü!Jer 6 .pufen am ed]iUingS3bad)e.
u{j c. 1. fol. 39.
I. n. d. a. Nos dei et apostolice sedis gracia warmiensis
episcopus Heinricus scire voluIDus vniuersos has litteras
audituros sen visuros, quot attendentes multiplicia seruicia
per strennuum famulum Johannem Crossin, familiarem
nostrum, in partibns et extra nobis et felicis recordacionis
domino Johanni predecessori nostro immediato Episcopo
Warmiensi fideliter et vtiliter facta et impensa, et per ipsum
et posteros eius in futurum nobis et eeclesie nostre, vt
speramus, impendenda, eidern Johanni, suis veris heredibus
et suecessoribus legittimis, sex mansos uel circa ex utraque
parte fluvii de campo ville Opyn decurrentis in fluvium
dictum wlgariter Schilling, videlieet inter mericam et campum
dicte ville Opyn et bona dicta BI u dyn et dictum fluvium
Schilling situatos, sic tarnen quod eiusdem ville Opyn sit
vnus paries merica supradicta, prout eertis limitibus et
granieis si bi fecimus consignari, emD agris cultis et ineultis,
pratis, pascuis, aquis seu rivis, et omni vtilitate cum omnibus
judiciis minoribus cum maioribus, eciam ad manum et ad
eollum se tendentibus quoad subditos suos dumtaxat, liberos
jure Culmensi contulimus et donamus jure bereditatis perpetuo
possidendos. De quibus sex mansis vel circa idem Jobannes
heredes et successores ipsius in (Juolibet festo :Kativitatis
Christi tres marcas monete currentis pro OJuni seruicio et
eensu nobis et successoribus nostris dare et soluere perpetuo
tenebuntur. Acta sunt bee in castro nostro Heilsperg anno
dominiMoCCCo octuagesimo secundo in craf:tinoAnnuncciacionis
beate :Marie virginis gloriose, presentibus discretis viris dominis
Nycolao Grotkaw preposito in Gutenstad, et Arnoldo
plebano ad sanctum Jodocum, officiali nost1'O, et strennuis
I
.
>>>
JV2 135. [1382.}
99
famulis Tylone Messer, Theodrico Strubyn, ac Sandero
de Ruthemberg, vasallis ecclesie nostre, testibus vocatis
ad premissa. In quorum omnium testimonium presentes
litte ras si bi scribi et sigillo nostro fecimus sigillari.
.M' 135.
1382. 3. 2lpril. iiraueuburg. ':Der ':Dom
err
ottfrieb
G: a
V
e bon Q;rmfanb iit1erkt1eift bem stoHegiatftifte
u
u t ft abt 10 ro1ad jäf)rHd)er Q;itttiinfte
u 2 3a
rgebäd)t
niffcn unb eittem t1efonberen
ottesbiettfte kt1a
renb ber
aftcl13eit.
u(j bem Driginal im
rdji\)e ber
irdje in @utflabt. @)djie\J1. Q. mr. 10.
In Nomine domini amen Anno a natiuitate eiusdem
Millesimo Trecentesimo Octuagesimo secundo, Indiccione quinta,
Pontificatus Sanctissimi in christo patris ac domini nostri
domini Ur ban i diuina prouidencia pape sexti anno quinto,
quinta die mensis Aprilis, in Sacrastia Ecclesie Warmiensis,
hora quasi sexta in mei notarii ac tcstium subscriptorum
presencia, Honorahilis Vir Magister Gotfrid us Cayp he
Canonicus ecclesie Warmiensis pro augmento cuItus diuini,
Sancte 'l'rinitatis ac Beate Virginis 1\Iarie et omninm Sanctorum
necnon anime sue salute donacionem inter viuos deliheratus
et ex certa sciencia, ut diccbat, donauit contulit et assignauit
Honorabilibus viris dominis .. Preposito .. Decano Tutique
Collegio Ecclesie Sancti Saluatoris et omnium SanctOl'um in
Guthenstad Wal1niensis dyocesis Redditus annuos x.
marcarum monete currentis, ac possessionem eorundem
Reddituum a se abdicauit, et idem Collegium in possessionem
ipsorum et iuris tollendi et percipiendi perpetuo et meliori
modo quo poterat posuit et induxit, il)Sumque Collegium
eorundem Reddituum fecit et constituit extunc in antea verum
et legittimum possessorem tali modo. Quod prefatum Collegium
seu Aministrator bonorum ipsius memoratos Redditus per-
petuo exigat tollat et percipiat, et fratri suo J 0 ha nn i,
quam diu vitam duxm"it in humanis, prefatos Redditus pro
sustentacione sui singlllis annis post festum Purificacionis
Beate Virginis ministret in toto ut vsufructuario Reddituum
predictorum. Ipso vero Johal1l1c decedente, Collegium sepe-
dictum seu .. Prepositus uel Aministrator bonorum ipsius
Collegii illas decem marcas annui Census distrihuat inter
Canonicos Collegii tali modo. Ha quod his in anno dehent
peragi memorie domini Gotfridi predicti et progenitol"Um
suorum, videlicet in crastino beati Jacobi al}ostoli debent
7*
>>>
100
.Mt 136. [1382.]
cantari Vigilie ix. leccionum et sequenti die decantabitur
vna Missa pro defunctis et quilibet leget eciam vnam missam
pro defunctis. Similitel' in die Cinerum cantentur Vigilie ix.
leccionum et feria quinta post diem Cinerum cantetur vna
missa pro defunctis et vnusquisque legat vnam missam pro
defunctis. Et pro qualibet memoria Canonicis, qui vigiliis
interfuerint et missas suas legerint, vna marca cum dimidia
et Vicariis, qui eisdem vigiliis interfuerint et missas legerint,
media marca diuidetur. !tem in quadragesima qualibet die
post primum pulsum Completorii vigilie trium leccionum canta-
buntur secundum morem Cathedralis ecclesie Warmiensis et
omnium mane inter Terciam et Sextam, videlicet feria secunda
missa pro defunctis, feria tercia de Angelis, feria quarta de
Sancta Trinitate, feria quinta de Sancto spiritu, feria sexta
de Omnibus sanctis, Sabatho de Beata Virgine, nisi festurn
Nouem leccionum uel aliud quodcumque hoc impediat. Et
propter hoc inter Canonicos, qui predictis vigiliis et missis
interfuerint, sex marce predictarum marcarum in vigilia
Pasche diuidentur. Super quibus omnibus dictus honorabilis
vir dominus Gotfridus me notarium subscripturn cum debita
instancia requisiuit, ut sibi de premissis omnibus publicum
conficerem instrumentum. Et ut prefata mea donacio per-
petuo valeat presentes literas per notarium infrascripturn in
Instrurnenturn publicum redigi et meo sigillo feci sigillari.
Acta sunt hec anno. die. Indiccione. Pontificatu quibus supra.
Presentibus venerabilibus viris dominis He n ri c 0 P1'eposito,
Michaele Decano, Johanne frisone, Nicolao Calis,
Canonicis Ecclesie Warmiensis, testibus ad premissa vocatis
et rogatis.
(Sign. N otarii.) Et ego Nicolaus Barg, clericus
Warmiensis, publicus Sacra Imperiali auctoritate notarius etc.
a(j DtiginaI be(j 9lotariat(j.Snftmmente(j auf
ergament l)at nur
me
r bie
ergamentf!reifen
um @Sieget
JVi" 136.
1382. 8. m
ril. iirautn!Jurg. - ,peinridj, .$8. b. G:.,
überkt1eift hem stoUegiatftifte in
u t fta ht neun i1J1art
kt1eniger ein en
alben 5Bierhung jä
rnd)en .8infe
im XJotfe
strid
auf eu bei Q:ßormhitt.
u(j C. !nr. 1. fol. 52.
In nomine domini Amen. Nos dei et apostolice sedis
gracia Warmiensis Episcopus Heynricus notumfacimus
1
>>>
M 136. [1382.]
101
I
tenore preseneium vniuersis, quod considerato, quomodo spm
tualia sine temporalibus subsistere diu non possunt, decensque
et congruum est, vt ea que a predecessoribus nostris pro
diuini cultus augmento salubriter sunt incepta, pari deuocionis
studio prosequamur, et ad eorum consumacionem debitam
nostram sollieitudinem impendamus, et eeiam perpendentes
qualiter recolende memorie predecessores nostri olym Episeopi
Wannienses Collegium Canonieorum secularium in opido
nostro Gutenstat pridem fl1ndauerint et erexerint, pro susten-
taeione quoque eanonicorum eiusdem eollegii certas possessiones
per ipsos et alios fideles collatas pro dote assignauerint, nee
sufficiant huiusmodi possessiones redditus et prouentus earum,
vt im1e pro sui status exigeneia valeant eongrue sustentari.
Ne tarn laudabiliter inceptum Collegium nostris temporibus
minuatur sed salubribus proficiat incrementis, ad honorem et
reuerenciam omnipotentis dei ae pro nostre anime remedio
salutm'i de consilio et de consensu venerabilis Capituli nostri
Nouem marcarum pruthenicalium minus dimidio fertone eensum
siue }'edditus annuos et perpetuos suscipiendos et tollendos
in villa Kyrcbusen prope Warmedithen constitl1ta conpa-
ratos et emptos per nos de propriis nostris pecuniis a Ja e 0 b 0
de Tlingen vasallo nostro videlicet xx scotos et duos pullos
in et super vno man so et quartali de manso sculteti, Item
duas marcas et sex pullos in et super tribus mansis Wernheri,
Item vnam marcam oeto scotos et quatuor pullos in et super
duobus mansis Pe tri Sager, Item vnam marcam cum
dimidia et quatl10r pullos in et super dl10bus mansis J obannis
in fi n e, Item quatl10r seotos in et super vno quartali agrorum
Nicolai Baysen, Item de orto taberne nouem scotos perci-
piendos et tollendos annis singulis et perpetuis per canonicos,
qui sunt uel pro tempore fuerint dieti Collegii, a prefatis
agrorum possessoribus, qui nune sunt et fuerint pro tempore,
assignauimus donauimus et conferimus per presentes ad vsum
et vtilitatem communem canonicorum collegii supradicti.
Ponentes eos ex nune in possessionem vel quasi iuris pCl'ci-
piendi Nouem marcarum minus dimidio fCl.tone cemms seu
redditos memoratos, ae eonstituentes ipsos eorundem reddituum
perpetuos et legittimos possessores, ita videlicet quod admi-
nistrator dieti Collegü, qui pro tempore fuerit, nomine ipsius
collegii censum et redditus eosdem singulis annis futuris in
festo beati l\Iartini eonfessoris et pontificis perpetuo exigat
tollat et percipiat in vsus communes dictorum canonicorum
et collegii, prout opus fuerit, conuertendos. Actum et datum
apud ecclesiam nostram Wanniensem in Vra wenl)urg. in
>>>
102
JV2 137. [1382.]
crastino die pasche, quod fuit vj Idus Aprilis Anno domini
Millesimo CCC mo Octuagesimo secundo presentibus honora-
bilibus fratribus nostris dominis Heinrico de paderborn
preposito, Michaele Vischow Decano, J ohanne Rone
Custode, Johanne deEssenCantore, Joha11lle de Pr aga,
Ottone de Russzen, OUone de Rogethen, Nycolao
de Rogethen, Jacobo lyndenaw, Gotfrido Caiphe,
J 0 hann e frison e, Tylone Glogaw et Arnoldo de
Ergesten, Canonicis ecclesie nostre supradicte. In euidenciam
omnium premissorum nostrum maius ac dicti Capituli nostri
sigilla presentibus sunt appensa.
.JW 137.
1382. 6. imai. iirautn"&urR. - ':Das XJomtavite( bon
Q;rm(anh iiberweift hem stoUegiatftifte 3U M u t ft a h t 3 % .pufen
beim ':Dorfe @iÜj3entf)a{ unb hen @iee beim ':Dorfe @iteinberg
mit her 5BerVffidjtul1g iä
didj 4
l11ti\)erfariel1 fÜr bie 5Ber.
ftorbenen hes XJomtavitefs 3U
a{ten.
uß bem Drigina{ im
td}h.1e bet
itdje in @utf!abt. @)d}iel11. E. !nt. 16.
IN nomine domini Amen. Vniuersis et singulis presentes
literas im;pecturis Kos Heinricus Prepositus, Michael
Decanus, Totumque Capitulum Ecclesie Warmiensis, volumus
fore notum, Quod in supplecionem Decem et octo Jugerum
in Villa Susentall in mensuracione deficiencium Honorandis
viris .. Preposito .. Decano et Canonicis Sancti Saluatoris
in Gutenstat, ad quos dicta villa pertinere dinoscitur, tres
Mansos cum medio, aut si plus vel minus repertum fuerit,
inter limites seu granicas Villarum Rosenowe ab oriente,
Resigethen a meridie, Susentall ab occidente, etDamerow
a septemtrione, prout ipsos ipsis mensurari fecimus, et certis
signis et granicis designari, et lacum adiacentem Ville
S t e y nb erg, dedimus et donamus per presentes. Tl'ansferentes
in eos omnem vsum, usufructum, et vtilitatem, ac dominium
vtile, cum iudicijs maiOl'ibus et minol'ilms et mulctis vniuersis,
nichil in eis pl'etel' directum dominium no bis vtilitatis aut iuris
retinentes. Addicientes tarnen pl'esentilms memol'ie commen-
dandum, quod prefati honorandi Viri .. Pl'epositus, .. Decanus
et Canonici ol'dinauerunt, statuerunt, et se seruaturos fil'll1itel'
promiserunt, videlicet, quod in signum l'ecognicionis huius
plenarie supplecionis aliorumque heneficiorum a nobis eisdem
dominis Canonicis et Ecclesie impensorum Quatm' in anno
cum Vigiliis et Missa memol'iam generalern Omnium de
>>>
:M 13
. [1382.]
103
Capitulo et fratm-nitate nostris defunctorum habere, necnon
cuiuslibet de nouo ex predictis nostris defuncti, cum eiu8
mortem pereeperint, solempnes exequias eius, ae si eiusdem
funus corporaliter adesset, agere perpetuo teneantur. Intuitu
autem obligaeionis et speeialis retribucionis, dictos Mansos ab
omni exactione, seruicio, censu, et recognicione alia, racione
superioris dominij, exemimus et presentibus dedimus liberatos.
In quorum testimonium omnium et robur, presentes eis
dedimus Sigillo nostri Capitu1i eommunitas. Datum apud
Eeclesiam in Capitulo nostro, in festo Beati Johannis ante
portam latinam habito. Anno Dominj Millesimo. Trecentesimo,
Octuagesimo Secundo.
Dtiginal auf
ergament mit bem @Siegel be(j
omfatJitelß \Jon
rmlanb an einem
ergamentftreifen. -
{)fd}riften in Berendt's
Transsumpta 9lr. 8. p. 78-79. unb im
rd]i\Je beß
omf!t\Jitelß in
ß'r{)g.
ri\J..
. D. fol. 6.
.N 138.
1.382. 6. rolai. iirauen&urR. - 58erfd}reilmng ü"6er bie
dju
lItadjer,
älfer. unb O:{eifdJer
änfe in ber @Stabt
IDle
{f alf.
uß bem
ril)..
lId]e F. beß
omfatJitelß in ß'r{)g. fol. 55.
In nomine domini Amen. Uniuersis et singlllis presentes
inspeeturis Nos Henricus prepositus, Mychael decanus
totumque capitulum ecclesie Wanuiensis volumus fore notum,
quod de commnni et vnanimi omnilun nostrum consilio et
consensu vtilitatem in hoc specialiter prospicientes eeelesie
et capituli in opido nostro 1\1 e I z a k fieri et locari fecimus xx
bancoH si ne scampna sutorum et xij bancos pistorum ac xij
hancos carnificum, ipsaque seampna sie facta locauimus
sutoribus, pistoribus et carnificibus tune in opido predicto
degentibus pro infrascripta annua pensione iure culmensi,
sicut et alias ipsius opidi possessiones possident, in perpetuum
possidenda. V olumus tarnen, vt plura sutorum, pistorum,
carnificum in eodem opido ficri aut locari non debeant in
preiudicium eorundem. Census autem dictOl"Um bancorum
siue f\campnorum talis erit, vidclicet, quod pistores dc quolibet
scampno solucnt vnum fcrtoncm eiusdcm monctc currentis,
sutores vero de quolibct scampno similiter vnum fertonem
einsdem lllonete, ac carnifices de quolibet scampno duos
lapides fusi et boni cepi singltlis an1lis in festo bcati Martini
soluere tencantur. In cuius rei testimonium prcsentcs literas
-
..,.j
>>>
104
M 139-141. [1382.]
eis dedimus sigillo nostri eapituli eommunitas. Datum aput
ecelesiam warmiensem Anno dominj Mt'. eec o lxxxij o. Mensis
maij. die vj a.
g{. E. fol. 46. B. fol. 43.
.NO 139.
1382. 14. imdi.
tilebtrR. .peinridJ,.sB. b. a:., ber.
fdJrei'6t an
i'bert "camerarius noster de Barthyn" unh
o
anne
.pate, ieibHdJe .sBrüber, unb i
re 9ladJfofger
5]/2 .pufen auf hem (Jeibe Cudinlawke (ffiofenort 'bei
ffiöffe!) mit aUen mu
ungen "eum omnibus judieüR maioribus
et minoribus infra granicas dictorum mansorum quoad
rustieos et ol"tulanos suos duntaxat, si quos in bonis seu
mansis illis duxerunt locamlos" 3u (£uimifdJem ffi:edJte
3 1t1n erbfidJen .sBefi
, beftimmt ailS .8inlS bon her .pufe unter
.sBcfreiung bon 'bäueriidJem
dJarroert 1/ 2 mlart unb geroä
rt
i
nen freie {YifdJerei mit Heinen GJe3eugeu für i
ren 5tifdJ
im
ed
n 0 9 ft ein unb (Jfuff e ffi c t) n. Acta in eastro nostro
Heilsberg presentibus dominis (A.) plebano ad s. Jodocum
officiali nostro, Arnoldo Longi eanonico in Gutenstad,
Elrieo de SchafslJerg et Heinrieo Wiehhardi
cappellanis nostris, et famosis viris Jobanne Crossen,
Theodrico Struben et Sandero de Rutenberg,
vasallis et familiaribus nostris. Anno dl1i. MCCC lxxxii
in vigilia Aseensiol1is domini.
W1ifdjrift C. 1. fol. 154.
.JW 140.
1382. 25. 5uni. 9löfftl. .peinridJ, .sB. v. a:., ber.
taufdJt an 2aurentiulS "filius quondam Santirmen in
Cudinlawke" unb feine 9?adJfofger gegen 1 1 /2 .pufe in
(£ubittfarote 2 .pufcu im ':Dorfe srernt}n (sr orn i enen) 3lt
a:r'bredJt unb bem ü'bHdJen .ßinfe. Dat. in eastro nostro
Ressil a. d. MCCClxxxii in crastino b. Johannis Baptiste.
W1irdjrift in C. 1. fol. 150.
.NI 141.
1382. 29. 5ul1. monnbit. - ':Der ':DomtJrotJft .peinridJ
bon
aberborn bedauft feinem i)1effen .permann bon
aber'born
ben e
emaHgen ':Dom..pof in 5ffiormbit.
>>>
](g 142. [1382.]
105
u!! bem Drigina£ im mat
!!ar!!li\) ber '5tabt 1lBormbit. !Jlr. 14.
In nomine domini Amen. Nos dei et apostolice sedis
gracia Warmiensis Episcopus Heinricus Notumfacimus tenore
presencium vniuersis, Quod constitutis propter hoc in presencia
nostra, et testium infrascriptorum, honorabili viro domino
Heinrico de Paderbol'D Preposito ecclesie nostre Warmiensis
ex vna, et Hermanno de Paderborn nepote suo, Opidano
nostro in Wormedith, parte ex altera, idem .. Prepositus
ex certa sciencia recognouit se legaliter et vera vendicione
vendidisse eidern Hel'lllannoetsuis verisheredibus ac successoribus
legittirnis Curiam, quam Capitulum Ecclesie nostre predicte
in predicto opido nostro Wo rm e d it h olim habuit, et que
sibi in instauracione et fundacione eiusdem opidi data et
assignata fuit, et quam postmodum dicto Preposito legaliter
vendidit et eam sibi tradidit et assignauit I). Quarn vendicionem
dicto Herrnanno factam dictus Prepositus coram nobis publicauit
et innouauit, et predicturn Hermannum possessorem eiusdem
curie constituit, cum omnibus iuribus et libertatibus eidern
curie in fundacione concessis, totum suum ius in predictum
Herrnannum transferendo. Acta sunt hec in Curia nostra
W ormedi th presentibus disCl'etis viris J ohanne Grosse,
Nicolao 'risch,
tephano Senewel, et Nicolao Pichel,
Consulibus nostris in Worrnedith, et aliis pluribus fidedignis,
testibus vocatis ad premissa. In quorum testimonium Sigillum
nostrurn secretum presentibus duximus appendendum Anno
domini Millesimo Trecentesimo Octuagesimo secundo, die
Beatorum Petri et Pauli Apostolorum.
Drigina£ auf \j3ergamem mit bem '5ecretjiegd be!!
if !!lof!!
.peinri!!l. 3n einer !Jlif!!le bie 3ungfrau W1aria mit bem
inbe, unter
berfdben ein '5!!lUb mit bem
amilien\l)at't'en. lbnf!!lrift: DEI. ET.
AP(osto)LICE. SED(is). GRA(cia). W ARl\HEN(sis). EP(iscopu)S.
HENRIC(us).
.Nt 142.
1382. 24. $UUQu11.
til
&trg. .peinridJ,
. b. Q:.,
gene
migt ben
iitedaufdJ, ben ber ffiitter unb 5BafaU
erto(b stir
borom "consanguineus noster" au
bem
':Dorfe 53otQ
(aroten mit me
ren
reufien in $otriten
boU50gen
at.
er
altcn
icburd):
1) ':Die
reuficn st 0 t} fit e n unb sr 0 ( ne fe n ftatt i
rer
2 .paten in
otriten (bg1. H. fit. 380) 2 .pufcn in 53otas(arofcn
5 u tJrenf3ifdJ em ffiedJte für beibe G.efdJledJter erb1idj mit ber
I)
g(. 11. !Jlr. 429. '5. 433.
....
>>>
106
:Ml 143--1J4. [1382.]
.sBefugnifi fie beUebig 3U verfaufen unb bem ffiedjte bavon nidjt
vertrieben 3u werben, wofÜr fie 2 ffieiterbienfte, bie
r'beit beim
58urgen'bau unb ben .pagen (indagines) unb bie gewö
nUdjen
'bgcWen ii'bernef)men.
ui3 'bef onberer Mnabc wirb i
nen nadj
bem
n
aHe if)rer frÜ
eren .panbfefte ein 5illef)rge!b von 30
IDlarf verfdjrie'ben. Unter gan3 gfeidjen
ebing1l11gen
at
2) andj ber
reufie
0 n e 2 1 /2 .pufe in 5.lofa9fawfen einge.
taufdjt. ':Dagegen er
äH
3) ber
reufie iJ.JH dj a e1 ftatt feiner 4 .pufen in
otriten
bie 4 .pufen in 5.lofa9fawfen 311 £ubnifdjem ffiedjt gegen einen
ffieiterbienft nebft .sBurgen'bau unb ben gewöf)nHdjen
bga'ben mit
30 IDlr. 5ille
rge(b verfdjrie'ben. Datum in castro Heilsberg
A. d. MCCC lxxxii. die beati Bartholomei Apostoli.
tt-fdjtiften in C. 9'Ir. 1. fol. 128.
.J\j" 143.
1382. 24. i1ugu11.
tiIebtrR. .peinridj,
. v. a:.,
edfärt, bau fein 5ßorgänger
o()CtlUteS3 me
ren 'ßrenfien eine
5Beridjreibung ii'ber 2 meiterbicnfte iUt ':Dorfe ober tyefbe
S3 0 f a i3 {a w fe n aU9gefteUt ()abe. 9?adjbem eincr biefer
':Dienfte an bie
iiber
an t a P \J e unb sr u n 9 e 'bu t e Über.
gegangen wiire, gebe er i
nen auf if)r Mefudj eine eigene
5BerfdjreiCJung.
ie fo{fen if)re 2 1 /2 .pufen 3U preufiifdjem
ffiedjte mit bel'
efugnifi fie 3u verfaufcn uub bem ffiedjte
bavon uidjt vertrieben 3u werben befi
en, einen fficiterbienft
(eiftcn, beim
urgenban unb bel' .perftcHung bon .pagen
e{fen, bie gewö
nHdjcn
bgaben entridjten unb aU9 befonberer
@nabe 30 IDlarf 5illc
rge{b ()aben. Datum in castro
Heilsberg Anno dni. !ICCC lxxxij die beati Bartholomei
Apostoli.
bfdjtift in C. 1. fol. 128.
.TW 144.
mraunebtrR. - e;Ü
nung einei3
.
1382. 24.
ugu11.
obfd){agi3.
Acta praetorii be!i mat
!iatdji\)!i AU
raun!iberg
cf. 9'Ir. 84
{. 5. b.
Item in eodem anno Do quam vor vns Barthus smyt
vml Andreas manegolt vnd bekanten, das her sich mit
bartusche vruntlich vml libliclt berichtit hat von sines
bruder totslag, also das der seIhe Andreas czu Ro m e vnd
czu Ache saI gen, vl1d brenge sine bewisunge, vnd hat sich
>>>
M 1-15-147. [1382.]
107
vor vns vorwilkort, were das hel' dise berichtunge nicht hilde
busen landes oder bynnen landes in dorfern oder in steten,
so sal bel' sines balses bestanden. Dis ist gesehen in sente
Bartholemes tag.
.Ni 145.
1382. 4.
eptember. l'löffel. .peitttid),
. b. a:., ber'
fd}rcHJt für bic me
rjäl)rigen ':Dienftc an "Cristanus, interpres
et camerarius in Sebl1l'g", 9 .pufen in bem tye(be
5ill o
t en Hen (52id)teltl)agcn bgL H. @:i. 217), bie 6i£\
er
bie sränunerer in
ce6urg o
ne .Bin£! inne
atten, ijugfeid)
mit ben barin 6elegencn 2 Heinen @:ieen
ta {J i) n f nnb
srei)ti)obe iju £ulmifd)cm fficd)tc gegcn eine l)al6c i1Jlart
.8in£! bon bcr ,pufe iju i1Jlartini o
ne bäuerfid)e£! @:id)arroert.
Ue6cr bie @äducr (ortulani) foll er bie Heinen GJerid)te
6i£\ iju 4 @:idJiHingen, bon ben grofieu, roe(d)e ber 5Bogt
rid)tct, bcn britten stl)eH
a6cn; ferner er
äft er bie
tyifdjerci im @:ce sto fa ro fiir feinen stifd) mit {(einen
GJeijcugen. Datum in castro nostro Resil Anno dni.
MCCClxxxii quarta die mensis Septembris.
lirdjtift in C. 1. fol. ]20.
.M' 146.
1382. 12. September. l'löffel. .peinrid),
. v. a:.,
berfdjrei6t von ben 7 .pufen, k1Jeld)e fidj {Jei eincr
er
meffung bc£\ :;Dorf£\areag bon 5ill crtte 9 itten al£\ Ue6ermafi
1}erau£\fteUten, 4 an bcn .pof mH C 0 1 e n angren
enbe .pufen
feinem lei6fidjen .sBrnber unb 5Bogt 30l)Ctlme£! iju CIIlmifd)em
ffied)tc gegen ben jii
rfidjen Öu IDlartini fäUigen .Bin{! bon
2 i1Jlarf ol)ne 6äuedidje£\
d)arroert. Datum in eastro
nostro Resil Anno dni. l\iCCC lxxxii. xii die mensis
Septembris, presentibus dominis Heinrico de Padirb 01'll
prep. ecclesie warm., Nieolao de Grotkow prep. eecl.
s. Salvatoris et olllnium SanctOl'um in Gutenstad, et
Arnoldo officiali nostro, Uapotone et Sandero de
Rut,emberg, familiaribus nostris.
lirdjtift in C. 1. fol. 103.
.NI 147.
1382. 26. .cftober. mrduneberg. -
tiftung für
21rme.
-
>>>
108
:M 14
. [1382.]
Acta praetorii beß mat
ßatd}il1ß
u
taunßberg.
ol. !nr. 84,
l. 6. a.
Anno domini M CCC lxxxij in dominica ante festum
beatorum Symonis et Jude do quamen vor vns Albrecht
von rudolfis houe vnd heyne wichardis wif vor dem
elbinge vnd kunradis wif van hermanstol'fe vnd bekanten
mit eyntrechtikeyt in vormunderschaft, das di hynrichynne
van hermanstorf machete eyn selegerede, das man alle Jare
sal geben iij mark pfennynge armen luten czu schuen vnd
czu cleydrin oder den armen vl'lmden. dar vor sullen si alle
dry raden, di K vnradin sal nicht lenger dar vor raden diwile
ire kindere leben vnd di iij mr. czinsen ist schuldig di
kvnradynne alle Jar us czurichten van alle irem gnte vnd
ire kindere gut uf sente michelis tage.
tbfd}rift in M. Cromeri Descriptio Eppatus Warm. Bd. I. fol. 226.
.NI i 48.
1382. 1.
lot)tm&tr.
Ibing. - 5Berfd)reUml1g ii'ber
11 WIorgel1 'bei beri1hu ftabt @(bin 9 für be
tJitt{er
l1edJt.
tuß bem Driginal im
lbinger @;tabtard}il1.
at'f. III.
lr. 59.
Wir brudir Vlrich fricke, Ordins vllsir Vrouwin des
duytschen Huses zcu Jherusalem. Obirster Spitteler, vnde
kompthur zcum Elbinge Wissentlich wellin sien, allen den
die desin brief zehen adir horen lezin, Das wir mit Rote
vnde mit Willin vnsir eidestin brudir vorlyen vnde gebin
Mathis Landisberg, des Spittelers knechte, deme bewisir
desirs briefes, Eylf morgen ackirs, die do gelegin sient
czwisschen der Nuwinstad ZCUl11 Elbinge vnd vnsir Czigil-
schunen I), Im vnde sienen woren vnd Elichen nochkomelil1gen,
den bewisern desirs briefes, vry van Scharwerke vnd van
Herendienste. zcu Culmisschem RechteEweclich zcu besitczende,
also das sie dor vf buwin mogen vnde koufen vnde vor-
koufen mogel1, was sie wellin. Do van sullen sie Czinsen
vor die Eylf morgen vnd vor £lese gobe mit enandir in der
Heren firmarie zcum Elbinge alle Jor Sebin mark pfenninge
an sandte Merlins tage gewonlichel' pruyscher muntcze.
Ouch so gebe wir jn, das sie mogen vf vnsir weide tryben
vnde huten, io van deme morgen Eyne kuwe vry, ane das
sie do van das Huteion gebin vnd alldirs nicht. Desir dinge
])
iefe 11 IDlorgen bUben ben aUen @;tamm beß
eutigen @uteß
:;rretinfen
of.
gl.
ud}ß,
efd}r. 11.
lb.
b. III.
bt
. 3. @;. 380
unb !note 4
u ber
. 11. !nr. 87. abgebrudten Urtunbe.
>>>
N2 1-19. [1383.]
109
sient geczuge die Erbaren Brudir Walther Hundelyn
Huskompthur zcum Elbinge, Vlrich van Wehelingen
Spitteler, Johan van Mazemonster Vischmeister, Rudiger
von Vfholcz molmeister, J ocob van Rynach. vnd andir
viI Erbar lute. Gegebin zcum Elbinge, in der Jarczal vnsirs
heren Dryczenhundirt Jor in deme czwey vnd achczigstem
Jore in allir heilgen tage.
Driginal auf
ergament mit an
lingenbem @;\Jittterfiegd.
.Ni 149.
1383. 13.
'1nuar. @;uttlabt. - 5BerfdJreifmng bes
ifdJofs ,peinridJ bon Q';rmlcmb ü{jer 60 ,pufen öum
orfe
WI ü n ft e r {j erg
irdJf.\Jiels @lottau.
ut! einer Driginalfc\Jie im
rdji\)e bel:
irdje in @utflabt.
Nos dei et apostolice sedis gracia Warmiensis Episcopus
He n ri c u s scire volumus vniuersos presencium inspecturos,
quod pro vtilitate Mense nostre assignauimus et contulimus
Johanni 1\lonstirberg pro fundanda et instauranda noua
villa nominanda l\hmsterberg
exaginta Mansos iuxta
granicas nemol'is nostri Buchwalt et lacum Lymange et
villam Swoben et flumen Alna dictum, quorum mansorum
contulimus eidemJohanni suisqueveris heredibus et successoribus
legittimis
ex mansos racione locacionis liberos iure Colmensi
eum officio Scultecie cum iudiciis minoribus ad quatuor
solidos et citra, et terciam partem eorum, que de maiOl'ibus
judiciis, que aduocatus noster ibidem iudicabit, deriuabuntur,
et medietatem census taberne, ae potestatem piscandi in
dicto lacu Lymange cum panus instrumentis ad mensam
suam dumtaxat et nullatenus ad uendendum perpetuo possi-
dendos. Quatuor autem mansos dedimus pro dote ecclesie
parochialis ibidem. De reliqlus vel'O mausis possessores
eorum, singulis annis in festo Natiuitatis christi pro censu
de quolibet manso mediam marcam monete currentis et duos
pullos soluere tenebuntul'. Concedimus eciam, quod alia
talJerna in dicta villa edificari non debebit. Datum in
Gutenstad Anno domini Millesimo Trecentesimo Octuagesimo
Tel'cio, in Octaua Epyphanie domini. In quorum testimonium
sigillum nostrum mahlS prescntibus duximus appcmlendum.
bfdjrift auf
ergament, ben @;djrift3ügen nadj aut! bem
nfange
bet! 15. 3a
r
unbertt!. .8um @;iegel feI)lt ber @infdjnitt. -
nbere
bfif}riften in C.91r. 1. fol. 61. unb in Berellllts Transsumpta p. 27 b.
..J
>>>
110
M 150-151. [1383.J
J\l 150. J
1383. 19.
dnudr.
rdutnburg. ::Der
ro\Jft .peinridi,
'!)etan W1 i d] a e i unb ba
'!)omtapitei 'beftimmen 3ur
riinbung be
'!)orfe
91agianben (9?agiaben I) 'bei 2IUenftein)
25 .pufen, bon benen 3um @5djui3enamte 3 freie .pufen mit
ben tfeinen
eridjten unb ]/3 ber grofien 3u
uimifd]em
ffied]te ge
ören, jebe ber übrigen a'ber, ba bie 6reija
re
'bereitf.! borü'ber finb, 9 @5coter unb 2 .pü
ner jä
rHdj 3u
5illei
nad]ten 3htfen foUen. Datum A. d. MCCC lxxxiij
die xix. mensis Januarii apud Ecclesiam Warmiensem.
u!i F. fol. 109. E. fol. 90.
.M 151.
.383. 26. rolär
.
lbinß' - 5Berfdjreibung bes .podj
meifter
onrab .soiner bon motenftet}n ii'ber 2 .pufcn fJei
5ill i U a i llt.
u!i bem Drigina1e im
rdji\)e be!i
omfatJitd!i in
r{)g. @;djie{)[. P.
9lr. 52.
Wir Brudir Conrod C zolner van Rotinsteyn
Homeister des ordins der BrudCl'e des Spetals. sente :Maden
des deutscbin Husis van Jerlem. mit Rate vnd willin vnsir
Metegebitegere vorlien vnd gebin vnsirm Getruwin Rittaw.
synen reclItin erbin vnd Nocbkomelingin, zcwu Hubin, dy
gelegin sint, by deme gute Wilkayme genant, und stosen
an des Bischofs Grentczin von dem Brunsberge, zcu dem
selbin rechte vnd dinste, als her das andir gut hat, Solmin
genant, im zcu holfe, of das her vns deste bas gedynen
moge. Zcu ewigim gedechtnisse dem dinge haben wir vnsir
Ingesegil an disin Briff lasin hengin, Gegebin of vnsinn
Huse Elbing In der Jarczal vnsirs herin, Tusunt Dryhundirt
Dry vnd achczik. am DOl1l'stag, noch Ostirn. Geczüg sint
vnsir libin Brudere. Brudir Ruthger von EIner Groskomthur,
Brudir Conrod van Wal rade obirster Marschalk, Brudir
Vh'ich fricke ohirster Spetaler vnd komthUl' zcum Elbing,
Brudir Heynrich gans obirster Trappier vnd komthur zcu
Cristhurg, Brudir Vlrich hachinberger Treseler, Brudir
Marqward von larheym komthur zcur Balge, Her
I)
ie $erfdjrei'6ung ütier ben
rug tDurbe ben 2. @;etJtem{)er 1594
aut!gefteUt.
>>>
M 152- 15-:1:. (1383.]
111
Mertin vnsir Capelan, Kar! von lichtensteyn, Gerhard
von Vischnich vnsir kompan vnd viI andir erSRme lüte.
DriginaI auf l.ßergament mit bem @;iegd bet! '\)cdlmeifter!i an
einem
ergamentfh'eifen.
.NI 152.
I383. 6. rolai. iirautnlJurg. ':Der
ropft .peinridj,
':Detan iJ.m dj CI e { unb baß ':Domfapi1et bon Q;rm(anb geftatten
1) ber ':Dorffd)aft
dJ 0 n efJr u cre, roe!dje unterijuge
en bro
t,
ben 21nfauf unb bie gemeinfdJaftHdje 5l3ert
eHung \)on 4 im ':Dorfe
gelegenen .ßinß
ufen, roofÜr fie lmfJefdjabet beß .ßinfeß fÜr bie
anberen .pufen (bgL 11. 91r. 347.
. 355) nur eine ffi1ad o
ne
djarroed Mnfen foUe.
2) ':Diefe1fJen fJeftätigen bie frii
er öu
ubnifdjcm
edjte
gefdje
ene 5l3edei1Jung bon 8 .pufen au baß ':Dorf man t
en t}n
(ffientienen fJei 21Henftcin) gegen einen iju
ei
nad)ten fä11igen
Sinß bon einer
a(fJen ffi"larf fÜr bie .pnfe. Datum A. d.
ICCCb:xxi\j. in festo b. Johannis aute portn.m apud Ecclesiam
Warmiensem.
gt. F. fol. 107 unb ]10. E. fol. 89 unb 91.
.NI 153.
I383. 13.
uni.
oUanb. "Der .podjmeifter unb bie
cfJieter beß beutfdjen Drbenß bedangen bon bem 9titter
Stonrab bon
affen'6erg ben 21ußtritt all£\ bem Drben,
roeH er gegen bie Drbcnßrege1 fJeim Q;intritte feine frÜ
eren
djll{ben nidjt fJeijafJU
ak
'festes: dni. Dito de RO!liten canonicus eccl. .Warm., Nicolllus
plebanus in opido Holland.
V oigt, Codex llipl. Pruss. IV. 9lr. 15. @;. 16.
.M 154.
I383. mraun
btrg. - UefJerna
me ber .parijau öum
gemeinen
Jhl
en ber
tabt 5Sralllt£\ocrg.
Acta praetorii be!i ffiat
!iatdlil1!i ou58raun!ilJerg.
ct. 9lr. 84. 581. 7. b.
Anno domini MO CCC 0 Ixxxiij 0 In dem somer Do
wart der Rat czum brunsberge enes lnit rate vnd mit
Willen vnsirs 11ernn byschofes vml der ganczen gemeynen,
Das Wir dy nuge Herczouwe innemen durch nuczes willen
der gemeynen stat. Also is geschach, des obir gaf hel'
Reynike stryperok XV\j sunderliche morgen, vnd sprach
-
...J
>>>
112
MI 155-156. [1383.]
vor dem sitzenden rate: Ich habe obir geben der stat czu
nntcze, Jir hernn, is hat mich gelt gekostet. Dar nach wart
gekundiget von disem Raathuse, weme syne morgen ichtis
gekostet hetten, der mochte komen uf dis hus, dem solde
man sine pfennynge wedder geben gutlich. Dar nach quame
Wir mit hel' Reyniken obir eyn im Jare als man screbit
M CCC in dem lxxxix. das man im geben solde czu tagen
vnd czu stunden vor di vorgescrebenen xvij morgen. x. mark
vngelt, das im di morgen gekostet hatten, vnd vor itzlichen
morgen. ij. mark, das sint xliiij mark. Dar mite wart di
sache mit hel' Reyniken geendet vnd gelendet, vnd das gelt
ist hel' Reyniken vnd synem Wybe vnd synen kindern
Johanni vnd heYlll'iche wol beczalet, di xliiij mark
vorgescreben.
.NI 155-
1383. 21. $tpttm&tr.
raun
&trR. ':Der ffiClt
bel'
tClbt .ssl'Clun
{jerg vermittelt ben stauf einer
ei{jrente.
Acta praetorii be!i
raun!iberger mat
!iardjil1!i
cnant 84. fo1. 15 b.
Anno domini l\I ccc lxxxiij in die sancti Mathei £10
quam vor vns Peter snorche van der vrowenborgh mit
syner elichen husvrowe Dorotheam vnd gaben vns mit
eyntracht vnd mit guten willen lxxx mark pfennynge dar
vm wir in koufen sullen viij mark rente in vnser vryheyt,
di wir in geben vnd czinsen sullen alle iarlich uf sente
Michaelis tage czu erem leben; vnd wen ir eyn vorstirbet,
so sal der ander gliche wol dy egenanten viij mark rente
nemen, vnd wen si beyde gestorben sint, so sulle wir di
viij mark geben di negesten. v. iare, das erste iar d 0 rot he a n
vml agneten kroners kyndrin, ab si lebende blyben, vnd
di andrin. iiij. iare so sulle wir di viij mark geben armen
luten durch got czu schuen vnd czu cleydern, wor vns gut
dunket; nach den v iaren so sal di rente viij vnd houbstul
geuallen czu sente katherinen in di kirche.
.NI 156.
1383. 28. $tpttmlJtr.
raunelJtrg.
ü
l1ung eine
$tobfd}fages.
-
Acta praetorii be!i
ra1tn!iberger mat
!iardjil1!i
c Iiaut 84. fo\. II 1J.
Anno domini M ccc lxxxiij feria vj a ante festum beati
Mathei Do quam vor vns Hannus olov vnd Heynrich
vam hercze vnd bekanten mit eyntrach, das si van Pawel
I
I
I
I
>>>
M 157. [1383.]
113
becker haben entpfangen xj mr. pfenninge van wigels
kindere wegen, den Hartwig plauman son ir slug, vnd
das ist gesonet mit in vnd gesichert mit j steyne waxse, vnd
hat sich mit vns mit dem siezenden rate berichtet, das her
vns v mark gab van gerichtis wegen. Dis egenante gelt
sone vnd gerichtes hat Pawel becker us gegeben vor sinen
bl11der Hertwige.
157.
1383. 11.
ftobtr. rolaritnburft. - '!)e
.podJmeifter
Q:onrab SöUner bon motenftein 5ßerfd}reibung Über bCl
GJut
.p CI n
bor f I) bei a:1bing.
u!i bem (£otJiaIbudje be!i
Ibinget (£omt
utamt!i pag. 39. im
I6inget
@;tabtatdjib (£Onbentrdje @;amm1.).
Wyr Bruder Conrad czolner von rothen steyne,
homeister des ordens der bl11der des spittalis sinte marien
des dutczschen huszes von Jhel11salem, mit rathe vnde willen
vnser methegebietiger vorlyen vnde geben vnserm getruwen
hertewig bedeken 2 ) synen rechten erben vnde nochkome-
lingen elff huben vnde nuwn morgen zcu hansdorff gelegen
bynnen den grenitczen als sye yn beweyset syn von vnser
bruder, vnde das gerichte vff demselbigen gutte zcu Colmischem
rechte vrey erplich vnde ewiclich zcu besitczen. Ouch VOr-
leyen wir ym frey fischeryge yn vnserm sehe drusin genant,
mit allerleye geczuge ewathen 3) vsgenomen zcu fischen
alleyne zcu erem tische, vnde vorlyhen ym zcu buwen molen
vff demselben gutte, ap sy das wasser mogen gehan.
Hirvmbe sullen sy vns thun eyn dinst, eynen man mit eyme
pferde vnde mit gewonlichen wopin vnde vns geben alle ior
vff sinte Meltins tag eyn krompfunt wachs vnde eynen
Colmischen pfennig adir vumff pfennige prusch yn des stad,
zcu orkunde vnde bekentnisse der berschaft. Czu ewigem
gedechtnisse dessir dinge habe wir vnser Ingesegil an dessen
briff hengen lassen. Gegeben vff vnserm husze Marienburg
im driczenhundersten vmle im dry vnde achtczigesten Jore,
am sontage noch Dionysii. Geczuck Bruder Kune von
lybenstein grosz kompthur, Bruder Conrad walroder
obirster marschalk, Vlrich fricke kumpthur czum elbinge,
Hinrich g ans kumpthur czu Cristburg.
I)
gl.
udj!i 58efdjt. b.
Ib. 58. VI., @;. 90, 139.
2) !mal)tf djeinIidj bet
I6inget 58ütgetmeiftet bier e!i 9lamen!i, bet u. a.
II. 9lt. 453 botfommt.
3)
ie!i: ,,9lie\1)at
eu", b. i. bie neue Wate obet bat! gtoße Bugney.
8
,I
>>>
114
.Ni! 158. [1383.)
JW 158.
1383. 30. 9loUtm&tr. - 5lBerner Don .porben, 58efi
er
Don 5lBogena
, überroeifet ber [yCü
{e bafe!bft ein
tüCf 2anb
am .paffe.
2(u{!
amfe
'{! Manuser. Elbing. ber
o1ianten T. H. 6. 629.
Im namen gottes amen. Wissentlich sey allen den,
dy dezen bryff sehen horen adir lezen, das ich Werner von
Horden offenbarlich bekenne, dasz ich bin einträchtig
worden mit Hansze Moller vnd mit Marquarde vnd mit
Kyrstanen Waldenberge, dy min Vndersoszen syn in der
Mole zu Wogenap, dasz wir (J) mit guttem rothe vnszer
Vrinde mit einem willen mit wolbedochtem gemuthe an beyden
seiten, dasz ich ihnen habe gethan das ubir von dem habe
bisz vff den Rand obene von eime grentzebom zu dem anderen
als dieser brief ausweiset, Czu dem ersten anczuheben an der
Eychen, die £10 stehet neist bey dcm Schuzbrete, vort an
dem rande gerichte vnd krnm, also das vb ir lit in sich
selber, gerichte obir die ryen bis in die grentzebach, dieseHJige
Bach neder bisz an den Strand des habes. Vort an dem
Strande vmme bisz an das vrye wasser, das do fellet ubyr
dy Schlüse us dcm Molentiche. Densclben vorgenanten Acker
oder das Vb ir sollen haben dy vorgenante dry vnd ir ehliche
Erblinge vnd rechte Nachkomlinge, sundir alle Reyse,
Scharwerk vnd Herrendienste vri zu kolmischem rechte,
Sundir mit sothanem vnderscheid vml vor usgenomen, das sy
sullen schuldig syn und geben dem vorgenanten Werner
vnd synen ehlichen erben vnd syncn rechten nachkomlingen
eine Mark preusch gewonlicher münze alle iar zu czinse of
üsteren, vnd och des hoIczes dornf zu geniessen zu ircm
Vyre dicwile das is weret. Dasz £lese vor word von vns
vnd von vnscren ehlichen erbclingcu oder rechten nach-
kornelingen stetigIich wol werde gchalten vnd vnczubrochen
czu eyner ganczen warheit, haben wir di se briff £101' obir
gegeben vnd vnser Ingescgil dOl'an gchangen zu eyme
Zeugnisse. Gegeben in dem Jare vnsers Herren Tausent
dryhuudert vnd dry vnd achtzig in dem tage S. Andreae
des Apostels.
t
l
>>>
r
:N2 159. [1383.] 115
.Nt 159.
1383. 6.
tAtm&tr.
titö&trR. 5Bedauf£\udunbe ü'ber
ba£\
djuföenamt in 53 a tu ben 'bei .peif£\'berg.
uB C. 1. fol. 73.
Nos dei et apostolice sedis gracia Warmiensis episcopus
Heinricus notumfacimus tenore presencium vniuersis, quod
cum dudum Johannes Newkirche, bone memorie scultctus
de Lauden, post mortem eius in sexaginta duabus marcis
pruthenicalibus nobis remanserit obligatus, ex huiusmodi causa,
videlicct quod a rusticis et villanis in Lauden successivis
temporibus sustulit easdem sexaginta duas marcas, quas
racione locacionis ville nobis ipsi rustici solvere tenebantur,
et sic preventus morte dictus Johannes easdem sexaginta
duas marcas non solyit; cumque post obitum dicti Johannis
quidam Kirstanus et Katberina, uxor sua legitima, de
Mynnenberg necnon Adilheydis, soror dicte Katherine,
qui tamquam beredes proximi intromiserint se de scultecia in
Lauden necnon omnibus et singtllis bonis per prefatum
Johannem relictis ita quod cunctis creditoribus Johannis satis-
facerent de eisdem, debita quoque ad tantam quantitatem
extenderent se, quod satisfacere non poterant: iidem Kirstanus,
Katbcrina et Adilheydis dimissa scultccia prcdicta recessenmt
ab ea. Proptcr quod domino Arnoldo Longi de Brunsberg,
canonico ecclesie collegiate in Gutcnstad, procuratori nostro,
dedimus specialiter in mandatis, ut altel'i cuipiam eandem
sculteciam vcnderet, qui nobis debita supradicta persolveret
et nichilominus nobis et ville Lauden predicte nostra con-
sueta faceret et eciam de serviciis debitis responderet. Qua-
propter dictus dominus Arnoldus auctoritate nostra cuidam
Pet ro S t en e k e n etsuis heredibus necnon legitimis successoribus
predictam sculteciam cum agris, agriculturis, iudicio necnon
ccteris suis pertinenciis vniuersis vendidit perpetuo possi-
dendam pro septuaginta octo mm'cis pruthenicalibus, et nichi-
lominus idem procurator noster dicto Pctro Steneken suis
hercdibus et legittimis successoribus contulit nostra auctori-
tate dictam sculteciam cum suis pertincnciis, sibi tradcns
possessionem corporalern eiusdem. Quem eciam Petrum
Stcncken necnon suas hcredes ct legitimos successores circa
sculteciam ipsam et possessionem eius pacificam ab omni
impeticionc quarumlibet personarum necuon iuris accione
vcndicacione vel alia qualibet arrestacione illcsos presentibus
promittimus bona fide conservarc necnon evincere, ut debemus.
Actum et datum in castro nostro He i 1 sb erg anno domini
8*
>>>
116
:N2 160-162. [13S3.]
M CCCo lxxx tercio, die sancti Nicolai Confessoris et Ponti-
ficis. In quorum omnium testimonium sigillum nostrum
secretum presentibus est appensum.
.NI 160.
1383. 13.
t
tmbtr.
tilö&trg. .peinrid},
. b.
.,
berlauft
1) bem
orfe .peHigent
a! 4 .pufen 5lBalb 3tuifd}en ben
ren3en ber
örfer @arC3
n,
ama1be unb ffiofengad, iebe .pufe
für 4 W1ad unb gegen einen jä
rHd}en .Bin£! bon einer
a1ben
W1ad für bie .pufe 3U W1artini. "Et quod plebanus in dicta
nemore sicut alii incole ville ligna iuxta numerum mansorum
cedet, aliam annonam missalem, dictam proprie Teczem, de
dicto nemore quatuor mansorum non habiturus."
2) bem
orfe 5lBaU er
moL 3 .pufen 20
morgen 5ffia!b
3tuifd)en ben @ren3en ber
örfer @arC3
n, ffiofengad unb
.\B1anfenberg für benfe1ben
aufprei£! unb .Bin£!.
ie 20 W10rgen
finb jebod) 3in
frei. Datum in castro nostro Heilsberg anno
dni. MCCClxxxiii. ipso die beate Lucie virginis et martiris.
2t})f
rift in C. 1. fol. 61.
.NI 161.
1383. 15.
t
tm&tr.
rC1unö&tr9' -
obfd)1ag mit
@e1b gefü
nt.
Acta praetorii beB
at
BardjibB 3lt !BrannBberg. fiol. 84. SB!. 12. a.
Anno dominiMCCC lxxxiij feria iij post festum beate Lucie
Do quam vor vns Claus War sol vnd hat sich mit vns vnd
mit der stat berichtet van des todslages wegen, also das her
ns vnd yn czin mag vnd essen vnd trinken in der stat, vnd
sal nicht hir in der stat ben achten, vnd mag sin ding werben
vnd czin vortan, vnd sal geben dem gerichte czu besserunge
ix mark, yo des Jares iij mark, bis di ix mark beczalet
werden, vor {lis gelt hat gelobit Heynrich engilswoIt vnd
Gerico gropengiter.
.M. 162.
1383. 21.
t3tmbtr.
tilöbtrR. .peintid}, .58. b.
.,
beftätigt ben p1'cuflifd)cn .58rübe1'l1 ffio
tc l1nb
one, tue1d)e
8 .pufen in be1l1 {Yc1be ober
o1'fe
i 1'f e n bon .58ert01b
ir
botum "miles, consanguiueus nos tel' et mense nostre
>>>
](g 163. [1384.]
117
advocatus" gegen i
re ftü
eren 3 .pufen in
otriten einge
taufd)t
aben, biefe i
re
efi
ung
u
u{mifd)em ffiedjte
nebft ber trifd)erei im
ee
irfen für i
ren
ifd) mit
neinen @e
eugen.
a bie S3änbereien unftud)tbat feien,
finb für fie "pro omni servicio in recognitionem dominü et
signum libertatis" nut ein
tein 5lBad)£\ unb 6
u{mifd)e
fenninge jä
rHdj 3u W?artini 3U entridjten. Datum in
castro nostro Heilsberg anno domini MCCC 0 lxxxiii 0 in
die beati Thome Apostoli.
bfdjtift in C. 1. fol. 129.
1384. 13.
ClnuClr.
otriten.
UC! bem DtiginaI im !Befi
e beC! @utC!
mn.
IN nomine domini Amen. Nos dei et Apostolice Sedis
gracia Warmiensis Episcopus Heinricus, Notumfacimus
tenore presencium Vniuersis, Quod cum dominus Bertoldus
Kirsbowm, Miles, Mense nostre Aduocatus, et noster Con-
sangwineus, Sedecim Mansos in Campo seu Villa Potriten,
quorum Mansorum aliqui Jure Culmensi, et reliqui Jure
pruthenicali, pro seruicijs Armorum, olym primis possessoribus
per .. Predecessores nostros, Warmienses Episcopos, et
eorum Aduocatos, deputati et collati fuerunt, prout in litteris
super hoc confectis contineri vidimus, de licencia et consensu
nostro comparasset, et eos possideret et teneret, Nobis suppli-
cauit, vt eosdem Sedecim Mansos pro vno seruicio Jure Cul-
mensi sibi conferre dignaremus. Et ne Mensa nostra ex hoc
in aliquo ledi videretur, optulit se eidern Mense uostre in
refusionem daturum Octo Mansos Jure Culmensi cum iudicijs
maiOl'ibus et minOl1.bus et omni vtilitate liberos, quos ipse a
Tollen de Supone, et alijs prope Wartberg emit, habuit,
et possedit. Vnde nos deliberacione diligenti super hoc
prehalJita, et multiplicia seruicia, in Officio Aduocacie per
eum nobis et Ecclesie nostre per phlres annos strennue et
fideliter exhibita, et fauente deo, adhuc exhibenda attendentes,
Considerantesque quod in hoc dicta Mensa nostra non lede-
retur, sed notorie profectum consequeretur, eosdem Octo
Mansos, per eundem Bertoldum, nobis et Mense nostre pre-
fate ex causa predicta collatos et assignatos acceptauimus,
et recepimus, et eos Ville Mense nostre l\Iokyn, cui adiacent,
et que Villa ex hoc valde proficere poterit, Cum sint Agri
.NI 163.
tifö&trg.
.panbfefte beil @ute
-
..,j
>>>
118
Nl 163. [1384.]
fertiles, adiunximus et addidimus, Sic quod de ipsis. Octo
Mansis predictis Mense nostre prelibate Census annuus solui,
et prout de alijs Mansis eiusdem Ville Mokyn fiet, perpetuo
fieri debebit et seruiri. Et hac consideracione moti, predictos
Sedecim Mansos in Potriten, tangentes lacum Auscloyte
-et granicias Villarum Frowdemberg, Schoneborn et
W elkekaym eidern Bertoldo suisque heredibus etSuccessoribus
legittimis cum iudicijs maioribus et minoribus ad collum et
manum se extendentibus et omni vtilitate Jure Culmensi
liberos contulimus Jure hereditario perpetuo possidendos, Sic
tarnen quod predicti de ipsis cum viro armato et equo com-
petenti Mense nostre contm quoscunque emulos, quociens-
cunque oportuerit et requisisti fuerint, seruire, Et de quolibet
Aratro quod in predictis bonis fuerit, mensuram Tritici et
mensuram Siliginis, De quolibet vero vnco mensuram Tritici,
Et insuper in signum libertat!s et recognicionem dominij
pondus cere, dictum l\Iargpfunt, et sex denarios Culmenses,
singulis annis in festis beati Martini Episcopi et Confessoris
perpetuo soluere teneantur. Insuper eidem Bertoldo suisque
heredibus et legittimis Successoribus tres man sos in dicto
Campo Potriten situatos, qnos ipse a Royte et Jona fratribus
pruthenis per viam permutacionis optinnit, pro Octo 1\Iansis,
quos habuit in Villa Kirsen, sicut in litteris super hoc con-
fectis continetur, quorum trium Mansorum predictorum duo
tangunt Sedecim Mansos predictos, tercius autem Mansus
tangit bona Tyderici de Czecher, et granicias Villarum
Welkekaym, et Madeleyn, contulimns Jure Culmensi
liberos cum iudicijs, sicut snperius de aliis Mansis est ex-
pressum, Jure hereditario perpetuo possidendos, De quibus
tarnen tribus Mansis predictis simul, Ipsi nobis et Successoribus
nostris, singltlis annis in festo Natiuitatis christi, pro omni
seruicio, dimidinm lapidem Cere, pro Censu soluere tene-
buntur. Et qnia dictorum Mansorum primis possessoribus,
potestas piscandi in dicto lacu Auscloyte a Predecessoribus
nostris fuit concessa, concedimus eciam eidern Bertoldo,
suisque posteris legittimis, piscandi facultatem in eodem lacu,
ad mensam suam duntaxat, nullatenus autem ad vendendum.
In quorum testimonium presentem litteram scribi fecimus, et
nostri Sigilli munimine mandauimus roborari. Acta sunt hec
in Castro nostro Heilsberg, Presentibus honorabilibus et
discretis Viris, dominis Arnoldo de gelren preposito sancti
Saluatoris et Omnium Sanctorum in Gutenstat, Arnoldo
1 an gen, J 0 h an ne BI a dia, Cauonicis Ecclesie nostre co llegiate
in Gutenstat, Johanne Krossen, Ottone de VIsen,
>>>
J
:M 164-165. [138-1.)
119
Vasallis Eeclesie nostre et alijs pluribus fidedignis, Anno
dominj Millesimo Treeentesimo, Oetuagesimo Quarto, in Oetaua
Epyphanie dominj.
Driginal auf l.J3ergament mit bem @)iegel beC! SBifdjofC! .l,)einti
an grünet @)eibe. -
leidjaeitige
bfdjtift C. !nr. 1. foI. ]29-130.
.JVI" 164.
1384. 21.
ClnuClr. iirClutn&urg.
er
rotJft .peinrid),
efan W i a) a e1 unb ba£! ganöe
omtatJitel ber ermCänbifdjen
ird)e übergeben "in nostra quasi extrema solitudine"
an
o
anne£! bon ffiaijergenaro 70 .pufen 5lBaCb "inter lacus
nostros Porden et Syrwynthen ae fluvium Cosnykflies
dictum et bona Peuthunen" 31tr
rÜnb1tng be£!
orfe9
orben 1) erbHdj ijU £uhnifdjem ffica)t.
er
cf)uCij er
äft
7
rei
ufen, jebe anbere .pufe ijinfet naa) 10
reija
ren
1/ 2 Wad unb je 2 .pü
ner ij11 Wei
naa)ten. 580n ben
groficn
erid)ten, bie ber 580gt ridJtet,
at ber
djuCö
unbefa)abet be£! .5Begnabigung£!red)t£! bcn britten
lJeH, bie
Heincn bagegen ganiji ferner
at er ben
alben Bin£! born
rug unb au£! bcfonberer
nabe freie
ifcf)erei im
ee
orben mit ffeinem
eije1tge für feinen
ifa). Datum
apud Eeelesiam Warmiensem A. (l.
ICCC lxxxiiij. in
Capitulo Agnethis.
bfdjtift in F. foI. ]28-129. E. foI. 105.
4
.f\6' 165,
1384. 23.
ClnuClt'. iit'Clutnbut'g.
tat1tten be£!
0 m
tatJite1£! bon (hmCanb.
!nad) ber
6fdjtift beC! Q:obe
S. !nr. 1. foI. 3-11. im
rdji\Je beC! IDom-
fa1Jite1C! au
rauenf)Urg.
In nomine domini Amen. Nos dei et apostoliee sedis
graeia Warmiensis Episcopus Heinricus, et Heinrieus de
Padeborn Prepositus, Miellael de Visschouw Decanus,
I) IDie .\;)anbfefle über GJrofi-l.J3urben lumbe ben 22. !no\Jember 1417
CF. 128) unb ben 19.
ngnft 1503 (F. foI. 22-1 unb C. foI. 27.) etneuert.
ef.}tere G:tneuerung, lUeI
1e 3u91eidj aUe friif)eren
erfdjreibungen für ungültig
erHiirt,
at folgenbe
lUeidjnngen:
on ben 70 IDorfC!
ufen finb 47 3inC!.
1Jf!idjtige, bie ü6rigen
rei
lIfen unb 31uar für ben @)djul;en 7. ben I.J3farrer
5 unb für 5 SBienel1luiirter 11, !ueIdje Ief.}tere jebod} ainC!1Jf!idjtig lUerben,
fobalb bie SBiene11luadjt auff)ört. jffiegen ber Unfrudjt6arfeit ber I){eder unb
ber lUeiten G:ntfernnng \Jon
Uenftein ift bie
ieferllng ber .\;)iII)ner fOluie
baC! @)djartuerf, mit
uC!na
me beim SBaue beC! (Sd}IoffeC!
Uenflein, edaffen.
- G:ine [Jlü
Ie bafeIbft lUurbe am 7. @)e1Jtem6er If90 tJri\Jilegitt, D. foI. 22.
>>>
120
.Ni! 165. [1384.]
Johannes Rone Custos, Hermannus de Praga, Otto de
Russen, Otto de Rogitben, Nicolaus de Rogettil,
J ohannes Frisen, Albertus de Curia, Tylo de Glogow,
Albertus de Calba, Arnoldus de Ergsten, Johannes
de Rogettil, Johannes Pes, Johannes Vnrw, et
Johannes Lichtenouwe Canonici Totumque Capitulum
Ecclesie Warmiensis Capitulariter congregatum pro honore
dei ac bono tranquillo statu Ecclesie et Capituli eiusdem
ordinamus concorditer et statuimus infrascripta. Et quia
sanctorum patrum tradit auctoritas, quod heneficium propter
officium exbibetur, et quia hec fuit fundatorum Ecclesie
Warmiensis et eorum, qui sibi sua beneficia contulerunt,
intencio vt in ea dei honor sanctol1lmque eius frequentaretur
memori
in diuinis, statuimus (1) vt in eadem Warmiensi
Ecclesia Missarum et alia tam diurna quam nocturna pro
viuis et defunctis a katholica. fide instituta officia eo modo
et ordine peragantur, quo magis placari deus et sanctis eius
exhiheri reuerencia mayor possit, laudabili tamen et diu in
eadem ecclesia frequentato non mutato ordine, eo eciam
semper adhibito moderamine, quo in eo mayor sollicitudo
habeatur, quod in conspectu omnipotentis dei magis sit
acceptum.
(2) Statuimus igitur et ordinamus, quod Canonici
Warmienses mayores prebendas optinentes teneant secundum
ordinem curiarum Ebdomodas (sie) hoc modo, ut in festis
totum duplicibus et eciam duplieibus in ipsa ebdomoda
oecurrentibus Canonieus, quem ebdomoda contigerit, per se
uel ali
l
ivs!us festi
ffieium. in ecclesia peragat, a primis
vespens illClPlendo et SIe contmuando vsque ad Completorium
festiue diei inclusiue, 1\Iinistrosque altaris in eodem die
festiuo iu prandio procurare teneatur. Quod si premissorum
aliquid adimplere neglexerit, panum distribueione proxima
oceurrente post negligeneiam sit priuatus ipso facto in penam
negligencie sie commisse.
(3) !tem statuimus, quod quoeiens dominum nostrum
.. Episcopum, qui pro tempore fuerit, eontigerit diuina in
Ecclesia Warmiensi eelebrare, duo Canoniei iuniores recepcione
teneantur induti sacris vestibus eidem ministrare. Si uero
ipsos uel alterum ipsorum eontigerit nondum saerum ordinem
suseepisse uel fore legittime impeditos, extunc Canoniei
continue ipsos in online precedentes ministracionem predictam
facere teneautur. Et qui in hoc negligens fuerit, tota distri-
bucione panum proxima puniatur.
I
>>>
M 165. [138.1,.]
121
(4) Item statuimus, quod Prelati et Canonici de nouo
intrantes pro comparacione ornatuum ad diuinum officium
., spectancinm, Prelatus decem marcas et Canonicus mayori
prebenda prebendatus octo marcas, infra quinquennium a die
recepcionis sue computandum soluere teneatur. Si auOOrn
infra qninquennium et antequam solueret, moriatur, de prehenda
sua tantum retineatur.
(5) Item statuimus, quod Prelatus aut Canonicus animo
residendi sine fraude apud Ecclesiam manens, familiarn
cottidianam habens, et expensas in domo propria uel
aliena foco proprio uel alieno habens, et alia circa hoc
faciens, que ordo rei familiaris deposcit, residens censeatur.
(6) Item statuimus, quod annus residencie apud eandem
ecclesiam nostrarn incipiat se in festo beati Martini episcopi
et confessoris.
(7) Item statuimus, quod Prelatus aut Canonicus eiusdem
Ecclesie a predicto fcsto saucti Martini apnd ecclesiam lllodo
predicto residens vsque ad festurn Assumpcionis virginis
gloriose, videlicet ad pulsum primorum vesperorum eiusdem
festi, integram prebendam percipiat, acsi vsque ad festurn
sancti Martini predictum superuixisset, nec intranti de nouo
de illo anno aliquid debeatur. Si autem ante festwn Assump-
cionis predictum quandocunque mOl;atur, tunc medietas
prebende sibi debebitur, et vItra boc pro qualibet septimana
Ulius auni, quamdiu vixerit et apud ecclesiam resederit, media
marca monete Clll'rentis sibi cedat pro prehenda.
(8) Item statuimus, quod Prelati et Canonici eiusdern
ecclesie, quocumque loco et tempore mortui fuerint, habent
post mortem suam annum gracie, videlicet quod sibi medietas
prelature et l)}'ebende sue anno sequenti annum mortis sue
integre debeatur.
(9) 100m statuimus, quod iuxta antiquam obseruanciam
eiusdem ecclesie ab sens ab eadem Ecclesia mediam duntaxat
prebem1am percipiat, et quando ad ecclesiam redierit et
resedCl;t, qualibet septimana vsque ad festurn Assumpcionis
virginis gloriose habeat mediam marcam.
(10) Item statuimus, quod iuxta consuetudinem hactenus
obseruatam Canonici seniOl'es recepcione per Capitulum ad
possessionem et percepcionem prebende realem, mayores
prebendas optinentes, dODlOS canonicales et allodia, euro ipsa
uacare contigerint, a die noticie vacacionis infra viginti dies
dumtaxat possint optare; juniores uero recepcione domos
seu allodia per opcionem dimissa, IIer seniores non optata,
>>>
122
M 165. [138-1.)
iuxta ordinem sue recepcionis similiter optare valeant tociens,
quociens optare uolentibus occurrerit opcio facienda.
(11) Item statuimus, quod Canonicus mayori prebenda
prebendatus Curiam Canonicalem semel optans et ipsam
vendens, de cetero optare non valeat nec debeat, CUm videatur
cessisse iure suo, et varietas in personis reprobetur ecclesias-
ticis. Idem uolumus in allodiis obseruari.
(12) Item statuimus, quod Canonicus de nouo intrans
curiam canonicalem uel allodium optare non valeat, nisi
prebendam suam pacifice per annum possederit et residenciam
apud ecclesiam fecerit, prout supra est statutum.
(13) Item statuimus, ut Canonicus curiam vel allodium
habens, qui vItra duos annos ab sens fuerit, aliam curiam
nel aliud allodium tempore sue absencie optare non valeat,
exceptis illis, qui studii peregrinacionis mcdicine uellegacionis
ecclesie uel Capituli causa absente
fuerint, cum tales presentes
reputentur, quibus modo predicto optandi facultas sit concessa.
(14) Item statuimus, quod Prelatus vel Canonicus
mayorem prebendaru optinens, existens in studio priuilegiato
de licencia Episcopi et consensu Capituli, rccipiat intcgram
prebendam, vItra quam de bonis communibus Capitulum sibi
pro subsidio quindecim marcas tcneatur singulis annis ministrare j
que eciam in peregrinacione vel apud medicos existentibus
per omnia uolurnus obseruari, dum tamen jurcnt ad sancta
dei Ewangelia, quod sine fraude propter causas predictas se
absentent.
(15) Item statuimus, quod Canonicus prima vice allodium
optans teneatur soluere pro animalibus inibi limissis pistorie
xx. marcas a die opcionis infra annum.
(l G) Item statuimus, quod quilibet Canonicus allodium
optinens animalia x}.. marcas estimacionis valencia ad minus
in ipso allodio haberc teneatur, et volens alind optare allodium
in dimisso allodio tantummodo de animalibus dimittere teneatur,
alioquin optandi potestate pro ea vice sit priuatus.
(17) !tem statuimus, quod Canonicus de animalibus in
allodio ipsius ultra estimacionem xx. marcarum existencia
(sie) ac eciam de aliis rebus quibuscunque pcr ipsum in dicto
allodio vcl domo propria vel alibi ubilibet Imhitis et possessis,
prout hactenus de laudabili consnetudine est scruatum, possit
dictus Canonicus tam in vita quam in morte de ipsis libere
disponere, prout sue placuit volnntati. Quodsi ante dispo-
sicionem rerum predictarum ipsum decedere contingat, cedant
Capitulo omnia supradicta,
>>>
:N2 165. [138-1.]
123
,
I
(18) Item statuimus, quod Canonicus de valorc curie
seu domus babitacionis sue tarn in vita quam in morte libere
disponere valeat pro suo lihito voluntatis. Valorem ipsius
curie estimare in Capituli consistat potestate. QuiqueCanonicus
huiusmodi curiam per opcionem fuerit assecutus, ualorcm per
Capitulum estimatum infra byennium atempore assecucionis
computando medietatem valoris in primo anno, residuam
medietatem in secundo anno effectiue soluere teneatur.
(19) Item statuimus, quod Canonicus mayorem prebendam
optinens de nouo intrans ad fahricam ecclesie decem marcas
infra quinquennium illi Canonico, qui fabrice ecclesie pre-
fuerit, soluere tencatur. Quodsi medio tempore, antcquam
soluat, deccdat, de sua prebenda tantulll retineatur.
(20) Item statuimus, quod administrator et alii canonici
officiati capituli iurcnt officia sua fideliter cxercere.
(21) Item statuimus, quod administrator Capituli deposito
officio admiuistracionis registrum, in quo "ille censUS et bona
capitularia sunt conscripta, et vasa argcntea et o111nia alia
Capituli clenodia eidern Capitulo presentare et racionem facere
teneatur de eisdclll.
(22) Item statuimus, quod Administrator Capituli Bul'-
grauios in .Allensteyn et in Mclsag constituere non debeat,
nisi de personis talium in Capitulo capitulariter sit consensum
et concon1atum.
(23) Item statuimus, quod haheatur Campana capitularis,
que pro nullo alio vsu nisi pro capitulari Canonicorum con-
uocacione ad mandatum superioris Prelati presentis, vel in
prelatorum absencia senioris Canonici presentis pulsetur,
quocienR fuerit Capitulum faciendum. Et quicunque Prelatus
uel Canonicus ad pulsum dicte campane ad locum capitularem
non venerit, ea vice sit priuatus uoce sua, presentesque non
expectatis absentibus expediant faciem1a, nisi per omnes et
singulos tune presentes deccmetur aliquem fore de absentibus
expectandum.
(24) !tern statuimus, quod de cetero non sigilletur
aliqua litera cum mayori sigillo Capituli, nisi prius Canonici
presentes per campanmn capitularem ad hoc fuerint conuocati.
(25) !tern statuirnus, quod singlllis annis deputentur duo
Canonici per Capitulum, qui bis in anno onmia et singula
allodia visitent Canonicorum, et que inuenerint emendanda
et reparanda in edificiis et anirnalibus, rcfcrant Capitulo, ad
cuius mandatum et monicionem ipsa edificia per snos
possessores refonnentur. Alioquin si post huiusmodi moni-
>>>
124
.MI 165. [138,),.]
cionem infra. debitum tempus a Capitulo deputatum ipsi
possessores allodiorum ipsa edificia neglexerint reparare, sint
ipso facto priuati allodii fructibus et tarn diu, quousque
reparauerint edificia, optandi aliud allodium potestate.
(26) Item statuimus, quod Canonicus volens curiam suam
canonicalem in solo dumtaxat canonicali siue allodium reparare
seu de nouo edificare, possit percipere ligna Capituli et alia
materialia more solito pro pecunia, sed non in alium vsum
conuertere uel donare aliis personis, quam Canonicis ad sua
edificia predicta conuertere volentibus. Quodsi fecerit, de
alienatis ad satisfaccionem irremissibiliter teneatur.
(27) Item statuirnus, quod nUllUS Prelatus vel Canonicus
hominibus Capituli rusticalia opera., que vulgariter Scharwerk
nuncupantur, qualiacunque audeat imponere, nisi hoc ei
competat racione officii sibi iniuncti, nec tunc pro suo aut
aIterius priuato comodo id sibi lieeat facere, nisi petita prius
a Capitulo licencia et optenta.
(28) Item statuimus, quod Administrator Capituli electus
iuret, (ut) omnem censum de territoriis 1\Ielsagk et Allensteyn,
quando eum percepit, Capitulo vel eius deputatis integre
presentet, et quod vitra valorem unius fertonis de lignis
pecuniis seu aliis bonis quibuscunque seu mulctis Capituli
vni persone et vna vice in eodem facto non donet seu
remittat sine consensu Capituli vel mayoris partis eiusdem.
(29) Item statuimus, quod Canonicus, qui iuxta decla-
racionem filuprapositam censetur residens, qui in die beati
:Michaelis Archangeli vel in aliquo dierum ipsius Octaue
diuinis interfuerit in ecclesia Warmiensi, percipiat porcionem
mellis, quod intel' Canonicos consueuit distril.mi et pro anno
futuro. Octauum vel'O e1iem sancti Michaelis 1)1'0 termino
diuisionis mellis assignamus, quem qui eo modo, prout dictum
est, neglexerit, diuisis carebit. Runc vero diuinis interesse
declaramus tarn quo ad precedencia quam ad sequencia
statuta, qui de septem horis canonicis dual.ms ad minus inter-
fuerit a principio vsque ad finern ipsorurn in loco, ubi dicuntur,
permanendo, et qui tali infirmitate detinetur, quod ipsam
ecclesiarn non valet sinc magno incommodo vcl periculo
visitare, quod ipsius infirmi consciencie relinquatnr, aut in
legacione capituli uel in commisso sibi officio occupatur.
(30) Itcm statuimus, quod Canonicus, qui in dic beati
Dyonisii Episcopi et 1\Iartiris vel in aliquo dierum ipsius
Octaue diuinis interfucrit, percipiat victualia, que ab eadem
die vsque ad diem sanete Katherine inclusiue veniunt diuidenda.
.
>>>
.M 165. [138,),.]
125
(31) Item statuimus, quod Canonicus, qui in die beati
Martini Episcopi et Confessoris uel in aliquo dierum ipsius
Octaue diuinis interfuerit, percipiat ligna pro hyeme assignanda.
(32) Item statuimus, quod Canonicus, qui in Vigiliis
festorum, videlicet Natiuitatis Christi, Pasche et Dedicacionis
ecclesie, uel in aliquo dierum ipsarum Octauarum diuinis
interfuerit, percipiat offertoriales pro dictis festiuitatibus con-
suetis assignari.
(33) Item statuimus, quod qui interfuerint vigiliis et
missis defunctorum, que pro commemoracione Prelatorum,
Canonicorum, Ministrorum et Benefactorum ecclesie singulis
quintis feriis Quatuorternporum peraguntur, percipiant pecunias,
que pro consolacione dari consueuerint. Quod si vni, duabus
vel tribus vigiliis et missis interfuerint, percipiant pro rata
tantum et nOn vitra.
(34) Item statuimus, quod Canonicus, qui vigiliis et
missis, que capitulares nominantur, interfuerit, percipiat
denarios vinales et custodiales pro rata tantum, prout supra
de missis et vigiliis Prelatorum est expressum.
(35) Item statuimus, quod Canonicus, qui die dorninica,
qua cantaturEsto michi, vel in aliquo dierum ipsiusOctaue diuinis
interfuerit, percipiat victualia pro Quadragesima distribuenda.
(36) Item statuimus, quod Canonicus, qui magna quinta
feria, videlicet in Cena Domini, \'el in aliquo die rum ipsius
Octaue diuinis interfuerit, percipiat ligna pro estate assignanda.
(37) Item statuimus, quod Canonicus, qui in sancti
Johannis Baptiste festo vel in aliquo die rum ipsills Octaue
diuinis interfuerit, percipiat fenum, carnales et a(n)guillares.
(38) Item statuimus, quod cum ex antiqua consuetudine
annone Capituli inter Canonicos presentes diuidi consueuerint,
sed postea de ipsa annona distribucio panis et cereuisie
fumit ordinata, statuimus, ut Canonicus, qui in mense ad
minus vna die vel duabus diuinis non interfuerit, dicta m
distrilmcionem non percipiat tarn diu, quousque visus fuerit
in diuinis.
(3
) Item statuimus, ut nullus Canonicornm choralem
suum inter horas diuinas secum recipiat, ut eum societ chorum
seu ecclesiam exeumlo, se(l il)SlUU permittat continue omnibus
horis diuinis tarn diurnis quarn nocturnis interesse.
(40) Hem statuimuf;, 1l1l0d Prelati et Canonici omnia et
singula statuta Ecclesie 'Varmiensis iurent secrete tenere nec
alicui reuelare, nisi communiter per Capitulum uel iudicaliter
fumint reuelanda.
.
>>>
126
N2 165. [1384.]
(41) !tem statuimus, quod singulis annis duo deputentur
de Canonieis, qui bis in anno totum territorium Capituli
diligenter visitent et omnes defectus tarn in hominibus quam
eeiam in territorii statu quoeunque debite et studiose per-
quirallt et Capitulo referant.
(42) !tem statuimus, quod llullus Canonieus de nouo
intrans aliquam distribucionem pereipiat, llisi pistorie de deeem
marcis satisfecerit, l)l'out est haetenus obseruatum.
(43) Item statuimus, quod nullus Canonieorum arma
queeunque ad Capitululll deferat, et quod in Capitulis debita
sel11etur bonestas, nee aliquis Capitularis vocem suam pre-
properet, sed iuxta ordinem suum quilibet profet'at votum
suum, nec aliquis Capitularis contra alium Capitularem in
verba inbonesta eOlltumeliosa et iniuriosa prol11mpat. Alio-
quin sit l)riuatus pane et eereuisia, donee ad arbitrium Capituli
et Capitulo et persolle offense 8'1tisfecelit dc premissis.
(44) !tem statuilllus, quod si aliquelll Prelatorum vel
Canonicorum Eeclesie \Varmiensis iniuste vulnerari vel alias
in persona vel in bonis lcdi contingeret, quod omnes et
singuli Capitulares eidem leso in iustieia fideliter verbis et
factis assistant pro emen(la consequenda.
(45) !tem quod premissa quilihet iuret obseruare, ad
quemeunque statum ipsum eontingat l)el11ellire, alias fructus
et distribueiones non pcrcipiat.
(46) !tem quieunque de nouo intrahit, si Capitulo
expedicns visum fuerit pro honorc ecelesie, ut literati habcantur,
ad minus ad triennium in studio priuilegiato studere tencatur.
(47) Item quod nullus, euiuseunque eOlldieionis dignitatis
vel status existat, dominis in Capitulo existentibus, eum armis
quibuscunque ad ipsos ingredi permittatur.
(48) Item deelaramus, quod omnia statuta superius
deseripta solum ad prcbendatos mayori prebenda extendantur.
Item super premissis omnibus ct singulis, quoeiens opus
fuerit, tollendi eorrigcndi interprctandi emendandi et declarandi
Reuerendo in christo patri ae domino domino \Varmicnsi
Episeopo, qui pro tempore fuerit, vel eius vieario, ipso in
remotis agente, et Capitulo seu mayori ae saniori parti
auetoritatcm omllilllOdal11 reseruamus,
Acta sunt hec apud Eeelesial11 Warl11iensel11 in loco
uostro capitulari Anno dOmini l\{0. CCCo. Oetuagesimo iiijo.
xxiij a dic mensis Januarii. In quorunl omnium euideneiam
et robur premissa olllnia et singula Reuerendus in Christo
pater et dominus dominus Henrieus dei graeia Episeopus
i
>>>
N2 166. [1384.]
127
Warmiensis et nos omnes et singuli Canonici superius nominati
obseruare ad san eta dei Ewangelia iurauimus ae nostrorum
sigillorum appensione fecimus roborari.
ie in V 0 i g t' s Codex dip\. Pruss. V. 9(r. 26 n'6gebrudten
e;tntuten "ern Sn
re 1384 finb eine f\Jäten ffiebnftien eMger, bie a u
bem 3\1.Jede "ernnftnItet \1.Jurbe, um fie "ern \1ä\JftIid]en e;tutle '6ef!ätigen
an lnffen. !8enifnciut! IX. t
nt biet! unterm 13. 9le"em1Jer 1393, a u
\1.Je1d]em Sn
re \1.Jh fie (tut! bem DriginnI mitt
ei1en, e;ie ent.
nIten "en ben "erf!e
enben nur
u{jai!ge, finb n'6er burd] neue
eftimmungen "erme
rt.
.M 166.
13S
. 3.
e&ruar. rolarien&urg. -
erfd)rei"bung
ü"ber 6 .pufen 5illalb für 91ic1aiS unb .paniS bon DtJtJt}n 1).
'Hut! bem Driginnl im @(Hnger e;tnbtnrd]i". (£n\1f. 111. 9lr, 60.
Wir Bnuler Conrad ezolner vom Rotinstein, Homeistir
des ordins der Brudere des Spetals scnte
Iarien des dütsebin
huses von Jerlm. mit Rate vnd willen vnser l\Ietegebitiger
gebin "nd vorlyen vnsern getruwcn Nickeln vnd Hannos
den gebriidirn, genant von Oppyn, Eren rechten erben vnd
noebkomelingen Sechs huben heyde vnd waldes, gelegen
ezwissehcn den vom Geylinvelde vnd £lerne See Thabir
vnd erern veIde zeü 0 p p y n, bynnen den Grenitzen als sie
jn von vnsern Brudern bewiest sint, zeu dem sei bin Rechte
vnd dinste als sy ir andir gut zeU Oppyn haben, jn zeü
hulfe, of das sy vns von dem vorgenanten gute zeü Oppyn
deste bas gedynen mngen. Czu ewigem gedechtnis desir
dinge han wir "nser Ingesegil an desin Brif lasin hengen.
Gegebin of ynserrn huse )Iarienburg jn der Jarczal vnsers
berren.
I. ece. Ixxxiiij, an sente Blasii tage dcs Bisschoffs.
GeezUge si nt vnser liebin Brudere, Brudir Cuno von Libin-
stein Groskomthur, Hrudir vh'ich friek, obirster Bpetaler
vnd kornthur zcurn Elhinge, Brudir vlreieh haehinperger
Tresiler, Her )Iertin vnsir Cappelan, Karl von liehtin-
steyn, 'Vernher 1'edtillger vnsir Compan vnd ander
ersarne Lutc.
ergnmenturfunbe mit nn
ängenbem .ped]meifterfiege1,
I)
g1. B. 11. j)'lr, 131 e;. 134.
>>>
:M 167. [1384.]
.JW 167.
1384. 4.
t()ruar. ijrautn&urg. 5Berfdjreibung t) be!3
$Domtavitef!3 für ben
reuflen 9Ca ffudje.
128
u
F. fol. ]20.
1. n. d. a. Vniuersis et singulis presentes literas
inspecturis Nos Heinricus prepositus, Michael decanus
totumque Capitulum ecclesie Warmiensis volumus fore notum,
quod venerabilis dominus Heinricus de Luttir, aduocatus 2 )
ecclesie Warmiensis predicte, Quatuordecim mansos nemoris
prope lacum Schutelyng cuidam prutheno ad locandulll
villam Jure theutunicali ab ipso et suis heredibus perputuo
possidendum (contulit), tali condicione interposita, quod ipse
Nassuche et sui heredes racione locacionis duos mansos
liberos haberent ad officium f;cultecie, de residuis mansis
duodecim completa libertate in festo Natiuitatis Christi nobis
et Capitulo nostro de manso quolibet mediam marcam monete
cun'entis deberent perpetuo soluere annuatim. Item concessit
eidern sculteto minora iudicia quatuor solidorum et terciam
partem mulctarum rnaioris iudicii dc excessibus veniencium.
Preterea concessit et voluit, ut iidem Nassuchc scultetus et
incole ipsius ville infra termin os dictorum xiiij. mansorum et
in viis ab hinc usque ad ciuitatcm Gut e n s t a d secundum
ius Theutunicale, in aliis vero villis et bonis secundum ius
Pruthenicale debeant iudicari. Insupcr concessit incolis et
scultcto eisdem licenciam piscandi in aqua A In a dicta cum
paruis instrumentis et nullatenus ad vendendum. Et in testi-
monium literas eis dedit sub sigillo sigillatas. Nos vero quia
hec pro vtilitate Capituli inuenimus esse factam, presentem
literam eis dedimus sigillo Capituli sigillatam. Datum Anno
domini Millesimo Trecentesimo Octuagesimo Quarto quarta
die mensis Februarii apud Ecclesiam Warmiensem antedictam.
g(. E. fol. 98 unb B. fol. 88. fiad} {e
tetet
bfd}tift gebtudt
in Voigt's Codex dipl. Pruss. IV. fit. 21. @). 24.
I) IDlit bet Ueberfd}rift: "Pysekaym" (!piejlleim im
teife
(fenftein).
-
{
ba
SDomla\1itd an @)tani
{au
m1otal/n
n biefe
SDotf gegen meI)te
.pufen in !8ud}l1Jalbe, !polel/len unb
lein.@Cltl d}en \)ertaul d}te, l1Jutbe e
i
m
u
e
nteif)t ir6etgeben ben 16. !JlO\)1)r. 1545. (A. 17). IDet .8in
\)on bet
IDlü
{e baldbft l1Jatb ben 16. Sa
uat 1594 \)on 16 @)d}effdn auf 10 @)d}effd
moggen
etabgele
t, (D. 37). ([me ([rneuetung be
e
n
\1ri\)i{egium
\)om
19.
ugujl 1680 finbet fid) im !pri\)i{egium
budJe H. foJ. 41.
2)
{fo
l1Jifd}en ben Sa
ren 1343 unb 1346, l1Jo ba
(fenfleinet @ebiet
nod) nid}t bem IDomfa\1itd
uget
eHt l1Jat.
,
!
j
>>>
](g 168. [1384.J
.JW 168.
129
1384. 13. mUir&.
oUanb. - 5Berfdjrdbung über 1 .pufe I)
iefen 3u
et(i
.
!1(ut! bem (io\)iaHmdje bet! @f6inger (iomt
uramtt!, im @(6. €:5tabtardjib
«ion1.1entfcfJe €:5amm£.) pag. 61 unb 63.
Wyr bruder vlrich fricke, ordens vnser frauwen des
dewtschen hawses von Jherusalem, obirster spittaler vnde
kompthur zcum Elbinge, wyssentlich wellen seyn allen den
die dissen briff sehen adir horen lesen, das wir vorleyen
vnde geben hansze kretczemer von wekelitcz 7 wissemire,
Jocoben vnde hancke hoendorff do selbist 7 vnde Hansze
molner von Bartkaim eyne hube wesewachs zcu lanxioto 2 )
dompno, zcu Colmischem rechte, jn vnde eren rechten
erben vnde nochkomelingen den beweisern diszes briffes
ewiclichen zcu besitczen, also das sie vns adir vnsern brudern
dovon sullen czinsen jerlich vf sente mertens tag drey marg
pfenninge gewonlicher muntcze, vnde vort mehe von allen
dinsten, von allen scharwerken vnde von allerleye beschatczunge
frey sitczen. Ouch gebe wir vnde dirloben den vorgenanten
beweysern zcu graben vrnbe die hube eynen graben von
acht schuen weit, alzo das die hube bynnen deme graben
vol sal seyn. Ouch irloube wir yn eynen wegk zcu halden
zcu der vorgenanten hube ane der luthe schaden. Desil'
dinge zcu eyner ewigen bestetunge habe wir vnser Inge-
segil an desen kegenwertigen briff loszen hengen. Disz sint
die geczewge Bruder walter hundelin huskumpthul' zcum
Elbinge, Bruder roteher von ufholcz fischmeister do
selbist, Her walter von Tiralt huskompthur zcu hollandt,
Her wilhem von wenkheim vnsel' compan, vnde viI ander
erbar luthe. Gegeben zcu hollandt In der iorczal des hen-en
Tusent dryhundert Im vier vnde achczigesten iore am
sontage Oculi mei.
I) 3n einer !1(bflflrift bet! 16. 3a
r
. mit ber !8e
eilflnung ,,3unfer
ube".
2) 9Ulfltiger \1)O
( Lauxioto ober Luxiote, anfdj£iefienb an ben Drtt!.
!namen
u
et
en. - SDom\)no be
eidjnet @runb, st
ar.
9
>>>
130
}f2 169. [1384.]
.Ni 169.
138«. 2«. ro1är
.
tili1Jtrg. - .peintid),
. b. f.,
urtunbet über ben
nfauf be5
d)u!3enamte!.\ in .peiUberg
burd) bie
tabtgemeinbe, fotuie einen bem .pofvita! 5um
.
eift bafe!bft !egirten jä
rHd)en .8in5.
!1{I;fdJrift in C, !nr. 1. fol. 92.
In nomine domini amen. Nouerint vniuersi presentis
pagine seu instrumenti publici seriem inspecturi, quod nos
dei et apostolice sedis gracia Warmiensis Episcopus Heinricus
tenore presencium recognoscimus, quod dominus J ohannes
S culteti de Heils b erg, presbyter nostre dyocesis, vt posset
eo libencius, in qua vocacione vocatus est, persistere et
omnipotenti deo quiecius famulari, in nostra ac Notarii
publici infrascripti necnon tes
um subscriptorum presencia
sculteciam opidi nostri Heilsberg ad ipsum iure hereditario
legittime deuolutam, cum grangia seu allodio suo, et cum
omnibus equis pecoribus et vtensilibus in eo existentibus rite
racionabiliter ac libere consulibus communitatis dicti Opidi
pro. cc. marcis monete currentis vendidit in festo Penthecostes
proximo persoluendis, Sic tarnen quod de predicta grangia
seu allodio, quoad vixerit, x. marcarum censum singulis annis
in festo sancti Martini Episcopi et confessoris excepto festo
anni presentis sibi memorati consules soluere teneantur. Ipso
vero sublato de medio, ad hospitale sancti
piritus pro
sustentacione pauperum infirmorum inibi degencium, idem
census vel alius equiualens, si dictum allodium cum maneriis
suis fortassis venderetur, tanquam legatum ad pias causas
legittime deuoluetur. Vt autem ipsius vendicionis contractus
perpetuus et ineuocabilis perseueret, Nos H. Episcopus supra-
dictus, ipsum ratum et gratum habentes, et debita ac con-
sneta sollempnitate adhibita autorizantes prefatos consules
nomine communitatis antedicte de dicta scultecia cum omnibus
im'ibus et pertinencijs suis inuestiuimus, recepta tarnen prius
ipsius domini Johannis spontanea resignacione. Ne igitur
aliquid ambiguitatis et discordie inter ipsos contrahentes possit
emergm.e in futurum, prefatum contractum per notarium
pnblicum infrascripturn conscribi et in publicam formam re(ligi
mandauimus, ac nostri pariter Sigilli appensione fecimus
roborari. Datum et actum in castro nostro Heilsberg,
Anno domini MO. CCCo. lxxxiiijo. Indiccione vijo. xxiiija
die mensis Marcij, bora vj a vel quasi, Pontificatus sanctissimi
in christo patris ac domini nostri domini Urbani diuina
1
I
>>>
,.
:M 170. [1384.]
131
prouidencia pape vj ti anno vij 0. Presentibus honorabilibus
et discretis viris dominis, Arnoldo preposito ecclesie nostre
collegiate in Gu tenstat, Arnoldo Canonico eiusdem ecclesie
ac procuratore nostro, Heinrico de glottow clerico,
Hermanno Johanne Wirtzburg domicellis et scutiferis
nostris, testibus vocatis ad premissa.
.NI 170.
1384. 23.
ril. - etiftung einet 5Bicatie 5um
eiHgen
eift in ij; {fJi n g.
!nad} einer
l)fdJrift in !ID. 9lu
fon'{j ioUectaneen: "Jurisdictio et limites
civitatis Elbingensis" im @({)inger @)tabtard)i\.1, pag. 92.
Wir bruder U I r ich fri ck e, obirster Spiteler des Ordens
vnser Vrouwen des duczschen huses czu Jerusalem vnd
Kompthur czum Elbinge, wissentlich tun alle den, dy desen
briff seen adir horen lezen, das wir eyne ewige vicarie haben
gemachet mit rate vnser eldisten bruder von Ditrich
Ximolven I) weghen von czen marken, vnd den czins sullen
alle iar vsrichtende seyn dy lute, dy hir noch gescreben
syn, adir wer dy huben besiczet, do der czins offe steit.
Czu Dobryn der schultis sal geben iij mark, czu Trimgen 2 )
der schultis i Mark, czu der Ebirsbach Nyckil weyner
i Mark, Hertwig weyner i Mark, Echart i Mark. Vor
die dry hot der schulcze gelobet. Czu HerrendorfHanike
Selvirbir i Mark, czu Schoneflies Hyncze kampe
i Mark, czu der Lanbe") Grambowe ij Mark, vnd den
czins sullen sy alle iare brengen dem vicario vf ostern czum
Elbinge. Vnd ab der vorgenanten irkeyner synen czins abe
wolle lozen, der sal yn abelozen vf den vorgenanten tag, so
sal man das selbige gelt bringen czu de vicarien mit vnserm
rate vnd vnser bruder. De selbige vorgenante vicarie haben
wir gegeben vnd vorlenet her Peter Eysenberg vnserm
cappelan czu syme leben vnd her sal messe lesen in dem
heiligen geiste czu der V ru messe adir czu der Homesse,
wen ym got de genade gibet. So sal man ym czu schicken
alles das he czu der messe bedarf vnd sal des Kores vry
vnd vnbetwungen syn. Desir dinge czu eyner ewigen
bestetigunge baben wir vnser Ingesegel an desen kegen-
wertigen brif lossen hengen. Des synt dy geczuge Bruder
])
ie{j !l3innoroen.
2) !IDa
rfd}eintid) stilngen.
3)
ie{j
aure,
9*
>>>
132
}f2 171. [1384.]
Walter Hundelyn huskompthur czum Elbinge, Bruder
Ruteher von Ufholcz vischmeister do selbigest, Bruder
Walter von Tiralt huskompthur czu Holland, Her
Willem von Wencheim vnser Compan, Her J ohanes
vnser Cappellan. Gegeben noch Gotes Gebort MO CCCo
lxxxüij an Sante Georgii tage.
.NI 171.
I3Slt. -
ittfdjreiben be5 g:1eifdjergetuerf5 5U ij;1bing an ben
ffiat
in
etreff berfdjiebener
eredjtfame, aU5
n1ati be5
nfauf5 ber g:1eifdjbänfe.
u{j bem Drlginal im Q:f6inger @)tabtardji\). £a\Jf. III. !nr. 61.
Noch alle uwir Erbarkeit Ir Erbaren heren so wisset
als ir mit vns geredit habt von des lwufis wegen der vleisch-
benke vnd ouch von der kottelhoue wegen, das ir vns dorane
gutlichin tun woldit, wenne vns der zeins zcu gros ist vnd
ouch vene zcu swar ist, also das sich nymand dorane
behelfin mag, vnd ouch nymand uf den houen bliben wil.
Ir Erbaren heren ab wir des koufis mit vch obir eyne
wurden, so sint wir das von uch begerende, das keine
vleischbenke vorbas me dor zeu gebuwet werden, busen der
stat noch binnen der stat, denne die vier vnd drisig, vnd
ouch kein geiselmarkt me en werde denne die sechs wochin,
als sie von alders gestanden habin, Ouch sie wir das von
uch begerende, das man kein wiItbreit nicht uf enhouwe
binnen der stat noch busen der stat, denne alleine in den
vleischbenken. Vnd ouch keine schuldren, nach schinken,
nach durre wurste, nach durre schrotuleisch veile en habin,
das sie wir ouch von uch begerende. Ouch ir tugentlichin
heren, so bete wir, das ir des nicht gestatit, so die beckere
ir lastvleisch slon, so vorkoufen sie die gekrose in die stat,
vnd do mite schadin sie deme ganczin werke vnd ouch den
gesellen, die uf den kottelhouen sien, also das nymant dor
uffe bliben wil nach sich nymant behelfen mag. Ir Ersamen
heren, ab wir nu des koufis mit uch eyne wurden, mit den
vier wenden, vnd ouch mit der legenden grunt, das ir sie
vns antwortet gebuwet, als sie vor gewesit sien, vnd ouch
mit den kelren, als ir mit vns eyne werdet. Ouch so sint
wir des begerende von uwer Erbarkeit, das kein man binnen
eyner mile slachten sulle uf den geiselmarkt, denne wir is
von alders also gevunden habin, vnd ouch von alders also
gewesin ist. Ir Erbaren heren ouch sin wir begerende des,
r
..
'"
..
>>>
,
M 172. [1384.]
133
das man den kotelhouen ir holcz lose howen, vnd gebe
gelich eyme Erbe binnen der stat, vnd ouch also viel also
eyme iclichin geborit. Vnd onch die vriheit, die vmme die
houe liet, das die blibe also als sie von alders gewest ist.
Ir Erbaren heren, ouch so bete wir nch mit ganczer vrunt-
schaft, ab wir des koufes mit uch eyne wurden, das ir keinem
manne gunnende siet in vnsere werk inczukomende noch
inczutretende, is en sie denne das her das bantwerg kunne,
vnd ouch ob ymant were, der in vnse werk inkomende
were, her were von binnen edir von busen, das wir des
nicht gestatende sien, is en were das her das mit synen
briuen bewisete, ab er sien wirdig were. Ouch so bete wir
uch, das die kottelbenke mo gen bliben sten uf der stat, do
sie manche zciet gestandin habin, das sie wir von uch bege-
rende, ist das wir des koufis mit uch eyne wurden. Ouch
so sint wir von nwern Eren des begerende der wesin vnd
ouch der weiden von der swarczin laken bis an die holcz-
hwfen I), die do binnen tiches liet also, als wir sie von alders
gehabit habin. Vnd ouch der weide, die do hinder der
heren spicher liet, das ir vns der ouch gunnende siet, als
wir sie vor gehat habin zcu den benken, vnd ouch die schof
weyde, [die] bie deme spiczenberge liet, das ir vns der ouch
gunnende siet, als wir sie von alders gehat habin, vnd ouch
der weide, die bie der stoben newen deme nuwen tamme
liet, das ir vns der gunnet zcu habin von uwern genaden,
ab wir der ouch icht genisen mugen. Ouch so bete wir vch
ir Erbaren heren, das ir von uwern genade irloubit eyme
iclichin zcu habin sechs rindere uf dem pfile zcu der weide
das welle wir gerne vordinen, wo das wir mogen.
.NI 172.
1.38lt. 15.
t
ftUt6tr. @16ing.
ribHegium bes
t:Yfeifd}crgeroerfs 5u ij; f M n g.
9lad} ber
bfd}rift \)om Driginal in @ot[d} @efdJid}te ber 9leuj1abt !8b. I.
@). 177 im @lbinger @)tabtard}ib 2 ).
In gotbis namen amen. Alle ding, die in der czyt
gesehen, die vorgent mit der czyt, hie wider is die schrift,
wand die b rengit eyn stete gedechtnisse, was vs dem mensch-
]) SDie bamatigen .\)ol
jlätten befanben fid} in unbejlimmter @ntfcrnung
\)on bem fitbtid}en 5.t
eile ber @)\JeidJerinfel. IDat! burd} ,,@)dJ\1)ar
e
ad}e"
6e
eidJnete @e\1.Jäffer läßt fidJ autJ ben o{)igen
nga6en nid}t \1.Jo
{ ermitteln.
2) ([ine bon So
ann III. am 9. DU. 1677 bo1C30gene C£ol1firmation ber
älteren C£onfirmation @)te\J
an'tJ b, 8. 9lobember 1586(C£a\Jf, XIII. 9lr, 347) gie6t
ben 5.tett betJ !l3ribHegiumß burd}
e
{er bielfadJ berunj1aHet.
>>>
134
N9. 172. [1384.]
lichen gedancken an langir cziit was vorwildert. Darvmme
sal wissintlich syn allen kegenwertigen vnd den czukumftigen,
dy £lissen briff seen horen adir lesen, das wir Rathmanne
der stat Elbing mit guthir eyntracht syn czu rathe geworden
vnd habin dy czwe husere mit den kelren, dy vor da czu
gehort habin, den vleischerin vorkouft, £10 vir vnd drisik
vleischbencke ynne syn sullen 1), vnd dy sie nicht sullen
mynren, vnd sullen gebin io von iclichir bank ierlich dritte-
halbe mark, anczuhebin in dem iare vnsers hen-en MO ccc 0
lxxxiiij an senthe Michils taghe inczutretin, vnd denne das
irste gelt czu gebin, vnd das sal steen vunczehn iar. Wen
dy vunczehn iar vmme kommen, so sullen sie vortmer gebin
ewiclich vnd vmmermer von den vir vnd drisik benckin io
vor dy bank des iares vumf virdunge. Och so habe wir en
den kuttelhof vorkouft czu ewigem czinse mit sulchim rume,
als her nu hat, vnd das her begl'iffen hat, vnd vff derselbill
stat 2 ) czehn mark ierlichs £10 von vff Ostern czu gebin.
V ortmer so habe wir en gegunst vnd in yrem koufe bestetiget,
io von dem houe wenne vnsir gemeyne borgere holczin eyn
Schiff holczes czu howen glich vyl als vDsir borgere tun.
Dise vorgeschreben vir vnd drisik bencke vnd den kuttelhoff
habe wir dem gemeinen ammechte der vleischir vorkouft mit
gesamdir hand, vnd och so sullen Sie buwen bessern vnd
steende haldin dy bencke vnd den kuttelhoff also, als is der
stat beqveme is, dy vorgenantin bencke vnd den kuttelhoff
Sie erbin mogen kindis kind, ab ymand vndir en vorkoufen
weIde das sal syn mit vulbort des werkes, vnd dy vflosunge
sal gesehen vor dem Rathe. Och habe wir en vorkouft dy
weyde binder der herren spicbir bys an den tarn vnd langis
den Nogat vf bys an £Iy borgir wese 3). Vortmer so habe
wir en gegebin vff dem angere by dem tamme, als man czu
dem g erichte geet, vunczehn ruthen breit vnd czwenczik
1)
ie .päufer, fileifdjerftrafie 9lr. 17. 18, be
eidjnen bie @5teUe biefer
mit ber
uf!öfung bet! fileifdjergewerft! bor etwa 30 Sa
ren eingegangenen
fileifd)1Jänfe.
2)
er Si: fi tt e I
0 f, @5 dj la dj tl} 0 f (Si:uttel = (;!ingeweibe), befanb fidj
neben bem ftlibtifdjen !!narflaU, am jenfeitigen Ufer bet! (;!U1ing(!, einige
mut
en filblidj bon ber
o
en SBrUde entfernt.
3)
ie fog. SBanf- ober fileifd)etwiefen,
wifdjen bem @lbingf!ufi
unb ber 58ediner (£
auffee in ber
ut!bel}nung bon bem Dberbaum bit!
ur
fiifd)au gelegen. .pienadj ergiebt fidj fUr ben Drbent!fpeidjer bie @5teUe
in ber
egenb bet! £)berbaumt!, alfo etwa bem Drbent!
aufe am bieffeitigen
Ufer negenUber. 91 0 9 a t be
eid)net
ier ben liufierften S.t:
eil bel! öftlid)en
9logatarmt!, ber fpäter fog.
lten 91 ogat, unmittelbar bor i
rer (gin-
mUnbung in ben (;!(bingf!ufi. }Bg(. unten bat!
tibilegium fiber bie
weifie
adje bon 1385
nm. 1.
>>>
j
N9. 173. [138-1.]
135
ruthen lang czu eyme garthin, do Sie ir vy intriben moghin.
Och sullen Sie habin in yrem koufe. den morgen wesin vif
Wugenap, der vor czu den bencken gehort hat I). Och so
sal syn eyn vry geissei market 2) von senthe Michils taghe
bys vff senthe Mertyns tag vnd nicht lengir, des habin Sie
vns gelobit, dy bencke redeligin vnd wol mit vleische czu
haldin. Wer es das Sie des nicht enthetin, so wyl der
Rath des gewoldig syn, eyn bessir dar vndir czukisen. Wir
gelobin en och czu helfen, als wir beste mogen, das man vff
den geisseI market nicht neer 3) slan sulle, den man getan
hat von aldirs. Och welle wir, das keyne vleischbencke in
der Stat noch buse der Stat me wesen sullen, den dy vir
vnd drisik, dy wir en vorkouft habin vff dem vnsern. V ortmer
so sullen Sie vnder en aldirluthe kysen vnd dy sal der
Rath lyben, vnd dy sullen ir recht 4 ) dar czu thun, das Sie
das werk wellen vorstheen getruweligen nach yrem bestin.
Das dyse gesecze czwifelhaftig icht werdin dise schrift mit
geczuge vnd mit vnsir Stat grostin Ingesigel wir habin
beuestent. Geczuge sint wirHartwich betheke, Johannes
stolte, Johannes von heruorde Burgirmeistere, Jaco b
volmersten, Arnt roubir, kemerere bynnen der stat,
Albert oltman, Johannes cornegil kemerel'e busen, vnd
gemeynligen aUe dy anderen des ganczin Rathis. Gegeben
in dem iare vnsers herrn MO ccc o lxxxiiij 0 an dem vumczehendin
taghe vor sente Michaelis des erczengils.
.}\'( 173.
138lJ. 21. -Cfto&tr.
ormbit. - .peinri
,
. b. G:.,
udunbet über eine bom
ürger .peinrid) W?üUned)t gemad)te
d)entung bon 6 .pufen unb einer (J{eifd)bant in 5lßormbit
an ba!3 .poftJita{ 3um
.
eift unb ba!3 2(u!3fa
..paU!3 3um
.
eorg- bafe!bft.
ut! bem Driginal im \J?at
ardjib AU !lBotntbit 9lr. 6.
In nomine Domini Amen. Nos Dei et Apostolice Sedis
gracia Wa rmiensis Episcopus Heinricus Notumfacimus
])
er !morgen
i!rget1anb in ben SBoUl1:JerfBl1:Jiefen.
2) @ ei f e1 bon bem aUen bet10renen SBet1JUm geisan =
auen, fdjlagen;
iebon ferner: f djladjten = burdj Sdjlag (ober Sdjnitt) töbten.
aI}er
@eife1marIt = Sdjladjtmarft, ber !matft fitr gefdjladjtetet! SBie
.
3)
l1ftatt neer I}aben bie fonftigen
bfdjriften burdjgiingig mer. 2("ber
neer ift unftreitig bie ridjtige
et!art, ba bie obige ßufage offenbar bem
bod}erge
enben @ejud) entj1Jrid)t, bat! Sdjlad)ten für ben !marlt inner
al"b
einer niiI}eren
ntfernung alt! einer !meUe bon ber Stabt nidjt AU geftatten,
l1:Jii
renb anberfeitt! eine SBefd)riinfung bet!Duantumt! nid)t l1:Jo
I benf"bar erjd)eiut.
4) ffiedjt in ber aUen SBebeutung bon
ib.
>>>
136
:M 17-1. [1384.]
tenore presencium vniuersis, Quod in presencia nostra consti-
tutus propter hoc specialiter honestus et discretus vir
Heinricus Mtilknecht, Opidanus in Wormedith, pro se
et nomine vxoris sue legittime Elizabeth atque Jacobi
filij sui, qui ad infrascripta expresse consenserunt, necnon
de consensu ., Proconsulis et .. Consulum ibidem, qui
similiter ad huiusmodi pretextu Opidi eiusdem annuerunt, pro
salute animarum suarum, nonnullis prius vna nobiscum
tractatibus super hoc mature prehabitis, simplici et irreuoca-
bili donacione, que fit inter viuos, de sex mansis suis, quos
ante dictum Opidum et infra libertates ipsius possedit, prout
ad ipsum pertinebant, tres mansos Hospitali sancti Spiritus
et alios tres Mansos Leprosorio sancti Georgij, extra mm'os
ibidem situatis, pro lignis duntaxat ad ignem et ad edificia
vtrorumque dedit, cessit libere coram nobis perpetuo et
donauitj Reseruata tamen sibi, .et vxori sue predicte, quo-
ad uixerint, libera cedendi in eisdem siluis ligna, tarn ad
edificia quam ad ignem, omnimoda facultate. De quibus
quidem mansis Hospitale sancti Spiritus et Leprosorium
predicta Censum de ipsis hactenus soluere consuetum ..
Proconsuli et .. Consulibus, qui pro tempore fnerint, nomine (
sepedicti Opidi, soluere, sicut prius, perpetuo sint astrictij
Seruicia vero rusticalia, que Scharwerg vocantur, ex pietate
et ad nostri instanciam perpetuis temporibus remiserunt. In
recompensam tarnen lignorum huiusmodi, et ut ipsum Censum
comodosius dare valeant, idem Heinricus cum vxore et filio
predictis vnum Maccellum Hospitali et Leprosorio prefatis
eciam perpetuo donando assignauit. In quorum omnium
testimonium, ad peticionem ipsius Heinrici, presentes nostras
literas fieri fecimus et SigiIli nostri appensione muniri.
Actum in Castro nostro Wormedith, Anno domini MO. CCCo.
lxxxiiij o. xxj a. die Mensis Octobris. Presentibus Famosis
famulis Johanne Krossen, etJohanne Bludow, VasalIis
Ecclesie nostre Warmiensis, et alijs pluribus testibus fidedignis.
Driginat auf
ergament mit bem \1)o
ter
artenen Sieget bel!
ffd)ofl! ,peinridj Sorbom an einem
ergamentf!reifen. - 2U;fd}dft in
M. Cromeri Descriptio Episcopatus Warm. I. f. 339.
.NI 174.
138lJ. 31. .cftobtr.
tif9btrg.
einrid), $. b.
.,
beränbert bie .lEerfd}reibung be!3 W?ü{!er!3 in 53 a u t e r
ag e 11.
.lEgt 11. Wr. 47.
nm. 1.
>>>
M 175. [1384.]
.NI 175.
1384. 11. Noöember.
eil9berR. - 5BerfdJreUiung
für 3o
anne!3
roHen über ba!3 @ut )ß1ubt)n (
rorren).
21u(j C. 9lr. 1. fol. 39-40.
I. n. d. A. Nos dei et apostoliee sedis gracia Warmiensis
Episcopus Heinrieus reeognoscimus tenore preseneium vni-
uersis, quod fidelis vasallus et familiaris noster J 0 h an ne s
Krossen, qui pluribus annis domino Johanni bone memorie
precessori nostro, Episcopo Warmiensi, et post eum eeiam
nobis in Curia Romana et extra diuersa seruicia vtilia, quod
notorium est, impendit fideliter, de beneplaeito et eonsensu
nost1'o comparauit et pro pecuniis suis emit bona nominata
Bludyn, eontinencia inter granicas infra deseriptas, viginti
octo mansos vel circa a Butelen, Dangelen, Santhunen,
Trintelen, Hannicone Beawthen, Georgio filio Gundi-
eonis, Hannicone Sabynen, Theoderieo fratribus
Nermanno et Jokel filio suo, Spayroten et Hannicone
fratre suo, et Will unen de Katzen, possessoribus bonorum
I eorundem, qui coram nobis, domino feudi, ex eerta sciencia
t publice reeognouemnt, eadem bona sc eidern Johanni rite et
\ legaliter vendidisse, et ea sie vendita et eidern Johanni
emptori conferenda per nos et assignanda in manibus nostris
sponte et libere resignarunt, sicut in talibus fieri est eon-
suetum. Vnde nos de eonsensu venerabilis .. Capituli nostri
eadem bona eo iure, quo venditores predicti ea possiderunt,
videlicet iure Culmensi liberos (sie) eum iudieiis minoribus et
maioribus, eciam ad manum et eollum se extendentibus, et
omni vtilitate, in agris cultis et incultis, siluis, mericis, pascuis,
pratis, et riuis infra limites infrascriptos, exeepto quod molen-
dinum edifieare vel babel'e non debeat, contulimus eidem
Johanni emptori, suis heredibus et suceessoribus legitimis,
iure proprio hereditario perpetuo possidenda. De quibus
bonis dietus Johannes heredes ae successores sui legitimi
eum tribus personis, videlicet viro bene armato curn duobus
famulis, quorum VllUS leuibus armis sit armatus secumlum
eonsuetudinem terre, et tribus equis pro eisdem tribus persol1is
eompetentibus ad expediciones et terrarum defensiones contra
quoscunque inuasores, quandocunque et quocienscul1que requisiti
fuerint, semire, et de quolibet aratro, quod in dictis bonis
fuerit, mensuram siligil1is et mensuram auene, et de quolibet
vneo mensuram siliginis, et in super in signum libertatis et
recognicionis dominii libram cere, que l\largpfunt nominatur,
et sex denarios eulmenses nobis et successoribus nostris
137
>>>
138
N9. 175. [1384.]
singulis annis in festo beati Martini confessoris et pontificis
soluere et dare tenebuntur. Predicto tarnen Johanni Crossen
propter seruicia et merita predicta graciam facimus specialern,
quod ipse, qui debilis est corpore, per se vel alios ad
expediciones tempore vite sue non sit obligatus, sed eo
decedente vel eadem bona a se alienante, heredes et successores
sui ad predicta sint astricti. Concedimus eciam eidern Johanni
et suis veris heredibus potestatem piscandi in lacu dicto
Baugen et in stagno dicto Molentich in merica versus
Vreyenmarkte cum paruis instrumentis ad mensam suam
tantummodo, et non ad vendendum. Limites vero seu
granice dictorum bonorum sunt tales. Incipiendum est a
riuo dicto Schillingflies, eundo circa bona 8chillingut
vsque ad abietem, que est limes angularis Bonorum Banduken,
que sita est in pariete sen linea bonorum ville Opyn, et de
dicta abiete procedendum est iuxta granicaru Banduken,
vsque ad agros Ciuitatis Wo rm e d i t h, sic quod ille angulus,
qui tangit eosdem agros ciuitatis et fluuium decurrentem de I
molendino Opyn, maneat in honis eiusdem Johannis, sicut
nunc predicta granicis sunt limitata et signata, et deinde
tenendum est iuxta campum eiusdem ciuitatis W ormedith
vsque ad fluuium Drywantz, et deinde ascendendo eundem
fluuium Drywantz vsque ad locum, vbi riuus dictus Stenge
influit predictum riuum Drywantz, et abinde sequeml0 eumlem
riuum videlicet St enge sursum vsque ad vnum palum, qui
distingwit dicta bona Bludyn, et Curiam predicti Johannis
Crossen. Item incipiendum est a predicto fluuio Stenge
iuxta eundem palum, et procedendum iuxta mericam perti-
nentem ad Curiam predicti Johannis Crossen trans riuum
fluentem de bonis Dargeis ad VIlam granicam sitam in
monte, et abinde procedendum trans sepedictum riuum
Drywantz vsque ad granicam, que distingwit mericam per-
tincntem ville Kirg h us en et hona predicta Bludyn, et a
dicta granica eundum est ad granicam sitam iuxta fluuium
Schilling predictum, et deinde sequendo scpcdictum riuum
Schilling, dcscendcml0 vsque ad granicam angularem seu
Ortgrenitze bonorum predictorum Schillingut, sic quod in
dictis granicis viginti octo mansi vcl circa cOlltineantur.
Acta sunt bcc in Castro nostro He i I s be r g, presentibus
honorabilibus et discretis viris, dominis H ein ri c 0 d e Pa dir born
preposito, Johanne Vnru Canonico Warmiensi, Arnoldo
preposito Collegij in Gutenstat, et strennuis famulis OUone
de VIsen, Sandero de Rutemberg, Johanne Bludow,
Johanne de Balga, et Johanne Foysan familiaribus
I
>>>
r
I
M 176. [1384.)
139
nostris, et aliis pluribus fidedignis, Anno domini MO, CCCo.
lxxxiiij 0. die beati Martini Episcopi et Confessoris. In
quorum testimonium nostrum et dicti Capituli nostri Sigilla
presentibus sunt appensa.
I
.JW 176.
1384. 11.
ot)embtr.
raun9btrg. ffioUe be£\
(eif cl) er-
generU 3U
raun5t)erg.
Acta praetorii bet!
at
t!ar
i\)t!
u
raunt!{,erg. ficI. 9lr. 84, !BI. 19. a.
Wissentlich sy alle den, dy dissen Briff sehen horen
ader lesen, das Wir Ratmanne czu dem Brunsberge mit
willen unser eldisten vnd mit eyntracht dez gantzen rates
haben vorkoufet xxiij, benke den fleischboweren, iclige bank
vor xv. mark gewonlicher muntze bynnen. x, jaren czu
beczalende vff sente mertins tag, vnd die vorgesprochen
fleiscbower sullen vns der stad czu nutze alle jarlich czinsen
vnd geben. iij. virdunge, vff ostel'l1 ix scot, vf sente michaelis
tage ouch ix scot, van iclicher bank ewig vnd vmmerme.
Dy benke sullen sy haben vnd besitzen erbelieh vnd ewiclich
czv so getanem rechte, alse wir vnser ander czins gut haben
vnd besitzen, vnu sie mogen jre banke koufen vnd vor-
koufen. Sie sullen sy selben besseren vnd buwen mit rate
dez ratis, vnd wellen dy Ratmanne eyn gemach buwen oben
den benken, des ist der Rat m ech tig. Der benke sullen
nicbt mer sin, dan xxiij. in der stad vnd in der stad vryheit,
dy gewonlichen genge sullen bliben czu den fleischbenken.
Nymand sal czu den benken stan, her brenge dan bryue,
das her dez werkis win1ig sy. Nymant sal wiltpret vfhowen
vor den fleischbenken uffe schragen ader uffe tischen, wer
js hat, der sal js ufhowen in den fleischbenken vnd sa
eyn
fleischower sin, wyr meinen gros wiltprete alse re!te hirse
hinden vnd der gelich. Wer eyn fleischowir ist, . der sal
nicht geyselen von eynem markte vf den andrin, vnd kvmmet
eyn geyseler in ere werk, der sal des geyselen vorczigen
vnd warten syner ban
.\ Der geyselmarkt sal nicht lenger
waren, dan dy vj wochen von sente michelis tage uf sente
mertins tag. Swynen fleisch, alse rumpe puntfleiscb vnd
spek mag man wol durch das jar vorkoufen, wer js hat
gast ader borger. Reyn geyseler sal slachten vf der stad
vriheit. Dy werkmeister mogen vnder jn richten scheltwort
uf eyne halbe tvnne biresj blaw, blut, wunden, lemden,
-..
...
>>>
140
:M 177. [1384.]
totslag sullen sy nicht richten. Vnd sullen lozen vmme dy
benke yo dez jares czwir. Welch vleischowir vy koufet,
der sal js beczalen ane chlge. Vynnecht fleisch BaI man
legen vff eyn tuch, wen man js vorkoufen wil. V s sente
Jurgen houe, van dem bederer, van dem truge scherer vnd
van dem boteIe sullen sy nicht vy koufen. W or der schelm
ist, by einer myle nach, sullen sy nicht vy koufen. Keyn
vngebe vy, hinkende vy sullen sy nicht czu den benken slan.
Vnd wen sy morgensprache wellen halden, dar sullen czu
gan czwene Ratmanne, wen js der Rat nicbt emperen wil.
Item gebricht ymand, der sal js besseren mit eyner halben
tvnnen birs vnd mit ij. pfunt wacbz. Wer czu benken
steen wil, der sal haben eygens gutes x. mark, dar sal her
synen eyd czu tvn. Czv eynem orkvnde disser vorgenannten
sachen, zo geben wyr den erbarn mannen den tleishoweren
dissen brif vnd disse vsschrift n;tch gotis gebort. M. ccc.
in dem lxx:xiiij jare in sente mmtins tage. Dis sint dy
geczug her Reynico burgermeister, Johan trumpe sin
kvmpan, Mathias kistenbuch, Johannes vam dale,
Johannes trunczeman, Heinrich von Rossen, Werner
Bchonberg, Johanede, Herman hermansdorf, Heinrich
bachus, Johannes plastewik, J acop rode vnd kylian,
dy weren in der czyt Ratmanne,
,.
t
.M 177.
1384. 2'-.
oDembtr.
eil9berß.
einrid),
. b. ij;.,
edfärt, bafl er mit
eue
migung feine£! ;Domt4Jite(!3 bon
feinem (eibHdjeu )Sruber 30
anne£! "mHes et vasallus noster"
ba!3 ;Dorf
no
n bei
utenftat bon 30 .pufen, ktJe(d)e!3
berfe(be bor me
ren 3a
ren fÜr fein eigene!3-
e(b getauft
atte, unb aufierbem nod) 5 bei Wconfterberg unb nunme
r
mit
no
eu bereinigte .pufen, bie bon 91erktJeto unb feinem
o
ne
aurentiu!3 getauft finb, eingetaufd)t unb i
m bafÜr
ba!3 $Dorf
(utein im
ammeramte
eeburg \:Jon 35.pufen
a(!3 freie!3 )SefifBt
um mit g(eid)eu ffiedjten, wie er bi!3
er
tio
n
befeffen, mit aUen 91UfBungen unb
erid)ten 3u
u(mifdjem
ffiedjte gegen einen ffieiterbienft, bie
er
flidjtung 3um
)Surgenbau unb bie gewö
nHd)cn
bgaben ber(ie
en
abe,
ktJe!3
a(b er audj bie frü
ere
erfd)reibung Ü"ber
no
l]n bom
3a
re 1297 (bgL I. 91r. 100) inferire. Actum et datum
in Castro nostro Heilsberg anno dni. MCCCo. lxxxiiijo.
dominica prima Adventus domini.
i"
>>>
I
,
:!frJ 178. [1384.]
141
Testes: Heinricus de Padirborn prepositus eccl. nostre warm.,
Arnoldus de Gelren prepositus sancti Salvatoris et omnium sanctorum
in Gutenstat, Arnoldus Longi, Johannes Blady canonicus in GutenBtat,
Bartholomeus de Seburg et Johannes Wartberg capellani nostri, Johannes
Krossen et Dito de Visen vaBalli et familiares nostri ; sub nostro et
Capituli nostri sigillo.
lif
rift in C. 1. fol. 103-104.
.Ni 178.
(Um 1384.) ffioUe be
@)
neibergektJerf!3 in $raunßberg t ).
Acta praetorii bet!
at
ar
i\)t! au
raunt!lierß. fiel. !nr. 84,
l. 19. b.
Also sullen dy schroter jr amecht halden vnder jn als
also lange, alz man js jn von dem Rate gan. Nymand sal
von nuwem gewande snyden mentele noch rogke, kogelen
ader hozen bynnen des states vriheit heymelich ader offenbar
by dren pfunden wachses, her en sy vnse Burger vnd habe
das werk der schrotere. Wer das breche vnd des vorwunden
wurde, der sal dem rate bessern. .2). Item queme ymand
van buzen her jn van schrotern vnd wolde hir arbeyten, der
sal bewysunge ader briffe brengen, daz her sich also gehaiden
habe, das her dez werkis wirdik sy. Wer der schroter
amecht gewynnet, der sal haben eygens gutes vf iiij mark
vngeborget vnd vngeliget. Wer aber zo getan geit ligete
vnd swure her, das js sin eygen were, der sal synes hant-
werkis hir czvm Brunsberge emperen. Welch ledik man
meister ist of schrotwerke, wandert der vswendik landes, der
mag la
en eynen knecht ader mer an syner stad vmme jr
Ion eyn virteiJ jares, vnd nicht lenger, her enkome denne
wider. Hat aber eyn meister wib vnd kint, der mak eynen
knecht ader mer setzin an syn werk vm jr Ion, dy wile her
buzen landes ist. Scheydet eyn knecht im czorne von
synem herren ee" syner rechten czijt ober synes meisters
willen, den knecht sal nymand halden vf schrotwerk dornoch
in eynem virteil jares. Wer och, daz ymand in jrer morgen-
sprache ader in der gilde mit worten ader mit vngehorsam
trebe vnbescheydenheit, der solde dem werke bessern eyne
halbe tvnne bires vnd ij pfunt wachs. Were och ymand,
])
(t blefe »lefie al1JIf
en anberen \)orn Sa
re 1384 unb 1385 \)on
bernfellien €5
reilier eingetragen 1ft, gelien I1JIr fle an biefer €5tefie.
2)
ie €5trafe 1ft nidjt angegelien.
--..
...,j
>>>
142
M 179-180. [1385.]
1
j
der disse satzvnge wandelte mit [ir]keynerleye nuwen vunden
ader trachtunge sunder volbort dez Rates, der solde dem
Rate besseren iij mark vnd eyn jar des amechtes emperen.
.NI 179.
1383. 20.
anuar.
eif9berß. .peinrid),
. b. ij;.,
fteUt bem
d)u1öen sti10 in
nt}\Jftein (ie1}t St 1ti \J ft ein bei
.pei1!3berg), we1d)er beim
anbe feine!3 .paufe£! bie .panb
fefte ber10ren
atte, nad)
u!3fage bon Seugen bie neue 5Ber
fd)reibung I) ba
in au!3, bafi bon beu 50 cu1mifd)en .pufen
be!3 ;Dorfe!3 öum
d)u15enamte 5 i5'rei
ufen mit ben Ueinen
erid)ten, einem $Dritte1 ber grofjen 1mb bem {)a1ben Siufe
bom Struge ge
öd, jebe ber übrigen 45 .pufen aber öu
9J1adini jeben ;sa
re!3 eine
a1be 9J1arf unb 2 .pü
ner
geöinft {)ätten. Actum inCastro nostro Heilsb erg amio dni.
MCCCo lxxxv, die Fabiani etSebastiani Martirum beatorum.
21bf djrift in C. L fol. 92.
.JW 180.
1385. 23.
anuar. rolarienburg. -
efefJe für bie
\Jreufiifd)en Weid) i e 1 fa
r er.
ut! einer g{eidj
eitigen 21uf
eid)nung auf
er$ament aut! bel' SBorbingfi!
rer'
unfttabe, jeyt im @{binger @)tabtard)I\).
a
f. 111. 911'. 62.
Anno domini (M) CCC lxxxv. feria secunda. post diem
fabiani et Bebastiani Ciuitates hOB articulos de nautis et
nauibus cum consensu domini nostri Reuerendissimi Magistri
generalis et aliorum Urdinis perceptorum denouo in Mari e nb ur g
statuerunt.
Wir synt zcu Raethe wurden mit den Steten, alzo von
den Schiffin, dy dy Wyssil vff vnde nedir gehen, daz man
yn Ionen sal by der mHe, vnde keyn knecht sal von deme
Schiffe nicht gehen noch louffen, daz geschifte gut werde
denne bracht zcu markte; vnde wer e von dannen lieffe,
der sal vorliesen eyn ore, ap her VOll dem Stuermanne adir
platmanne 2) wirt salp dritte vbir czugit.
Vort me ist, daz ys adir andir hindirnisse den Schiffen
ensteet adir begeynit von yse, so sal der Schifherre adir
Stuerman mit den knechten do harren vnde beyten dry tage,
vnde di koste di do gescheen, sal man beczalin noch lastzcal
von dem gu te.
I)
en 17. \mai 1530 I1mrbe fie \)om SBifd)ofe \mautitiut! bem @)d)ul
en
!Benebict @)ta!J0l1n un\)eränbert erneuert.
2)
gt 11. 911'. 502 21nm.
>>>
J
M 181. [1385.J
143
Vort me geschit Schiffbruch, so Bullen di knechte nicht
vlien, sundir sy sullen daz gut flyssiglich bergin vnde man
sal iczlichem knechte geben zcu lone den tag i. scot vnde
di koste noch lastzcal von dem gute.
Vort me ab der Schiffherre adir Stuerman der knechte
selbir bedorfte zcu syme schiffe, der sal ouch den knechten
zcu lone geben von syme selbis schiffe den tag eyn Bcot
vnde di koste.
Ouch wurde der Stuennan adir Platman abetrunig ane
redeliebe sache, so sal dem Stuermanne der hals vnde dem
Platmanne die hant werden abe geslagin.
Ouch wo vnde in welchir Stad eyn schiff geschift wird
mit waz gute daz iz sy, so sal man dem Schifmanne halbe
frucht geben von dem gute alzo vor vbir eyn ist getragen.
Vnde wenne di dri tage vmme kommen synt, so sullen
sy varen des virden tages, ap sy von yzis wegin gevam
mogen, vnde vmme daz selbege Ion, do sy zcu vor vmme
synt gewunnen.
Vort me wen ne eyn Schiff von ysys wegin nicht wedir
vff kan komen, so sullen sy mit den Schiffin legin mit vff
dese zite vnde nicht vff di pomer(sche) zeite.
Vort me zo hat vnser herre der Homeister den Schif-
luten, di vf der wyssil varn, vri hulcz gegeben dri tage biz
an den virden tag. Waz sy bobin dez lengir legin vnde
vorburnen, do sullen sy sich mit den vmme berichten, den
daz holcz zcu gehort, vnde daz sullin schaczen czwene man
vs deme nehestell dorffe, daz do bi ist gelegin. Dach vsge-
nomyn, ap dri adir vir man do blibin bi iczlichem scbiffe,
di sullen hume holcz haben, dach alzo, daz sy nicht sullen
hauwen Czimmerholcz, alzo Eychin hulcz vnde vychtin hulcz.
..
181.
1383. 2.
prif.
raun9berg. - ffiolle ber
dju
mad)er
3U
raun
berg.
Acta praetorii beB
at'£)Bard)i\)B au
raunB{,erg. fio1iant 84,
t. 19. b.
Wir Ratmanne czu dem Brunsberge mit willen vnd
mit Rate vnser eldisten vnd dez gantzeu Rates durch bequem-
licher ordenunge der bruderschaft vml der gilden der Schv-
macher, zo gebe wir jn eyne schrifliche bestetigunge, wy sy
ere bruderschaft vnd ire gilde halden sullen.
(1) Wer hir in der stad sclm machen welle, der sal
haben Burgerrecht vnd sal briffe holen, daz her des werkes
wirdig sy, so sal her gewynnen der Schvmacher bruderschaft.
-.....
J
>>>
I,
144
:N2 181. [1385.]
(2) Nymt her eyn wip, dy nicht bidderbe ist, by erem leben
sal her der Bruderschaft emperen, vnd ouch sal her eyne
bewysunge tvn, daz her habe eygens gutes vnd vnuorborget
vif achte mark koufmannes gut. (3) V ortmer wer 1'0 leder
czv schuen machet, der sal das besseren den herren vnd der
kvmpania. (4) Wer leder czu schuen machet, das nicht
koufmannes gut ist, der sal js besseren den herren vnd der
kvmpania. (5) Ouch sal her keyn wiItledir czu schuen
machen ane wesent vnd ane wilt rossen by eyner halben
tvnnen birs. (6) Ouch sal her von steruen keyne schu
machen by eyner halben tvnnen birs. (7) Och sullen sy
den werkmeistern gehorsam wesen, wen sy der kvmpania
czu sprechen adel' boten senden by jren brochen. (8) Wer
den werkmeistern vnd der kvmpanie eynen wedirstal tut,
dar czu sal man bitten van dem Burgermeister czwene Rat-
manne, dy czu dem rechten horen. (9) Wen die kvmpanie
czv samne geet, zo sol keyn man messer by jm tragen by
eyme schillinge; treget her js vif freuel, das sal her besseren
mit eyner halben tvnnen birs. (10) Wen dy kvmpanie czv
samne ist, zo sal keyn man enweg gan ane orlob der werk-
meister by eynem schillinge. (11) In der kvmpania sal
nymand den anderen manen wetten ader speIen by eyner
halben tvnnen birs. (12) Wer in der kvmpanie sprichet bose
wort in vreuel, ydoch daz her nymandes nennet, doch sal
hel' js besseren mit eyner halben tvnnen birs. (13) Ouch zo
sal man nicht kinder in dy kvmpanie brengen by eyner
halben tvnnen birs. (14)" Ouch sal nymand vnbescheyden
sin mit worten ader mit werke, her sy man ader wib, by
eyner halben tvnnen birs. (15) Ouch sal nymand dem
andern schaden an synem koufe is sy busen ader bynnen
by eyner halben tvnnen birs. (16) Ouch zo sal keyn man
dem andern schaden an synem gesinde by eyner halben
tvnnen birs. (17) V ortmer zo sal keyn man 1'0 leder tragen
vf synen scholderen by eyner halben tvnnen birs. (18) Wer
schu koufet busen der stad vnd vorkoufet sy hir wyder in
der stad, der sal das besseren dem rate vnd ouch der
kvmpania. (19) Ouch sal nymand den andern vsmyten, her
ensage js jm vor, by eyner halben tvnnen birs. (20) Wenn
dy kumpanie czv sammene trinket, zo cn sal nymand den
anderen vorczornen busen ader bynnen, by eyner halben
tvnnen birs. (21) Wen dy kvmpanie Von denander geet, jr
bliben sitzin wenig ader viI, nymand sal den andren vor-
czornen, by eyner halben tvnnen birs. (22) Wer bir schuldig
ist von leI' jungen ader von bruchen, der sal geben vor dy
>>>
:M 181. [1385.]
145
tvnne x scot, sy gelde myn ader mer. (23) Weme man
knechte czu bringet, wH man jn was geben, zo sal man jn
geben vir pfennynge czu eynem winkoufe vnd czu dem male,
nicht mer, by eyner halben tvnnen birs. (24) Guch habe
wir dem werke gegeben eynen smerbecher von eyme halben
stoufe, dar man mete me8sen sal vs vnd jn vnd mit anders
keyme, by eyner halben tvnnen birs. (25) Wenne dy
kvmpania czu samne trinket, zo sal man keynen gast bitten,
der hir czu der kirchen horet. (26) Welch Schvmacher
bynnen landes ist vs vnser gilde, der sal gelden glich eyme
andrin czv pfingisten. (27) Dy letzten czwene Schvmacher,
dy daz werk wynnen, dy sullen schenken, wen dy kvmpania
czv samne trinket, js sy geschreben ader nicht in dissen
briff. (28) Gebrichet ymand, der sal besseren dem rate
sinen bruch vnd der kvmpania, was jr gebot'et. (29) Item
dy vir jungesten meistere sullen der kerczen warten czu
allen cziOOn dez heilgen tages vnd czu den lychen vnd czu
den vigilien. (30) Item welch knecht van dem werke briffe
haben wil, der sal vor eyn virteil jares in der stad gedynet
haben. (31) Wen eyner stirbet vs der Bruderschaft, dem
man vigilia singet, dar sal eyn yderman by sin, by sechs
pfennyngen. (32) Stirbet aber alt ader junk, wen man jn
czur kirchen treget, zo sal man by der töre sin, by sechs
pfennyngen, vnd by der bigraft sal her och sin, by sechs
pfennyngen. (33) Guch sal man alle jar geben spende durch
got in vnser vrowen ere, byr brot vnd fleisch den selen
noch czu troste, dy vs der bruderschaft vorscheyden sin.
(34) Welch busen bruder an vns nicht enbrichet, an deme
breche wir wider nicht. (35) 100m was in der morgensproehe
van czornes wegen wirt vorswegen vnd eyn man hindenach
reppen wH, der sal js besseren mit eyner halben tvnnen birs.
(36) Item dy oltbuser]) sullen ere ding halden, alse oltbuser
pflegen czu tvn, dy vlecke vnd querder, dy sy vnder setzin,
dy sullen rot sin; wer dez nicht helt, der sal js besseren
dem Rate vnd der kvmpania. (37) Item welch bruder syn
bir nicht beczalet vff den tag, alz js dy werkmeister setzin,
der sal js besseren mit eyner halben tvnnen birs. (38) Itcm
eyn iclige vrowe sal dy geste vngehindert lasen vnd vnge-
mnget by eyner halben tvnnen birs.
Disser Briff ist gegeben den Schvmacheren durch
gemeynem nutze der stad noch gotis gebort M. CCC. in dem
lxxxv. jare czu ostern. Dis sint dy erbarn herren vnd
I) Si). i. 2UtfCider.
10
-
..J
>>>
146
}f9 182. [1385.]
Ratmanne, dy dissen briff gegeben haben, her Reynico
Btryperok, Johan trumpe, Heinrich von Rossen
Burgermeistere, Mathias kistenbuch, Claws brosico,
Kylian, Johan vam dale, Trunczeman, Jacop rode,
Werner schonberg, Plastewig, Heynrich bachus,
Johannes bodyker, Claws flugge, Willam lange;
dis sint disse erbare manne, (die) dissen briff irworben haben
Gotschalk, Arnd jode, Hannus marlow, Hannus
potilkow, Tyle doring, Heyse, Claws schonhoff,
Greuendorp mit Rate der gantzen kvmpania.
.NI' 182.
I383. "1. i1
rif.
lbinR. @)d)ieb
rid)tedid)er 5l{u
ftJntd)
be
ifd)ofs .peinrid) !Jon {:S;rm1cmb unb hes Drbensmarfd)aUs
£onrab !Jon 5ffiaUenrob in !Jerfd)iebenen @;treitfad)en bes
famHinbifd)en
omtatJite1
un
her
((tftabt 3u stönig
fJerg.
u(j bem Driginal im 2(r
i\)e be(j IDemfll\1itd(j au
ra1ten{1Urg. Mon. Sambo C. 5.
In Gotes namen amen. Wissentlich sy allen, dy desin
briff sehen adir bören lesin, das Wir Heinrich von Gotes
gnaden vnd Bebistlichs stules vorsichtigbeit Bisschoff czu
Brünsberg vnd Wir Brudir Conrat von Walrode
Obirstir Marschalk deutschs Ordens In Sachin, dy gewesin
syn vnd noch steen czwisschin den Ersamen Geistlichin
Herin, deme Capittel der kircbin czu Samelant, von eyme,
vnd den Erbarn Burgermeistern Ratltiten vnd der Gemeyne
der Aldinstat czu Kongsperg vom andern teile, irwelte
fruntliche vorrichtere von den egenanten Erbarn Herin deme
Capittel vnd den Burgern eyntrechtiglich vffgenomen vnd
irwelt, vnd sündirlich von dem durchlucbten fUrsten vnd
herin, Hern Conrat czolner vom Rotenstein, Homeistere
deutschs Ordens, vnserm liebin besvndern Herin dorczu
gesaczt, mit vorbedacbtem mute vnd rate wyser gelarter
lüte, di vns ouch von den egenanten czwen teilen dorczu
genant vnd gegebin wurden, der name hirnoch gescbrebin
ateen, Hern Heinrich von Padirborn Probst, Michael
Techant der egenanten kirchen Brünsberg, Brudir Heinrich
der AIde Procurator des obgenanten Ordens, Otto von
Rogiten Thvmbere doselbist, Arnolt vnser Officialis vnd
Probst czur Gutenstat, J ohannes Officialis des Erwirdigen
in gote Vaters vnd Herin Hern Johannis Bisscboff der
kirchen czu Po mez an, schicken, setczen, vswisen, irkennen
vnd offinbarn wir das, Das dy NUen morgin wesin, dorvm
dy Erbarn Herin vnd lüte das Capittel vnd Burgere egenant
r
>>>
JV2 182. [1385.]
147
czweitracht gehat habin, sulIin czu dem selbill Capittel mit
allem fullen rechte ane aHirley ansproche gebören vnd
gehören. V ortme vswisen wir vnd offinbarn, das das Capittel
adir eyn pfarrer der pfarkirchin der Aldinstat Kongsperg
dry Caplan, dy eren pfarluten geistlich rechte vnd dinst
thun bereitlich vnd fulkomlich, wen sich das gehört, als in
der Cristinheit eyn gemeyn sete ist, habin sullen. V ortme
vssprechin wir, were sache das kindere von Sebin Jaren
adir dorvndir, adir arme lüte, dy von armut wegin nicht
enhettin, stürben, vnd der Pfarrer vm vigilien vnd messen
dorczü nicht gevordet wurde, sal man vnd mag dy selbin
kindere vnd armeliite noch gewonheit bestaten vnd begrabin.
V ortme vswisen wir, das frowin, dy vs eren Sechswochin,
adir Brüte, di lloch gewonheit czur kirchen geen, ab sy von
vorsümenisse adir andir sache wegin noch dem Oppirsange
czur kirchin quemen, sal man ane alIirley wedirrede ynleiten
noch gewonheit. V ortme vswisen wir vnd sprechin, das alle
der nutcz vnd oppir, dy von dem Bilde vnsir frowin, das dy
Burgere nuwelich vif den kirchoif gesaczt habin, gevalIin
mogin, den egenanten Hm'in dem Capittel vnd pfarrer das
halbeteil, vnd das andir halbeteil dy Ratliite czu nutcz erer
pfarkirche habin sulIin. Obir alle ding invelle vnd allirley
czwifel, dy czwisschin den Erbarn Herin dem Capittel vnd
Ratluten noch steen "nd syn von wegin der rechte der ege-
nanten kirchin, woHin wir bi vns hehaldin. Vif das dese
vorgenante Schickunge, Setczunge vnd vswisunge gancz vnd
Vlluorseert gehaldin werdin} woIlin wir, das, welch teil
sulche vnser vorrichtunge vnd vswisunge veHig adir brechin
wirdt, dem andern teile in hvndert guldin, als dicke es
veIlig ader gebrechlich wirt, sulle sin bestanden. Idoch
woHin wir, das sulche vnser vorrichtunge vnd vswisunge
gancz vnd vnuorserit sulle bliben. Desir dinge czu ewigem
geczügnisse han wir vorgenanten Bissehof vnd obirster
Marschalk vnsere Ingesegele an desin briif lasin hengen.
Gebin czu Elbing In der Iarczal Christi Dryczenhvndert
vümifvndachczig am neestin frytage noch Ostern. Geczüg
sint dy Ersamen geistlichin Herin, Urudir Cvne von Liben-
stey nGroskompthur, BrudirS yfri tW al pot von Bassenh eym
obirstir Spittaler vnd kompthur czu Elbing, Brudir Heinrich
Gans obirstirTrapier, BrudirVlrich vonlIachinbergTreseler
vnd veil andir Erbare getruwe liite des ordens vnd vnsere.
DtiginaI auf !j3ergament mit 2 eiegeI
teifen j bie eiegeI finb
a6gefaUen.
10*
........
>>>
:M 183. [1385.]
.NI 183.
1383. 8.
ril.
(binß. -
er .podjmeifter (!:onrab
.so{ner bon ffiotenftein bedei
t ber f5tabt ij;{bing bie
weiüe
adje.
ull ber
bf
rift in ben "Privilegiorum tenores" bc
{bingcr etabt-
ar
iI)ß, pag. 19.
Wir bruder Conrad czolner vom rotensteyn
Homeistel' des ordens der Bruder des Spittals sente Marien
des dutschen huses von Jerusalem mit rate vnd mit willen
vnser mytgebitiger vorlyen vnd geben vnsern lieben getruwen
Burgern vnd Inwonern ezum Elbinge in der aIden Stat vnd
alle iren noebkomelingen dy wysse lake, anezuheben do
sy vellet vs dem N ogad I) bys an dy SUre, vnde di ganeze
SUre bys an di Brugke, dy nest dem habe lyt, do dy lant-
strosse ober geet, czu jrem nuezE:, vnde ezu irer gemeynen
gebruehunge, Is sy an visscherye, an vormytungbe, adir
wor an sy js gebruehen moghen, ewiclich ane hindernisse
czu bebaiden. Vsgenomen den störfang, den wir vnserm
huse ezu vore vs behalden. Wir wollen oueh das sy keyn
weer dor ynne sullen machen. Czu ewighem gedeehtnisse
diser dinghe han wir vnser Ingezigel an disen briff lossen
henghen. Gegeben ezum Elbinge in der jarezal Cristi MO
CCCo jn dem vunff vnd achezigesten iare 2 ) an dem Sunnobynde
vor Quasimodo geniti. Geczuge sint vnser lieben bruder,
Bruder Cu no von lybensteyn Groskumpthur, Bruder
Cvnrad von walrode obirster Marsehalk, Bruder Syfrid
wal pot von Bassenheym obirster SpittIer vnd kumpthur
czum Elbinge, Bruder Heinrich gans obirster trappier,
Bruder Johan marsch alk von vroburg kumpthur ezu
148
I) ID.
. in ber @egenb I)on ffiobadj, \1.10 ber ben \namen \no ga t
beibe
altenbe 21rm in iJft1idjer ffii
tuIIg abflofi ullb fidj \1.1eiter
in mit bem
{bing I)minigte, \1.1ä
renb ber feinen
auf nadj \norboften fortfe
enbe etrom
,,\1.1eifie
adje" benannt \1.1urbe. - IDer a{e 58eaeidjllung für ball {eytere
@e\1.1äffer in ber \nä
e feillell 21ullfluffell längft untergegangene \name eure,
.8 ure, .8 eure
at fid1 in ber
orm ",8 ei er" a{1I \name bell unmittelbar
anUegenben IDorfell er
alten unb Hifit une fomit bie fragli
e Dert1i
feit
beut1i
erfennen. -
g{,
ud}lI, 58efdjr. I)on
{b. !Bb. I. e. 422,
2) IDie unAu(/ifflge .8eitangabe ber 6ei fe
{enbem Drigina{
ier benllyten
älteften 21bf djrift : "in dem vunff vnd Nu e n t z i g e s tin jare" fann nur in
einem $erfe
en beß 21bfdjreiberll i
ren @runb
aben. IDie .\fombination ber
.8eugen geftattet nur bie 21nna
me ber .sa
re 1385 unb 1386, bell {eytmn
nidjt unbebingt, unb ba aUe ilbrigen ftJiitmn 21bf
riften o
ne 21u(jna
me in
ber .sa
re(jAa
{ 1385 ilbereinftimmen, fo ift bie {eytere
ier unbebenflidj in
ben 1:e);t aufgenommen.
f
'I"'
>>>
..
. ,...
.N2 184. [1385.]
149
Cristburg, her Merten vnser Caplan, Karl von lichten-
steyn, Werner von Tettingen vnser compane vnd vyl
ander ersame lute.
.M 184.
1385. 30.
ril. $trowanßtn. - .panbfefte bet
f5tabt .f8 i f cf) 0 fft ei n I).
21ull c. Inr. 1. fol. 150.
In nomine domini Amen. Nos dei et apostolice sedis
gracia Warmiensis Episcopus Heinricus Notumfacimus tenore
presencium vniuersis, quod pro vtilitate mense nostre cupientes
villam Strowangen 2 ) nominatarn in ciuitatem erigere, que
Bisschoffsteyn debebit et volumus nominari, vItra mansos
olym dicte ville in sua fundacione datos, quos eidern ciuitati,
Johanni et Jacobo de Rosenow fratribus scuItetis et
'incolis eiusdem eo iure, quo ville collati fuerunt et sunt,
prout in litteris super hoc confectis continetur plenius, volumus
perpetuo remanere, sic tarnen, quod seruicinm prefate ville
Strowangen ad cinitatem predictam, prout in alijs ciuitatibus
est consuetum, debebit de cetero pertinere, addidimus et con-
tulimus de consel1SU venerabilis Capituli nostri Warmiensis,
eodern inre, videlicet Culmensi, pro libertate xxx. Mansos
liberos in villa Damerow nominata situatos, de quibus xxx.
mansis mensa nostra nondum habuit utilitatern. Eciam
addidimus dictis scuItetis et il1colis pro locacione ciuitatis
quatuor mansos, de quibus ad quamlibet curiam il1tegram
ibidem habendam ac eciam ad dotern plebal1i ibidem tria
iugera deputari debebunt, et verius assignari, sic tarnen quod
dicta iugera a dictis curiis separari vel vendi non possint,
sed ad eas futuris temporibus perpetuo pertinere. Ceterum
quitquit de domo mercatoria et de scampnis siue macellis
panum carnium et calciorum, similiter de libra et stuba
balneari et aliis vndecunque prouenerit, de bac dominio vnam,
scuItetis secundam, et ciuitati partem terciam deputamus.
Medietas eciam rnolendini seu molendinorum ad scuItetum
pertinebit, reliqua rnedietate mense nostre perpetuo remanente.
De qualibet autern curia, que in dicta Ciuitate fuerit, mense
nostre in festo Purificacionis beatissime Marie virginis singulis
annis pro censu sex den arios vsualis monete soluere tene-
])
B{. Scriptores rer. Warm. I. e. 79. 21nm. 61.
2)
Bt ball
rilnbunBII
ri\)Urgium II. In)'. 73.
--"
...I
>>>
150
M 185. [1385.]
buntur, exeepta integra euria scultetorum, quam liberam
possidebunt. Concedimus eciam scultetis sepedictis, heredibus
et suceessoribus eOrum legittimis iudieia minora quatuor
solidorum et tereiam partem illorum, que de maioribus iudiciis,
que Aduocatus vel alius Commissarius noster in sepedicta
iuitate iudicare debebit, prouenerint, prout eciam eis in dicta
villa Strowangen concessum fuit. Preterea volumus, ne con-
sules vel ciues predicte ciuitatis aliqua statuta faciant, nisi
prius nostra et sculteti requisita speciali licencia et optenta.
Acta sunt hec in dicta villa Strowangen Anno domini :Mo.
CCC (I. lxxxv o . in vigilia beatorum Philippi et Jacobi aposto-
lorum. Presentibus honorabilibus et discretis viris, dominis
Arnoldo Langi de Brunsberg Canonico Ecclesie Collegiate
in Gu te nst at nostroprocuratore, Ti 1 on e Ro nen deHeil s b er g
Canonico Warmiensi, et Johanne de Wartberg yicario in
Heilsberg, Caspare de Baysen, Jobanne Bludow et
aliis testibus pluribus fidedignis. In quorum omnium testi-
monium et robm premissorum banc litteram scribi fecimus ct
Sigilli noshi maioris appensione mandauimus roborari.
.NI 185.
I383. I8.
uli.
omenen. -
erjd)reil)ltltg üoer eine
.pufe 5IDicj e fÜr bCl£\
orf 8 CI rU CI m oei
(oiltg I).
nß bem £otJiaHmdje beß
lJjinger &omt
uramtß im
lJjinger @)tabtardji\)
(£on\)entfdje @)amml.) pag. 60.
Wyr bruder siffridt walpode von bassenheym,
obirster Spitteler ordens vnser frauwen des dewtschen huszes
zcu Jherusalem vnde kompthur zcum Elbil1ge, Wyssentlich
wellen seyn alle den, die dissen vnsern briff sehen adir boren
lesen, das wir vorleyen vnde geben vnsern luthen zeu
Bartkaym eyne hube wesewachs zcu luxiote dempno
frey zcu Colmischem rechte erblich vnde ewiclich zcu besitczen,
hie von SUllen sie VllS alle ior io von itczlichem morgen
geben ezwey scot pfenninge gewonlicher muntcze zcu czinse
vff sinte Mertens tag des bischoffs. Vnde sullen vort mehe
frey sitczen. DisseI' dinge zcu eynem ewigen gedechtnisse
vnde bestetunge habe wir heisen vnser ingesegil an desen
briff hengen, der gegeben ist in vnserm hoffe zen pomenen,
Noch gotis gebort Tusent dreyhundert In dem vumff vnde
achezigesten iare am dinstage vor marien magdalene. Geczugk
1) .sn einer
bfdjrift beß 16. .sa
r
. unter bet Ueberfdjdft: "IDie
\,olnifdje .t1ube."
}
I
>>>
J
'.
)
-
:N2 186-187. [1385.]
151
seyn vnser lieben bruder Bruder walter von tiralt, husz-
kumpthur zeum Elbinge, Bruder iöhan von federn, hus-
kompthur zeu hollandt, Bruder willem von wencbeym
vnser Compan, Jocob vnser kemerer zeu pomenen vnde
ander ersame luthe viI.
.NI 186.
1383. 18.
ußuft.
rauenburß.
er
rot'ft .peintidj,
etan 9J1 i dj a ef , (£antot
0
a n n e £\ unb ba
omtavite1
bon ij;. bedaufen
1) bem
orfe
(uten (
(auten) für 159J1ad 1 %. .pufen
511ieibe(anb Ou bemfelben ffiedjte unb bemfe(ben .8infe, ",ie eß bie
anberen .pufen (Jat, jebodj frei bon f5djat",erl;
2) bem
orfe mdjtenoro (mdjtenau 1)ei 9J1eWad) füt
10 9J1art eine .pufe unb 8 9J1orgen, o",ifdjen bem
otfe unb
bem 511ia(be f5te\)neten gelegen, Ou bemfc(1)en ffiedjte, ",ie e£\ feine
ü1)rigen .pufen befi1}t, unb ou einem jä
r(idjen .8infe bon 15 @;cot,
frei bon f5djarroert.
abei ift befonber£\ au£\bebungen, bau fie
i
t 5Bie
nidjt me
r in ben 511ia(b f5te\)neten our 511ieibe trei1)en bütfen.
Datum apud Ecelesiam Warmiensem in Capitulo nostro
in festo b. Agapiti babito Anno domini :MCCCo lxxxv o .
R
ß
OOK
M
_RM
.N 187.
1383. 3.
ot)ember. martenburf1. .peinridj, 8. b.
ij;., bedei
t an S3aurentiu£\ .punberfre",be bie 9J1ii
(e
im
orfe
H be", art e n 1) er g ne1)ft o",ei 9J1orgen oum
9J1ü
(env(a1} unb oU Märten unb mit bem ffiedjte bie ij;rbe 5um
'1)amme Ou ne
men, fo oft eß nöt
ig ift, ",ofür er an .8in
2 9J1art bem bifd)öflidjen stifdje nnb anbere 2 9J1ad bem
@;djufoen OU
ci
nadjten entridjten foUe.
u!3 befonberet
Mnabe geftattet er U)m 2 .pufen in
((t e n "' art bel' 9 für fein
Me£b OU taufen, bie für immer 1)ei bel' 9J1ii£)fe Mei1)en
foUen nnb ",obon eine ()arbe 9J1art .8in£\ o
ne Vänedidje
@;djar",ed in bemfeU)en stermine on edegen fei.
er
f5dju(o unb i1J1iiUcr
(1)en im ID1ii
(entcid)e freie 6ifd}erei
fiiri
renstifd). Dat. in W artenb ergannodni.MCCClxxxv o .
va die mensis Novembris.
2tbfdjtift in C. 1. fol. ]65.
J
>>>
""""
152
:N2 18S-189. [1385-1386.]
.JVI 188.
1383. 11. 91oötmlJer.
eil
lJtrg. 5BerfdjreiIJung für
ben
reufien GH a IJ une üBer 8 .pufen.
ulj C. 1. fol. 129.
. . .. Nos dei et apostolice sedis gracia Warmiensis
Episcopus Heinricus notumfacimus tenore presencium vni-
uersis, quod attendentes multiplicia servicia, predecessoribus
nostris et nobis per plures annos in indaginibus sectis et
secandis et excubiis in solitudine factis et faciendis per
fidelem nostrum G labune Prutbenum exhibita, contulimus
sibi suisque veris heredibus octo mansos nemoris, si tot
superflui fuerint, situatos inter granicias illorum de Teystimme
et viij. man sos Marquardi et Lutern et nemus fratris
nostri domini Johannis Sorbowm militis bone memorie,
jure Culmensi perpetuo possidendos, sie quod tempore vite
sue de huiusmodi mansis censum non solvet. Post obitum
vero ipsius Glabune sui heredes nobis et mense nostre de
quolibet manso unum fertonem in festo Nativitatis Christi
sine servicio rusticali, quod Scharwerg dicitur, singltlis annis
solvere teneantur. In casu autem, quo dictus Glabune et
sui heredes dictos mansos venderent vel quovis alio modo
alienarent, extunc ipsorum mansorum possessores singltlis
annis in eodem festo nobis et successoribus nostris mediam
marcam monete usualis pro censu, eciam absque servicio
rusticali, solvere tenebuntur. Insuper ex gracia speciali con-
cedimus dicto Glabune et suis heredibus in lacu Pissen ad
mensam suam tantum, non autem ad vendendum, cum parvis
instrumentis piscandi liberam facultatem. In quorum testi-
monium presentem literam sigilli nostri munimine fecimus
roborari. Datum in castro nostro Heilsberg anno dni.
MCCC. lxx.xv o ipso die beati Martini Episcopi et Confessoris.
.NI 189.
1386. 21.
anuar.
rauenlJurR. -
a!3
omtaVite(
bon
rmlanb verlauft ber f5tabt WCe
1 f ad 16 .pufen im
Stfeewinte1.
u
F. fol. 55.
In nomine domini amen. Vniuersis et singulis presentes
literas inspecturis Nos H enri cus prepositus, Mychael
decanus, Johannes cantor totumque Capitulum ecclesie
Warmiensis volumus fore notum, quod dudum de bene-
>>>
:M. 190. [1386.]
153
placito eonsilio et eommuni ac eapitulari eonsensu nostro
Administrator noster, vtilitatem eapituli prospieiens eonsiderans-
que xvj. mansOS in loco Clewinkel dieto situatos nobis et
eapitulo nostro minus vtiles parumque uel niehil vtilitatis
afferre, ipsos pro eerta peeuniarum summa vendidit ciuibus
nostI;s in Melzak, quam quidem summam ipsi nobis integre
persoluerunt, sie tarnen quod de quolibet dietorum mansorum
singulis annis in festo beati Martini eonfessoris mediam
marcham monete currentis nobis et eapitulo nostro soluere
tenebuntur. Volumus autem, ut eiues predicti eosdem. xvj.
mansos eodem jure eondieione et modo per omnia habeant
et iure proprietatis teneant, quo et alios. xxj. mansos ibidem
adiacentes, sieut in literis super hoc eonfectis et sigillo nostro
sigillatis plenius eontinetur. In euius rei testimonium presentes
literas sigillo nostro fecimus sigillari. Datum aput Ecclesiam
Warmiensem in eapitulo nostro ex more in festo beate Agnetis
solempniter celebrato Anno dominj MO ccc o. octuagesimo sexto.
nbere
f1rdjriften in E. fol. 46. unb B. fol. 43.
.JW 190.
.386. 21.
dnuar.
rauen'&urß. -
a£\ '1)omtapite(
bon (:S;rmlanb beränbert feinem
ogt (:S;rnft ba!3 f1i!3
erige
preufiifd)e ffied)t in G} I a nb en in culmifd)e!3.
uß bem Driginal im 21rdjitJe beß IDomfatJite1ß in
rf1g. @)djieH. P. 91r. 30.
In nomine domini. amen. Vniuersis et singulis presentes
litteras inspecturis nos Henrieus prepositus.My ehae Ideeanus.
Johannes Cantor. Totumque Capitulum Ecelesie warmiensis
volumus fore notum. quod de vnanimi. communi. et deliberato
consilio. et capitulari eonsensu omnium nostrorum. Strenuo
et fideli nobis domino Ernesto nostro aduoeato. attentis et
eonsideratis benemeritis et eopiosis ac multiplicibus seruicijs
fidelibus a progenitoribus suis Eeclesie et Capitulo inpensis.
et ab ipso ae suis in posterum donante domino eidern Capitulo
inpendendis. ius prutenieale quod habuit in Quatuordecim
mansis inter granieas villarum nostrarum videlicet Sc h ö n s e.
Lichtenow. Libental. ae laeum Plut dictum situatis. et
per dominum Henricum bone memorie patrem suum a
Glande et Jona quondam fratribus necno n Surtix et
Studie patruelibus emptis eommutauimus in melius. dantes
et eonferentes eidern domino Ernesto aduocato nostro ae eius
heredibus et legittimis suis successoribus predictos Quatuor-
deeim mansoS eum omni vtilitate et vsufruetu iudieijs maioribus
.
-
....J
>>>
I""'""
154
:M 191-192. [1386.]
ct minoribus iure Culmensi liberos in perpetuum possidendos.
de quibus ipse. heredes sui et successores legittimi cum vno
equo valenti. et viro armis more patrie armato. quando-
cunque et quocienscunque per Capitulum vel aduocatum eius
requisiti fuerint fideliter seruire. ad nouas quoque municiones
construendas et veteres reparandas seu eciam dirimendas
necnon ad ceteras terrarum firmitates faciendas seu refor-
mandas. ipsi ac homines in prelibatis mansis residentes
iuuare similiter sint astricti. Insuper de quolibet aratro vnum
modium tritici. et vnum modium siliginis. et de quolibet vnco
vnum modium tritici. ac in recognicionem dominij et signum
libertatis vnam libram cere que markpfunt uulgariter dicitur.
ct vj. denarios Culmenses in quolibet festo beati Martini Con-
fessoris soluere nostro Capitulo tenebuntur. In quorum
robur et testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum.
Datum apud Ecclesiam Warmiensem in Capitulo nostro ex
more in festo beate Agnetis sollempniter celebrato Anno
domini Millesimo. Tricentesimo. Octogesimo Sexto.
Drigina{ auf !j3ergnment mit bem an einem !j3ergnmentflreifen
Mngenben @Siegel be{j IDomfn
itel{j. -
bfdJriften in F. fo1. 88-89,
E. fo1. 72. unb B. fo1. 70.
L
.NI 191.
.386. 21.
anuar. i}rauenburg.
er I.J3rotJft .peinridj,
efan WHdjaef, !tantor 3o
anne
unb ba
omtatJite(
erneuern bem ([2)djuf3en ij:ot)te!:Jon @fanbeman
borf
(jelJt ([2)afbten) bie if)m "in devastacione territorii Allenstein
a Litwinis facta" !:Jedoren gegangene .panbfefte, ertfärenb,
bau 3 ur @rünbung be
orfe
einem getuiffen @{anben
15 1 /2 .pufen 3 u cufmifdjem 9tedjt gegeben feien, !:Jon benen
3 u m ([2)dj uf 3 e namte mit ben Ueinen @eridjten unb einem
rittef ber grofien 2
rei
nfen ge
ört, bie ü'brigen a'ber je
]/2 ffi1art 3U 5illei
nadjten ge3inft f)ätten. Datum apud
Ecclesiam Warmiensem in Capitulo nostro in festo b.
Agnetis ex more habito Anno dni. MCCClxxxvj.
bfdJriften in F. fo1. 128. E. fo1. 104.
.JW 192.
.386. 2.i}ebruar.
til
btrR' 5ßerfdjreibung für@er
atb
ffi1 a fit) n über ba
bifdJöf1idje 5ßortuert bei .peif
berg.
lt{j C. 1. fo1. 93.
I. n. d. a. Nos dei et apostolice sedis gracia Warmiensis
Episcopus Heinricus scire volumus vniuersos, quod cum de
>>>
:M 193. [1386.]
155
allodio mense nostre, sito prope Heilsberg iuxta Alnam
inter mansos sen granicas opidi Heilsberg ex nna, et mansos
sen granicas ville Lauden parte ex altera, mensa nostra
hactenus valde modicam habuerit ntilitatem, et ob hoc nos
aliam curiam dictam Swansfeld cum nonnnllis aliis mansis
adiacentibus emerimus et allodium novum utilius instaura-
v(er)imusj cupientes de primo allodio meliorem consequi
utilitatem, de consilio et consensu honorabilis Capituli nostri
idem allodium cum agris, silvis, pratis, pascuis et orto humu-
lario et cum omnibus aliis, que ad ipsum allodium hactenus
pcrtinuerunt, necnon animalia et pecora in ipso existencia
vendidimus pro quadringentis et triginta duabus marcis monete
currentis Gerhardo l\Iastyn, opidano Heilsbergensi, nepoti
nostro, sibique ac heredibus et successoribus suis legitimis
contulimus jure Culmensi hcreditario possidendum. Sie tarnen
quod ipse Gerhardus, heredes et successores sui predicti de
quolibet manso, qui ibi fuerit, sedecim scotos eiusdem monete
pro censu et serviciis rusticalibus dictis Scharwerk, ad que
non erunt obligati, singulis annis in festo beati Martini Con-
fessoris et Pontificis nobis et nostris successoribus perpetuo
solvere teneanturj concedentes eisdem omnia iudicia maiora
et minora infra granicas dicti allodii supradictas, quoad
rusticos et ortulanos suos duntaxat, si quos in bonis seu
mansis illis duxerint locandos et habendos, et quod piscari
possint in Alna pro mensa sua intra granicas antedictas.
Acta sunt in castro nostro Heilsberg, presentibus honora-
bilibus et discretis viris dominis Arnoldo preposito sancti
Salvatoris et omnium Sanctorum in Gutenstad, officiali llostro,
Arnoldo Longi eiusdem ecclesie canonico, Nicolao Crencz-
bur g vicario perpetuo in ecclesia Warmiensi, et strennuis
viris Johanne Crossen, Ottone de UIsen, Hel'manno,
J ohanne Foysan, Johanne de Balga et Heindenrico
vasallis et familiaribus nostris ac aliis quam pluribus fidedignis
testibus vocatis ad pl'emissa. In quorum omnium testimonium
pl'esentes literas super hoc factas nostro et dicti Capituli
nostri sigillis sibi dcdimus sigillatas. Anno domini ?tICCCo
lxxxvj ° ipsa die Purificacionis Marie virginis gloriose.
.M 193.
1386. 13. rolär
. ijrauenburR.
er
rotJft .peinridj,
efan ffi1id)ael, Stautor
0
aune5 unb ba5 '.t)omIatJite£
bon i5:rm(anb berfdjrei'ben an .peinrid) bon
aqin 3ur
i5:ntfdj1ibigung fÜr 5 .pufcn 5illalb, tuefd)e biefe\' an ba5
orf
>>>
156
}(g 194. [1386.]
u.,feim ftehviUig ,i6getteten
at, aUe jene .pufen I), bie
tvifdjen ben
ren
en ber SDörfer
udjtvalbe,
oletJfe,
@5tein'6erg,
lanten'6erg unb ffiofengaden Hegen, mit aUen
9Cu
ungen unb
eridjten
u freiem
efi
nael] culmifdjem
ffiedjt. .8u Udunb ber g:rei
eit unb ber D'6er
errfdjaft
foUen ein
af6er @5tein 5lBadj
unb 6 culmifdje
fenninge
jä
didj
u IDCariä ffieinigung edegt tverben, .peinridj jebodj
für feine
e'6enß
eit au
'6efonbmr @nabe bon biefer
'6ga'6e
'6efreit fein. Datum apud Ecc1esiam Warm. xv a die
mensis Marcii Anno dni M. CCC lxxxvj.
IJ{bf
riften in F. fot. 115. E. fot. 95. I. fot. 80.
N 194.
.386. .1. mlär8.
DUanb. -
erfdjreibung über adjt
IDlorgen 5lBiefen für ffiotdjer bon @5er",in.
u{j bem Driginal im !Befif,je ber
eorgebrilberfdj.::ft2) in
tbing.
Wir brudir Siffrid Walpode von Bassenheim
Obirstir spitteler Ordins vnsir frowen des duiczsschen huses
von Jerusalem vnde kompthur zcum Elbinge, wissentlich
wellin sin allen den, di desin Brieft' zeen adir horen lesin,
wy das der geystIiche man Brudir Ortolff von Trire
selegis gedechtenisse eczwan kompthur zcum Elbinge hatte
gegebin Rotcher von Cirpin eine hube nebin deme drusin,
vnde bi Hertwig Bedekins gute 3 ) gelegin, vor dy hube
gap ym vnsir voruar Brudir vlrich Ffl'icke deme got
gnade, acht morgen wesin, in deme velde zcu Pomenen 4 )
gelegin, di selbin acht morgin, als si ym von vnsern Brudern (
sint bewiset, gebe wir ym zcu deme selbin Rechte, vnde
zcu deme selbin dienste, dem Erbe zcu hulffe, das er hat
zcu Czirpin Of das, das er vns destebas mak gedinen. Czu
eyme ewegin gedechtnisse vnde bestetunge desir dyngen
habe wir ym desin Brieff gegebin mit vnserem angehangen den
Ingesegel of vnserm huse zcu hollant, in der Jarczal vnsers
herren M ccc Ixxxvj. am tage sendte Gerdrudis. Geczuge
sint vnsere ersamen Brudere in gote, Brudir Waltir von
.
I) 9lad} einer ffianbbemetfung finb eB 18 .\)ufen, meId}e baB IDorf
meu
arfdjen bUben.
2) IDie !Brüberfdjaft mar im 16. Sa
r
. tängere ,8eit !BefilJerin \1on @5er4'in.
3) IDaB
ut .\)auBborf. $gt. o'ben 91r. 157.
4) IDer 91ame !j3omenen atB DrtBname ift nirgenb anautreffen; ein
ffiubrum in bem aUen £o4'iatbud}e tautet jebOd}: ,,
ammeramt
e rti IJ
eber !.j3emen".
't
>>>
:M 195. [1386.]
157
Tiralt huskompthur zcum Elbinge, Brudir Vlrich von
velingen vnderspitteler doselbist, Brudir Gotfrit Krogel
vischmeister ibidem, Brudir J 0 han von Riddern huskompthur
zcu hollandt, Brudir Giselbrecht vnser waltmeistir zcum
Elbinge, Brudir Johan von Masernonster Vogit zcur
Visschow, BrudirWillem von Wenkheim vnsir kumpan,
Her Johannes vnser Capplan vnde andere vii ersamen luthe.
Dtiginal auf I.j3ctgament mit an
iingenbem @)icgd.
.M 195.
1.386. 1."1.
ri1. .fidbienen.
erfdJreibung über 1 ]/2 .pufe
@5amHer.5lBiefen für bie @5tabt stoUemit.
lJ{uB bcm I.j3tij)j{egienbud}e C. beG SDomfa4'itdB
u
tbg. fol. 4.
Wyr bruderSeifart W alpode vonPassenheimObirster
Spitteler ordens vnser frawen des deutschen hauses von Jrlm.
vnd Compthur zum Elbinge kuntlich vnd offenbar willen
sein allen kegenwertigen vnd zukomenden, die dissen vnsem
bryff sehn odder horen lesen, das wyr mit ratlle vnd mit
willen vnser eldesten bruder vorleyen vnd geben vnseren
getrawen Radtmannen vnd inwonern vnser Stadt Tolkemit
genant anderhalbe huben wesen gelegen zcu S amiler wesen
binnen den grentzen, als sie yn von vns von vnseren bruderen
sint beweiset, zu Colmisschem rechte erblich vnd ewiglich
zu besitzen. Wyr wellen ouch, das sie freie wege sollen
haben, die von alders haben gegangen, dor als sie yn von
vnserem waltmeister sint beweiset. Vmb disser vorwillunge
willen, so sullen vns sie von itzlichem morgen alle iar
zcinsen acht scot pfenninge gewonlicher montze disz landes
vf Sanct Mertens tag des Bisschofs vnd sollen des schar-
werkes frey sein von den vorgeschrebenen wesen. Disser
dinge zu eyner ewigen gedechtniss vnde bestatunge habe
wyr vnser eingesigel an dissen briff losen hengen, der gegeben
ist in der iarczal Christi zu Co dy n MCCClxxxvj am dinstage
noch Palmarum. Geczeuge sein vnSel' liben bruder in Gote
bruder Walter Tiralt bauszcumpter zum Elbinge, bruder
Gotfred Kragel fischmeister, bruder Albrecht von
Swartzenberg vnd bruder J ohan von Riddern hausz-
kumpter zu Hollant, bruder Geiselberg vnser waltmeister
zum Elbinge, bruder J ohan von Masemonster Vogt zur
Fisschau, bruder Willem von W enckbeim vnsel' Compan,
her Johannes van der Meue vnser Caplan vnd ander viI
ersame leute.
':'
-
j
>>>
158
:M 196. [1386.]
.NI 196.
.386. 2. rolai. rolarien6urg.
reufiifdJe
anbe!3"
Drbnung über ben .8in!3tauf.
U{j C. fit. 1. fol. 17-18.
Wir bruder Conrad czölner von Rotenstein homeister
des ordens der bruder des Spittels sente Marien des dlitschen
huses von J rlm. bekennen offentlich in desem brife, das wir
mit rate vnd volbort vnser mitgebitigere syn mit den erwirdigen
in gote vatern vnd herren, dem herren Reynharde Bissehofe
czum Culmense, dem herren J 0 hanne Bisschofe czum
Marienwerder vnd dem herren Heinriche Bisschofe czum
Brunsberg vnd mit den geistlichen herren Petere Abte
czu Pölplin vnd Siffride Abte czur Oliue vnd mit andern
prelaten des landis obireynkomen .vnd czu rate wurden von
des czinses wegen, der in dem lande gemeyne ist, das man
die mark koufft vmb czeen mark, widder czu kouffende vmb
dasselbe geld, das mans öbir al in dem lande mit dem selben
czinse halden sulle, als hy noch steet geschreben. Czum
ersten. Was czinses vor dieser czeit recht vnd redlich
gekouft ist mit vorworten adder geleubde wedir czu koufen,
der sal blieben vnd den sal man gelden also lange, bes das
man yn widder kouft vmb sulch gelt, als er gekouft ist.
Wil der czinsman die grunt losin vor den czins, der do yn
gekouft ist, das lege an deme selbigen czinsmanne; domete
sal er des czinses ledig syn, vnd der den czins doinne hat,
der sal sich des erbes vnderwinden, vnd der herschaft recht
tun, vnd ouch rot vnd recht den nokeburen, do dy grunt
leit, adder sal sich des czinses vorczyen vnd des erbes.
V ol'tmer sal keyner czins koufen wenn in erbe, is sy fry
adder czinshaftig, vnd ouch nymand czins koufen noch vor-
koufen yn dieselben erbe ane der herschaft wille vnd orloube;
den kouf sullen sy tun adder llitbarn vor scheppen vnd
eynem gehegten dinge, dy den kouf vorbrengen vor dy
herschaft, dy mag das denne bestetegen mit briefen vnd mit
ingesigelen, ab sie wil. Ouch sal man die mare czinses
nicht ueyer vol'tme koufen adder vorkoufen denn vmb xij.
mare. Wer nu vortme den vorgenanten czins, der widder
czu koufen ist, andirs kouft denn in der wyse, als hy vor-
geschrieben ist, der sal vOl'busen syn gelt vnd ouch den
czins. Ouch ab ymand syn erbe vorkoufte uf tage vnd ym
das erbegelt nicht beczalet wurde uf dy tage, der sal keynen
czins von dem gelde nemen; wer aber czins adder gelt
f
>>>
M 197-198. [1386.]
159
dovor neme, der saI is abeslan an dem houbtgute. Ist aber
das houbtgutis nicht me, so sal er dis widder keren; tut er
das nicht, so rechent man ym das gelt vor wucher, das her
hat ufgehaben. Czu bekentnisse vnd merer sicherheit deser
dinge habe wir vnser Ingesegil an desen brif lasen hengen.
Gegeben of vnserm huse czu Marienburg in der Jarczal
Christi dryczenhundirt in dem Sechs vnd achczichsten Jare,
an der neesten mitwochen noch Philippi et Jacobi der Aposteln.
Geczti.g syn vnser liben brtidere, Cuno von Lichtenstein
Groskumptur, bruderC u n rad von Wal ro d e öbirster Marscbalk,
bruder Siffrid Walpode von Bassenheim öberster Spitteler
vnd kumpthur czum Elbing, bruder Heinrich Gans öbirster
Trappier, bruder Vlrich Hachenperg Treseler, bruder
Hannus marschalk von Vroburg kumptur czu Cristburg,
bruder Lodwig Wafeler kumptlmr czu Thoron, bruder
Frederich Eglofsteiner kumptur czur Balge, bruder
Frederich von Wenden kumptur czu Brandenburg, bruder
Johan Beffart kumptur czu Osterrode, bruder Rutger von
EIner pfleger czum TucheI, her Merten vnser capellan vnd
tlmmherre der kirche czu Culmensee, Rarle von Lichten-
stein, Werner von Tettingen vnser kompane, vnd viI
ander ersamer lti.the.
ebtllcft if! bie Utfllnbe in V oigt's Cod. dip], Pruss. IV.9lt. 39.
€S. 48. (nad) bem
önig(jbetget Dtiginal) unb in ben !j3teufi. €Sammlungen
I. €S. 131.
.
..M 197.
.386. .1. rolai. -
ufna
me eine£\
frünbner
in baß
@5. @eorge'.pof
ita( ber
Utftabt
('bing.
Il{U(j bem liber notandorum im
{binget €Stabtatd}ilJ, p. 181.
Man sal wissen das der sitzende Rat hat emphangen
Johan von Nowe czu eyme prouener czum sente Jurgen
vmme. 1. mare den( are). Wer es sache das der profener icht
geldis by syme leben me konde der werben, adir yn andir-
storbe, das saI senthe jurgen czu male nemen nach syme
tode. vnd das hat her gelobt do man yn emphyng. anno
dom. Ixxxvj. xima die mensis maii.
.JW 198.
.386. €S.
uli.
tit
btrß. .peinridj,.sB. b. Q;., tran
'
fumirt bie ben
reufiifdje1t .panfeftäbten ü'ber bie
itte auf
@5djonen gege'bene Urtunbe 5ffia(bemar'£\ III. bom 3.
e'bruar
-
>>>
160
:M 199. [1386.]
\
1370. (5Bgt }8b. II.9Ct. 440.) Actum in castro Heilsberg,
anno MCCClxxxvj. Indicc. ix. v. die mensis Julii, Pont.
Urbani VI. anno ix.
Testes: Heinricus prep. eccl. warm. Arnoldus prep. ecclesie s.
Salvatoris et 00. SB. in Gutenstat et Officialis curie nostre ac Arnoldus
Longi canonicus eiusdem ecclesie in Gutenstat et dispensator curie nostre.
.
.M 199.
.386. 29.
t
ttm'&tr. -
crfdJrcifJUng bc£\
omtJt
ur !:Jon
}8atga,tJricbridJ!:Jon
g{offtein, fürbaß
orf@5tang cn tu a{ b c ]).
ue bcm Dtiginat im
td}i\)c bee
omra\'itde AU {!d;g. @;d}ie'6t. P. Int. 56.
In gotis namen amen. Wissin sullin alle dy desin
brief ansehin adir horin lesin. Das wir Brudir frederich
von Eglofstein komthur zcnr Balge. vnde vogt zcn
Nattanghen. thun kund, Das wir mit Orloube, vnd vor-
hengnisse des Erbarin Geistlichin manes Brudir Cunrad
Czolner von Rotinstein vnsirs homeystirs, vnd ouch mit
rate vnd willen vnsir Brudir zcur Balge Gebin vnde vor-
lyen dem bescheydin manneNitsche Senghir, eyn dutschs
dorf zen besetczin. von vyrczig hubin Stangiswalt ghenannt,
zcu Colmisschin rechte, vnd gebin dem eghenantiu Nitschen,
vnd sinen erbin vnde nochkomelinghe yo dy czende hube
zcum Scholtzampt von der besatczunghe weghin des dorfis,
von den vyrczig hubin, als in dy sint bewieset vnd begre-
nitczit, an ackir wesin puschs vnde wald vnd weyde, vry
von allim czinse. erbeclich vnd ewiclich zcu besitczen. Von
den andirn sechs vnd drysig hubin der hubin besitczere
sullin vns vnd vnsirm huse zcur Balge czinsen vnde gebin
alle jerlich yo von der hubin. eyne halbe mare pfenninghe
gewonlichir muntcze, vnd czwey huner, vf czwefftin. wen
vumfczen Jar vryheit sint vorganghen, von der gebunghe
desis briefis. Ouch gebe wir vnd vorlyen, deme eghenantin
Nitschen, dy Cleyne gerichte, vnd sinen erbin vnd noch-
komelinghe in deme dorfe, als vyr schillinge vnd dar vndir,
vnd das dritteteyl von den Grosin gerichten. als an hals vnd
an hand, Sundir also gethane gerichte se nicht sullin richten
ane vnsir brudir keghinwortikeit, adir irer botin, ap se dy
dar wellin sendin, was wir ouch irlosin gebroche in dem
gerichte, das sal ouch von Nitschen vnd von sinen erbin sin
1) Inad} einigen ,8ine'6ild}etn aue bem XV. Sa
r
unbett '6ei
ö\J\Jen,
efd}. IDlafutene €S. 99. {Clg €StangeulUalbe im !j3f1egcramte €Seefteu unb
fil
tte ben 9lamen !j3otnifd}botf üef.}t \j3olfd}enbotf nötb1id} \)0\1 €Sene'6utg).
>>>
.
.M 200. [1386.]
161
irlosin. Ouch sullin se nicht richten obir vnsir prusin, dy
vndir vns sin gesessin, Sundir was vromde prusin in das
dorf komen, vnd aldo gebrechin, vnd werdin vfgehaldin vnd
vorburghit, dor moghin se obirrichten mit vnsir brudir wissen
adir irer botin, vnd was von in geuelt zcu gerichte, do sullin
se von den dritten pfenning nemen, als vor ist geschrebin.
Ouch sullin dy Inwoner des dorfis vns alle Jar ire pflugkom
gebin, vnd irem pfarrer, zcu des kirchin se werdin adir sint
bewedemet, iren tetczim nach der gewonheit desis landis.
Ouch wurde wirs adir vnsir Brudir zcu rote himochmolis,
das man eynen kretczim in das dorf wurde buwin, So sal
der Scholtis vnd sine erbin vnd nochkomelinghe, das dritte-
teyl nemen von dem czinse. Zcu ewighirn gedechtnisse
desir dinghe gebe wir desin brief zcu geczughe mit vnsirm
Ingesegil. Gegebin in der Jarczal der Geburt vnsirs herin
Driczenhundirt Jar in deme Sechs vnd achczigstin Jare in
Sendte Michaelis taghe. Des sint geczughe dese Erbare lute
vnd vnsir brudere. Philippus von Cleberg vnsir hus-
komthur. Godfrid von der kule Pfleger zcu Rastinburg.
Grone. Cunrad von kyburg. Wilhelm von witlich
waltmeister zcu luninburg. Herman pilgrim vnsir kom pan
vnd andir erb are lute vele.
Driginal auf !j3ergament mit bem !j3ergamentftreifen.
.M 200.
1386. 30. mugufi. mlddenburg. -
er .podJmeifter
Q:onrab Bo{ner !:)on ffiotenftdn geftattet ben .sse",o
nern
bel'
{tftabt
{bing bie
enu\?ung bel' .poppenbete 3 ur
5lBaffedeitung für i
re
runnen.
lJ{uß bem Driginal im (U6inger €5tabtard}i\1.
a1Jf. llI. \nr. 63.
Wir Brudir Conrad czolner vom Rotensteyn,
Homeistir des Ordins der Bruder des Spetals sente Marien
des dutschen huses von J erusalem, Mit rate vnd willen
vnsir mitgebitiger vorlyen vnd gebin vnsem liben getruwen
Burgern vnd ynwonern zcum Elbinge in der Aldinstat, vnd
allen iren nochkomelingen, das flyes dy hoppenbeke])
t) Q:in ffeineß ijiüfid}en, me1d}eß auf bem
tUnbe beß freien
ürgergut{j
.pe1mingß
of entj1Jringt, feinen i!auf fübmefl1id} nad} ber €5übgrän
e \10n
ijricfß ,8iege1ei nimmt unb \10n bort in mefl1id}er »lid}tung in ben Q:16ing
a6ffiefit. - $on einer jemalß \1erj'ud}ten
enulJung beffe16en AU bem 6e
eid}'
neten ,8mecf
at fid} - bie Sbentitlit ber gleid}namigen
emliner \1oraußgejet}t
- feine €51Jur er
aUen.
11
. I
>>>
162
.M 201. [1386.]
genant, das do in irer vryheit gelegin ist, das selbe flyes
zcu leyten zcu irer wesserunge zcn allem nutze in jr Bome
zen gemeyner gebruchunge, in vnsir Stat Elbing vorgenumet
ewiclichin ane hindirnisse zcu behaldin. Also das wir noch
sy keyne molen darnff sullen legen, noch sust keyne andir
nutze dornffe machen, wen was bequeme wirt zcu den Bomen.
Czu ewigem gedechtnis vnd bestetigunge desir dinge, han
wir vnsir Ingesegil an desen brif lasen hengen. Gegeben
vff v;nserm huse Marienburg in der jarczal Christi Tusunt,
drihundirt, sechs vnd achczik, am neestin donrstage vor
Egidii. Gecznge sint vnsir libin brudere, Brndir Cuno von
libinsteyn Groskompthur, jBrudir Sifrid walpot von
Bassenheim, obirster Spetaler vnd kompthur zcum Elbinge,
Brndir He i n r ich ga n s obirster Trappier , Brudir v I r ich
hachinbergerTresiler, her Mertin vnsir Caplan, Wernher
von Tettingen, Cuncze von Lichtenstein, vnsir Compan,
vnd vii andir Ersame lute wirdiges g"etruwnis.
Driginal auf !j3ergament mit an
ängenbem ,pod}meiflerfiege1.
ebrncft
in $, £ ri d} ton' {j Ud. unb
eitr. aur !j3r.
efd}. @S. 35.
.JW 201.
.386. 8. ,cftober. rolarienburg. -
er .podJmeifter
£onrab .sö{(ner \)on
otenftein '6eftätigt bie .panbfefte
bei3 @utei3 5ill 0 gen a
.
UB bem £o!,iaUJUd}e (",panbfeflenliud}") beB @:(binger
omt
uramtB, pag. 250
im @:(()inger @Stabtard}il «£onlentfd}e @Sammhlng).
Wyr bruder Conrad Czolner von roten stein, des
ordens des hospitalis sunte marien des dntschen lmwses zcn
Jherusalem Meister, Mit reyfem rote vnd willen vnser brnder
etczliche hantfeste von vnserm vorfar seligis gedechtnissis
Bruder luder, herczog von brunswig, hynrich von
hordin gegeben vnde vorlegen vmme nemlicher sache willen,
alsz vmme broches willen des Ingesegels haben vornuwet,
welche hantfeste hir noch folget in sulchen worten.
Im namen des herren Amen. Wir bruder lud e r etc.
(589(.
b. I. inr. 261 @5. 434.) Gegeben zcum elbing e in
der Jorczal des herren Tusent dryhundert im czwe vnde
dryssigesten. sexto kalend. nouembris.
Vnde wir bruder Conrad czolner von rotensteyn,
meister zcu pruwsen vorgesprochen, alle disse vorgesprochen
dinge wir befesten, beweren vnde vornuwen. Des zcum
geczugnisse habe wir vnser Ingesegil an dessen briff lassen
hengen. Gegeben in vnserm huwse Marienburg in der
.
I
>>>
1
J
j
f
Ml 202-203. [1386.]
163
L
jorczal des herren Tusent dryhundert jm seehs vnde acht-
czigesten, jm achten tage des mondes octobris. Geczuge
synt vnser bruder vns geliebet in Cristo, Bruder Cuno von
libensteyn, Groszkompthur, Bruder Sifdt walpod von
bassenheym, der hoeste spitaler vnde kompthur czum
elbing, Bruder Hinrieh gans der hoeste Trappier, Bruder
Vlrich hattenberger Treseler, Bruder Martinus von
lynow vnser capplan, Wernher von tetingen, contcze
von lichtensteyn vnser Compan vnde ander viel erwirdige.
..
202.
.386. 30. 9"lotJtmbtr.
til
btrg. .peinridj,.SB. b.
.,
beriei
t iene 6 .pufen im
orfe @3 tu 0 fJ e n (@3djtuu'ben), tueidje
fein \Jerftor'bener .SBruber
o
anne!3 mit 'baarem @elbe gefauft
unb bann gegen [) .pufen auf bem
eibe @3tuo'ben "inter
lacus Lymaio, Stobow, Kamynes et ßuvium Alnam"
mit 9Certuefo
affauten \Jedaufdjt
atte (le
tere [) .pufen
feien 'bei ber .
edaufdjung beß
orfe!3 StnotJ
n gegen baß
orf (nute
n an ben 'bifdjöf1idjen 5tiidj 3nriidgefaUen nnb
barauf mit bem
orfe Wlünfter'berg bereinigt), bem genannten
9Certuefe unb feinen 9Cadjfolgern 'beiberiei @eidjledjtß mit
aUen %tf.}ungen unb ber
iidjerei im @3ee
maio mit
Ueinen @e3cugen für ben eigenen 5tifdj 311 cnlmifdjem
edjt
3u etuigem .SBefi
, f 0 iebodj, baß er tueber eine IDlü
le nodj
einen
rug anlegen, nodj bie großen @eridjte
a'ben foU, bie
ber
ogt ridjten unb \Jon benen er i
m ein
ritte1 geben
tuirb. 9Cur bie fleinen @eridjte
at er fei'ber.
n
ienften
foU er einen
eiter 'bei @efdjreien unb 311r
anbtue
r fteUen
unb. babon 3U Wlartini in .pei1ß'berg bie getuö
nndjen
'bgafJen
leiften, tuo\Jon 91ertuefe fei'ber mit
iidfidjt auf feine 'bi!3
erigen
eiftungen für feine
e'benß
eit aUß 'befouberer @nabe
frei 'blei'bt. Datum in castro nostro Heilsberg anno
domini MCCC. lxxxvjo. die beati Andree Apostoli.
6rd}rift in C. 1. fol. 52.
.JW 203.
1386. 30. 9"lotJtmbtr.
tit
btrg. .peinridj,.SB. b.
.,
erWirt, baß, nadjbem er mit feinem \JerftorfJenen .SBruber
o
anneß unter .SBeiftimmung feine!3
omfatJiteg bM
orf
(£lute
n gegen ba!3
orf StnotJ
n unb einige nunme1)r 3um
orfe illeünfter'berg gefdjlagene .pufen bertaufdjt
atte, ein
getuiffer .perman
orenqen, ber mit ber @rünbuug be!3
orfeß StnotJ
n (StnotJen) \Jon 28 1 / 2 .pufen unb bem
11*
>>>
..
164
204--205. [1386J
€5dju(3 e namte bon feinem
ruber beauftragt tt1ar, o
ne
barüber eine .panbfefte 3u er
a(ten, i
n um
eftlitigung
biefe
efi
e
gebeten
abe.
r bedeUje i
m ba
er bon
ben 28 1 / 2 .pufen be
otfe
Stnoven 3 tyteiijufen 3u lIu(mifdjem
ffiedjte mit bem €5dju(3enamte, ben Ueinen
eridJten unb
einem
ritte1 ber grofien unb aufierbem nodj eine .pufe
bon bäuedidjem €5djartt1etfe frei, bon tt1eCdjer (e
teren
ebenfo tt1ie bon ben üfJrigen .pufen jäijdidj 3U IDlartini eine
a(fJe IDlatf unb 2 .püijner ge3inft tt1erben foUen. Dat. in
castro nostro Heilsberg anno dni. MCCC. lxxxvj die
beati Andree Apostoli.
!ltbfd}dft in C. 1. foI. 61.
.M 204.
1386. 6.
t
tm&tr.
tilG&nf).
erfdJreifJung üfJer
6 freie .pufen in
nlJVftein I).
!ltu
C. 1. fol. 72.
Nos dei et apostolice sedis gracia Warmiensis Episcopus
Heinricus seire volumus vniuersos preseneium cognitores, t"
quod Coyte et Trene presencium ostensores habuCl'unt sex
mansos liberos in villa nostra Gnypsteyn, de quibus
Ecclesie nostre predicte cum una balista tenebantur seruire,
et quia nobis humiliter supplicarunt, vt eis dictum seruicium
cum balista in moderatum censum, eidern ecclesie nostre in
ipsius seruicii recompensam per ipsos annuatim dandum,
immutare dignaremur: Nos, utilitate ecclesie suadente, peti-
cionem eorum racionabilem et iuri consonam reputantes, eam
admisimus, concedendo eisdem fratribus , ut nomine dicti
seruicii de quolibet dictorum sex mansorum singulis annis
in festo beati Martini Confessoris et Pontificis nobis et
successoribus nostris mediam marcam monete currentis soluere
teneanturj racione tarnen dictorum sex mansorum ad seruicia
rusticalia wlgariter Scharwerk nuncupata non erunt obligati,
sed custodiales soluant, ut alii incole ville dicte. Datum in
castro nostro Heilsberg anno domini M. CCC. lxxxvj 0 die
beati Nicolai Episcopi et confessoris.
.NI 205.
1386. 6.
t
tm&tr.
eitGbtrß. .peinridj,5B.b.
.,üfJedäfit
1) an
na
3ur
rünbung eine
neuen
orfe
unter bem
91amen
U b e ij 0 f (
((t
of) 26 fJi
er 3u bem fJifdJöf1idJen
or.
I) $gf. SBb. 11. !1h:. 58. @). 63 unb eben 9lr. 179. @). 142.
>>>
.,
-
..
.MI 206. [1386.]
165
werfe ge
örige .pufen
wifdjen ben 1)örfetn 91ediftern, @)djonewefe,
artentronen unb ber @)tabt @utinftab, bon benen 3 g;rei
ufen
u cu(mifdjem ffiedjte
um @)dju(
enamte mit ben f(einen @eridjten
unb einem 1)rittd ber groBen geijören, jebe übrige aber
u
IDlartini jä
rIidj eine
Q(be IDlarf unb 2 .pü
ner
infen foUe.
uBerbem erijäH baß
orf nodj 4 .pufen .peibe
u cuhnifdjem
ffiedjt gegen einen jäijrIidjen .8ins bon 8 @)cot unb 2 .püijnern
bon ber .pufe "sine qualibet occasione".
2)
aufdjt berfdbe, um fein
orwert @iwanßfe(b bei
.pei(ßberg
u bergröBern, 3 1 / 2 angren
enbe cu(mifdje tyrei
ufen bon
(io\Jtite ein unb giebt i
m im
orfe
e\Jft\Jmme 6 g;reiijufen
u cu(mifdjem ffiedjt
u einem ffiitterbienfte mit ber tJifdjerei im
@iee
e\Jft\Jmme
u feinem
ifdje mit f(einen @e
eugen. Datum
in castro nostro Heilsberg anno dni. MCCC lxxxvj. die b.
Nicolai episcopi et confessoris.
2!(1fd]rlft in C. 1. fol. 62. unb 130.
.M 206.
1386. I'.
e
em"'er.
eili"'erR. .peinridj, 58. b. G;.,
berwanbeH ben ffiitterbienft bon 6 freien .pufen in
H auf e n
lin einen @e(b3ins.
2!uß C. 1. fol. 140.
Nos dei et apostolice sedis gracia Episcopus Warmiensis
Heinricus serie presentis pagine scire volumus vniuersos,
quod utilitate mense nostre suadente disCl'etum fidelem nostrum
Arnconem Schoefstete, heredes et successores suos
vniuersos a seruicio, quo cum uno spadone et armis consuetis
ad expediciones contra Litwinos in defensionem ecclesie
nostre fuerant hactenus obligati, racione sex mansorum, quos
ipse Jure Culmensi liberos ad pretactum seruicium infra
granicas ville nostre Pa I u sen dinoscitur possidere, penitus
absoluimus et perpetuo liberamus; ita quod ipse, heredes et
successores sui vniuersi predicti de quolibet manso dictorum
sex mediam marcam denariorum pruthenicalium singulis annis
in festo Purificacionis beate Marie Virginis, si cut ceteri incole
ville Palusen prefate, mense nostre episcopali soluere teneantur.
Concedimus insuper sibi de gracia speciali ad humilem
supplicacionem domini Arnoldi de Gelre n, prepositi in
Gutenstad nostre warmiensis dyocesis, officialis nostri,
avunculi sui, propter innumera fidelia seruicia antecessori
nostro immediato et nobis exhibita et per eum domino con-
cedente in posterum exhibenda, quod ipse Arnco, heredes et
>>>
166
207--208. [1386--1387.]
t
successores sui vniuersi racione dictorum sex mansorum ad ;
dominorum semicium, quod wlgariter scharwerk nominatur,
nullatenus amplius sunt astricti. In cuius rei testimonium
sigillum nostrum presentibus duximus appendendum. Datum
in castro nostro Heilsperg anno domini Millesimo CCC.
lxxxvjto xvij die mensis Decembris.
.:M 207.
1386. --
uf3eid)nung über ben .8in
einiger .8iege(fd)eunen
in
i6ing.
u!! bem ,8in!!budje bei: @;tabt bon 1385, pag. 26 im
{b. @;tabtardjib.
Scriptum anno domini (MCCC) lxxxvj 0. Man sal wissen
das die Czigelschune, die Vnrue vnd syme wybe czugehol'te,
die czinset der Stat alle .laI' xviij M. muersteyns vnde Sente
Jurgen xij M. vnd sal geuallen vff Sente michils tage. wen
abir die vrowe Vnmen wyeb vorstirbet, So sal vorbas die
Czigelschune derStat czinsen xx M . steyns vnd Sente Jurgen xM.
V ortmer die Czigel Schune die beuor czugehorte Sente
Nycolao die nu czugehort Claus czigelers son, die czinset
alle iar vff Sente Michils tage xviij M. muersteynes der stat
vnd I) iiij M. dachsteynes der Stat.
Vortmer die Czigel Schune die beuor czugehol'te
Holtzten vnd nu czugehol't Tymme goltsmede, die czinset
alle .laI' der Stat vff Sente Michils tage x M . muersteynes.
.NI 208.
138"1. 1"1. mliir3.
oUanb. €5iegfrieb 5illaipob bon
5Baff en
eim , D6erftet €5pitte1er unb sromt
ur 3u
f6ing,
ber(ei
t mit mat
feiner äUeften Drbenßbrüber an 5Benefe
rrufen 3U sto(femit 4 IDCorgen 5illiefe, an ber 5Bürgerroiefe
auf f5amHern (bgt lnr. 195) geiegen, 3U cuimifd)em
medjte gegen einen jäijrHd)en, 3u IDCartini fäi1igen .8inß bon
einem
3ierbunge 3u erbHd)em 5Befi
e. Gegeben zu Hollant
MCCClxxxvij an sente Gerdmdis tage.
Zeugen: Brude! Waller von Tiralt HuszkumpthuI' zum Elbinge,
BI'. Goifrid Crogel V]schmeisteI', BI'. .lohann von Riddern Huszknmpthur
zu Hollant, BI'. Gisew,'
cht vnseI' WaltmeisteI' zum Elbinge, BI'. Johann
von Masemonster Voglt zur Visschow, BI', JVillem von Wenkheim
vnseI' kompan.
bfdjrift in C. fot 5.
I)
ie
ier eingefd}aHeten }l\3orte: Sente JuI'gen üijM steynes finb
burd}flrid}en.
J
)
>>>
,
t
I
I
I
.MI 209-211. [1387.]
.NI 209.
138'. 19. rolM
. €5iegftieb bon 5Baffen
eim, üfJerfter
ürbensf-l'Ute1er unb
omt
ur 3u
f6ing, bedei
t ben
in
roo
netn 3u IDCuß(atin Oe
t IDCeiß(atein) eine .pufe
iefe
3 U "Lanziote dempno" (bge. ofJen 9"lr. 168) 3u cu(mifdjem
ffiedjt, ftei bon f5djarroerf, gegen einen jä
rHdjen gins bon
3 IDCarf 3u IDCadini. Gegeben MCCClxxxvij am Dingstage
noch Gertrudis.
167
Zeugen: Bruder Walter von TJlralt huskompthur zum Elbinge,
Bruder Gotfried Vogel vischmeister, Bruder Johann von Redern hus-
kompthur zu Hollandt, Bruder Gisbrecht Waltmeister zum Elbinge,
Bruder Johan von j}[asemeister Voigt znr Vischow, Bruder Wilhelm von
Wenkyn unser Compan.
2{uB 3o
. Ei\Jrengd'B 9lel.\ifion beB 2{,
. unb
. 9l. WmtB im
£6inger 9lClt
BClrd]il.\ fol. 173.
.NI 210.
138'. 21.
"ril.
rauni"'trß.
erfauf eineß berfdju(beten
unb bedaffenen .paufes im f5tabtgefJiet 3u 5BraunsfJerg.
Acta praetorii im SBrCluu(1)erger 9lClt
BClrd]il.\. fioIiClnt 84. SB£. 43.
Vns Ratman ist wissentlich, das Mertin Sprengel'
wart abetrunnig van syme erbe vnd Hs is in erretume stan
vnd hatte is nymande beuolen, der dar vor antworden wolde.
Di lute di iren czins uf dem huse hatten, di wolden ires
czinses nicht emperen, vnd gewunnen iren czins vnd houbit-
gut mit rechte, Also das Mertin us der Owen das hus mit
dem stender wart geantwort vnd mechtig was czu vorkaufen.
Das hus koufete Albrecht Scholcze mit vnser geheyse
vnd willen vor xlv mark. Mertin us der Owe vndNyclaus
der sodeleI' vnd Heinrich moller di entpfingen des geldes
xxx mark vml Albrecht hatte uf dem selben huse ij mark
czinses, das sint xv mark houbitgutes. vnd Albrecht hat
das hus czu dem vrygen dingen ufgeboten vnd hat is besessen
jar vnd tag sunder ansproche. Dis ist geschreben nach
gotes gebort M ccc lxxxvij jares Misericordia domini.
.M 211.
138'. 6. rolai.
raUtn"'urA. $Der s.ßro-l'ft IDCidjae(,
$Defan
{rno(b, ij;uftos stUo, ij;antor
o
anneß unb bas
$Domfa:pite1 bon
rm(anb erf(ären, bau .pannito bon
reroan1,}
(
r e ro e n 3) bon 3 .pufen, l)?ico(aus f5djubifen bon 3 .pufen
unb bie
rüber
ieteridj unb IDCabeten bon ein unb einer
>>>
168
}(g, 212. [1387.]
af6en .pufe jä
r1id) 3U IDlartini eine IDlarf unb 2 .pü
ner
"pro omni jure censu et servicio" 3u entrid)ten
ätten.
Dat. Anno dni. MCCClxxxvij in festo b. Johannis ante
portam latinam in Capitulo ex more habito aput predictam
Ecclesiam warmiensem.
!lt6fd}rlften in F. fot. 47. E. fot. 39. B. fot 37.
.NI 212.
138'1. 24. iNai.
eiliberß. .peinrid), 58. b.
.,
mad)t auf
{ntrag be
ürben
roturator£\ a(s \)ät'ftHdjer
ij;ommiffar unb
etutor bem Q;t'3bifd)of bon @nefen unb
ben .58ifdjöfen bon
1od, Shatau,
ofen,
e
(au unb 58re£\(au
bie .58uUe be
a\)fteß
ie
anber IV. bom 11.
anuar 1261
betannt unb forbert fie unter 2.htbro
ung bon Stird)enftrafen
auf, @)orge 3U tragen, bafl bie au£\ i
ren
iö3efen nad)
mb(anb unb s.ßreuflen 3ie
enben Strieger unb 5illa(!fa
rer nidjt
ge
inbert werben.
!ltuB bem fiormel6ud}e beB 6taatBard]i\)B
u
önigBberg A. 29. pag. 106-109.
Reuerendissimo in Christo patri ac domino sancte
Gnezenensis Ecclesie Archiepiscopo necnon Reuerendis in
Christo patribus Plocen. Cracouien. Poznanien. Wladis-
lauien. et Wratislauien. Episcopis dei et apostolice sedis
gracia Warmiensis Henricus Episcopus, commissarius et
executor vnicus ad infrascripta a sede apostolica specialiter
delegatus, Salutem in domino et mandatis nostris ymmo
verius apostolicis firmiter obedire. Literas felicis recordacionis
quondam sanctissimi in Christo patris ac domini Alexandri
quarti sacrosancte Romane ac vniuersalis ecclesie Summi
Pontificis, more Romane curie cum filis sericis bullatas,
integras, non cancellatas sed prorsus omni vicio et suspicione
carentes, prout prima facie apparebat, per honorabilem et
religiosum virum fratrem Henricum dictum de Bruma
ordinis sancte Marie de domo Theutunicorum, quondam pro-
curatorem dicti ordinis generalern in Romana Curia, nobis die
decimaseptima mensis Februarii presentatas, nos ea qua
decuit noueritis reuerencia recepisse. Quarum tenor sequitur
in hec verba: Alexander Episcopus etc. (bg£.
b. I. Wr. 40.
@). 77 bom 11.
nltar 1261.) Datum Lateran. iii Idus
Januarii Pont. nostri Anno Septimo. Post quarum quidem
literarum presentacionem et recepcionem per nos factam
predictus frater Henricus nomine Venerabilis domini Magistri
generalis ordinis sancte Marie Hospitalis Jerosolimitani de
,
>>>
:N9. 212. [1387.]
169
domo theutunica ac preceptorum ac fratrum dicti ordinis
nobis querulose proposuit, quod nonnulli Capitanei, eorum
officiati et commissarii regni Polonie superiorum suorum
mandata pretendentes predictum sanctum negocium tot ut
premittitur expensis et sangwinis effusione promotum in
dispendium fidei orthodoxe peregrinos cum suis comitiuis
Lyuonie et Pruscie partes deuocionis et indulgenciarUIll causa
visitare volentes de facto contra deum et iusticiam molestent,
turbent et impediant, quominus peregrini cum suis comitiuis
predicto Magistro preceptoribus et dicti ordinis fratribus
Lyuonie et Pruscie parcium predictarum in subsidium contra
infideles Litwinos et Ruthenos venire et eis subvenire possint,
cum debita petiuit instancia Magistro Preceptoribus et dicti
ordinis fratribus supradictis super molestacionibus pertur-
bacionibus et impedimentis huiusmodi auctoritate apostolica
de oportuno remedio prouideri, et ut ad dictarum literarum
apostolicarum execucionem procedere curaremus. Nos igitur
Renricus Episcopus "\Varmiensis predictus, volentes mandatum
apostolicum supradictum nobis in hac parte directum reuerenter
et obedienter exequi ut tenemur, vobis et vestrum cuilibet,
ad quos presentes litere peruenerint et per eas requisiti
fuerint, dictarum literarum apostolicarum tenorem notificamus
et ad noticiam deducimus per presentes, vobis Reuerendissimo
in Christo patri ac domino predicte sancte Gnezenensis
Ecclesie Archiepiscopo ac vobis Reuerendis in Christo patribus
ac dominis Plocensi Cracouiensi Poznaniensi Wladislauiensi
W ratislauiensi Episcopis antedictis auctoritate apostolica qua
fungimur in hac parte in virtute sancte obediencie sacro-
sancte Romane ecclesie debite et sub penis infrascriptis
districte precipiendo mandamus, quatenus post presentacionem
et notificacionem presentis nostri processus ac requisicionem
vobis aut altet'i vestrum factam infra sex dies immediate
sequentes, quorum duos pro primo duos pro secundo reliquos
vel'O pro tercio et peremptorio termino ac monicione canonica
prefigimus et assignamus, sub pena suspensionis et inter-
dicti ab ingressu ecclesie, quam in vestrum quemlibet lapso
dicto sex dierum spacio exnunc prout extunc et extunc prout
exnunc dicta monicione canonica premissa ferimus in hiis
scriptis, si mandatis nostris ymmo verius apostolicis non
parueritis cum effectu; si huiusmodi suspensionis et inter-
dicti ab ingressu ecclesie sentenciam per alios sex dies
prefatos sex immediate sequentes, quos eciam pro peremptorio
termino ac monicione canonica ut prius vobis et vestrum
cuilibet assignamus, sustinueritis, premissa canonica monicione
'j
>>>
170
.M 212. [1387.]
predieta vestrum quemlibet singulariter in hiis seriptis exnune
prout extunc suspendimus a diuinis; verum si huiusmodi
interdicti ab ingressu ecclesie et suspensionis a diuinis
sentencias infra sex dies prefatos duodecim sequentes sus-
tinueritis animo quod absit indurato, in vestmm quemlibet,
eum mora et lata cuiuslibet vestmm singulariter culpa extunc
precessmit, exnunc prout extune et extunc prout exnunc
propter inobedienciam et contemptum huiusmodi dicta canonica
monicione premissa excommunicacionis sentenciam promulgamus
et vestrum quemlibet singulariter excommunicacionis sentencia
presentibus innodamus. Vobis Reuerendissimo in Christo
patri ae domino Archiepiscopo Gnezenensi memorato et
vobis Reuerendis in Christo patribus Plocensi Poznaniensi
Wladilauiensi et Wratislauiensi Episc9pis supradictis aposto-
liea auctoritate supradicta mandantes, quatenus in vestra
Metropolitana ecclesia necnon per vniuersas et singulas diete
vestre prouincie Gnezenensis Kathedrales Collegiatas et
Parochiales eeclesias ac religiosarum, euiuseunque ordinis
professionis et religionis existant, monasteria conuentus et
loca et per ciuitates opida villas communitates et castra
presentem nostrum processum predictarum literarum aposto-
licarum ut premittitur in se tenorem continentem per vos
vel per alium vel alios publicetis aut publicari faciatis,
monentes per vos per alium vel per alios moneri facientes
omnes et singulos predicti regni Polonie Principes Duces
Barones Ministeriales Capitaneos Milites Militares Officiatos
et Commissarios quoscunque, cuiuscunque preeminencie digni-
tatis status ordinis vel condicionis existant, eciam si regia
prefulgeant maiestate, ae eciam communia regni Polonie
predicti quecunque, quos omnes et singulos omnia et singula
tenore presencium sie mon emus, ne eorUm aliquis vel aliqui
seu aliqua predieti regni Polonie communia peregrinos cum
suis comitiuis deuocionis ae indulgenciarum causa ad supra-
dictas Lyuonie et Pruseie partes Magistro Preceptoribus et
predieti ordinis fratribus supradictis in eorum et parcium
predictarum subsidium contra infideles prefatos per predictum
Polo nie regnum transire volentes per se vel per alios
molestent perturbent spolient seu impediant, directe vel indi-
recte, publice vel occulte quibuseunque fraude colore ingenio
sen dolo malo quesitis, vel molestatoribus perturbatoribus
spoliatoribus seu impedientibus huiusmodi ut premittitur
auxilium prestiterint consilium vel fauorem, aut ipsos seu
ipsa defensauerint, vel eos in eorum ciuitatibus municionibus
öpidis villis castlis seu Iocis fouerint vel per alium veI per
I
I
>>>
}(g 212. [1387.]
171
alios foueri permiserintj si ciuitatum opidorum villarum
municionum aut castrorum aliquis vel aliqui, quocunque
nomine seu quibuscunque nominibus censeantur, aut ipsa
eommunia in culpa aliquorum premissorum fuerint, in ipsas
in ipsa in ipsorum et ipsarum ecclesias interdicti et in pre-
missorum quemlibet singulariter, quocunque nomine censeatur,
qui in premissis vel aliquo premissorum culpabilis fuerit, cum
lata culpa cuiuslibet tune precesserit, excommunicacionis
sentenciam exnunc prout extunc et extunc prout exnunc
ferimus in hiis scriptis ac eos eas et ea sentenciis huiusmodi
innodamus. Preterea vos Reuerendissimum patrem ac dominum
Archiepiscopum Gnezenensem et vos Reuerendos patres ae
dominos episcopos sepedictos auctoritate apostolica qua supra
presentibus requirimus et monemus ac vestrum cuilibet preci-
piendo mandamus penis sub predictis, quas predicta canonica
monicione premissa in vestrum quemlibet, si mandata nostJ.'a
ymmo verius apostolica contumaciter adimplere neglexeritis,
gradatim ut premittitur ferimus in hiis scriptis et eas sie
successive ut prius vestrum quemlibet incurrere volumus ipso
facto, quatellus omnes et singulos Abbates Prepositos PriOl'es
Decanos Archidyaconos Plebanos et Clericos alios quos-
cunque dignitates personatus vel officia optinentes, euius-
cunque preeminencie status dignitatis ordinis religionis pro-
fessiollis seu condicionis existant, qnibuscunque nominibus
eenseantur, per prefatam Gnezenensem prouinciam et pre-
dictum Polonie regnnm constitutos, jurisdiccionem seu censuram
ecclesiasticam ordinariam delegatam vel subdelegatam habentes
vel sibi vendicantes habere, per vos vel per alium sen per
alios mOlleatis, qnos omnes et singnlos vobis et vestrum
qnolibet singularitar incluso tenore presencium sie monemus,
ne peregrinos quoscunque eum eorum comitinis a subsidio
Lyuonie ae pruscie parcinm predietarum auertere vel in
magistrum preceptores vel fratres predieti ordinis aut pere-
grinos eosdem seu qnoscnnque alios pretextn premissi negoeii
excommunicacionis suspensionis aut interdicti sentencias pro-
mulgare presumpserint ant presumpserit, nisi vos Reneren-
dissime in Christo pater et domine Archiepiscope ct vos
Reuerendi in Christo patres ae domini Episcopi supradicti
excommunicacionis snspensionis aut interdicti sentencias
huinsmodi infra decem et octo dies, quos ob pontificalem
dignitatem vestrum cuilibet pro canollica monicione gradatim
et snccessine nt supra prefigimus, relaxaueritis cum effectn,
et nisi ipsi Prelati Abbates Prepositi Priores Decani Archi-
dyaconi Plebani et Clerici alii quicunqne dignitates personatus
I.
1,1
....
....
>>>
.
172
](g 212. [1387.]
seu officia optinentes, cuiuscunque preeminencie status digni-
tatis ordinis religionis professionis vel condicionis exstiterint,
jurisdiccionem seu censuram ecclesiasticam ordinariam dele-
gatam vel subdelegatam habentes uel se pretendentes habere,
sentencias ut premittitur huiusmodi infra sex dies sentenciarum
huiusmodi prolacioni immediate sequentes relaxauerint, quorum
dierum duos pro primo duos pro secundo reliquos vel'O duos
pro tercio et peremptorio termino ac canonica monicione
eorum cuilibet prefigimus ac eciam assignamus, in vestrum
et in eorum quemlibet singulariter predictis canonicis moni-
cionibus ut premittitur premissis interdicti suspensionis et
excommunicacionis sentencias in hiis scriptis exmmc prout
extunc promulgamus et sentenciis huiusmodi ligatos et inno-
datos esse volumus ipso facto, absolucione et relaxacione
omnium et singulorum, qui prefatas' nostras sentencias seu
earum aliquam per manifestam resistenciam vel occultam
incurrerint nobis vel superiori nostro tantummodo reservata.
Cassantes et irritantes nichilominus ymmo cassum et irritum
tenore presencium pronunciantes, quidquid per vestnun vel
eorum quemlibet per sentencias huiusmodi attemptari con-
tigerit aut eorum occasione secutum fuerit ex eisdem. Et in
execucionis signum vestras patentes literas tenorem pre-
sencium in se continentes sub vestris sigillis, qui in premissis
et ad premissa requisiti fueritis, vel sub instrumento publico
nobis infra duos menses post excommunicacionem huiusmodi
sub penis predictis, quas predictis canonicis monicionibus
premissis ut premittitur vestrum quemlibet in hiis scriptis
incurrere volumus, mittere stl1deatis. In quorum omnium et
singulorum euidens testimonium presentes nostras literas per
notarium publicum infrascriptum in formam publicam redigi
fecimus et nostri sigilli appensione muniri. Acta sunt hec
quo ad presentacionem nobis, recepcionem per nos et quere-
losam proposicionem necnon quo ad peticionem nobis ut
premittitur in principio factas Anno domini :Millesimo Tlicen-
tesimo Octuagesimoseptimo, Pontificatus Sanctissimi in Chlisto
patris ac domini domini nostri U rbani diuina prouidencia
pape vj. Anno nono, Indiccione decima, decimaseptima die
mensis Janl1arii, apud ecclesiam nostram \Varmiensem in
stuba domus domini Michaelis Visschow prepositi Warmiensis,
hora vesperarum vel quasi, presentibus honorabilibus viris
Michaele Visschow preposito predicto, Arnoldo de
Ergesten decano et Ottone de Rugiten canonicis
Warmien. ad premissa vocatis specialiter et rogatis. Quo
ad moniciones vel'O sentenciarum cum canonicis monicionibus,
,
....
it
I
>>>
.
....
.
.
.............
:M 213-21J. [1387.]
173
prolaciones et earum absolucionum ac relacionum reser-
uaciones sunt hec acta Anno Indiccione quibus supra, Pon-
tificatus autem domini nostri Urbani pape supradicti anno
decimo, vicesima quarta die mensis Maii, hora nona vel
quasi, in Castro nostro episcopali He i 1 s b erg sepedicte
dyocesis, presentibus honorabilibus et discretis viris Arnoldo
de Gelren preposito in Gutenstat, Henrico de Vogel-
sang rectore Ecclesie parrochialis in Wartenberg officiali
nostro, Andrea Grotkow plebano in Resel nostre dyocesis
et Petro de Grotkow plebano in antiqua ciuitate Danczk
Wladislauiensis et Nicolao Tilonis plebano in Hollant
Pomezaniensis diocesium testibus ad pl'emissa vocatis speci-
aliter et rogatis.
Et ego Conradus Steynebuth clericus Warmiensis
diocesis, publicus sacra imperiali auctoritate notal'ius etc.
a{j fc:f! ttJört1id,J mit obigem übereinftimmenbe
u{jfd,Jreiben bee
ifd,Jof{j .peintid,J an beu
qbifd]of bon Q:ö(n unb bie @eiftHd,Jfeit in
eutfd,J(anb,
ö
men, Ungarn,
o(en,
änemarf, 0d,JltJeben, \norltJegen
1mb anberltJärt{j finbet fid,J aU{j bem
orrneI6udie 0. 92-95 mitget
eitt
in Voigt's Codex dipl. Pruss.
b. IV. \nr. 46. 0. 55-59.
.NI 213.
138"1. 16.
uni. -
er
od)meifter £onrab gö({ner
bon 9'totenftein entfdjeibet unter 58ermitte1ung beß 58ifdjofß
3o
anne
bon s.ßomefanien ben f5treit ber s.ßfarrer unb
eid)gefd)worenen im
erber üIJer bie 58er
fHdjtung 3ur
Unter
a{tung ber
ämme ba
in, bau erftere burd) ga
(ung
einer IJeftimmten
e1bfumme, beren ginfen für bie
ämme
3 U berroenben finb, von biefer '.ßfHd)t IJefteit werben fo({en.
IDCarienwerber (IDCarienIJurg) 1\ICCC lxxxvij. am Sonntage
nach Viti und Modesti.
Zf!llgen : Reinhard Bischof von Culm, Br. Ulrick lIachenberg
Treseler, Br. A,'nold von Burgein kompthur CZUl' Balga, Her jlIe:rtin
unser Cappelan, Johan von Ridrlen unser Compan.
ateinifdie UeberfefJung in ben 58eftätigungen 0igiBmunb'{j born
3a
re 1525 unb
uguft'{j II. bom 3a
re 1700 im
ifdiöf!idien
rdii\)
i\U
rauenburg E. a. \nr. 1.
eutfdj unb o
ne 0dj(uf3 gebnuft in
Voigt's Cod. dip!. Pruss. IV. !)1r. 45. 0. 54-55.
.JW 214.
138"1. 3.
uli.
r4un
berR.
er
aber bon bel' fJifd)öf
Hd)en 58urg erijäft ba
ürgerred)t ber f5tabt 58 rau n s {, erg.
Acta praetorii im
raunBberger mat
{jardji\).
o(jant 84. 581. 6. b.
Anno domini 1\1 CCC lxxxvij fer!a vj post festum
sanctorum ProcesEi et [Martiniani] martirum Do quam vor
...
>>>
174
JV2 215. [1387.]
j
vns vnser herre voget mit dem beder vnd lysen den brif I)
lesen obir di bat stube. Dar nach bat der voget vnd
derselbe beder vm sin burger recht j do gelobete her vns,
her wolde vns gehorsam sin alse eyn ander burger vnd gab
vns eyne halbe mark.
M 215.
.38'1. .2. ZJuli. fiabintn. - :5:rneuerte .panbfefte be
Drfe
re I) ß b D r f. (3e
t Streu
bDrf im
reif e $raunsl)erg.)
uß bem alten £ol'ie'6ud}e einiger .panbfeflen im Q:t'6inger @5tabtard}ib @5. 20.
Wir Brndir Sifridt walpode von bassenheym
Obirster Spitteler ordins vnser frauwen des deusehen huwses
von Jerusalem vnd kompthur zaum Elbinge wissentlich
wellen seyn allen den kegenwertigen vnd zcukomenden Do
wir mergthen den gebrechen vnsir leute zcu Crewisdorff
den sie vns vorlegeten, als von den Sechs morgen wein, der
sie mynner jn deme velde hatten gefunden an der maze den
jn irer hantfeste geschrebin stunt, die jn brudir Siffrit von
Czitten etczwan kOll1pthur zcum Elbinge seliger gedecht-
nisse hatte gegeben, vmb des gebrechens willen So habe
wir mit Rathe vnd mit willen vnser eldesten bruderen jn
ere hantfeste vernuwet vnd haben vorlegen vnserm getruwen
EIer, seynen elichen erben vnd nochkomelingen das selbige
dorff czu Colmischem Rechte zcu besetczen mit vyr vnd
fümffczig huben ane sechs morgen, der huben vorleye wir
jm vnd seynen elichen erben vnd nochkomelingen vire zcum
Scholtczall1pte vrie zcu Colmischem rechte erblich vnd
ewiglich zcu besitczen, von den oberigen fumffczig huben
ane sechs morgen sullen vns die jnwoner des dorffes von
itczlicher huben eyne halbe mark vnd vyr hunere alle jor
czinsen vff sinte mertens tag des Bissehofs. Wir vorleyen
ouch dell1e vorgenanten EIer, seynen woren erben vnd noch-
komelingen in demc gutte des vorgeschrebenen dorffes die
cleynen gerichte, mit deme dritten teile der grosen gerichte
mit alzotanell1 vnderscheide, was wir adder vnser brudere
do von vorgebin, von genaden wein, das sullen sie ouch
lossen vorgeben seyn, vnd was wir adir vnsere brudere richten,
das sullen sie ouch lossen gerichtet bleiben. Wir nemen vsz
in deme gutte des vorgenanten dorffes die nuczlichen wege der
Molen, die grabunge der ertczen, die vrucht des sulces vnd der
])
gt. 58b. I. Wr. 188. @5. 323.
..
>>>
I
I
I
I
I
,
J
..
..........
M 216-217. [1387-1388.]
175
edelen gesteynen vnd alle ding die zcu vnser herlichkeit werden
dirkannt. Czu eynre ewegen festikeit desir dingen habe
wir vnsir Ingesegel an dissen briff heiszen hengen, der
gegeben ist in vnserm hoffe zcu Kudin noch gots gebort
MO CCC 0 lxxxvij jore am fritage vor Margarethe virg.
Geczuge sint vnsere liben brudere in gote Bruder Walter
von Tiralt, huwskomptur zcum Elbinge, Bruder Heinrich
von Gundelsheym vndirspitteler, Bruder Willem von
Wengheym huwszkomptur zcu hollandt, Bruder Gotfrit
Crogel vischmeister zcum Elbinge, Bruder Giselbrecht
huser waltmeister zcum Elbinge, Bruder Johan von
Masemenster vogit vff der visschaw, Brudir Pauel
Molman van Suicie vnser Compan vnd andir ersame lute viI.
M 216.
138'1. 3.91ot)ewber. wrauenburg. [)er
ro.pft WHdjae£,
[)efan
rno{b, Iruftos stHo, Irantor 3o
annes unb ba!!
[)omfapitef bon
rm{anb
aven burdj i
ren
bminifttcttor
im [)orfe
{a fhvid, entfernt bon ber f5teUe, ttJo ber aUe
sttltg gefegen ttJar, an 9Cico{aus 5!ßt)fen einen
{a
bon
einem
a{ven WCorgen
ur
n{age eines neuen struge!!
an
eigen {affen unb üverttJeifen biefen mit bem ffiedjte,
ier,
rob, ty{eifdj, f5a{
, .peringe unb ä
nHdjes
u bedaufen,
lt cu{miidjem
rvredjt gegen einen jä
rHdjen
u 5!ßei
nadjten
fäUigen .8ins bon 7
ierbung. Dat. apud Ecclesiam
warm. Anno dni. MCCClxxxvijO tercia die mensis
:Novembris.
bfd}riften in F. foI. 29. E. foI. 24. B. foI. 23.
.1\/1 217.
1388. (?)
Ibing. - f5tatut für bie
ruberfdjaft ber
. tyünf 5ffiunben in ber 9Ceuftabt {£;{Ving.
2(uß einet anfd)einenb IJom Driginal entnommenen
fd}rift in
otf d} SBetfud}
einet
efd}idite bet 9leuflabt cg{bing. !Sb. 1. @). 192 I).
Dise willekore vnd gesetcze bat gegebin der rot hir in
der nyenstat diser bruderschaft der heiligen vumf wunden
durch guter eyntracht wille vnd wellen, das dise artikel vnd
gesetcze gehaldin werdin bie der buse als hir Dochgescrebin
stet. Czum irsten, wer diese bruderschaft der heiligen . V .
1) !lBatum baß 1)ocument - et\1)a nut i!tagment? - untet baß 3a
t
1388 gefe
t \1)otben, ifl nid)t angegeben.
....
>>>
176
M 218. [1388.]
wonden gewinnen wil, der sal eren wert sin vnd eyn par
volkes t) sal geben den brudern eynen firdung pfennige alczu .,.
hant. (2) Wer eyn messer czuet mit vrebil in der bruderscbaft,
der bricbt . iiij . pfunt wachses . ij . in den heiligen V
wonden vnd . ij . der kirchen. (3) Wer den andern an
die backen odir an synen hals slet . iiij . pfunt wachses,
den heiligen V . wonden . ij . vnd der kirchen. ij. (4) Wer
den anderen im ernste murte, der bricht . j . pfunt
wachses. (5) Wer an disen vorgenanten manne 2 ) gebricht,
her sie bruder odir swester, das das czwene bruder odir
czwen swestern czugen, der sal der vorgenanten brüche
bestandin syn bie derselbin lmse also bobene geschrebin stete
(6) Weme die alderlute heisen lichte tragen, odir schenken,
odir was sie ym heisen tun, tut her das nicht, so bricht her
. vj . pfennige. (7) Wer syne kindere brenget in die
bruderschaft, der bricbt . vj . pfennige. (8) Man sal nymande
bier heym sendin, her sie denne krane. (9) Wer busen
landis ist, dem sal man nicht bir heym senden, her darf
ouch nicht beczalen, wen syn quatuor tempir gelt sal her
gebin. (10) Guch sal man jerlichin trinken am neesten
sontage noch dem aplas czu der Gutenstat. (11) Wer
ane orlob der aldirlute z (sic) den kellir geit, der gebricht
vj . pfennige.
.M 218.
1388. (21.
4nu4r.) ßeugenausfage Deßffiitters 30
annes
bon
eiffen über bie @ren3en 31VifdJen Dem
anDest
eHe
bes
ifdjofs unb Dem Des [)omfapitds bon
rmianb in
bem @ebiete bon
Uenftein.
uß bet Matricula Eccl. Warm. im
uß bem Iiber priv. antiq. beß 58ifdj.
@e
.
tdj.
u ,ltgß'6g. €djie'6f. LI.
rdj.
u i!t'6g. c. mr. 1. fol. 14.
mt. 54. f. 3.
Anno domini MO. ccco.
lxxxviij 0. sequencia sunt con-
scripta. Ista est descripcio
granice bonorum episcopalium
et capituli secundum asser-
cionem quondam domini .
Johannis de leysa . militis
Die grenicz zwisschen mey-
nem herren Eisscboue vnd
seynem Capitel sage ich
J ohannes von der leyssen,
das es vormals also entrichtet
vnd entschichtet ist, als hienach
geschrieben steht.
])
. i. je
",ei 9Ritgfiebet.
2) jffia
tfdjeinfidj
u (efen mallllec = me
tfadj.
I
t
>>>
.M 218. [1388.]
bone memorie. Qui distine-
eionem seu diuisionem bonorum
predictorum ad requisicionem
ambarum parcium pro perpetua
firmanda concordia vna cum
alijs viris fidedignis et expertis
proprijs manuulll suarum eon-
signauit laboribus et non longe
antequam moreretur bene com-
pos adhuc racionis et mentis
per iuramentum suum ipsam
faetam retulit in bunc modum.
Incipiendum est a flumine
Seria ita quod Lacus, qui
dicitur Lynow, maneat in
parte domini Episcopi et simi-
liter villa, que dicitur Scho-
lytyn, et villa Cukendorff
in parte Capituli. Et ab inde
sie procedendum est, quod
villa, que dieitur Blanken-
berg, maneat in parte domini
Episcopi Et villa Puhkaym
Capituli, Et similiter . x. mansi
Henrici scuIteti in Garsyn
Capituli, Et villa, que dicitur
Rosingarthe, domini, et villa
Buchwalt Capituli. A cuius
ville granica principali vul-
gariter ortgrenicze, que stat
circa nemus domini Episcopi
vulgariter hegewaIt trans-
eundum [estl)]usque adAlnam
diametraliter. Deinde descen-
dendo cum Al na usque ad
villam, que diciturCahekaym.
ita quod Pyzekaym maueat
capituli etsimilitervillaS pi ge 1-
berg, Et villa Sussental in
parte domini, Et Rosegitben
in parte capituli. Item Rose-
na w in parte capituli et villa
I) \)lad} ber anbern
6rd}rift
ugere\Jt.
I
.
........
171
Czu dem ersten sal man
an beben an der Passeryen,
also, das Scbolitben beleibe
dem Bisscbtum, vnd Kuken-
dorff dem Capittel, also, das
eyn icklich dorff vnuorsert
beleibe an seynem grenitzen.
Vnd von dannen zu gebende
vft' Blankenberg, das Blan-
kenberg beleibe dem Bisscb-
turn, vnd Pupekaymen dem
Capittel, vnd die . x . huben,
die Heinrieb von Gardzen
bat von dem Capittel, mit
den . x . buben seyn irfullet
die bundert buben, die berre
Jobannes Misener, etzwen
Bisscboft', bat dem Capittel
gegeben. Furbas sal der
Rosengartbe beleiben dem
Bisscbtum, vnd Buchwald
das dorft' dem CapitteI. Fur-
bas sal man an der ortgrenitz,
die do stebt bey Rosengarth
vnd an meynes berren . .
Bisscboues hegewalde, gehen
nacb iren aIden grenitzen
beiderseit vif die Alle, vnd
furbas sal man geben die Alle
nyder vft' der grenicz von
12
....
>>>
..
178
.M 218. [1388.]
dameraw in parte domini.
A euius ville ortgrenicze trans-
eundum est usque ad laeum
lqui dicitur] Wadangen, vbi
stat pinus signata cum cruce.
Iste lacus est domini episcopi,
sed si eapitulum ab olim alicui
dedit literas uel libertatem
piscandi in eodem lacu, ante-
quam fieret [ista] diuisio ten'e,
hoc ratum debet manere et
firmum. Deinde transeundum
est per lacum usque ad ort-
grenicze, que stat inter villas
Voytsdorff et Langeyn.
Et abinde transeundum est
secundum dyametrum, wlga-
riter drybowm usque ad laeum,
qui dicitur Womelingen, ita
quod lacus sit domini et villa
Schaywoten capituli. Deinde
ab istius ville scilicet Schay-
woten ortgrenieze, que stat in
nemore, transeundum estsecun-
dum dyametrum usque ad
lacum domini, qui dicitur
Samplot, Ita quod villa,
que dicitur Mukyen, sit
domini. Deinde transeundum
est a predicto laeu scilicet
Samplot sequendo antiquam
viam, que dicitur h e e l' weg,
que et ducit in ort lu fsburg
per siluam, que dicitur N ad e y n,
usque ubi terminatur terri-
torium domini, ita quod bona
capituli in tali transitu inter
dominum et eapitulum sunt a
dextris, sed in transitu cum
dominis terre 1) bona ecclesie
seu domini et eapituli manent
a sinistris.
1) @ine 2nir
tift tieft: orc1inis.
Kabekaymen, alsodasKabe-
kaymen dem Bisschturn beleibe
vnd Pisdekayme vnd Spi-
gel bel' g dem Capittel. Furbas
zu gehende, das Susental
dem Bisschturn beleibe, vnd
Spigelberg vorgenant dem
Capittel. Furbas zu gehende
das Rosigithen dem Ca-
pittel vnd Susental vorge-
nant dem Bisschturn beleibe.
Furbas zugehende das die
Damerow dem Bisschturn
beleibe vnd Rosenow dem
Capittel. Furbas zu gehende
von Damerower ortgreniez
czu dem Sehe Wadangen,
£10 steht eyn geczeichent
kynbowm. Von dannen sal
man gehen vff die grenitz,
die Langeynen vnd Voits-
dorff scheidet, also, das
Langeynen dem Bisschturn
beleibe, vnd V oitsdorff dem
Capittel. Furbas sal man
gehen an die grenicz, die £10
steht bey dem Sehe, der £10
heisstWoumegin, nach dem
dreybowm. Von dannen sal
man gehen zu dem Sehe
Samplat, also das der Sehe
dem Bisschtum beleibe bis an
die aIde herstrassen, die die
Littowen czogen, do sie Wart-
berg vorbranten, das Moky-
ne m beleibe dem Bisschturn
vnd Schawoth dem Capittel.
Furbas sal man den aiden
herwegen volgen, also verre
das Bisschtum eyn ende nymt,
Also das alle Sehe, die der
Dreybowm triffet, lern Bissch-
I
I
+
>>>
..
.M 219. [1388.]
179
turn alleyne zugehoren. Vnd
ist sachen das ymand fische-
reye gegeben seyn in den
Seheen, ee der teylung, die
sullen sie furbas behalden.
Oucb was der Bisscboff holczes
durffen wirdet zu keynerley
bawunge, das sal er bowen
in des Capittels heiden vff der
Passeryen, vnd dasselbe sal
das Capittel, ab es seyn durffen
wirt czu bawen vff des Bisscb-
turns beyden widertun , wo
ym das gelegen ist. Vnd
wenn nu alle in genaden stehen
werden vnd in frieden, bat
das Bisscbtum czufiel oder
das Capittel, so sullen sie
das vnder yn geleicb macben.
Diese Bekentnisse ist gescben
for den Erbarn herren. Al'llolt
probst zu der Gutenstad.
Bertbold Kirsbowm vnserm
vogte, Al'llold langen Tum-
herrn zur Gutenstad, Ti I e n
(
üde) vnd Tilen Messer.
er lateinif
e
t finbet fi
in
{,f
riften aud} im
r
. bel!
omfavite1(j
u i!rbg. S. 91r. 1. fol. ]3. unb im 58ifd}öf!i
en
r
ibe
c. \nr. 1. fol. 89. unb C. 91r. 15. fol. 51. unb 110; ber beutf
e in
ben Acta Capituli bon 1499-1593. fol. 106-7.
!tem dominus Jobannes
de leysa dixit se scire, quod
due ville in Bartyn, Hein-
ricbsdorff scilicet et San-
toppen, etsimilitervilla Wur-
kaym in territorio Melsag
date sunt capitulo in posses-
sionem pro supplecione tercie.
Item dixit, quod vigore
predicte concordie capitulum
debet babere terciam partem
in loco, qui vulgariter dicitur
Moer, vbi foditur torff, circa
Betkendorff.
!tem dixit, quod dominus
Episcopus vigore iamdicte con-
cordie potest secare ligna in
bonis capituli retetioribus pro
reparacione castrorum suorum,
sed non ad alios usus, et
similitel' capitulum potest idem
facere in bonis domini Episcopi.
.M 219.
1388. - mormbitt. - 53 a r ia, 5IDittttJe bei}
0
an n
@) 0 rb 0 m, überfäfit i
ren stil1bern geridJtUdJ bie bäter
lidJen
efi\?ungen gegen eine jä
rlidJe 53eibrente bon 30 Wart.
u(j ben \neuen tJreuft, !j3robin
ial.58Hittern anbere i!olge. 58b. XI. @:), 288-289.
In Godtes namen amen. Wissentlieb sey allen den die
dissen Brieff Sehn oder bören lesen, das leb Jobann von
der Heidbe Landtriebter, vnd die Erbaren diese nacbge-
scbriben Landtscbeppen, Her Segenandt. Her Dittricb von
Osteschaw, Ottbe von Rogetblen, Nico doselbst,
Tbonius von der AIden Kirchen, Flemingk von Wusin,
12*
I
I
>>>
r
180
M 219. [1388.]
Herman von den Howen, Ditrich von tzeicher.
Heinrieb Padelucke zu Elditthen, Dittricb doselbst,
Petze von Kamalwin, Hans von Schilieine, Bekennen
in dissem kegenwertigen Brieft'we, V nd czeugen, Das in dem
Jahrzall Christi Tausend Dreihundert In dem acht vnd
Achtzigstern Jahre, Mit raete, mitt willen vnd wissen des
Herrn vnsers Hern des Bischoft's Herrn Hendricb Sörbames,
mitt raete seiner freunde auft' die eine seyte, Von seynes
bruders kinder wegen Her Hans Sorboume eines sehligen
gedechtnisse, Vnd die Kinder seind mitt namen also genandt,
Hans Hendrich Paul vnd Priska, Vnd Her Jordan
mitt Raete vnd mit willen seiner Kinder vnd freunde auft'
die andere seite, Von seiner tochter wegen larian genandt,
vnd haben freundlich guttlicb vnd eintrechtigklich vb er ein-
getragen, das an dem tage Sancti Materniani des Biscboft's
vor vns In das Landtgebegette ding vnsers Herrnn lande
von Warmelande zu Wormedithe. In dem bause des
Scholtzen von turbacb gebeget, Nacb dem Land sitten
redlieb ist gekomen die erbare frawe laria vorgenömet, die
mitt guttem mutte vnd willen bei gesundem leibe vnd leben,
in vormundtscbafft hodt auft'gegeben alle die guttber die ir
Herre mitt ihr besessen hatte bass an seine ende, Vnd die
mitt namen also genandt sein, Micolen, die mühle daselbesth;
Kluttein, Sorboum, Ramsin, Wotis Dorff vnd der
Hegewaldt, der da grentzet an die von Seiwerswalde,
Vnd darzu aU ir farende gutt, vndt farende babe dis vorge-
nandten guttes gab sie ihren vorgenandten kindern vft' in
vormundschafft, vnd vorczeigk sich in V ormundscbaft't, vnd
vorweldigette sie ibre kinder vorgenömette, vor Landtge-
hegetbem Dinge. Do weder sindt die vorgenandten kinder
Hans Heinrich PauU vnd Prisca, ibre mutther der Erbaren
Frawen Larian offte genandt, alle Jabr jerlich zu geben,
schuldig, dreitzigk marck gewonlicher mUntze, laufende in
dem lande, auff den nemlichen Zinstagk SUntte Martens des
Bischoffs, Bass an ibr ende, Vnd nach ihrem todte so sollen
ibre kinder vnd nachkomlingen den Vörgenandten zins die
dreitzigk marck ebicblich behaldten, olme aUe hande ansprocbe,
Vnd vff das aUe disse vorgena.ndten vnd vorgeschribene
sachen deste sicherer vnd Stedter sey, vnd das kein zweifels
twalme darunder gemischet wurde, So han leb Joban von
der Heide, Landtrichter vorgenandt diessen brieft' lassen
Bekrefftigen mitt meinem angehangenen Ingesegell, Inn der
JahrzaU vnsers Hemn also sie eigendtlich do boben in diessem
kegenwertigen Brieft'e gebörett vnd gelesen worden ist, Vnd
,
ft
>>>
.MI 220-221. [1388.]
181
der vorgenandter Zins die dreitzig marck Sollen der Erbaren
Frawen Larian der Kinder Mutter gefallen aus dem Hoffe
Micolen genandt, vnnd aus dem dorft'e Kluttein genandt.
ie Urlunbe finbet fid} nur in einer fpiitern 2!bfd}rift aul! bem
]6. 3a
r
unbert im grünen !j3ri\)Uegienbud} bel! ge
.
rd}i\)1! in
gl!{,g.
@:jeite ]90-191. - .lSgt. Voigt's @efd}. !j3reuÜ. 58b. VI. @). 152.
2(nm. 3.
.M 220.
1388. ßinsberfd]reiVung für bas .peiHgen.@eift..pof.pital 3U
rau1tsberg.
2(UI! M. Cromeri Descriptio Episcopatus Warm. 58b. I. f. 2]8.
Ich Rotcher Bornemann zurSchalmay bekenne offen-
bar, in diszem brieft'e, das ich mit rathe vndt mit willen meyner
hauszfrawen, vnndt meiner erben, mit vorhengknusze meines
herrn Vogetes, Herrn Johannis meines herrn vettern habe
verkauft'et, recht vndt redlich ein mark zinses, vor zwelff
mark gewonlicher muntze, dem heiligen geist vndt seinen
vorwesern, armen leutten zue nutze, in meinem hoff, vndt
meinen acker, doselbst zur Schalmei, die ich in alle Jahr
geben vndt zinsen soll ausz meinem hoffe, vndt von dem
acker, der datzu gehöret, auf Sanct Mertens tagk ohn widder-
rede, vndt ohn alle argelist, vndt wenn Gott mir gehilft'et
vndt meinen erhen, so mogen wir den ehegenanten zinsz
widder kauft'en vor xii mr. den jehrlichen zinsz ersten zue
geben. Disz seindt die geczeuge diszes kauft'es. H. Rutcher
Rudolff, Hurt von Rossen, Ludico Schyle vndt viel
andere erbahre leutte, die hierzu gebetten vndt geladen
seindt, Zue einem warhaftigen vrkundt diszer sache, da
liesz ich schreiben diszen brieft' vnd vorsiegeln mit meinem
Insiegel, der gegeben ist nach gottes geburt M. CCC. Jahr,
in dem lxxxviij Jahre.
.M 221.
1388. - $erfd]reifmng Über 5.pufen 3uffiod](ad bei 58ifd]ofsburg.
2!UI! C. \J1r. 3. fo1. 34.
In gotis Namen amen. Wissentlich sie allel! den die
dissen brieft' sehen adir horen lesen, wie das ich Casp ar
von Baisen habe vorlegen :\Iedeten, meynem getruwen
diener, vnd seynen rechten erbelingen, vnd nochkomelingen
fumft' huben zeu Roklawk en genant zcu Colmisschen rechte,
zcu dienen mit eynem pferde, wor man yn bedarp, gleich
andern reitern als im lande gewolJheit ia, Dorczu sullen sie
-...
>>>
182
Ai 222. [1388.]
haben frei fischerie Im Sehe Birlawken genant, vnd im
Sehe Dadey mit kleinen geczoie zeu irem tissehe vnd nicht
zeu vorkouffen. Dorczu Bullen sie geben meynem herren
eyn pffund wachs vnd sechs Culmissche pffennynge, vnd dem
pffarrer czu teczem eynen scheffel kornes vnd eynen scheffel
weise. Datum anno domini MO CCco lxxxviijo.
.M 222.
I388. 31.
anuar.
eilöberg. - .panbfefte be
SDDrfe
Ht
Df bei @utftabt.
Uß bem Driginal im @)d)uIAenamte beß IDorfeß
1t
of.
IN Nomine domini Amen. Nos dei et apostolice sedis
gracia Warmiensis Episcopus Heinricus scire volumus vni-
Uel'Sos presencium inspectores, Qu6d vtilitate mense nostre
suadente contulimus fideli nostro dilecto Helye ac heredibus
et successoribus suis legittimis xxvij mansos cum dimidio in
campo seu loco wlgariter nominato czu dem Aldenhoue
pro vna villa ibidem locanda iure Culmensi perpetuo possi-
dendos, de quibus idem Helyas heredes et successores sui
predieti racione locacionis duos mansos cum dimidio liberos
et vnum mansum censualem ab omni seruicio rusticali ex
speeiali gracia liberum, et Molendinator in merica vnum
mansum, qui prius ad nostrum molendinum pertinebat, de
quo censum non soluet, perpetuo possidebunt. De quolibet
autem manso residuo incole ville prefate mediam marcam et
duos pullos, preterquam de vno manso merice euro dimidio,
de quo mediam marcam dumtaxat et tres pullos singulis
annis in festo beati Martini Episcopi et. confessoris mense
nostre episeopali soluere tenebuntur. Huiusmodi autem villa
suas habet granicas de flumine Alle ascendendo vsque ad
granicas oppidi Gutenstad et deinde procedendo vsque ad
granicas ville N ekistern et abhinc eundo vsque ad granicas
ville Schonewese, exinde procedendo vsque ad granicas
ville Clunderswalde, et deinde ad granicas ville Barten-
troben, de quo vlterius descendetur vsque ad flumen Alle
supradictum. In quorum omnium testimonium presentes
litteras scribi, et nostri sigilli maioris appensione fecimus
roborari. Datum in castro Heilsberg Anno domini Millesimo
Trecentesimo octuagesimo octauo die veneris, que fuit vltima
mensis Januarij.
Driginal auf !j3etgament mit bem befd)libigten @)ieget beß 58ifd}ofß
.teinrid) (@)oerbom) an einem !j3ergamentjlreifen.
bfd)rift im 58ifd}i!f.
lid}en
rd)ib au tjrauenburg C. 1. fol. 62.
I
..
I
J
,
>>>
223--22J. [1388J
.M 223.
1388. 31.
anuar.
eil
berg. .peintid], .58. b.
.,
berfd]rei"bt bem getreuen
irgtanbe unb feinen stinbern 7 .pufen
auf bem tYdbe @ ans I) bon aUen [)ienften frei mit ber
5Ber4JfHd]tung, bie "bif d]öf{id]en .58ienenveut
en in ber .peibe
3u 4Jflegen unb 3u berme
ren, unb ber
ergünftigung, biefe
.pufen ttJeiter 3u berfaufen, a"ber nur an einen anbern
.58ienenttJärter.
on ben .58ienenftötfen in ber .peibe foU er
ben britten stf)eH, bon benen im @arten bie .pätfte bes
.ponigs für fid]
a"ben, unb bem .58ifd]ofe es frei fte
en,
biefen britten stf)eH, bie stonne fÜr 3ttJei unb eine
at"be
narf, 3tt taufen,
us "befonberer @nabe ttJirb if)m 30 WCatf
5IDef)rgdb berfd]rie'6en. Dat. Heilsberg a. d. MCCC lxxxviij
ultima die mensis Januarii.
183
,
2(bfd}rlft in C. 1. fo1. 62.
.NI 224.
1388. 31. rolärA. -- eid]entung bes .58Ürgers .pet)nrid]
WCottned]t bon 6 .pufen unb einer
teifd)6ant an bie
.pof4Jitäter 3um
emgen G)eift unb bes
. @eorg in 5ID 0 r mbit 2).
IIß bem Drlginaf im mat
ßard}ib 311 fffiormbit. \nr. 8,
In dem namen gotis amen. Wissen sullen alle dy
irbarn, dy desen Brif an sen horen adir lesen, Das wir
rotman der stat Wormdithe . Jobannes grose Burger-
meister . Heynr . scherer sin kom pan . Nycolaus tiscb.
Steffan senweIl Nycolaus pichyl . Nycolaus wet-
herheym . Girman goltsmit . Sander von dem ruthen-
berge. Wir weIn offentlieben czugen vnd bekant sin daz
in der iar czal christi tbusent dry hundert in dem acht vnd
acbczichsten jare an dem dinstage czu ostern. Do quam
vor vnse kegenworthekeit der irbar man der wyse . Heynrich
molknecht . Burger czu Wormedithe mit mete willen
vnde wissen vnsers beren des Bischofs des irwirdegen her
Heynrich Zorboums vnd von der gnaden gotis vnd an-
ti wysunge des beylegen geistis. Durcb der sechs huben wille
dy her legen hatte in der stat vrybeit czu czinse vnd mit
volkomener volwort sines elicben wybis Elyzabeth vnd
])
ie
age beß i!efbeß ij1 IInbefannt. @ß fd}eint im .\tammeramte
lItj1abt gefegen 311
aben. unter berren
erfd}reibungen bieUrfunbe eingetragen ift.
2)
g{. oben \nr. 173.
.....L
j
>>>
184
M 225. [1388.]
eris sones Jacoben . gab her der egenanthen huben. drye
in den heylegen geist czu hulfe den armen kranken . vnd
dy andem drye gab her czu sinte Jurgen czu hulfe den
gotis armen den vsseczegen. Ouch hat her in bedersith
gegeben eyne fleisch bang vnd dorczu anderhalbe marg
czinses. Of daz . daz der egenante Heynrich mol knecht
vnd sin wip sullen der hulczunge genissen di of den huben
-stet czu fuger vnd czu gebude do wyle se leben vnd welchs
vnder desen czwen dirstirbit so sal daz andir der hulczunge
genissen ouch bys an sin ende vnd nicht czu vorkoufen.
Dor noch so sal ir son Jacobz kein theyl an den huben
noch an bulczunge haben, sunder dy denne vor dy vorge-
nanten armen rothen dy snln sich vnder winden der huben
vnde des holczis daz is of beyde syten czu hulfe korne den
gotis armen ebecliehen czu fuger' vnd czn gebude. Durch
dirre irbam gobe wiln so derleth dy stat eren dinst von
den sechs huben . of daz . das dy weyde ebeclicben . vry
sy vnd vnvorsprochen vnd der stat czu noczce vnd czu
vromme korne ebeclichen. Des habe wir durch eyner vesten
stetekeit wiln vnsir ingezegel losen an desen Brif bengen jn
der jorczal vnsers he ren alzo hy oben gebort vnd gelesen
ist. Onch sal man sunderlicben wissen daz der egenante
heynrich dy obir schrebene andirhalbe marg dor vm
gegeben hat daz der heylege geist vnd sinte jurge nicht
holczen snllen czn fuger noch czn keime noczce do wyle
her adir syn wip Elizabeth lebit sunde bel' sal des holczis
genysen czu allem noczce do wyl her lebit.
Drigillaf auf \pergament mit bem /ifteften
tabtjlegef bon 5llionnbit.
C
radjen, bel' IIdj in ben €5djroan3 {)eifit.)
on bel' Umfdjrift IInb nur
bie 58udjf!a{)en: "t S. BV - - - MDIT" {e{j{)ar. -
fte
{)fdjrift
im 58ifdj.
rdj. 3u
r{)g. C. 3. fol. 110-111.
.M 225.
138M. .0.
pdl. mraunß&trtt. 5Berg(eidj 3wifdjen bem
ro1inoriten,
uar'bian un'b 'bem ffiat
e in
raunßberg wegen
altmateria(jen.
Acta praetorii im 58raulI{j{)erger ffiat
{jardjib.
o1iallt 84. 581. 51. !,.
Anno domini M CCC lxxxviij feria vj post Quasi modo
geniti Do quam vor vns der gardian her r y b a vnd trug mit
vns obir eyn vm den kalk van der stat wegen vnd vm den
czigel van der munche wegen, das ist berichtet vnd geendit
vnd gelendit.
>>>
.
,...
](g 226. [1388.]
.NI 226.
1388. 3.
eAem&er. mlarien&urR.
erfdjreU;ung füt
iHp bon 'illilbenoro über 350 .pufen am 1)immer
ee.
u{j bem Driginal im \Bijd).
rd},
u iYrbg. E. f. \Rr. 1.
Wir Bruder Courod czolner von Rotenstein Homeistel'
des Ordens der Bruder des Spitales sunte Marien des deutschen
Huses von Irlm. mit rate vnd willen vnser metegebiteger
geben vnd vorlien vnserm getruwen hernPhilip von Wildenaw
sienen rechten erben vnd nochkomelingen virdehalp hundert
huben an deme Dimbel' gelegen, also verre ap sie do sind,
czu Colmisschem Hechte vrie erbelieh vnd ewiclich czu
besitczen, doch mit sulcher vnderscheit, das die lwthe das
ere vol haben, das in gegeben vnd vorbrifft ist, die ere
guter haben legen an den grenitczen der vorgeschrebenen
virdehalphundert huben. Die selbigen huben gebe wir im
binnen den bewiseten grenitczen als hirnoch gescbreben steen.
Czum irsten anczuhebende czu ge ende an der want, die den
von der Vlse czu gehoret, bis an eyne geczeichcnte eiche,
die vff deme werder bie deme Lappaschken gelegen
steedt. Von der sei bigen eiche gerichte czu geen his an den
Birsuken an eyne geczeichente viehte, von deme Birsuken
czu geen bis an den Golwen an eyne geczeichente eiche,
von dannen gerichte czu geen bis an das Babbantinen
Flis, do is vs deme Babbanten fleusset, von dannen gerichte
czu geen bis an das W 01' k en His, do is vellit in den Babbant.
Von dannen das Hys vff czu geen bes obir den Wo r k e n,
von dem Worken czu geen bis obir den Stromken, vou
dem Stromken czu geen bis an eyne geczeichente hainbuche,
die do steedt an hern Richenbachs ricken, die ricke
gerichte abeczugeen bis an eyne geczeichente tanne, die do
steedt bie dem Dimbel'. Von dannen czu geen kegen dem
Reinswin bis an eynen geczeichenten linbom, das her
Menczels irste grenitcze ist gewesen, von dannen czu geen
bis an des herren Bisschoffs czuErmeland want, doWopin
grenitcze an tretende ist, an des herren Bisschoffes egenant
want abe czu geen bis an die vorgeschrebene grenitcze, die
den von der Vlse czu gehoret, vnde vort die grenitcze vff
czu geen his an das vorgeschrebene werder an dem Lap-
paschken gelegen, do die geczeicbente eiche vffe steedt, do
man czum irsten hup an czu geen. Wir hehalden czu vnsers
huses notcze dese nochgeschrebene Sechs zee, die binnen
den ohengeschrebenen grenitczen sin gelegen, Golwen
Ilgolwen Perlauken Stromken Perwanten vnd den
185
J
J
>>>
186
M 226. [1388.]
W orken, vnd ouch dorczu das flys, das vs deme Babbanten
fleusset, also das is vnvorseret czu visschende von in sa]
b]iben. Sunder wir wellen das dese nochgeschrebenen drie
see, als der Birsuken Stromkeinotin gabe]en Randoin
binnen den obengeschrebenen grenitczen sullen sin mete inge-
messen. Wir irIouben in ouch von sunderlichen gnaden vrie
visscherie in dem Perlauken mit cleinem geczoy all eine czu
sinem tissche. Ouch welle wir ap hirnochmo]s die se]bigen
virdeha]phundert huben wurden gemessen, wie vii man denne
vunde oberig obir die virdeha]phundert huben binnen den
obengeschrebenen grenitczen, BO viI sullen sie ouch pflichtig
sin mee czu dinen. Were is ouch das man mynner vunde
wen virdehalphundert huben, so vii sal man in ouch noch
huben czal am dinste abesloen. Hie von sullen sie vns thun
yo von virczig huben eyn p]aten' dinst czu allen herverten
lantweren nuwe huser czu buwen aIde czu bessern adder
czu brechen, wenne widicke sie von vns adder von vnsern
Brudern werden geheissen. Sie sullen vns ouch geben von
iclichem pfluge eynen scheffe] weisse vnd eynen scheffel
korns, vnde von iclichem hoken eynen Scheffe] weisse vor
das pfluckorn, vnd czu bekentnisse der hirschafft sullen sie
vns gebin von iclichem dinste eyn crompfunt wachs vnd
eynen co]misschen pfenning adder v. prussche pfenninge
an des stad alle jar vff sunte Mertins tag des Bisschofs.
Wir vor]ien in ouch von BunderIichen gnaden Sechczen jar
vrieheid von der gebunge des Briffes an czu heben. Ouch
welle wir ap sie mit den Prussen icht czu c]agen adder czu
sachen haben, addir die Prussen mit in, das sa] geschen czu
vor deme kompthur adder vor deme pfleger im Richtehoffe,
also das iclich bie sinem rechte b]ibe. Ouch beha]de wir
alle Prussen czu vnserm gerichte. Czu ewigem gedechtnisse
habe wir vnser ingesegil an desen briff ]ossen hengen.
Gegeben vff vnserm huse :M:arienburg in dem Jare vnsers
herren Tusent drihundert vnd an deme acht vnd achczegsten
Jare, im nehsten dornstage, der vor der juncfrawen Barbaren
kumpt. Geczeug sind Vllser lieben Bruder, Bruder Conrad
von Wa]rad groskompthur, Bruder Vlrich Hatczenberger
trese]er, Bruder Arno]d von Burge]n kompthur czur Ba]ge,
her Mertin vnser cappe]an, Kuntcze von Lichtenstein,
Johan von IHdden Vllser kompan vnd vil ander ersame
lwthe.
srJa!! Driginat auf !pergament
at nur noct bie ijinfdjnitte, in
benen ba!! @Sieget ge
angen
at; tet}tere!! if! uenoren.
.
I
I
"
.,.
>>>
.
j
i
I
.I
,..
181
](g 227. [1388.]
.NI 227.
1388. 14.
t
tmbtr. - .s:on
arat
von
an0{)Ut1J
udun'bet 'ben Q:m"fang einet vom ffiat
e 'bel'
ta'bt Q: { bin 9
mit
efd]{ag be{egten @ef'bfumme.
ul! bem Driginat im
(6inger @Stabtardji».
a\Jf. III. \J1r. 65.
Nouerint vniuersi tenorem presencium visuri et audi-
turi, quod ego Jon Barath de Saltzburg recepi et habui
a prouidis et honestis viris . . Consulibus Elbingensis Ciui-
tatis Centum et xxx ta marcas monete terre Prusie, que da
anno domini Millesimo Trecentesimo lxxxv to in manibus
dictorum Consulum auctoritate domini Magistri generalis terra
Prusie fuerunt arestate. et per Henricum Luchtun Con-
sulibus predictis presentate I). De quibus Centum et xxx ta
marcis predictis ego Jon Barath antedictus fateor me fuisse
et esse bene et plenarie persolutum. ac dictos Consules et
Ciuitatem predictam de antedictis pecuniis erga dictum Henricum
Luchtun vel quoscumque alios indempnes et absque secundaria
monicione pro perpetuo seruare promitto per presentes omni
ficcione pos(t)tergata. Nos vero Conciues Elbingenses vide-
licet Henricus troye, Hermannus lange, J ohan de
pr aga promittimus in solidum manuque coniuncta et quilibet
pro toto contentus cum dicto Jon Barath omnia premissa
dictis Consnlibus et Ciuitati predicte bene et inuiolabiliter
obseruare, eciam si quod absit dictus Henricus Luchtun Con-
sules aut Cinitatem Elbingensem predictam pro antedictis
Centum et xxx ta marcis impeteret seu moneret, easque sub
Consulibus prenominatis reponel1das presentibus obligamur.
Ego eciam Jon Skorel de Nordewico, tamquam Ambas-
siatorum Regis Anglie commissarius, fateor me premissis
consensum meum dedisse, dictosque Consules in meo verbo
affirmacionis dictas Centum et xxx ta marcas prenarrato Jon
Barath beniuolencius expediuisse, et ad maiorem euidenciam
ac testimonium premissol'Um Nos omnes premissi duximus
Sigilla nostra presentibus appendenda. Datum anno domini
MO CCC 0 lxxxviijo. xiiijta die mensis Decembris etc.
Driginat auf l.J3ergament mit ben an!!e
1ingten 5 @Siegetn ber »cr.
'6e
eidineten I.perjcnen, in I.petjdjaftfcrm, im @Siegetfetbe eine ,paul!marte
unb in ber Umfdjrift ben \namen ent
a(tenb.
1) !Bgf. !Boigt Q5efdj. I.preufi. 5Bb. V. @S. 447. ff.
.J
>>>
188
MJ 228. [1389.]
.NI 228.
1389. 28.
dnuar. Nöffel. .peim:idj,
. b.
., ber
gröfiert ben 'illa(b ber 6tabt ffi ö H er um 20 .pufen.
uc c. \Rr. 1. fol. 150.
I. n. d. a. Ad perpetuam rei mernoriam. Nos dei et
apostolice sedis gracia Episcopus Warmiensis Heinricus
notumfacimus tenore presencium vniuersis, quod curn pridem
pie recordacionisReuerendusin christo pater dominus J 0 h an n es,
quondarn Episcopus Warmiensis, irnmediatus predecessor
noster, euidenti necessitate suadente fidelium nostrorum
ciuium et ciuitatis in Resil tarn pauperum quam diuitum, et
ipsorum vtilitate diligenter pensa;ta, eis Triginta mansos
nemoris iuxta granicias siue limites ville Cabynen versus
solitudinem constitutos et se in longitudine ad lacum dictum
Otter protendentes, ab omni censu liberos pro vsibus dictorum
ciuium et ciuitatis donasset, Nos cernentes per dei graciam
tarn incolas ciuitatis predicte quam homines extra et prope
ciuitatem agros colentes, pertinentes ad ciuitatem eandem,
muItiplicatos et muItiplicari cottidie, ne in lignorum vsibus
futuris temporibus defectum sustineant, quin pocius am pli-
oribus vtilitatum auctore deo proficiant incrementis, non
improuide neque per errorem sed de certa nostra sciencia
donacionem predictam ratam habentes et gratam, eamque
auctoritate presenciurn confirmantes, Addidimus et addimus
eisdem 'rriginta mansis adhuc alios viginti mansos nernoris
8upradicti, quos per certas granicias terminos atque limites
assignamus, tarn incolis et ciuibus ciuitatis in Resil predicte
ac ipsi ciuitati, quam eciam hominibus extra ciuitatem resi-
dentibus et Octuaginta mansos agrorurn ad eiuitatem per-
tinentcs colentibus, ut prefertur, vna cum Triginta mansis
nernoris prius datis, ut premittitur, possidendos et habendos
perpetuo, tam pro igne quam edificijs, necnon ceteris vsibus
ct vtilitatibus vniuersis eorum, quibuscunque specialibus
possent uel deberent nominibus uel vocabulis designari.
V olentes ut deinceps dictos Quinquaginta mansos simul ciucs
incole necnon homines agricultores predicti pro suis vsibus
et necessitatibus vniuersis habere atque possidere debeant
perpetuis temporibus affuturis. Hoc tarnen pro melioracione
condicionis Ecclesie nostre predicte signanter adiecto, quod
a festo kathedre sancti Petri proxime nunc instanti post duos
annos continue subsequentes computando dicti ciues et incole
in Resil, necnon homines agricultores extra ciuitatem ipsam
.
;.,
...
>>>
](v 229. [13t;9.]
189
manentes et ad ciuitatem pertinentes, ut predicitur, de quolibet
manso primorum Triginta mansorum, qui dati Jiberi fuerant
ut prefertur, et aliorum viginti, quos nos ipsi addidimus in
vtilitatis augmentum, prout superius est expressum, vnum
fertonem pruthenicum vsualem, elapso dictorum duorum
annorum spacio in festo kathedre sancti Petri annis singulis
et perpetuis nobis et nostris successoribus Episcopis warmien-
sibus, qui pro tempore fuerint, soluere sint asstricti. In
quorum omnium testimonium et euidenciam pleniorem presentes
dari fecimus nostri maioris Sigilli munimine roboratas. Actum
et datum in castro nostro Resil in octaua sancte Agnetis
virginis et martiris, Anno domini MO CCC ° Ixxxixo. Presen-
tibus honorabilibus et discretis viris dominis Nicolao de
Poznania Archidiacono Wratislauiensi, fratre Nicolao
Nuwenmarkt Priore M:onasterii Reslensis ordinis fratrum
heremitarum sancti Augustini, Arnoldo longi Canonico in
Gutenstad, Andrea Grotkow plebano Ecclesie parochialis
in Resil, Johanne Crossen, Nicolao Streychsdryn,
Johanne Foysan, Heinrico Sowir Camerario, familiaribus
nostris, necnon Conrado Steynbuth nostro notario, qui
presencia habuit in commissis, et aliis pluribus fidedignis.
.NI 229.
1.389. 28. 5anuar. 9löff'tl.
attbfefte bel' eta'bt ffiö ff e{
Über i
te 5IDaffedeitung un'b bier .pufen Uebermat3.
u{j c. !Ja. 1. foI. ]51.
I. n. d. a. Ad perpetuam rei memOliam, Nos dei et
apostolice sedis gracia Episcopus Warmiensis Heinricus
notumfacimus tenore presencium vniuersis, quod vtilitatis et
profectus augmento cinitatis nostre Re s i I, cuins comodum et
profectum attentis desideriis amplectimur, ut debemus, vt
et ipsa continuis proficiat incrementis, dudum ciuibus eiusdem
ciuitatis nostris et Ecclesie nostre fidelibus indulsissemus
fauoribus graciosis, quod ipsi aque meatum pro eorum et
ciuitatis ipsius duntaxat necessitatis sufficiencia de riuo, qui
Wilkenflys communiter nuncupatur, ad dictam ciuitatem
R
si1 ducere possent, Et hoc ipsum facere non valerent sine
notabili dampno incolarum villanorum et rnsticorum ville
Rababen prope consistentis, eo qnod fossaturn, quo deflneret
aqueductus huiusmodi, per agros eorundem rusticorum oporteret
transire. Ne ideo inter dictos ciues et rusticos deinceps
queuis oriatur materia questionis, cum ipsi rustici pro eorum
..
...i
>>>
190
M 229. [1389.]
interesse a ciuibuB petiuissent censum perpetuum Boluendum
eis in dampni huiusmodi recompensam, ut via litibus et con-
trouersiis, que possent quouis modo consurgere inter ipsos,
penitus precludatur, in hunc modum de certa nostra sciencia
concordauimus ciues et rusticos supradictos, videlicet, quod
nostram et Ecclesie nostre Curiam, que cousistit in dicta villa
Rababen, continentem Sex mansos agrorum alienauimus, eam
ipsis rusticis assignauimus, et in locum eius pro nobis nostris
successoribus Episcopis et Ecclesia Warmiensibus compara-
uimus aliam Curiam prope consistentem, Ramboten wlgariter
nuncupatam, ita videlicet quod, quitquid propius adiacens fuit
dictis Sex mansis in Rababen, applicauimus et adiunximus
Curiae Ramboten, quitquid autem propius adiacens fuit
ville Rabab en, eidern ville reliquimu
per villanos et rusticos
ibidem sub censu annuo consueto perpetuo possidendum. Vt
autem aqueductus predictus irrefragabiliter et absque impedi-
mento quolibet inconcussus liber perpetuis temporibus per-
maneat affuturis, pro retencione conseruacione necnon quociens
opus fuerit reformacione fossati, in quo aqueductus ipse defluet,
assignauimus et liberaliter dedimus et donamus vsibus et vti-
litatibus ciuium et ciuitatis predictorum terram siue glebam
immediate prope buiusmodi fossaturn sitam ad spacium et
mensuram tri um virgarum, videlicet ad quodlibet latus fossati
voam virgam terre cum dimidia, de qua quidem terra possint
obstruere buiusmodi aque meatum et in suis fluctibus perpetue
conseruare tociens, quociens per aquarum inundanciam fossati
fieret dirupcio uel foret alias opportunum. Insuper quia facta
mensuracione agrorum ad dictarn ciuitatem Resil pertinencium
ultra numerum mansorum hahitorum in fundacione primeua
ciuitatis ipsius comperimus quatuor mansos agrorum super-
fluos, dicti ciues pro eisdem quatuor mansis nobis soluerunt
in pecunia numerata Centum marcas prutbenicas in vtilitatem
Ecclesie nOBtre conuersas, ita tarnen quod de quolibet eorundem
quatuor mansorum nobis et nostris successoribus Episcopis
Warmiensibus, qui pro tempore fuerint, dimidiam marcam
vsualem, prout de aliis mansis dicte ciuitatis Resil censualibus
solui consueuit, racione census annui dicti ciues perpetuo
Boluere teneantur. In quorum omnium testimonium et euiden-
ciam pleniorem presentibus dari fecimus nostri maioris sigilli
munimine roboratas. Actum et datum in castro nostro Resil
in octaua sancte Agnetis virginis et martiris Anno domini
MO cccmo lxxxix. Presentibus honorabilibuB et discretis viris
dominis Nicolao de Poznania Archidiacono Wratislauiensi
et cet. ut supra 9"lf. 228.
j
>>>
:M 230-231. [1389.]
JVI 230.
1.389. 16. rolär
.
tilß&trg. .peim:id),
. b. Q:., bet
fauft 1]/2 .pufe im 1)orfe ffiunow (ffiaunau), UJeld)e bon
ben
efil.?ern bedaffen unb barauf burd) feinen 5ßogt
ert
o(b
Sth:sbowm unb feinen
rofU1:ator
rno(b 53ange von
raunsberg,
Stanonifus in @utftabt, in a((er O:orm ffied)tens o
ne Q:rfo(g
aufgeboten waren, an ill?at
ia
SI:l)mmen bon ffiunoUJ für
6 preufiifd)e ill?ad unb geUJä
deiftet i
m ben
efil.? gegen
a((e etwaigen
1tfprüd)e. Dat. in castro n. Heilsberg
a. d. MCCC lxxxix 0. tercia feria proxima ante domi-
nicam Oculi.
U)fdjrift in C. 1. fol. 93.
191
41
.NI 231.
1.389. 31. mIai. 9litftn6urR. - ed)iebsrid)tedid)er
usfprud) über hie
d)arwerti3frei
eit bes 1)orfes
d) ön
bamerau,
ird)fp. ed)abnal), in einem etreite heffe(ben
mit hem ':t)omfapite( bon Q:rm(anb.
u!! ber Matricula Ecel. Warm. im G\e
. 2!rdj.
u $fg!!l1g. €5djiel1(. St.
\Rr. 54. fol. 40-42.
In nomine domini Amen. Nos frater Johannes dei
et apostolice sedis prouidencia Episcopus Pomezaniensis,
frater J 0 ha n ne s dicte Ecclesie prepositus, per honorabilem
et discretum virum dominum Ottonem de Rogithen pre-
positum Ecclesie Warmiensis, syndicum ae procuratorem
venerabilis capituli eiusdem, parte ex vna, Pet rum Scul-
tetum ville Schonedameraw procuratorem ac incolas
communitatis dicte ville parte ex altera, vtriusque pmtis exhi-
bito mandato sufficienti, concorditer assumpti et constituti
arbitri arbitratores laudatores seu amicabiles compositores de
et super lite controuersia causa ac questione iniuriarum
spoliacionum ac aliorum grauaminum bincinde, ut propone-
batur, attemptorum, super seruiciis ac operis l'Usticalibus
prestandis et exhibendis, pro parte supradicti capituli Warmi-
ensis, iuxta generalem huius teITe consuetudinem intencionem
suam fundantis, petitis, nichilominus prescripcionem legittime
decursam contra priuilegium rusticorum proponentis, pro
parte vel'O rusticorum siue communitatis ville Schonedamerow
motiuum negatorie ex quodam priuilegio producto preten-
dentis et inibi libertatis Capitulo operarum ac seruiciorum
l'usticalium expresso tanquam indebita denegatis. Nos vero
non tantum ad vnam speciem probacionis motum animi
>>>
192
M 231. [1389.]
nostri informantes, sed de pluribus visis auditis intelleetis et
examinatis equo libramine, pareium raeionibus iuribus muni-
mentis allegacionibus deliberaeione et eonsilio iurisperitorum
diligenter prehabitis, pro bono paeis et eoneordie vigore dicti
arbitrii equitatis semitarn inter pareium allegata produeta et
probata ampleetentes, christi nomine invoeato ordinamus
laudamus arbitramur ae pronuneciamus, Incolas seu rustieos
sepediete ville a labore operarum rustiealium, que Scharwerk
dicuntur, modo tarnen et eommutacione infraseriptis fore
absoluendos, et pronuneeiamus presentibus absolutos, demum
eapitulum predietum ab inpeticione laicorum super iniurijs et
dampnis per sepedictos laieos propositis eonformiter absoluentes.
Vt autem priuilegium rustieorum produetum pro se in Capi-
tulo libertatis aliquid eommoditatis otferat et habeat, volumus
et mandamus, quod sepedicti laiei ville Schonedamerow ad
eensum ab antiquo institutum de quolibet manso quatuor
seotos vsualis monete annis singlllis superaddant pro omni
seruicio et opera rusticali ad estimacionem pecuniariam redueto,
que quidem seruicia competunt seu eompetere possunt, duntaxat
eapitulo seu eapitularibus siue singularibus de eapitulo eommu-
niter uel diuisim, et que alie eiusdem capituli ville artieulum
libertatis non habentes eidern faciunt et exponunt, nee in
antea pensione soluta ad vlla rustiealia seruicia, ql1e Scbarwerk
dieuntur, tarn in personis ut personis quam in eueeeionibus
pro hiis fiendis ligni feni l}iscium lapidum aut euiuscunque
alterius generis seu speciei prope uel longe debent eogi, sed
in libertate et emunitate talium debent perpetuo irrefraga-
biliter obseruari. Et quia vna seruitute remissa alia, si qua
super est, videtur retenta, per hoe nostrum laudum nolumus
aliquatenus raeionabili eonsuetudini derogari, qua ineole
aliorum loeorum "pro tuicione terre ac orthodoxe fidei intuitu
obligantur, quin et ineole seu eensiti dicte ville Sehonedamerow
faeient, si aliquando faeere eonsueuerunt expedieiones seu
operas, ad easdem alias, ad ulteriora eos non obligamus.
Verum si aliquando eontigerit in Me lz ak seu in alio loeo a
dieta villa distante ad spaeium duorum miliarium eastrum
pro pacis habendo refugio edifieari, ad illud dumtaxat iuxta
modifieacionem aliarum vicinarum villarum suas operas et
seruicia exhibebunt. Et si que sunt pignora in rebus equis
ae aliis animalibus a sepedietis lai eis reeepta in emendam
sue eontradiceionis, nondum per eapitulum uel eius offieialem
siue aduocatum distraeta, volumus et mandamus predicta
pignora laicis restitui supradietis. Et hee omnia pro singulis
capitulis presentis laudi laudamus arbitramur et diffinimus
,.
>>>
]d 232. [1389.]
193
sub pena Mille marcarum monete usualis contrauenientes in
quoquam eorum percellendos et plectendos inviolabiliter
obseruari, Quam quidem pecuniam nobis aut nostris succes-
soribus dispensandam reseruamus ad pia loca, Et sicud pactum
quandoque per stipulatorem sic arbitrium interpretari congruit
per arbitratorem potestatem declarandi interpretandi corri-
gendi nobis obtinentes de pl'edictis eciam et quolibet predic-
torum iterum semel et pluries si opus fuerit pronunciandi.
Post hec eciam nos trum arbitrium queHbet iniurie et dampna
accessorie aut incidenter illata, preter pignora nondum dis-
tracta et restitucioni debita, recissa penitus et sine aliqua
resarcione speranda sint presentibus et remissa. Precipimus
eciam supradicto capitulo dictis lai cis seu communitati dicte
ville tradi nouum priuilegium iuxta modum et continenciam
presentis nostri laudi suo sub sigillo. Datum in Castro
Resinburg Anno domini MO ccco lxxxixo ultima die mcnsis
Maii Sigillis nostris presentibus subappensis. Presentibus
honorabilibus et discretis viris dominis Kristano decretorum
doctore et plebano in Danczk, J 0 h a n ne officiali curie Pome-
zaniensi et fratre Petro Magistro cellarii in Resinburg,
Kirstano plebano in Resinburg et quam pluribus aliis fidedignis.
\Radj einer anbern aUen 2("6fdjrift auf \pergament a. a. D. @5djieH.
XXV. \Rr.3, gebrulft in V oigts Cod. dipl. Pruss. IV. \Rr. 68. p. 94-96.
;.
.M 232.
13 . . (n. s.
t
tm&tr. eltt&urg. -
er ffiat
unD Die
emeine bon @5ee6urg berfd}rei6en 40
ltfen 3ur
n{age
Des @5taDtDorfes
ürgerDorp).
u!! bem Driginal einer
rneuerung
om 8. Suni 1687 im @5dju{&ellamte
&U )Bilrgerborf.
Nos Praeconsul, Consules, totusque Magistratus, una
cum Communitate Ciuitatis Seeburgensis Notum testatumque
facimus uniuersis et singulis praesentibus literis Nostris,
quorum interest. Exbibitas Nobis esse ab Honestis J oanne
et Thoma Preissijs fratdbus germanis Pagi Nostrae
Ciuitatis Blirgerdorff Scultetis in membrana characteris
antiquis scriptas Priuilegii literas, non rasas nec cancellatas,
])
ie @5elten
eit ber 5Berfdjrei1mngen fil1er ermlänbifdje @5tabtbörfer wirb
bie 9Jlitt
ei(ung biefer Urfunbe in befefter
orm redjtfertigen.
a ba!!
atu1l1
ber äUern 5Berfdjreil1ung lIidjt 1I1e
r &u ent&iffern war ullb ieber
n
aU 3 u
beH en )Beftimmung fe
U, gel1en \1Jir fie unmittdl1ar
or ber &weiten @5tabt-
.\)anbfef!e
on @5eel1urg; fie if! iebodj ätter.
13
>>>
194
M 232. [1389.]
nun quod Sigillum fuerit auulsum, filis lineis membranae
pensili assutum, ita attritum, ut Ciuitatis dissimile esse dignos-
ceretur, petitumque ab eis, ut ipsis Nos de nouo deseriptas
extraderemus, et Sigillo Ciuitatis Nostrae roboraremus. Rarum
uero Priuilegii literarum tenor de uerbo ad uerbum est, qui
sequitur talis.
In Nomine Domini Amen. Nouerint uniuersi et singuli,
ad quos praesentes peruenerint, Quod Nos Consules Ciuitatis
Seeburgensis, et tota Communitas una eum Seulteto Ciuitatis
eiusdem Seeburgensis, deliberatione praehabita sani consilij,
eonsensu unaque eoneordi eontulimus honesto viro J 0 a n n i
Vttenste suisque ueris Haeredibus ae legitimis sueeessoribus
Quadraginta Mansos in eampo Seeburgensis Ciuitatis ad
Villam ibidemque loeandam, quae nominari debet Burgerwal t,
et hoc Jure Culmensi, ita quod idem Joannes Vtenste suique
sueeessores legitim i dietonllU Mansorum quatuor Mansos C:Im
Offieio Seultetiae Vaeationis dietae eolloeationis perpetue ae
libere possidebunt. Sed etiam illis praedietis Mansis damus
eisdem libertatem deeem Annis, quibus expletis in undeeimo
Anno ae singulis annis Ineolae praedietae Villae semper in
Festo Purifieationis B. V. Mariae de quolibet Manso mediam r
Maream denariorum usualium Nobis super Praetorium in
Seeburg tenebuntur. Contulimus etiam prae(1ieto Joanni
Vttenste, suisque ueris Haeredibus, ae legitimis sueeessoribus
Jus Ciuile una Nobiseum in Ciuitate Seeburgellsi, quodque
Vieini nostri habent pro Jure ae Rustiei foris Ciuitatenses,
hoc ipse habebit eum rustieis suis. Sed seiat praedietus
Joannes Vttenste, et etiam sui Posteri, quidquid eonsuetum
est faeere aliis Seultetis in terra Dominorum, quod hoc etiam
Nobis faeiet. Contulimus etiam praedieto Joanni Vttenste
suisque ueris Haeredibus et legitimis sueeessOlihus utilitatem
minorum Judieiorum ex integro, sed in maioribus Judieijs
tertiam partem tantum, et etiam in Taberna tertiam partem
tantum libel'e ae perpetue possidebunt. In euius rei testi-
monium et euidentiam pleniorem, praesentes literas ......
Sigillo Ciuitatis Seeburgensis feeimus robormi, praesentibus
Honorabilibus viris infraseriptis Cu neo Sud ar b, qui tune
temporis fuit Proeonsul, Laurentius Seultetus - - J oannes
Pistor Marquardus, Fabianus Claws frater Plebani,
aliisque quam plurimis fidedignis. Datum et Actum in domo
Proeonsulis Anno Domini MO. CCCo. - die Coneeptionis
Beatae Virginis Mariae.
Nos igitur qui ..... Praeeons.... - - -agistratuB
una eum Communitate attendentes, quod aeq... - -non
>>>
Nl 233. [1389.]
19'5
sit denegandus assensus, Proinde praeinsertas Priuilegii literas
transcribi - -iri et Sigilli Ciuitatis Nostrae Seeburgensis
appensione - - concedi et extradi fecimus, Juribus con-
suetis exinde praestari solitis saluis ibidem per omnia sem per
manentibus. Dabantur in Aedi(bus) -iHs Domini Simonis
Rogalli Praeconsulis in praesentia itidem Spectabilium DD.
Guilhelmi Kettner Proconsulis, Joannis Brandt, Gwilhelmi -
Cammerariorum aliarumque Magistralium personarum in pleno
consessu existentium necnon Famatorum Joannis Seidler
Scabinorum Senioris et Jacobi (?) Walker Collegae ipsius,
totam Communitatem repraesentantium aliorumque Ciuium
plurium fidedignorum, ad hunc Actum uocatorum et adhibi-
torum, Anno Domini Millesimo, Sexcentesimo, Octuagesimo
Septimo. Die octaua Mensis Junii.
at! Driginal auf l.j3ergament
at burdj IDlober unb 3ufammen.
faUen fe
r gelitten, fo bafi bie @)if}rift an einigen @)teUen unlefedi!!1
geworben unb
Bdjer entflanben finb.
ie etma feNenben !motte finb
bur!!1 eine gleidje 2{n
a
1 @)tri!!1e angebeutet. 2{n ber Urfunbe
/ingt
an rot
er @)d)nur in einer
ill
ernen
ajJfd bat! @)tabtfiegel \)on @)ee"fmrg
in grünem !illa!!1t!.
affef6e
at bie o\)a1e
orm o"6en unb unten
in @)vi
en aut!laufenb. 3m 06ern
ei1 ift ber
urm einer !Burg
fi!!1t"6ar, aut! 2 @)to(fwerfen mit je 5 unb 3 @)äulen unb einer @)vi
e
"6efte
enb. 3m untern X
ei1e unb getrennt bur!!1 einen 3wif!!1enraum
befinbet fi!!1 ein breie(figer !majJvenfif}i1b. auf wd!!1em \)on einem gemein.
fdjaft1i!!1en @)temvel an 3 !Blattftiden 3
er3fBnnige !Blätter (einer @)ee.
l.j3f!an
e, IDlummd?) mit ben @)pi
en na!!1 ben
(fen bet! @)!!1i1bet! aut!.
laufen.
ie ltmfdjrift in gotNf!!1er IDlinut!fdf!!1rift lautet: "sigillvrn.
11 tatis sebork".
en @)d)rift
ügen na!!1 ge
iltt baff d"6e in bie
3eit bet! !Bif!!1oft!
ran3 etma 1450 unb ift fomit bat! aUein befannte
/iUefte @)tabtfiegd.
1389. 2. 5uni.
@)tabt @) e e bu t g.
2{ut! bem Driginal im mat
t!ar!!1i\) ber @)tabt @)eeburg.
JN nomine domini amen. Ad perpetuam rei memoriam.
Nos dei et apostolice sedis gracia Warrniensis Episcopus
Hein dcus Notumfacimus tenore presencimu vniuersis, quod
cmu olim vacante ecclesia Wanniensi tempore primeue fun-
dacionis]) Ciuitatis nostre et eiusdem ecclesie nostre War-
miensis, Se bur g nomine, Octuaginta mansi, qui tunc temporis
loca fuerunt nemorosa, des
rta et inhabitabilia, fuissent expositi
per eos, qui tunc vices tenebant Episcopi Warmiensis, de quibus
quidem Octuaginta mansis octo de iure locacionis et tres ex
233.
\!Iteburg. - .8tueite ,paubfefte bet
1) $g1. !Bb. I. j)lr. 291. @). 475.
13*
>>>
196
M 233. [1389.]
speciali gracia liberos possidere deberet Scultetus illius loci,
qui esset pro tempore, ad ecclesiam vero parochialem eiusdem
Ciuitatis pertinere deberent Sex mansi liberi, et vnus mansus
pro Ciuitatis ipsius locacione, pro Episcopo autem vnus mansus
vicinior Castro Seburg inferius pro Orto, qui Rosgarte dicitur,
pro equis alendis fuisset specialiter reseruatus, Ita videlicet,
quod de superfluis mansis possessores eomm, qui forent pro
tempore, post decem annos dudum elapsos Episcopo War-
miensi, qui pro tempore esset, soluere tenerentur annis singulis
et perpetuis in festo Puriticacionis virginis gloriose de quolibet
manso huiusmodi censuali dimidiam marcarn pmthenice vsualis
monete et Sex Culmenses denarios de qualibet area Ciuitatis.
Item ad communem vtilitatem Ciuitatis eiusdem dati fuerant
Trigintaunus mansi liberi sHue, pron.ius adiacentes, in quibus
secare ligna possent ad quemlibet suum vsum, quantum pro
eorum necessitatibus voluissent. Et nichilominus data fuisset
eis piscandi licencia in lacubus siue stagnis, qui Lo ca sir et
Ringasir vocantur, et in Riuo, qui de Molendino defluit, ex
alia parte pontis inferius descendendo vsque ad gl'anicias
Ciuitatis cum instrumentis magnis et pamis, excepto rethi, quod
newot dicitul'. Item ScuIteto Ciuitatis et suis legittimis here-
dibus et successoribus fuit data piscandi licencia in pl'edictis
locis pro (1imidietate. Lacus vel'o , qui est vItra, Molem1ini
Tych siue Piscina wlgaritel' nuncupatus, ad vtilitatem fuit
Episcopi resematus. Sed et venacio data fuerat Sculteto et
Ciuitati pl'edictis in bonis Ciuitatis eiusdem. Ceterum data
fuemnt ScuIteto et suis heredibus siue successol'ibus iudicia
minora, maioribus Episcopo reseruatis, vt videlicet de maioribus
iudiciis, quidquid cederet, terciam partem tollm'et ScuItetus,
Episcopus vel'O aut suus aduocatus reliquas partes, prouiso,
quod quidquid aduocatus induIgeret, similitel' a Sculteto esset
induItum. Si autem ScuItetus aliquem pruthenum malefactorem
deprehenderet vel occupal'et, quod uffhalden dicitul', ab eodem
partem suam obtineret, prout superius est expressum. Si vero
talem non caperet nec occuparet, ab illo nullam partem tollere
deberet. Item quidquid de maceHis carnificum, mensa pan um,
et scampnis sutorum, necnon stuba balneali in dicta Ciuitate
Seburg contingeret deriuari, vnam partem eius, quod prouenit,
Episcopus, qui esset pro tempore, obtineret, Scultetus vel'O vel
heredes seu successores sui aliam partem, Terciam vel'O
partem Ciuitas tolleret, nec Ciues 'Ciuitatis predicte possunt
aliquod decretum, quod willekor (1icitur, quouis modo facere,
nisi fieret de speciali Episcopi aduocati et ScuIteti sciencia
et consensu, prout hec omnia in quadam litera data per
>>>
-...
:M 233. [1389.]
197
quendam )[agistrum Nicolaum gerentern quondam vices
Episcopi Warmiensis et quendam Heinricum de Lu tern
tunc aduocatulll warmiensis ecclesie vidimus plenius contineri.
Que omnia et singula, prout in suis menbris, clausulis et
articulis superius plenius exprimuntur, auctoritate presencium,
de certa nostra sciencia confirmamus, volentes et decernentes
ea habere robur perpetue firmitatis. Verum quia notorie
constat, quod Ciues in SebUl'g pre(1icti a longe retroactis
temporibus habuerunt et hodie habent in possessione pacifica
villam Burgerdorff wlgariter nuncupatam, in qua quidem
villa sunt Quadraginta mansi agrorum liberi ad Ciuitatem
Seburg antiquitus pertinentes et desernientes Ciuibus et Ciuitati
eisdem, tarn in censibus consuetis, quam seruiciis, que Schar-
werk wlgariter appellantur. Que quidem villa cum suis agris
et possessionibus huiusmodi habet limites, granicias et confines,
quorum primi sunt inter Burgerdorff et Schardenithe
prope Lawkaser, vbi stat arbor vna, que communiter dicitur
die geczeicbende Eyche. Et vlterius procedunt iidem confines
vsque ad 8iluam nostram, et vlterius intel' Siluam nostram et
Bnrgerdorff vsque ad aciem granicie illomm de Sorbowm.
Et vlterius procedendo vsque ad vnam arborem, que commu-
niter (licitur die Haynlmche, vbi Ciuitas cum eius villa
Burgerdorff et Silua, et Kirstanus Tolke cum villa sua, et
villa Sorbowm suis granicijs et confinibus mutuo se contingunt.
Et ab eadem arbore, que die Haynbuche dicitur, incipit Silua
Ciuitatis Seburg supradicta, que protenditur directo quasi
pariete transeundo inter villam siue bona Kirstani pre(1icti et
Ciuitatem vsque ad graniciam acialem, de qua granicia vlte-
rius transeundo directo quasi pariete inter bona Sanderi
Bohemi et Ciuitatem vsque ad agros Rusticorum man sos
habencium et residencium ante Ciuitatem. Et inter Siluam
Ciuitatis et Rusticos siue possessores mansorum buiusmodi
transeundo directo quasi pariete vsque ad vnum Palum, qui
communiter dicittlr der ybindepfol. Huiusmodi villam Burger-
dorff liberam cum suis agris, agriculturis, censibus et censitis
seruicijs Scharwerk, et aliis pertinenciis ¥niuersis, quibuscunque
nominibus censeantur, necnon cum suis limitibus confinibus
et granicijs superius designatis, prout antiquitus ad Ciues et
Ciuitatem Seburg pertinuerunt et pertinent, Ciuibus et Ciuitati
eisdem applicatam et incorporatam esse volumus, et auctoritate
presencium perpetuo confirmamus , vna cum aliis quinque
mansis agmrum in libertate ipsius Ciuitatis consistentibus, in
quibus Ciues suos proprios ortos colunt. Ceterum attendentes
fidelitatem et fidei constanciam, quam (licti Ciues in Seburg
-
.....
>>>
198
.M 233. [1389.)
circa nos et ecclesiam nostram gerunt, et idcirco eorum inopiam,
que magna est propter agrorum ibidem sterilitatem et defectum
accessus ad eos, cum extra viam, qua hospites et mercatores
communiter consueuerunt transire , Ciuitas ipsa consistat,
cupientes quantum possumus subleuare , vt tarn plebanus,
Scultetus et Cines predicti, quam agricultores et Rustici, extra
et prope Ciuitatem residentes et cum Ciuibus et Ciuitate onera
quelibet incumbencia supportantes, amplioribus vtilitatum et
beneficiorum proficiant incrementis, Mericam Quadraginta
man sos continentem in se, cuius limites confines et granicie
inferiuB describuntur, propter euidentem necessitatem Ciuium
ct alim'um hominum predictorum, cum preter Siluam, quam
prius habuerunt et habent, adhuc magnum, sicut sumus plenius
informati, lignornm paciantur defectwn, tarn pro vsibus edifi-
ciorum quam ignium, necnon duos lacus, quorum VllUS vocatur
Korkyn, alius vel'O GaygeIyth, infra dicte merice limites
consistentes, in quibus nemo alius preter Ciues piscari debet,
Et insuper piscaturam in Iacu Ryngaser prope villam Locow,
Et piscaturam in fluuio, qui a lacu Locaser definit, vsque
ad lacum Molendini nostri exclusiue, necnon pi!;lcaturam, ab
Orto equorum descendendo vsque ad Ciuitatis granicias
exclusiue, non inprouide neque per errorem, sed matura et
bona deliberacione premissa, de certa nostra sciencia Plebano,
Sculteto, Ciuibus Ciuitati necnon Rusticis et agricultoribus
supradictis libere conferimus et donamus, pro eorundem Ciuium
et hominum inopia lignorum ut premittitur reIeuanda. Hij
autern sunt limites, confines et granicie Merice huinsmodi, de
quibns supra fit mencio, primo videlicet incipiunt a quodam
PaIo quel'cino, qui contiguus est granicie aciali Theoderici
de Czeeher, vbi illi de Sorbowm habent eeiam suas
granieias eum eorum Meriea, de quo quidem Ioeo protenduntur
vlterius merice huiusrnodi granicie vsque ad quondam granieiam
in Cumulum subleuatam, que voeatur die gesehutthe grenieze,
circa viam, qua transitur de villa Kirstani Tolk vsque ad
villarn Sorbowm, et inde vlterius proeedendo vsque ad
aciaIem graniciam, que eontingit arborern quandam, que die
Fichte voeatur, quam eeiam attingunt, granieie illorum de
Wilhelmsdol'ff et de Sorbowm, et inde vlterius procedendo
[vsque] ad vnam granieiarn in Cumulum subIeuatam, que
confinit eum pariete illorum de WilhelmsdOl'ff, et inde ulterius
proeedendo vsqne ad arborem, que dieitur die grUne Fichte,
q[ue stat] prope viam, qua transitur de Wilhelmsdorff
versus Wartemberg, vbi granicie nostre atque illorum de
Wilhelmsdorff se contingunt. Et de hoc loco vIterius pro-
,
>>>
NJ 233
[1389.]
199
1
cedendo vsque ad graniciam [aci]alem, vbi stat arbor, que die
Fichte dicitur, prope viam, qua transitur de Pralasdorff,
vsque ad lacum Dadey nuncupatum, vbi granicie nostre
necnon Ciuitatis predicte mutuo se contingunt. Et deinde
vlterius procedendo vsque ad graniciam acialem, que consistit
supra villam W y P z a w, vbi nos et Ciuitas necnon illi de
W y P z a w habemus granicias se mutuo contingentes, et de
eodem loco vlterius procedendo vsque ad prenominatum Palum
quercinum, de quo granicie huiusmodi Merice, prout superius
exprimitur, mensurate primitus processerunt. Preterea expresse
volumus, quod predicti agricultores et Hustici, extra et prope
Ciuitatem manentes, pro suis necessariis vsibus participes esse
debeant predicte Merice, sed non Silue, q[ ue], vt supra dicitur,
ad solam pertinet Ciuitatem, 113 videlicet quod, sicut quilibet
Ciuium et incolarum Ciuitatis ipsius pro sue medie aree quan-
titate ad necessitatem tam edifiriorum quam ignium duntaxat
in predicta Merica succiderit, similiter quilibet predictorum
Rusticorum in duobus mansis residens pro suis necessitatibus
edificiorum et ignium duntaxat in predicta Merica ligna succi-
dere libere debeat atque possit. Et ne fraus aliqua in succisione
lignorum huiusmodi per quempiam conmittatur, prouisionem
et estimacionem debitam succisionis eiusdem per Scultetum
et Ciues in Seburg, qui fuerint pro tempore, fieri volumus
tociens, quociens fuerit oportunum. Addicimus quoque, quod
si pro edificUs duntaxat Castri nostri Seburg reformandis
forsitan in futurum esset indigencia, extunc Hceat nobis, nostris
successoribus Episcopis Warmiensibus, aut nostris vel eorum
aduocatis siue Burgrauiis ibidem in Seburg, pro tempore
constitutis, tantum duntaxat, quantum sufficient, pro structura
eiusdem Castri in dicta Merica ligna [libere] succidere, COD-
tradiccione qualibet non obstante. In quorum omnium testi-
monium et euidenciam pleniorem presentes literas iussimus
dari maioris nostri Sigilli munimine roboratas. Actum et
Datum in Castro nostro Se burg predicto, Anno domini
Millesimo, Tricentesimo octl1agesimonono, quarta feria proxima
ante festum Penthecostes, Presentibus honorahilibus viris et
dominis Ni c 0 la 0 d e Po zn an i a Arcbidyacono W ratislauiensi,
Heinrico Heilsberg Rectore ecclesie parochialis in War-
temberg et Ofticiali nostro, Arnoldo longi de Brunsberg
Canonico ecclesie Collegiate in Gutenstad, Johanne
Crossen, Nicolao Streichsdryn, Heinrico Swr familia-
ribus nostris et aliis pluribus fidedignis.
n{jDriginn{nuf
ergnment
nt mttno!!1bie grüne unb rot
eC0eibe aum
C0iege1, ne1!!1e{j bedoren ift.
ie roenigen bur!!1 IDloberf!eden eutffnubeuen
üden finb in [] nu{j ber nIten 2{6fdjrift iu C. 9h'. 1. fol. 13]-132 er!!lin
t.
......
>>>
I
M 234-236. [1389.]
.NI 234.
1389. 19. 5uni. Nitftn'&urg.
o
annes,
ifd}of bon
omefanien, dtitt a{
pöpftHd}er Q:onferbator aUe 5tljeU.
ne
mer an bem
ttentate gegen ben .per30g 5IDUlje{m bon
e{bern bor fid}. Dat. in eastro Resinburg Anno MCCClxxxix.
xix die mensis Junii, Indiet. xii. Pontifieatus Urbani
vi. anno xii.
Testes: domini Olto de Rogithen licenciatus in decretis, prepositus
eccl. Warm. Juhannes officialis Curie Pome
an., Johannes pIe banus in
Rosenhain, Petrus de Di1'sowe capellani nostri.
Voigt, Codex dip\. Pruss. IV. j)lr. 59. p. 79-81.
200
l
I
I
.JW 235.
1389. 111. 5u(i. -
uf3eid}nung -über bie 5IDeilje be
{tate
in ber Stirdje 3u 5trun3.
}Bon einem neuerbing{j im
Utare ber
ird)e
u stl'Un
aufgefunbenen
ergamentb{atte.
Anno domini M CCC lxxxix quatuordeeimo die mensis
Julii venerandus in Christo pater et Dominus Dominus
Heinrieus Dei et appostoliee secHs graeia episeopus Warmi-
ensis hoe altare in honorem et memoriam vietoriosissime
erucis, sanete Marie virginis gloriose, Saneti Bartholomei
apostoli, sanete Katharine virginis ae martyris et omnium
apostolorum atq
e sanetorum eonseerauit.
.NI 236.
1389. "1. \!It
ttm'&tr.
o"anb. @;iegfrieb 5IDa{pob
bon
affenljeim, überfter @;pitte{er unb Stomtljur 3U
U"ing,
bedei1jt an .pan
.peffin ben Stretfd}em 3u lneuenborf
(bei
(bing) mit einem lja{ben imorgen 3ur
aufteUe, 6 imorgen
5IDiefen 3u
Ho n (
{oljnen), ber Struggered}tigfeit unb
@;d}arroed
freiljeit gegen einen 3u imadini föUigen .8iM
bon einer imad unb einen lja{ven 5Bierbung 5IDattgdb 3u
cu{mifd}em ffied}t in erbHd}en
efi\}.
er e.dju{3e .paus
Q:urau 3u lneuenborf tritt i9m 3um
ruge 2 imorgen
der
gegen einen 5Bierbung .8in
ab. Gegeben auf vnserm
hause Holland im Jar MCCClxxxix am Abend Nativi- f
tatis B. Marie virginis.
Zeugen: Br. Tile I?achster von LCYrlch Hauskompthur zum Elbinge,
Br. Heim'ich Gundelsllel1n UnterspittIer, Br. Gottfried Crn.gel Visch-
meister, Br. Wilhelm von Wenkhei11l Hauskompthur zu Holland, Paul
)Jfobnann von Soieie vnser Compan, Herr Niclas vnser Cappellan.
Wad) ber
onfirUlation Sigi{jUlunb
uguft'{j bOUl 2. Sevtember 1551
in 2£. st
. 58 r a f e n
auf e n '{j @{binger
ofumentenfaUlUl{ung I. S. 486.
>>>
:M 237. [1389.]
oN 237.
1389. 31. .cPtober. @;ofcbefier. - 5BoUmad)t
roeiet
sraufieute bon Q:o!d)cfter
Ut
in
ie
ung einer butd) ben
ffiat
bon
!f1ing mit
efcfj!ag {!e!egten
e!bfumme bon
60 WCarf I).
u{j bem Driginnf im
{6inger C0tnbtnrdjib,
CljJf. 111. !RI. 66.
Vniuersis hoc presens scripturn visuris vel audituris
Thomas Sa xIingham et Martinus atte Brook ciues et
mercatores Co lcestrenses salutem in domino sempiternam.
Sciatis nos fecisse et loco nostro posuisse et ordinasse dilectos
nohis in christo Johannem Bette ciuem colcestrensem et
Johannem Ryghtwys ciuem Norwici, fideles atcuriatos
nost1'os, coniunctim et diuisim, ad exigemlum et recipiendum
pro nohis et nomine nostro de consilio ciuitatis Elbingie
Sexaginta marcas monete Prucie, quas domini et consilium
eiusdem ciuitatis 13lbingie vnanimi assensu in festo aposto-
lorum Petri et Pauli Anno domini Millesimo CCCmo octo-
gesimo quinto de bonis nostris in Elbingia predicta arres-
tauerunt, et que hucusque arrestate existunt. Et si dictum
consilium dictas sexaginta marcas monete Prueie dedieere
voluerit, versus dictum consilium querelandum, prelitandum
et recuperandum nec non omnia alia et singula eidern facienda,
secundum quod dicte ciuitatis eonsuetudo Elbingie melius
exposcit, nomine nostro, prout ibidem personaliter interessemus.
Ratum et gratum habentes siue habituri, quiequid iidem
Johannes Bette et JolJannes Ryghtwys atcuriati nostri vel
eorum alter nomine nostro in premissis duxCl'int vel duxerit
ordinandum siue faciendum. In cuius rei testimonium sigilla
nostra presentibus apposuimus. Et quia sigilla nostra pluribus
sunt incognita ideo sigillum commune diete ciuitatis Colces-
trensis presentibus apponi procurauimus. l3t nos Thomas
Frannceys et Allexander Coggere, Ballini et superiores
diete ciuitatis Colcestrensis, vna cum assensu et voluntate
omnium conciuium nostrorum ad rogatus personales et speciales
dictorum Thome SaxIingham et Martini atte Brook coneiuium
nostrorum sigillum commune diete ciuitatis nostre Colcestrensis
presentibus apposuimus. Datum in domo nostra eonsiliari apud
Colcestriam antedictam vltimo die mensis Octobris Anno
domini Millesimo CCCmo octuagesimo nono.
Dtiginn{ nuf
ergnment.
on ben I)eiben burdjge30genen
ergn'
mentftreifen trägt ber eine in r!einen
etfdjnftn6briiden i!6er einnnber bie
201
I)
g{. ol)en
r. 227.
-
.....,j
>>>
I
,
202
M 238-239. [1389-1390.]
6iegeI ber 6eiben o6engencmnten
onmn
tge6er, l1Jä
renb fid) nn bem
l1Jeiten bn
flnd) geformte, 3 1 /2 Bon im :lJurd)meffer
nttenbe unb
1/4 Boll ffnde :lJoV!JeIfiegeI ber 6tnbt G:oIcefter 6efhtbet, beffen
orber'
t
ej(e nuf vunftirt gegittertem
rnnbe ein IDlnuenued mit brei 1:
ilrmen
unb einem
nI6geilffneten 1:
or, bnrul1ter n6er brei
ufnmmel1
ängenbe
nif
ennrtige
ertiefungen ul1b in jeber einen bon iIDellen eingefdjIoffenen
ijif
, bn
u im
inge bie Umfd)rift: .. COLCESTRENSIS: SVM:
BVRGI: COMMVNE; SIGILLVM; bie
ildfeite n6er nuf gIeid)em
nl11be bie mit ber
rone ge
ierte
eii. ,peIenn, nuf einem gotWd) ü6er.
l1JilI6ten 1:
ron figenb, in ber
edjten bnt!
reu
, in ber
infen bie
Wäge{
nItenb,
eigt, mit ber Umfdjrift: + QV AM; CRVX: INSIGNIT:
HELENAM: COLECESTRIA: GINGNIT:
.NI 238.
1389. 13.
e
ember. 9löffd. :peinrid),
. b.
., berfd)reibt
1) an 91ico{au
S3engeman 3ur @rünbuug bes
orfes
a n fe n
70 .pufen "iuxta
ranicas videlieet merice nostre versus
eastrllm nostrum Bischofsburg et villarum Crusendorf, Newe-
köllen, Cabyn et lacum Otter" , Wobon 7
t'ei
ufen 3u
cu(mifd)em ffied)te 3um @Jd)ltf3enamte mit ben Ueinen @erid)ten,
einem
ritte( ber groBen, bem
a(ben ginfe bom srruge unb ber
ifd)erei im @Jee
anfen mit Ueinem @e3euge 3u stifd)e
ebarf
ge
ören.
ier anbere ,pufen finb 3ur
u
ftattung ber
farrtird)e
beftimmt. Sebe ber übrigen .pufen 3infet nad) 6
reiia
ren
jä
rHd) 3U IDlaria ffieiuigul1g eine
a{be IDlart unh 2 .pü
ner.
2) an bM
orf IDll) n gen s bor f (IDlöl1
borf) 7 1 /2 .pufen
5IDa{b . unb .peibe 3lt!ifd)en ben
örfern srat
mebie,
egt)n, bem
@Jee 5IDebbern unb bem @ute
aftoris (
aftet's) 3u cuhnifd)em
ffied)te gegen ben jä
rHd)en gins bon 8 @Jcot unb 2 .pü
ner
bon ber .pufe 3u 5IDei
nad)ten "sine qualibet oceasione". Dat.
in eastro n. Resil a. d. l\WCC. lxxxix o . die sanete Lucie
virginis et martiris.
2{6fdjrift in C. 1. fol. 151. unb 67. 151.
.J\? 239.
1390. 3. 5anuar. - @ren3berid)tigul1g 3lt!ifd)en bem
ifd)ofe
bon
rm(anb unb bem ürben bei ben
örfern
(aufen
unb sröuigsborf.
2{nt! bem Driginn( im
e
. 2{rdj.
u
g!j6g. 6djieH. XXV. 9lr. 4.
In nomine domini amen Sub anno natiuitatis eiusdem
millesimo trieentesimo nonagesimo, Indieeione terciadecima,
tercia die mensis Januarii, hora terciarum vel quasi, in loeo
graniearum prope villam Klinigsdorff penes quendam
lapidem, in quo iaeuit quedam Crux, super qua illi de
>>>
M 239. [1390.]
203
Palusen cum suis testibus, tacta san eta Cruce eorum manibus,
qui tangere poterant, realiter iurauerunt, In nostrorum nota-
riorum publicorum infrascriptomm constituti presencia ho no-
rabiles et discreti viri domini Nicolaus Archidyaconus et
Canonicus Wratislauiensis et Arnestus de Woppen, pro
parte Reuerendi in cbristo patris domini Heynrici Episcopi
Warmiensis 8UO et I3cclesie sne nominibus, ex vna parte,
nec non JohannesMagistri presbiter ordinis de:Marienburg
et Nicolaus de Geylenfeld, dominorum de domo Theu-
tunica et ordinis ipsomm nominibus parte ex altem, arbitri
et amicabiles compositores electi, infrascriptam concorcliam et
concordie sentenciam dominus Arcbidyaconus suo et aliorum
dictorum suorum coarbitratorum nominibus pronuncciauit viue
vocis oracl1l0, prout seql1itur, in Lec verba.
Wenne der Erwirdiger in gote vater vnd herre her
Heynrich Bischoff zum Brunsberge mit den seinen von
seiner kirchen von Ermelal1t vnd seinen wegen an eyme
teyle, vnd die Erwirdigel1 Herren lIer Conrad Groskumpter,
her Syfrid kumpter zum Elbinge, vnd her Arnolt kumpter
zcur Balge mit den iren, von im und irs des deuczen Ordens
wegen von dem andern teile, sin bey eynamlern gewest am
freytage I) noch sente kathrin tage, der nehest vorgangen ist,
vnd haben obireyn getragen vmh schelunge eyner greniczen
dez dorffs Palusen vmler der kirchen gelegen, vnd Kunigs-
dorff vnder dem Orden gelegen, vnd haben gekoren von
beiden seiten vns, Ni c los Arczdyaken vnd Thumherren czu
Breslaw vnd Otton von RogetIn, dem got gnade, an des
stat gesaczt vnd gekoren wart Ern s t von Wo p p e n, von
des egenanten Bischoffs vnd seiner kirchen von Ermelant
wegen, vnd vns J ohannem Schulmeister pristerherren zu
Marienbl1rg vnd Clawken vom Geylenfelde von des
Ordens wegen zu entrichten die egenante schelunge czwischen
Palusen vnd Kunigsdorf, als volkomelichen auswyesten vnd
sprochen die ausgesnetene briefe, die von heiden teilen in
eyme lute gegebin sin, als von worte zu worten hie ge-
schrieben steet.
In den iaren vnsers herren Tnsnnt driehumlert in dem
nöwn vnd achczigestem iare, am freytage noch sente kathrin
tage, syn gewesen der Erwirdiger in gote vater vnd herre
der herre Bischoff vom Brunsberge mit den seinen von eyme
teile vnd die Erwerdigen herren Groskumpter, der kumpter
vom I3lbinge vnd der . . kumpter von der Balge mit den
t)
. i. 26. !JCoIJeml)et,
...,j
>>>
204
.M 239. [1390.]
iren von dem andern teile, vnd haben obir eynget.ragen vmb
schelunge eyner grenicze des dorffs Palusen vnder der
kirchen gelegen, vnd kunigsdorff vnder dem Orden gelegen,
vnd haben gekoren von beyden sieten fier man, czwene von
der kirchen, den Erbarn herren hern Niclos den archi-
dyaconum von Breslaw vnd Otton von Rogetln, vnd von
dem Orden den Erbarn herren hern Johannes schulmeister
pristerhern czu Marienburg vnd Clawken vom Geylen-
fe I d e, alzo das dy vorgenanten fiere in sente Thomas tage
von Cantilberg nehest kom ende sullen syn vf der vorge-
nanten grenicze, vnd horen die Eldisten vnd vmbsessen bey
iren eyden, wer in der besiczunge sye gewest vnd ist von
alders des ackers, do dy schelunge vl1lme ist; auch sullen
sie lesen die briefe, die vff die berichtunge syn gemacht vnd
bestetiget czwischen der kirchen egenant vnd dem Orden,
weme sye denne noch der selben briefe lute vnd gecztignisse,
das sye gehort haben, zuteilen die besiczunge, is sie Palusen
von eyme teile, ader Kunige vnd seyme dorffe von dem
andern teile, der sal von seyme teile seyne grenicze do
sei bist selb syebende beczügen vf den heiligen, als eyn recht
czu spl"icht das selbe mit allen artikeln vorgenant. Die
selben fiere auch entrichten sullen ander schelunge vff
greniczen, die do syn czwischen der kirchen vnd dem gebiete
zur Balge, wo sie denne hin geladen werden von bei den
teilen. Vort mer ab keyner von den vorgenanten fieren
gehindert wurde mit eaftiger not, von welchem teile her
were, der mochte eynen andern Erbm'n senden an seyne
stat, vnd geschege, daz die vorgenanten fiere nicht obireyn
trUgen, so sulden sie des macht haben, daz sie den fumften
mögen czu yn kisen, wenn sie wellen czu eyme obirmanne.
Dor vmb wir, die egenanten Niclos arczdyakon vnd
Thumherre zu Breslaw vnd Ernst von .W oppen an eyme
teile, vnd Johannes Schulmeister vnd Clawke von Geylen-
felde an dem andern teile, syn komen vff die grenicze an
sente Thomas tage von Cantelberg, der nehist vorgangen ist,
vnd haben do vorhort die Eldisten vnd vmhsessen bey iren
Eyden, wer in der besiczunge sye gewest vnd ist des ackers
vnd des waIds, der do bey lygt, dorümb die Schelunge was,
vnd haben auch gelesen, die b'ieffe, die vft' die bel'ichtunge
syn gemacht vnd bestetiget czwyschen der egenanten kirchen
vnd dem Orden, vnd haben noch dem lute der brieffe, vnd
der geczüge, die wir genommen haben yeczlichen bey seime
Eyde, vnd auch noch vnsers sei ben besichte vunden, das
die von Palusen in der besiczunge woren vnd gewest syn
....
,
l
>>>
M 240. [1390.]
205
von aldirs bis her, des ackers vnd des waIds, der an den
acker stosset. Dortlmb haben wir zugeteilt den von Palusen
dieselbe besiczunge, vnd hyssen sie ire grenicze beczügen
selbsiebende vff den heilgen, als eyn recht zuspricht; das
haben sie auch getan vff der greniczen. Vnd dortimb haben
wir got angesehen vnd das recht vnd in gots namen haben
wir den egenanten acker vnd wald, der do bey lygt in
iren greniczen, doriimb die schelunge gewest ist, zugesprochen
den egenanten von Palusen, also, das die richte want,
die von der ortgreniczen, die do scheydet Galynden
Trutenow vnd Borken kinder, geet vff den ortpfol Belyn,
czwyschen ktinigsdorff vnd Palusen, als sie an dieselbe
richte want stossen, eyne rechte grenicze syn sal vnd ist,
vnd sprechen das derselbe acker vnd waU von rechte gehöre
vnd gehören stille kegen Palusen vnd nicht kegen ktinigs-
dorff vngehindert ewiclich. Zur vrkunde dieser Sachen,
haben wir l'equirirt vnd gebeten die nochgeschrieben offen-
barn Schriebere, das sie sülden offenbar lnstrumentum eyns
ader mee doröber machen, mit beschriebunge diesel' geczüge,
die mit vns doröbir gewest syn, her Wilhm Walmeistel' zu
Lunemburg, Dytrich von Welkaym,
ander von
Grunow, Arneke Schafstete von Baydoyten, Heinrich
Schultheys von Camyn, Claws Frieberg Schultheys von
Wuslawke, Hincze Smyt Schultheys von ScheIden,
vnd Hannos Wulff von Bischofsteyn.
Acta sunt hec anno Indiccione mense die loco et hora
predictis, presentibus dictis testibus et aliis pluribus fidedignis
ad hoc vocatis specialiter et rogatis.
(S. N.) Et ego Conradus Steynbuth clericus Warm.
dioc. Imp. auct. Notarius publicus etc.
(S. N.) Et ego Hermannus Hermanni 'l'arnow de
Sterneberg, clericus zwerinensis dyoc.lmp. auct.
Not. publ. etc.
.Mi 240.
1390. 13.
dnudr. - @)ten3{)eticI)tigung 3\1JifcI)en bem
5illa{be ber
tabt Wh
{ fa Cf unb bem XJorfe
cI) ö n {) 0 t n.
1I{j bem DtiginaI im @e
.
1:if}. &11
g{jlJg. €:5l\)ielJI. XXV. 911:. 5.
In nomine domini amen Sub a.nno natiuitatis eiusdem
millesimo tricentesimo nonagesimo, Indiccione terciadecima,
quinta decima die mensis Januarij, hora terciarum vel quasi,
in loco granicarum silue ciuium et ciuitatis Melzag et prope
i
....
....,j
>>>
206
}& 240. [1390.]
villam Schoneborn penes quendam stipitem siue truneum
veterem, vbi, sicut tune dicebatur, stab at quondam arbor
quercina, que appellabatur quercus cruciatus, in quo iaeuit
quedam Crux, super qua illi de Melzag eum suis testibus,
taeta saneta Cruce eorum manibus, qui tangere poterant,
realiter iurauerl1nt, (ete. \1JörtHcI) gfeicI)Iautenb \1Jie oben 91r. 239
bi£\) ezu eyme obirmanne.
Dor vmb wir, die egenanten Niclos arczdyakon vnd
Thumherre zu Breslaw vnd Ernst von Woppen an eyme
teile, vnd Johannes Schulmeister vnd Clawke von
Geylenfelde an dem andern teile, dor noch, als wir woren
gewest vif der grenicze czwischen Palusen vnd kunigsdorff,
syn komen an dem Sunabunde I) noch dem obirsten tage der
heilgen drey kunige vff die grenicze, dorumb schelunge ist
gewest czwischen den Burgern vnd der Stat zu Me 1z a g an
eyme teile, vnd dem Schultheysen vnd gebauwrn zum
Schonenborn an dem an dirn teile, vnd haben do bey
vorhort dy Eldisten vnd vmbsessen bey iren eyden, wer in
der besiczunge sie gewest vnd ist, des Stuckes vnd Winkels
waids vnd holczes, das an den hegewalt der von Melzag
stösset, vnd dorvmb schelunge gewest ist, vnd haben auch
lesen die briefe, die vf die berichtunge syn gemacht vnd
bestetiget czwischen der egenanten kirchen vnd dem orden,
vnd haben noch dem lute der briefe vnd der gecztige, die
wir genomen haben eyczlicben bey seyme eyde, vnd nocb
vnsers selben besichte vunden, das die von Melzag in der
besiczunge woren vnd gewest syn von alders bys her des
Stuckes vnd Winkels waIds vnd holczes, das an den ege-
nanten hegewalt stösset. Vnd dorumb habe wir czu geteilet
den von Melzag die selbe besiczunge, vnd hyssen sie ire
grenicze beczügen selb syebende vff den heiligen, als eyn
recht czu spricht; daz haben sie auch getan vff der grenicze.
Vnd dorumb hoben wir got angesehen vnd das recht, vnd in
gotis namen baben wir das egenante Stucke vnd Winkel des
Waids vnd des holczes, das do stosset an den begewalt der
von Melzag, dorumb die schelunge gewest ist, czu gesprochen
den egenanten von Melzag, also d:ts von der eychen, die
eyne ortgrenicze ist czwischen W i I k e n i t e vnd Sc ho-
ne n bor n vnd steet bey dem hegewalde der Stat czu Melzag,
gerichte zu geende vf den Stok, dor vf eyne czweselechte
buckende geczeichente Eycbe gestanden hot, vnd von alders
eyne grenicze gewest ist vnd noch ist, vnd von demselben
I) $D. i. 8. 3anuar.
1
,
>>>
'"
:N2 241. [1390.]
207
Stöcke zu ge ende gerichte vf eyne kleine vmbgeschatte
geczeichente Eyche bey dem lantwege, in dem heydechen,
vnd (die) von alders eyne grenicze gewest ist vnd noch ist,
vnd von der selben kleinen Eychen gerichte czu geende vf
die Erle, die do steet bey dem flysse G r a bell e, rechte
aIde bewerte vnd bestetigete greniczen gewest syn vnd noch
syn czwischen dem Hegewalde der Stat :Melzag vnd dem
dorfe Schonen born, vnd die stat Melzag den selben Hege-
waU bis an die vorgenanten greniczen von alders besessen
hot vnd noch besiczen sal, vnd daz selbe Stucke waIds vnd
holczes vnd der selbe Winkel, dar vmme die schelunge
gewest ist, von rechte geh ort vnd gehoren sal kegen dem
Melzag, vnd nicht kegen Schonenborn, vngehindert eyweclich.
Zu orlmnde deser sachen hahen wir requirirt vnd gebeten
die nochgeschriebene offinbarn Schrieb er , das sie solden
offenbar Instmmentum, eyns ader mee, doröber machen mit
beschriebunge dieser czüge, die mit vns dorohir gewest syn,
her Bernhard von der Vesten eyn hene dez Ordens,
her kirstan der Wytwen Prister, Claus Dytrich Syvert
vnd Tyle Syfrids son von Steynhuth, Nicolaus von
Dirsow, :Michel von der Schosnicz, Hannus von
Babeczin, Fricze, CI aus, Joncke vnd Nicolos von
Wilkenite.
Acta sunt hec anno Indiccione mense die loco et hora
predictis, presentibus dictis testibus et aliis plllribus fide-
dignis ad hoc vocatis specialiter et rogatis.
(S. N.) Et ego Nicolaus Sonnefeld de Melzag, clericus
Warm. dyocesis Imp. auct. notarius puhlicus etc.
(S. N.) Et ego Conradus Steynbuth, clericus Warm.
dyoc. Imp. auct. notarius puhl. etc.
.Ni 241.
1.390. 22.
anuar.
rauel1burg.
erfd)reibung für
ben
ämmerer @erfo ü{)er 12 .pufen an ber
Ue unb bem
SforH;ee I).
&ut! F. fol. 152.
I. n. d. a. Nos Otto prepositlls, Arnoldus decanus,
T y I 0 cllstoS, J 0 h a n n es cantor totumque Capitulum Ecclesie
I) Ueberf
tift: ,,30 f e.\J
" mit bem
ermerf: Hodie est allodium
Capituli, dictum Nummergut unb bem f.\Jätern ßufaJ;}: seu Tiffense. -
@iu pracdium Tiffensche wirb nt1
in ben
ifitatit1nt!atten l)t1n 1716
er\1.Jä
nt. @t! bfirfte bat!
or\1.Jerf &(t
of bei &Uenf!ein fein, \1.Jt1rauf \1.Jenigftent!
bie
age .\Jaut.
...........---
.....
>>>
208
.Ml 241. [1390.]
Warmiensis notum fore volumus vniuersis, quod de unanimi
communi et deliberato consilio et capitulari consensu omnium
nostrum, inspectis et diligenter consideratis multimodis fidelibus
et utilibus serviciis dilecti nobis et fidelis Gerkonis Camerarii
nostri Ecclesie et Capitulo nostro iam multis temporibus
benivole exhibitis, et imposterum dante domino exhibendis,
necnon in recompensam Sex Mansorum, qui wlgariter Monti-
kengut l ) nuncupantur, prope civitatem seu opidum nostrum
Allensteyn situatos, quos idem Gercko nobis pro habitacione
Camerarii, qui pro tempore fuerit, postquam nobis vel nostris
successoribus placuerit, sponte optulit et donavit; horum
igitur contemplacione donamus per commutacionem presen-
tibus et eonferimus eidem ae eius heredihus necnon legitimis
suis suceessoribus xij mansos eonfinantes ad fluvium Alnam
et ad agros ville nostre Deythen et ad lacum Cortoyge
et ad fluvium circa molendinum sel'ratile cum omni utilitate
et usufructu JUl'e Culmensi impel'petuum possidendos. De
quibus veri heredes sui ab eo legitime descendentes in signum
libertatis pro omni servicio et recognicione dominii singulis
annis in festo Nativitatis domini unum lapidem cere et sex
den arios culmenses nostre kathedrali Eeclesie pro luminarilms
dare perpetuo tel1ebuntur. Si vel'O tytulo empcionis vendi-
cionis donacionis aut quovis alio alienacionis modo 3d manus
aliorum devenire eontigerit xij mansos prelibatos, extune in
beneplacito erit dominorum servicium secundum continenciam
privilegii sex mansorum predictorum de Montikengut ab
ipsorum mansorum possessoribus repetere, ad quod eciam
ipsi sine contradiecione qualibet astricti erunt, vel ceram
predietam pro servicio ut premittitur recipere. IPSUlll vero
Gerkouem predictum propter eius eottidiana servicia, que
nobis impendel'e fideliter non desinit, speciali gracia prosequi
cupientes, a solueione cere predicte ad vitam suam dum-
taxat presentibus quitamus, et mansos predietos 0l11nino liberos
volumus possidere. Et ut in antea ipse suique posteri
Capitulo nostro in fidem 2 ) quam diu dominis placuerit, graciose
conccdimus, de quibus tarnen ipse in quolibet festo beati
Martini vnam mensuram tritici et unam siliginis et vnal11
libram cerc, que margpfunt dieitur wlgariter, ct sex denarios
culmenses, qual11 diu eosdern tenuerit, nostro Capitulo solverc
I) IDlontifengut ober 9Jlontifen, IDlontfen, beffen
erfd)reibung oben
SB. 11. \nr. 113. mitget
ei(t if!, barf nid]t mit IDlonbtfen, IDlonbfenborf I)er-
wed)fdt werben.
g(. a. a. D. \nr. 186.
2) 3m illlanufcrlpte finb
ier einige !ffiorte aut!gelaffen, beren
rgiinoung
nur errat
en werben fann.
l
>>>
:M 242. [1390.]
209
tenebuntur expedite. Coneedimus insuper de favore speeiali
eidern Girkoni, ut in dieto laeu Cortoyge ad mensam suam
eum parvis instrumentis et quoad vixerit dumtaxat piseari
valeat et nullatenus ad vendendum. In quorum omnium
robur et testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum.
Datum Anno domini Millesimo Trecentesimo Nonagesimo
apud Eeclesiam Warmiensem in Capitulo nostro ex more in
erastino beate Agnethis sollempniter eelebrato.
&nbere &lJfd1riften in E. foL ]25. unb B. foL 108.
.NI 242.
1.390. 2ll.
anuar. ijrauenburg.
a
omta
ite(
unb bie Wbgefanbten be£l
ifd)of£l bon Q;rm{anb treffen
eftimmungen über bie Q;l1trid)tung be£l
farrbe3em£\
in i
rem
i£lt
um unb
anbe£lt
eif.
&ut! C.
1r. 1. foL L-M.
Nos Otto de Rogiten prepositus, Arnoldus de
Ergesten deeanus, Tilo Glogow eustos et Johannes de
Essen eantor, ae eeteri Canoniei eeclesie Warmiensis, eapi-
tulariter eongregati, eapitulantes et Capitulum facientes, unR
eum honorabilibus viris dominis Arnoldo preposito sancti
Salvatoris in Gutenstad ct Heinrieo Hei ls berg officiali
Warmiensi, nunciis Reverendi in Christo patris ae domini
domini Heinrici Episcopi Wanniensis, per ipsum pro
infrascriptis articulis, super quibus inter quosdam plebanos
et quosdam eorum parrochianos episcopatus et nostri terri-
torii warmiensis dissensio vertebatur, expediendis ordinandis
et moderandis ad nos specialiter missis, deliberacione matura
prehabita ordinavimus, ut inferius continetur.
Super vj. mansis in Villa Gnypstein.
Quod Coyte et Trenepresenciumostensores habuerunt vj.
mansos liberos in villa nostra G n y ps te i n (etc. Q;£I fo{gt
tuödHd) bie oben 91r. 204
. 164 mitget
eifte
erfd)reibung bi£\)
Datum etc. Queritur, quod tales plebano suo annuatim
solvere debeant pro annona missali. Responsio, quod de
dictis vj. mansis solvant tres mensuras siliginis et tres
mensuras avene, ita quod de duobus mansis dent tantum,
quantum vicinus suus omnino rusticus dat pro uno manso,
scilicet unam mensuram siliginis et unam avene.
Super vj. mansis in Villa Reissen.
Quod swadente utilitate ecclesie nostre Stephano et
Hanneconi, filiis quondam Schud den de Bludyn (ete.
14
L
--
.....
>>>
210
:Nil 242. [1390.]
ttörtHd,1 ttie oben 91t. 131.
. 96 bi£!) perpetuo tenebuntur.
Queritur ut supra. Responsio. Solvant, ut supra in Gnyp-
stein, videlicet de duo bus mansis unam mensuram siligini8
et unam avene.
!tem in Cleyditen.
Quod pro utilitate mense nostre decem et septem
mansos minus viij. jugeribus in campo Cleydieten (ete.
ttörtHd,1 ttie oben Wt. 15.
. 12 bi£!) non obligantur etc.
Queritur ut supra, et solvant, ut supra in Gnypsteyn est
expressum.
Super vj. mansis in Pallusen.
Quod utilitate mense nostre swadente discretum fidelem
nostrum Arnieonem Schoefstete (ete. ttörtHd,1 ttie oben
Wr. 206.
. 165 bi£!) sunt astlicti f}tc. Queritur ut supra, et
solvant ut supra in Gnypstein.
Super xij. mansis sitis in campo Cloytz.
Quod nos dei etc. ad utilitatem mense nostre per viam
perlllutacionis de consilio et consensu venerabilis Capituli
nostl'i (etc. wörtHd,1 ttie oben 91r. 7 4.
. 4
. bi£!) tenebuntur
etc. Queritur ut supra in Gnypsteyn, et solvant ut ibi.
Item superius ordinata in omnibus similibus observentur.
Privilegium ville Pilnik.
Nos Eberhardus etc. Quod nos maturo prehabito con-
silio rusticil'l nostris dictis de P il ni k (etc. ttörHid,1 ttie
b. I.
Wr. 162.
. 281. bi£l) non obstante. Queritur ut supra.
Respondetur, quod dent plebano, prout dent alii pl11theni de
unco vel aratro. Si autem efficerentur reddituarii alias non
facientes operas rusticales, tune solvant, ut supra in Gnyp-
stein est expressum. Si vero facerent operas rusticales,
solvant ut rustici, scilicet de quolibet manso unam mensuram
siliginis et unam avene. Quod eciam in aliis Cokrinis (sie)
observetur .
Super Allodio Gerconis Manstyn circa Heilsbergi).
!tem Episcopus habuit allodium ad suam mensam libere
pertinens, qnod de consensu sui Capituli vendidit pro certa
peeunia, ita ut ipsius emptor ipsum allodium iure Culmensi
hereditarie possidet, et de quolibet manso, qui ibi foret, xvj.
8cOtos pro censU et serviciis rusticalibus dictis Scharwerk,
ad que non obligaretur, singulis annis solvere teneatur, et
quod olllnia jndicia maiora et minora infra granicas dicti
allodii quoad rusticos et ortulanos suos haberet. Queritur
I)
g{. oben 9"lr. 192. @S. 154,
I I
>>>
. .
:M 242. [1390.]
211
ete. Et solvat plebano suo annonam missalem iuxta ordi-
nacionem express am supra in Gnipsteyn.
Quidam atempore fundacionis et exposicionis habuit
certos mansos .iure Culmensi liberos, de quibus cum uno
spadone et armis conswetis ad expediciol1es et alias pro
defensione huius terre requisitus servire tenebatur, et ut ad
huiusmodi servicia et ad servicia rusticalia Scharwerk wlga-
riter dicta minime teneatur, dat nunc et extunc mediam marcam
vel circa. Queritur, quod talimodo debeat dare plebano suo
pro annona missali. Solvat ut supra in Gnipsteyn. Iste
casus ut supra in Pallusen et ibi eciam est expeditus.
!tem queritur de Prutheno, qui, ut premittitur, habuit
certos mansos jure pruthenicali liberos, de quibus solvere
tenebatur ut supra, et nune dat domino suo temporali de
quolibet manso mediam marcam census annuatim ut supra.
Queritur et solvat ut supra in Gnipsteyn, et pODe casum in
terminis supra in Cleyditen, et ibi eciam expeditur,
!tem quidam rustici prutbeni halmerunt certos uncos
seu mansos jme prutenico, qui mansi iam sunt assignati
aliis jure culmensi perpetuo possidendi, sie quod de quolibet
huiusmodi mansorum mediam marcam monete currentis
domino suo pro eensu singlllis annis in certo termino et
annonam, que dicitur pfuclwrn, solvere teneantur, sed ad
rusticalia servicia preterquam ad indagiues et terrarum
municiones et defensiones, sicud alii censuales, non ol)ligantur.
Queritur ut supra. Expeditum est supra in Cleyditen; et
ibi est casus.
!tem aliquis atempore fundacionis habuit certos mansos
liberos jure Culmensi, de quibus annuatim solvere conswevit
suo plebano unum modimn tritici et alium siliginis vel aliud
certum pro annona missali, in quihus mansis, ipsis tarnen ut
prius liberis remanentibus, iam resident plures familie, quarum
quelibet habet proprium domicilium et Im.em distinetum ab
aliis, et serviunt alternatim secundum ratam suorum mansorum.
Queritur ut supra. Responsio.
i sint due familie, que-
libet dat, ut una sola prius dedit. Si vel'O tres vel plures,
ita quod quamlibet tantum concernunt duo mansi vel minus,
dent ut supra in Gnipsteyn, scilicet de duobus mansis unam
mensuram siliginis et unam avene.
!tem quidam prutenus habuit certos mansos liberos jure
prutenico ad unum servicium, de quibus solvere conswevit
plebano sUo quatuor solidos annuatim wlgariter hakenschilling,
in quibus mansis, ipsis liberis remanentibus ut prius, resident
iam plures familie, quarum quelibet habet proprium domi-
14*
>>>
212
:M 243. [1390.]
eilium et larem. Queritur ut supra. Responsio. Si sit unus,
det quatuor solidos ; si sint plures, quotquot sint, omnes
solvant oeto solidos.
Item de Molendinis et AlIodiis equum et sanetum est
solvi, eciam si essent de mensa Episcopali vel Capituli.
Unde, si loeata sint, detur de parte eondueencium; si autem
pro mensura vel aliqua parte exposita sint, detur pro
eommuni granario, scilicet de quolibet aratro allodii unam
mensuram siliginis et unam avene, et de molendinis et de
qualibet rota unam mensuram siliginis et unam avene.
Item de Exequiis, que fluandoque in eeclesiis funere
presenti eum Collectis et Responsoriis solenniter flunt, detur
medius ferto, hoc tarnen attento, ubi constaret de eonsuetudine
sine eontradiccione hactenus inviolAbiliter observata, quod
illa non immutaretur.
Item si feudalis exponit vel vendit mansos suos liberos
rusticis, ut sibi pro eis annuum eensum solvant, isti dent
plebano annonam missalern de quolibet videlicet manso
unum modium siliginis et unum avene, ut alii rustici. Si
vero receperit mansos, reputabuntur eo iure ut ptius, et
solvat ut prius solvere consuevit.
Acta et ordinata fuerunt hec apud Ecclesiam warmiensem
Anno domini MO ccc. Nonagesimo xxiiij mensis Januarii.
.JW 243.
1390. I. ijebruar.
tif
berg. .peinridj,
. b.
.,
gene
migt ber @)tabt .p eH £I {) erg bie
n{age einer $affer
53eitung.
&ut! C. %. 1. foI. 72-73.
I. n. d. a. Nos dei et apostolice sedis gracia Wanni-
ensis Episeopus He in ri cu s notumfacimus tenore presencium
vniuersis, quod eum dudum temporibus recolende memorie
venerabilis domini J 0 h an n i s quondam Episeopi Warmiensis
Dostri predecessoris immediati pro utilitate civitatis nostre
Heilsberg de monte, qui penes eandem civitatem super-
eminet de alia parte fiuvii Alna wlgariter nnncupati, quique
mons fuit antiquitns et est de proprietate nostra neellon
ecclesie nostre Warmiensis predicte, aqueductus de licencia
et consensu dicti predeeessoris nostri ad civitatem predictam
extiterit intro ductus, sicnt hodie ipsam infinit civitatem: Nos
considerantes, quod, si non haberetnr idem aqneductus, per
ignis incendium sepe multiplicia civium in ibidem generarentur
>>>
:M 244. [1390.]
213
dispendia, quod eciam, si cessaret, forsitan in futurum per-
petua foret destruecio civitatis, vt ideo idem aqueduetus
nedum contra ignis incendii periculum verum eeiam pro
diversis aliis usibus Civitatis perpetuo perseveret, volumus et
decernimus per presentes, quod omni modo, quo nune infIuit
civitatem in suis canalibus et meatu de monte predieto,
huiusmodi aqueduetum cives in Heilsberg, qui sunt et fuerint
pro tempore, perpetuis debeant temporibus libere obtinere
eum medio iugere agrorum eircumdante ipsius aqueductus
originem, ut ibi cives faeientes fossatum vel septa possint
sine impedimento huiusmodi aqueductum, prout defIuit, vt
premittitur, circumquaque illesum perpetuo conseruare.
Debent insuper cives predieti pontieulum sive semitam, qua
prope canalia transitur ad portam, que dil'ecte ducit per
Alnam ad cimiterium ecclesie parrochialis in Heilsberg,
quociens deinceps necesse fuel'it et restauracione indiguerit,
expensis et laboribus civitatis propriis reform are, ut nos aut
successores nostri pro tempore 'Varmienses Episcopi com-
pendiosiorem viam de castro ad predictam civitatem et
parrochialem ecclesiam habeamus. In quorum omnium testi-
monium et perpetuam rei memoriam presentes dari iussimus
nostri maioris sigilli munimine roboratas. Actum et datum
in castro nostro Heilsberg Anno domini :Mo CCCO nona-
gesimo, feria tercia proxima ante festum Purificacionis beate
Marie virginis. Presentibus honorabilibus et discretis viris
dominis Nicolao de Poznania Archidiacono Wratislauiensi,
Heinrico Heilsberg Officiali nostro, Hermanno Tarmow
deS a rn e n beI' g notario Officialis predicti, et Nie 0 I a 0
Bernhardi de - familiari nost1'O et quampluribus aliis
fidedignis testibus ad premissa.
oN 244.
1390. 2. webruar.
raUtn&urR. - .peinriel),
. tJ.
.,
ftiftet eine 5lmarie unb ein 2lnnitJerfarium in ber 1) om tirel) e
3u ('Yrauenburg.
9"lad) bem Driginal im &td)il)e bet! $Domfa\JUe(t! in
tb9. @5d)iebt. V. \Rt. 1.
Nos dei et Apostolice sedis gracia Warmiensis Epis-
copus Heinricus Notumfacimus tenore presencium vni-
uersis, quod ob remuneraciouem diuine pietatis, quam speramus
in celestibus consequi, Cupientes in anime nostre necnon
progenitorum nostrorum salutare remedium cultum augere
diuinum, de consilio et Consensu tocius venerabilis Capittuli
....
...I
>>>
1
214
M 244. [1390.]
nostre Warmiensis Ecclesie ad boc specialiter congregati,
quandam vicariam perpetuam, in eadem Ecclesia Warmiensi,
christi nomine inuocato, de nouo creauimus ereximus et
fundauimus, creamus erigimus et presencium tenore fundamus,
pro dote ipsius vicarie annuum censum duodecim marcarum
infrascriptum huiusmodj vicario necnon discreto viro, domino
Bartholomeo Czegenhals de Seburg, prcsbitero et
Cappellano nostro domestico, primo ipsius vicarie rectori,
necnon eius successoribus huiusmodi vicade rectoribus, qui
pro tempo re fnednt, pro ipsorum sustentacione congrua pre-
sentibus assignantes, Primo videlicet, vndecim marcarum et
sedecim scotorum annuum censum prutbenicalis sen vsualis
monete in, de et super villa nostra nominata Plekebarthen,
et octo scotorum censum annuum in,- de et super villa nostra
Kawenitbe, quas quidem villas, Plekebarthen videlicet a
fideli nostro dilecto Nicolao de Hoemberg :Milithe, Kawe-
nithen vero ab eodem 1\Iilite nccnon a Czandero de
W i c k e ro w, nostre \Varmiensis Ecclesie vasallis, pro hoc
et pro infrascriptis pro nostris pecuniis, eo tarnen saluo,
quod prefatus dominus Bartholomeus ad hoc pro anime sue
salutari remedio de bonis a deo sibi collatis Centum marcas
iamdicte monete liberaliter addidit, legittime emimus et com-
parauimus, de ipsorum venditorum heredum consensu. Quem-
quidem censum annuum duodecim marcarum predictum buius-
modi vicarie incorporamus, inuisceramus, applicamus, vnimus
et annectimus per presentes, decernentcs ipsum censum ex
nunc ecclesiasticum, et quod velud alii census ecclesiastici
exigi poterit ecclesiasticam per censuram. V olentes omnino,
quod deseruire debeat ex nunc in antea perpetuo vicarie
predicte et domino Bartholomeo prefato, ac suis successoribus
existentibus pro tempore rectodbus vicaric eiusdcm, pro
eorum sustentacione congrua, necnon vsihus oportunis, dominium
tamen et iudicium ac mulctas earundem villarum et in eis
residcncium ac pullos, si quos in eis residentes soluere
tenentur, et nichilominus sex marcarum censum annuum in
dicta villa Kawnythe mense nostl"e Episcopali, perpetuo
reseruamus; signanter prouiso, quod, decedente domino
Bartholomeo prefato, quem, quoad uixerit, esse volumus ab
infrasCliptis oneribus absolutum, rectores vicarie predicte
horis canonicis in dicta Ecclesia warmiensi diebus singldis
decantandis, nocturnis pariter et diurnis, interesse debeant,
et ad minus tres missas, singulis septimanis, nisi canonice
impediti fuerint, celebrare. Volumus insuper, quod vicarius
seu rector eiusdem vicarie Vicarius Episcopalis seu
>>>
:M 244. [1390.]
215
Episeopi nominetur et existat, et quod, Episeopo presente
apud eandem Eeclesiam, idem viearius sibi in missis eele-
brandis et aliis officüs diligenter deseruiat et assistat. lus
vel'O patronatus seu presentandi nobis et suecessoribus nostris,
Episeopis warmiensibus, personam ad dietam vieariam insti-
tuendum et inuestiendum ad eandem, quoeiens eam per
eeSSUlll seu deeessum vaeare eontigerit, ad Johannem,
Heinrieum, Paulum et Priseam. bo. me. domini Johannis
Sorbowm, fratris nostri germani, :Militis, liberos, et eorum
posteros ab ipsis deseendentes vsque Rd tereiam generacionem
inclusiue, et extunc perpetuis temporibus ad Burgranium
Castri nostri Episeopalis in Briinsberg, qui pro tempore
fuerit, volumus pertinere. Volumus insuper, quod presen-
tandus ad huiusmodi vieariam presbiter esse debeat, seu
alias ydoneus seieneia, moribus et etate, quod infra annum
a sibi eommissi buiusmodi vicarie regiminis tempore nume-
l'311durn se faciat 3d sacerdocil1lI1 promoueri, et quod apud
dictam Ecclesiam warmiensem, dummodo in Curia Episeopali
warmiensi eonstitutus non fuerit, teneatur personaliter residere,
quod si infra idern tempus, ut premittitur, promotus non
fuerit, ipsa vicaria sibi eommissa, nulla eeiam premissa moni-
eione, sit ipso faeto presencium auctoritate priuatus, et dictus
patronus seu patroni, qui pro tempore fuerit seu fuerint,
alium ydoneulIl iuxta premissa ex tunc poterit seu poterint
presentare. Preterea attendentes dicti domini Bartholomei
deuociouis affeetum, quem ad nos et nostram warmiensem
Ecclesiam babet'e dinoscitur, ae grata aeceptabiliaque seruicia
et labores, que nobis et diete Eeclesie nostre diucius fideliter
et vtiliter impendit et studiose impendere non desinit ac
impendere poterit, daute domino, in futurum, V olentesque
sibi pro serniciis et labori1ms suis ae deuocionis affeetu
predictis grata vicissitudine respondere, Ipsurnque et alios ad
impendendull1 deinceps nobis et dicte nostre Ecclesie maiora
et vtiliora seruicia forcius auimari, De consilio et eOllsensu
dicti venerabilis Capittuli nostri damus, donamus, concedimus
et assignamus dicto dorniuo Bartbolomeo gratis et irreuoea-
biliter pensionem annuam septem marcarum minus vno scoto
predicte monete tollcndam ct percipiemlam quolibet anno
per ipsum in festo sancti )Iartini Confessoris et Pontificis
iu, de et super villa nostra Kawnythe predicta, quamdiu
ipse dominus Bartholomeus superstes fuerit in bl1manis,
volentes, mandantes et ordinantes, quod, dicto domino Bartbo-
lomeo sublato de medio, predicta annua pensio septem
marearum minus vno scoto tollatur et percipiatur in, de et
>>>
216
:M 24:5. [1390.]
super dicta villa seu ipsius inhabitatoribus in prefato termino
per procuratorem mense Episcopalis, qui pro tempore fuerit,
et quod per ipsum omni contradiccione remota et integra-
liter preter tarnen mediam marcam, quam sibi singulis annis
ab eisdem pecunijs retinebit et habe bit pro suis laboribus,
presentetur procuratori Capittuli nostre Ecclesie warmiensis,
ad hoc per ipsum Capitulum specialiter constituto, pro vno
anniuersario pro anima nostra et parentum ac progenitorum
nostrorum, necnOll bo. me. domini Johannis Striphrok,
olim Episcopi Warmiensis immediati predecessoris nostri,
dictique domini Bartholomei, secundum morem Ecclesie
warmiensis anno quolibet perpetuo in dicta Ecclesia tali die,
qua nos contiuget decedere, faciendum. Cuiusquidem pecuuie
quatuor marce iuter canonicos, due. marce inter vicarios, et
vndecim scoti inter Campanatores et Chorales dicte nostre
Ecclesie, qui huiusmodi anniuersario interfuerint, per pro-
curatorem eiusdem nostri Capittuli distribuantur, Adicientes
nichilominus, quod idem procurator mense Episcopalis eciam
dictas duodecim marcas in prefato termino percipere et re-
colligere pro dicta media marca, sibi per nos annuatim supra
assignata, teneatur, et dicte vicarie vicario, qui pro tempore
fuerit, apud warmiensem Ecclesiam presentare. Premissa
omnia et singula rata habentes et grata, ea ex certa nostra
sciencia in omnibus suis clausulis, punctis et articulis volumus
obtinere robur perpetue firmitatis, interponentes eis nichilominus
nostram auctoritatem ordinariam pariter et 1ecretum. Datum
apud Ecclesiam nostram warmiensem predictam, Anno domini
Millesimo Trecentesimo. nonagesimo, secullda die mensis
Februarij. In quorum omnium testimonium nostrum et eiusdem
Capittuli nostri Sigilla presentibus sunt appensa,
aß Driginal auf lj3ergament
at nur nod} ben lj3ergamentftreifen
für baß erf!e Siegel unb bie
infd}nifte für baß ameite; bie Siegel
feUift j1nb abgefaUen.
.M 245.
1390. 2. iie&ruar. 9löfftf. ,panbfefte beß
otfeß
@)am{ad bei ffiöffeL
uß C. 1. foI. 141.
I. n. d. a. Nos dei et apostolice sedis gracia warmi-
ensis episcopus Hein ricus scire volumus vniuersos, quod
villam nostram Sambelauken viginti nouem mansos con-
tinentem, quam a Materno de Sopoyten pro pecuniis
I
\-
>>>
.M 246. [1390.]
217
,..
nostris comparavimus et emimus, assignavimus inhabitatoribus
dicte ville videlicet iure Culmensi perpetuo possidendum, ita
quod ipsi de quolibet viginti qua(tu)or mansorum sedecim
scotos, de quolibet vero relinquorum quinque mansorum, qui
vocantur Ackerpanie, mediam marcam, et thaberuator in
dicta villa, qui pro tempore fuerit, de thaberna sua unam
marcam cum dimidia singulis annis in festo Purificationis
beate Marie virginis vicario pro tempore vicarie perpetue,
per nos in honorem sancte Katherine virginis et martiris
et omnium sanctorum in ecclesia collegiata in Gutenstad
de nouo create erecte et fundate, fideliter dare et solvere
teneantur. Dominium tarnen et iudicium ac mulctas eiusdem
ville et in ea residencium mense nostre episcopali perpetuo
reservamus. Et quia scultetum hereditarium in dicta villa
non constituimus, concedimus ex gracia speciali, quod is, qui
ex commissione nostra pro tempore ad officium scultecie
assumptus fuerit, quamdiu huiusmodi officio prefuerit, agrorum
suorum, quos in dicta villa habuerit, ab omni servicio rusti-
cano, quod scharwerk dicitur, plena gaudeat libertate, quod-
que iudicia minora ad quatuor solidos et infra se exten-
dencia integre percipiat; de maioribus autem iudiciis per
advocatum nostrum iudicalldis terciam duntaxat percipiet
porcionem. In quorum testimonium sigillum nostrum presen-
tibus est appensum. Datum in cast1'o nost1'o Resel anno
domini MO CCCo nonagesimo ipso die Purificacionis Marie
virginis gloriose.
.M 246.
1390. 10.
pril.
4mburR. - @)d}rei'6eu ber ffiat
.
(eute
u ,pam'burg an bie
u
rau n !3 'b erg wegen ,peraU!3"
gabe ber ,pintedaffeufd}aft
etet
etemann'!3.
uß bem Driginat im Ij3ri\)at6efi
.
Erbaren vorsichtigen wysen heren Borgermeystern vnd
Ratmannen tho Hamborgh vnsern vrunden Ratmanne tho
dem Brunesberge stetykeyt gantzere vruntschap mit dem
wunsche alles heyles vnd der eren. Erbaren heren vnd
lyuen vrunde, vor vnS sint gekommen diser erbare man
J ohann es Bekeman mit synem brudere Rochero Beke-
man vnse medeborgere, vnd legeden vns vor, dat Petir
Be kern an, Johannis Bekemans son, mit jv in der stat
gestoruen is, den got gnedich si, neugardisch gut heft hinder
sik gelaten, dat sin vnd syner geselschap tho behort, als
>>>
218
.M 247. [t390.}
Rotcher Bekemanne dises bewisers dis bryues. Dat gut,
dat Peter anrurende was vnd ist, dat is s)'nem vader
Johanni Bekemanne von rechtes borunge angeuallen, tho
dem gude heft Johan Bekeman gekoren vnd gesatczt vnd
gemaket synen eliken bruder Rotcher Bekeman, disen bewiser
dis bryues, tho eynem volmechtigen vormunder des vorbe-
numeten gutes tho entpfande vnd vp tho borende, tho donde
vnd tho latende, als em gut dunket, of hee suluen kegen-
wardich were. Hir vm so bidde wy juwe erbare beschey-
denheyt, dat gi Rotcher Bekemanne, disen vormunder,
vnsern borger, willen vorderen tho dem gude vnd latet em t.
antworden, vnd alle dat gut, dat Petir Bekeman in juwe
stat brochte, dar Rotcher part ane heft mit synen selle-
schappen up vnse kegenwardigen J.ryue. Item so sprecket
Rotcher, dat hee besundern gut heft gehat mit Peter, dat
in nene geselleschap gehoret, als he bewisen wil mit merken
uppe den vaten vnd bynnen an der legge, Dat latet em
antworden up vnse bryue, wen wy dat gut al vorborget
hebben, alse hoch als id gerysen mach, durch vnser bede
wellen, wy gelouen jv vnd willen jv schadelos holden van
des gudes wegen vor aller ansprake ane alle argelist. Tho
eyner sekerheyt disser vorgescreben saken so geue wi jv
vnsere bryfe vorsegelt mit vnserm angehangenen Ingesegel
Na go des gebort M ccc vnd lxxxx Jar In dem sundage na
ostrin als man singet Quasi modo geniti.
aß
ergament ift unten abgefdjnitten unb baburdj baß Siege{
genennt unb \,)edoren gegangen.
ie Sdjriftaüge laffen feinen BttJeife{
an ber @djt
eit anffommen.
.M 247.
]390. 6. imai. iiraut'nburR.
anbfeften ber
örfer
5lß 0 1) 11 it 1I11b
0 r 11 it bei ffi1e
{fact.
Uß F. fol. ]7-]8.
I. n. d. a. Noverint universi presentes et posteri pre-
sencium noticiam habituri, quodNos Otto prepositus, Arnold us
decanus, T y 10 custos, J 0 h a n ne s cantor totumque Capitulum
ecclesie Warmiensis, utilitatem capituli nostd profectum eciam
et emenda cionem ville nostre Wo y ni te n I) prope Melsak
]) !ffi 0 I) n it, auerft 1289 erttJä
nt, fommt alß
orf fdjon 1308 \,)01'.
ie für ben IDle
lfacfer Si:ämmerer beftimmten 2 1 / 2 .\)ufen ttJerben feria vj.
post Visitationis Jlilariae (5. Sufi) 1426 an IDlatt
ia(j
I) ttJ Hg e n, ben
aUen Si:ämmerer in IDle6lfacf, gegen eine
bgabe \,)on 2 1 12 IDlarf für Eint! unb
@)djarttJerf au culmifdjem IRed,Jt erl){idj ilbedaffeu. C. fol. 38. F. fol. 206.
>>>
:M 247. [1390.j
219
sitam diIigencius attendentes, eontulimus fidelibus nostlis
ipsius iam dicte ville incolis eorumque veris heredibus utdusque
sexus masculis et feminis ac lcgitimis suecessodbus xxviij 0
manso!:, ad eandem villam pertinm'e debentes jure culmensi
perpetno possidendos. De quibus quidem mansis iif mansos
pro usu Camerarii nostri, qui pro temporc fuerit, reservamus j
de quolibet vero aliorum mansorum residuorum ipsorum
eultores seu possessores dimidiam mareham rnonete currentis
seu usualis nobis et nostris suecessOlibus annis singulis in
festo beati Martini Episeopi nomiue census solvere tene-
buntur, medio tamen tempore, quod in beneplacito erit
dominorum, quo servieia rusticalia, que hactenus fecerunt,
quandoeunque et quoeienscunque fuerint requisiti, faciunt seu
facient, ipsos a predicti census solucione habemus supportatos.
Concedimus insupcr ex speciali gracia cisdcm potestatcm et
liecnciam cum consilio advocati nostri, ({ui pro tcmpore fuerit,
eligendi inter se scultetum, ad qucm causas parvas referantj
eui eeiam minora iudicia scilieet quatuor solidorum et infra,
quo ad usque illi officio prefuerit, assiguamus, advocato
nostro mayoribus iudieiis et corum II1uletis nobis tantummodo
reservatis. In quorum tcstimOllium prescntem eis literam
nostri sigillo Capituli dedimui1 communitam. Datum aput
Eeclesiam Warmiensem in capitulo nostro in festo beati
Johannis ante portam latinam habito Anno domini Millesimo
Trecentesimo Nonagesimo.
Noverint universi (ete. knie anboT IJi!3) emendaeionem
ville nostre Borniten l ) sitam prope Melzag diligencius atten-
dentes, contulimus fidelibus nostris ipsius iam dicte ville
nostre ineolis eorumque veds heredibus utriusque sexus
masculis et feminis ae legitimis suecessorilms, cum usque-
modo literas non habuerint, xx mansos ad eandem villam
pertinere debentes jure eulmensi perpctuo possidendos. Quorum
quidem mansorum Hanko Thomas et Rictawe duos mansos
-
en 7.
ecem6er 1510 erneuerte man bem
afaUen lj3au1
rem\)H
feine burdj 5Branb aerf!ilrte .panbfefte ba
in, baß er \)on feinen brei .pufen in
!lliol)nit einen ffieiterbieuft mit beu ba3u ge
ilrigen
6gal)en 1eifteu foUe.
]) 5Borniten wirb a1ß
orf l)ereitU304gellannt, unb er
idt ]421 Sabb.
infra Oct. Corp. Christi (24.5mai) 3 .pufen !illaIb. F. foI. 203. @ille
e
ebem \)on Si:ilr\)en a6geaweigte .pufe wirb bem 5Befi\ier lj3eter !illaffeqier in
SBornit 1663 6eftätigt. H. fol. 28. -
er Si:rug rourbe 1393 \)ri\)i(egirt,
er
idt ben 2. Sanuar 1694 ein l)efd,Jränfteß ffiedjt aum 5Bierl)rauen unb ging
nod,J in bemfd6en Sa
re in ben 5Befi\i beß
omcantorß .peinridj .pinben6erg
fi6er. F. ]8. G. 15. 19. -
ie SDlü
re, 1304 gegrünbet, mnfite in
oIge
eineß @)\)rnd,Jeß \)om 11. 9lo\)l)r. 1422 bem
orfe bie 5Benu\iung ibreß
SButnllenß unb einer
ie
trift ü6er1affell, F. 223. C. 20.
>>>
l
220
M 248. [1390.]
habentes et eorum successores habebunt a semclO liberos,
de quibus nobis et nostris successoribus annis singulis in
festo beati Martini unam marcham cum dimidia monete
usualis et sedecim pullos solvere tenebunturj de quolibet
vero aliorum xviij mansorum ipsorum cultores seu posses-
sores dimidiam marcham denariorum usualium singulis annis
in predicto festo beati Martini Episcopi nomine census nobis
et Capitulo nostro solvere teneantur, medio tamen tempore
(etc. knörtHc1) knie ouvor 'bi
) Nonagesimo.
g{. E. foI. ]4; B. fol. 13-14 unb V oigt Cod. dipl. Pruss. t
IV. 9lr. 76. 16. 109.
.NI 248.
.
.390. 22. mlai.
eftimmungen ber
rnberfc1)aft bet
5lßeic1)felfa
rer our Q;ntric1)tung regelmäfiiger
eiträge.
9ladj eiuer Drigiuafco\)ie auß ber 5Borbiugfll
redabe im @(biuger 16tabtardjil).
a\)f. III. \Jh. 67,
Als ir wol wisset. Das wir in den Pfingsthilgen tagen.
Am iare gotis. M. ccc. xc. dy Eldisten vs dem zelgerete by
enandir woren . von den Steten. Vnd vbireyn getragen
haben alzotane stücke czu haldene glych den egezaczten
stucken . als hirnach stet geschreben. Czum irsten mole .
das dy Schiffherren . Als czum Colmen: czu Thorun:
czu Danczk: czu Grudencz: vnd czur Swecze: Icliche
van irs zelgeretes wegen sullen hengen eyne büchse in fvmf
herberge czu Danczk, dar iclicher meist czu herberge stet,
czu erbern lüten . do dy buchsin wol vorwart syn. Des sal
icliche buchse czwene Slüssele haben . der sullen dy Eldisten
des zelgeretes eynen slussil haben. Vnd dy aldirlute VB
iclichen Steten den andirn haben. Vnd dy buchse von
Danczk sal ouch czwene slüsselen habin . der sullen sy
eynen yn behalden den andern czum Colmen antwerten.
Ouch wisset das dy andern Stete. dy by Wassir langes
legen dy hy vor nicht genant syn . als der EI bin g . .
Marienburg. . Dirssow . . Mewe . . vnd Marienwerdir
jcliche ire büchse sullen haben in dem zelgerete. Vnd alzo
manche Reize als sy tun besundir . so sal eyn iclicher io
von der Reize geben eyn vierchen in dy nüwe büchse. Do
sullen dy aldirlüte vor raten. Vnd das geld das sal man
antwerten kegin Danczk gancz czu nucze dem zelgerete .
das mans damete stende halde mit vigilien vnd mit messin .
als is von aldirs ist begriffen vml gehaiden. Were das
ymand were der syn bUchsingeld io dy Reize nicht engeide
..,..
>>>
:M 2-19. [1391.]
221
in der stat do her vs verit vnd wurde des vbirredt mit
czwen bedirben mannen, den sulde man deste wirdigir nicht
haldin vnd sulde des zelgeretes enperen . her sy Schifherre
Sttlerman adir plathman.
Ouch sullen dy vs den egenanten Steten nedinwendig .
Grudencz. Ab ir keynir vfwert vol schifte in das vbirland .
der sal syn vol bUchsingeld geben in dy bUchse . vs welchim
marckte her vert.
V ortme so sal nymand eynen Orlozen I) vurin mit wissen.
Wer das tete, den sal man deste wirdiger nicht haldin.
Wer ouch in dem zelgerete . der do vngewonlichen
vnd vnordelichen lebcte . des bitte wir uch . das ir das
wedirstet . noch uwer Eldisten Rate . vnd nach uwerm
bestin zinne. Daran wille wir uch behulfen syn als wir
allirbeste mogin.
Im. . Elbinge.. Niczche kalis. hat desin brief gevordirt.
Sendit . ij. scot vor pannint vnd vor schrybelon.
.NI 249.
.391. 10. ijtbruar.
einrief),
. b. Q;., berfef)rei'bt an
(o w 0 nen unh feine Q;r'ben 'beihedei
efef)(eef)te!3 5
ufen
owifef)en hem $Dorfe 5l\3ehhern unh hem 3'(uffe 'beim
ee
ro
e ou vreufiifef)em fficef)te, Wobon herfe1'be einen ffieiter-
hienft ou (eiften, 'beim
urgen'bau ou
e1fen unh hie gewö
n-
Hef)en
bgaben ou entrief)ten
at. Q;r er
ä1t ferner im @)ee
5l\3ehhern hic 3'ifd)erei mit f{einem
eoellge fÜr feinen stifef),
unh au!3 'befonherer
nahe ha!3 5Bedauf!3reef)t feiner
efi
lIng
lInh30 Wad 5IDe()rge1h. Datum feriasexta post Estomihi 1391.
_ _ -. $Derfe1be bedci()t an !nahrowen unh
annU!3
o(octen
unh U)re Q;rben 'beihedei
efef)(eef)t!3 10
lIfen owifef)en hem
$Dorfe
anfen unh hem
ee
ttern oU
reufiifef)em ffieef)te
oum freien 5Sefi
e, bon we1ef)en fie 2 ffieiterhienfte oU (eiften,
'beim 5SlIrgenbau oU
e1fen unh hie gewö
n{jef)en
'bga'ben
oU entrief)ten
a'ben.
ie er
a(ten haou freie 3'ifef)erei im
ee
ttern mit Ueinem
eoeuge fÜr i
ren stifef), ha!3 ffieef)t,
hie
Üter oU bedaufen unh 30 9J1ad 5IDe
rge1h berfef)rie'ben.
($Datum fe
(t - berntUt
Hef) gleief)oeitig mit 5Borfte
enhem.)
11fd]rift in C. 1. fol. 141.
I) "D
rIofer" 11e3eid]net
ier roa
rfdjeinIidj in roilrtIidjer 5Bebeutnng ben
einet! leidjten
ie11fta
ft! @)d}ufbigen, ber urf\,rltngIidj bie @)trafe bet! D
r-
a11fdjneibent! 3U erIeiben
atte, f\,äter
in aber, nadj l1mroanbfung ber 2eibet!-
ftrafen in @db11ufien, "fein D
r lilien" mUßte.
ie lonft übHdje @rtfärung
bet! Iffiortt! "o
rIot!" burd] ,,3erriflen, 3erIumvt" fd]eint
ier nid]t anroenbbar 3 U fein.
#.
j
>>>
222
:Nil 250.. [1391.]
.M 250.
139.. 2. ?2tprif.
raun
&trß. - @'itiftunge.Urtunbe tier
5!marie our
.
a t
a ri n a in ber SM1egiattircf)e 3u
u t ft abt.
uß bem Driginat im
rdjib ber
irdje in Qjutftabt. Sdjieblabe Q. 9lt. 6,
Nos Dei et Apostolice sedis gracia Warmiensis Episcopus
Heinricus Notumfacimus tenore presencium vniuersis, quod
ob remuneracionem diuine pietatis, quam speramus in celestibus
consequi, cupientes in anime nostre necnon progenitorum
nostrorum animarum salutare remedium cultum auge re diuinum,
de consilio et consensu tocius venerabilis Capituli nostre
Warmiensis Ecclesie ad hoc specialiter congregati, modo,
forma et condicione infrascriptis, quandam vicariam perpetuam
in ho no re sancte Katberine Virginit! et martiris ac Omnium
sanctorum in Ecclesia saucti Saluatoris et omnium sanctorum
in Guthinstad nostre dyocesis, cbristi nomine inuocato, de
nouo creauimus ereximus et fundauimus, creamus Cl'igimus et
presencium tenore fundamus, pro dote ipsius vicarie annuum
censum Viginti marcarum pruthenicalis seu vsualis monete
in de et super villa nostra, nominata Sambelauken, vigin-
tinouem mansos necnon vnam Thabernam continente, quam
villam pro pecuniis nostris propter boc comparauimus et
emimus, a Materno dicto Sampoten, et Tboma alias de
Pokarwen, Margaret ha eius vxore, necnon Nicolao filio
quondam Andree de Sampoten atque eorum heredibus
perpetuo assignantes. Quemquidem censum viginti marcarum
huiusmodi vicarie incorporamus inuisceramus applicamus,
vnimus et annectimus per presentes, decernentes ipsum censum
ex nunc ecclesiasticum, et quod velut alii census eccle8iastici
exigi poterit ecclesiasticam per cellsuram. Volentes omnino,
quod idem census ex nuuc in antea vicarie predicte et ipsius
rectoribus, qui pro tempore fuerint, pro eorum sustentacione
congrua necnon vsibus oportunis singulis annis in festo
Purificacionis beate et gloriose virginis Marie matrie christi
perpetuo deseruire debeat, et per dicte ville incolas ministrari.
Dominium tarnen et iudicium ac mulctas eiusdem ville et in
ea residencium ac pullos, quos rustici et thabernator ibidem
de mansis et tbaberna soluere tenentur, mense nostre episcopali
perpetuo reseruamus. V olumus autem, quod .. Vicarius seu
rector eiusdem vicarie Episcopo, qui pro tempore fuerit,
presente apud eandem Ecclesiam, Bibi in missis legendis et
aliis officiis diligenter deseruiat et assistat; Episcopo vero
apud eandem ecclesiam non existente, ipse vicarius horis
canonicis in dicta ecclesia decantandis interesse debebit,
J
j
>>>
)\rg 250. [1391.]
223-
nocturnis padter et diurnis, et ad minus tres missas, singu1is
septimanis, nisi canonice impeditus fuerit, celebrare. Jus vero
patronatus seu presentandi personam nobis aut nostris succes-
soribus Episcopis Warmiensibus ad dictam vicariam per nos.
et nostros successores instituendum et inuestiendum, quociens
eam per cessum seu decessum vacare contigerit, ad J 0 h an ne m
Heinricum Paulum et Priscam, liberos bone memorie
domini J 0 h an ni s So rb 0 u m fratriB nostri germani Militis
quondam, dum viueret, Ecclesie nostre Aduoeati, ac liberos
seu posteros suos ab ipsis deseendentes usque ad quartam
generacionem exclusiue, et extnnc perpetuis tempol'ibus ad
Burcgrauium Castri nostri episcopalis in Heilsberg, qui pro
tempo re fuerit, ut ipsi dicte vicarie vicariis in extorsione dicti
census diligencius assistant, volumus pertinere. Volumus
insuper, ut presentandus ad buiusllJodi vicariam presbiter
esse debeat, seu alias ydoneus sciencia moribus et etate,
quod infra annum a sibi commissi buiusmodi vicarie regiminis
tempore llumerandum se faciat ad sacerdocium promoueri,
et quod apud dictam ecclesiam, duromodo in Curia llostra
vel de nostra aut successorum nostrorum licencia in studio
aliquo generali constitutus non fnerit, teneatur personaliter
residere. Quod si infra idem tempus, ut premittitur, promotus
non fuerit, ipsa Vicaria sibi commissa, nuIla eciam premissa
monicione, sit ipso facto presencium auctoritate priuatus, et
dicti patroni seu patronus, qni pro tempore fuerint seu fum;t,
alium ydoneum juxta premissa extunc ad ipsam vicariam
poterunt seu poterit presentare. Preterea si dictam vicariam,
per quemcumque futuris temporibns, in qnatuor marcis annui
census vel vitra aucmcntari contingat, eam extunc, ea tamen
vacante, si nobis vel nostris successoribus expedire videbitur,
vna cum consilio et consensu .. PatronOl'Ulll ipsius dimem-
brandi, et ex ipsa duas vicarias, quamlibet videlicet pro vna
persona per ipsos patronos presentanda, fundandi nobis et
nostris Successoribus potestatem omnimodam reseruamus.
V olentes, quod si dictam vicariam, nt predicitur, pro duabus
personis dimembrari contingat, olllnia et singula onera supra-
dicte vicarie vicario imposita singulariter ad quamlibet per-
sonarum ad lmiusmodi viearias presentandarum exnunc prout
extnnc presentibus extendantur. Premissa quoque omnia et
singula rata babentes et grata, ea ex certa nostra sciencia
in omnibus suis clansulis, punctis et articulis volumus obtinere
robur perpetue firrnitatis. Interponentes eis, nichilominus
nos tram auetoritatem ordinarium, pariter et decretum. Acta
fuerunt bec, in Castro nostro episcopali Briinsberg, Anno
J
>>>
224
M 251-252. [1391.]
a Natiuitate domini Millesimo Trecentesimo nonagesimoprimo
Secunda die mensis Aprilis. In quorum omnium euidens
testimonium fecimus presentes litteras fieri, et nostri ac dicti
nostri Capittuli sigillorum appensione communiri. Presentibus
honorabilibus et discretis viris, dominis Heinrico Heilsberg
Officiali nostro, et Conrado Weterheym Canonicis Warmi-
ensibus, et strennuo milite Nicolao Tetinger nostre ecclesie
Aduocato, Nicolao Stschepil Altarista in Ecclesia Pragensi,
Arnoldo Ion gi vicario perpetuo in ecclesia nostra warmi-
ensi, et Hermanno Tarnow perpetuo vicario in ecclesia
parrochiali in Brünsberg, testibuB ad premissa.
Driginal auf
ergament mit ben '6eiben E5iegdn bet! !Bifdioft! unb
om!
itdt! am
ergamentlheifen. -
I)fdjrift in Be ren d t' s Trans-
sumpta \nr. 3. p. 400-404 unb in :M. Cromeri Descripcio Eppatus
Varm. B. \nr. Ib. f. 51-52.
.NI 251.
1391. 1. .cdober. mrdunßberg.
onttatt füt ben .8iege{
ftteidjer in ber ftäbtifdjen .ßiegdfdjeune
u 5Braun5.l'6erg.
Acta praetorii bet! !Braunt!l)erger mat
t!ardji\)t!.
onant 84. !BI. 56.
Anno domini Mcccxc primo in dominica post Michaelis,
Do annamete Ja c 0 b bö m e di czigelschune dar ynne czu
arbeyten, vor das tusent mursteyn j firdung, vor das M dach-
steyn viij scot, vnd darczu sal her haben al sin gerethe, sin
pfert sin wagen sin schufel vnd spaten vnd alles, was her
dar czu bedarf.
10
.Ni' 252.
1391. 9.
e
em&tr.
eilß&erg. .peintidj,5B. b. G:., betfdjrei'6t:
1) in brei '6efonberen .panbfeften an 6am'6ugen unb feine
G:r'6en '6eibedei
ef dj{edjte5.1 5 .pufen, an ffiC t) { u t e n 5 .pufen
nnb an .pet)nite 9£ee5.lbre unb Hauto 6angtanbe e'6enfaU5.I
5 .pufen, fämmUid} gefegen
wifd}en ber ürbenßgren3e am 6ee
6.pro
e unb ben
ütetn
tonen (f.päter 9£ewe 53ufiein, je
t 53 0 f 3 ai n e n )
an .preuf3ifd}em ffied}t. 9£ad} 8
reija
ren
at ein jeber einen
ffieiterbienft 3u reiften, '6eim 5Burgen'6au 3 U
dfen unb bie bom
ffieiterbienfte gewö
nnd}en
'6ga'6en 3u enttid}ten.
erner er
ä{t
feber freie
ifd}erei im 6ee 6.pro
en mit {{einen
c
eugen
u
feinem
ifd}e, auß '6efonberer
nabe ba5.1
ertauf5.lted}t ber
üter
nnb 30 ffiCad 5ffie
rge{b.
2) an .pet)nito unb
iUoff, 6ö
ne be5.1
unite 6ubow
bon 6d}onet)d}e, unb i
re G:t'6en '6eibedei
efd}ted}t!3 15 .pufen
wifd}en bem
orfe
a'6t)n, bem ffiöffefer 6tabtwatbe unb bem
>>>
10
I
L
M 253. [1391.]
225
ee
ttern
u
reuj3ifdjem ffiedjte (
r.
ttern ober üttern)
für 3 ffieiterbienfte. tyifdjerei im
ee
t
ern.
Ueß Übrige t13ie
bei 1. Datum Heilsberg a. d. MCCC. nonagesimo primo in
crastino Concepcionis b. Marie Virginis gloriose.
bfdjrift in C. 1. fol. 152.
.M 253.
1391. 10.
tatmbtr.
neuerte .panbfefte be!3 $Dorfeß
@) dj ö n b a m er a u im Stirdjfpid @)dja(mei.
U(j F. fol. 30.
Universis et singulis presentes literas audituris vel
visuris Nos Otto prepositus, Arn oldus decanus toturnque
Capitulum ecclesie Warmiensis cupimus innotesci, quod dudum,
suborta dissensione inter nos ex parte una et nostros subditos
rusticos incolas videlicet ville nostre Schonedamerow ex
altem, cx compromisso per partes predictas sponte et ex
certa sciencia facto in Reverendum in Christo patrern et
dominum dorninurn J 0 h a n n e m Episcopum et venerabilern virum
dominum J.ohannem Pl'epositurn ecclesie Pornezaniensis tam-
quam in arbitl'atores et comrnunes arnicos dicta dissensio
sopita fuit et sedata, litteris super hoc datis al) eisdem, et
quoniam in eisdem literis cavebatur, quod de antiquo dicte
ville privilegio et ipsis datis literis unurn novum privilegium,
servato utriusque pleno sensu, sub Sigillo Capituli deberet
dari: Nos prepositus et decanus totumque Capitulum prefati
presentibus innotescimus, quod dudum bone memorie Henricus
custos, E birhardus cantor, Hermannus et Bartholomeus])
canonici ecclesie nostre predecessores pro bono et utilitate
ecclesie Wolvramo etBartholdo ac eorum legittimis here-
dibus racione locacionis unius ville sexaginta mansos mansu-
randos, incipiendo a carnpo illorum de Schalmya, proce-
dendo in laturn contra campum Plastwik, et a flumine
affluenti Seria extendendo in longum usque ad campos L 0 d-
wici et Ekhardi de Demyta, cum omni usufructu et uti-
litate, excepta omni venacione et lucris terre auro videlicet
et argento, cum iudiciis minoribus, de maioribus vero terciam
partern, nobis duabus reservatis, contulerunt iure culmensi
possidendos, ita tarnen ut expleta libertate tunc data Wolvramus
I) \Rad) ben er\1.1ä
nten 91amen \1.1arb bat!
orf g(eidj
eitig mit sto(f(jborf
unb
emut() et\1.1a 1300-1301 gegrllnbet.
]5
J
>>>
226
J(g 253. [1391.]
et Bertoldus ae eOl'um heredes nobis et nostris sueeessoribus
annis singulis semper in festo beati Martini de quolibet
manso dimidiam marcham monete usualis pro omni iure
eensu et servieio solvere tenerentur. Adieeerunt eeiam eisdem
unum mansum pro loeaeione ville, quem ipsis liberum eon-
ferebant in signum dileeeionis et favoris. Exeeperunt quoque
ab omnibus hiis supradietis quatuor mansos, quos eontulel'unt
pro £lote eeelesie ibidem eonstruende, ae decimum mansum
expositoribus ville et agrorum iuxta Juris eulmensis dietamen
liberum I) eontulerunt. Quod si tabernam in villa aut molen-
dinum super aquas deeurrentes edificari contigerit, voluerunt,
quod de molendino unam marcam et de taberna dimidiam
mareham in eodem festo beati Martini singulis annis solvere
tenerentur, Si vel'O obstaeulum irr flumine affluenti, quod
Seria wlgariter dieitur, pro piseibus seu molendino edifieare
vellent, liberam ipsis a ripa eamporum suorum predietorum
usque ad medium fluminis iamdicti coneesserunt faeultatem.
Verumquia super serviciis et operis rustiealibus, que in aliis
villis degentcs eommuniter facere consuevernnt, dicta dissensio
est suborta, volumus iuxta dietorum dominorum dietamen,
quod ineole ville prediete Sehonedamerow aut seultetus eornm
nomine una eum dimidia mareba, quam de quoltbct manso
solvere tenentur, singulis annis pro servieiis et operis rusti-
calibus predietis quatuor seotos eiusdem usualis mouete solvere
teneantur, nee ultra ad aliqua alia servieia sivc 0l)eras rus-
tieales neque in pel'sonis ncque in cveeeionibus feni lignorum
avene seu quibuseunque aliis, solutis dictis quatuor seotis,
teneantur. Volumus tarnen iuxta dictornm domini Episeopi
et domini Prepositi dictamen et sentenciam, ut incole ville
prediete Sebonedamerow faciant expedieiones et operas pro
tuieione terre et fidei iuxta ordinaeionem et moderamen villis
vieinis et earum incolis ad onus eommnne snpportandum
eomuniter inponendas. V olumus insuper ut sepediete ville
ineole, eum castrnm in Vrowenburg edificare deereverimus,
ad illud dumtaxat iuxta modifieaeionem aliarum villarum
nostrarum ab eodem castro eque distancium et ipsi servieia
et eveceiones et operas exbibere teneantur. Ut autem hee
omnia robur perpetue finnitatis obtineant, presentes literas
"
I)
al! I.j3ril.1ifegiul11 bel! e
u13en U6er 6 freie .pufen \1.1Urbe 1638
ernenet!. G. 50. IDer .\trug ging ben 25, Dft06er 1530 in ben
efilJ bel!
raunl!6erger
i1rger(j £eonl)arb 1.10tt muffen U6er, roehf!er fUr £e6enl!
eit nod}
baI! ffiedjt ed)ielt, fein eigenel!
raun(j6erger
ier an(j3ufdjenfen. C. 12.
IDie ID1iU)le er
ielt 1597 bie @dan6nifi, ftatt ber 6il!
er 6enttIJten
elbfteine
aUI11 ID1al)len einen fremben ttnb eingefil
rten ID1!i
lffein
u l.1erroenben. D. 59.
f
>>>
JV2 254-256. [1392.]
227
eisdem dedimus Sigillo nostri Capituli sigillatas sub Anno
domini Millesimo CCCO xcjo. x a die Mensis Decembris. .
g1. E. fol. 25 unb B. fot 24; nad} leQterer
"fdirift in V oigt's
Cod. dipl. Pruss. IV. pr. 99. 5. 141-142.
.JW 254.
1392.
t&inR' @)iegftieb 5IDaLpot von
affen
eim, ürben£\-
fpitt1er unb Stomt
ur 3u G:UJing, verfdjreibt ben
auern 3 u
i(on (
(o
nen) eine .pufe 5IDiefe an ber ffiogat13 gelegen
3 u cu(mifdjem ffiedjte gegen einen 3u Wartini fäUigen ,ßinß
von 6 @)d)iUingen von beut Worgen. Gegeben zum Elbinge
in der Jarzal Christi M. CCC. xcij.
Zeugen: Br. Philipptls von Cleberg Hauskompthur zum Elbing, Br.
Tyle von Lorch Unterspitteler zum Elbing, Br. Johan Veldersheim Haus-
kompthur zu Hollandt, Br. Ditric1! Harttenstein Waldmeister zum Elbing,
Br. JVilhelm i'on JVenkheim unser Compan, Herr Joltannes unser Capellan.
30
ann 51' ren 9 d' t! ffiel.1ifion bet!
njjen.
limmerert!. nnb £anb.
rid}fer.
mtt! fol. 252.
"
.JW 255.
1392. 12.
anuar. !Jraunß&trg. .peinrid),
. v. G:.,
beftätigt .p ei n ri d)
(c 11\ i n 9 von 5ID u f e n bie .panbfefte
fdne£\ SDorfe£\
(e mi n g. Dat. in castl'O Brunsberg a. d.
MCCC nonagesimo secundo, mensis Januarii die xii.
Testes: Vtto (de Rugithen) prepositus, Lifurdus canonicus eccl.
warm. et Johannes Crossen familiaris noster.
g1. Codex Warm. !Bb. 11. \nr. 266 p. 264.
.JW 256.
1392. 3. iJt&ruar.
tilß&tr9. .peinridj, 58. v. G:., vcr-
fdjreibt an 91ert13eten unb feine G:rben bdber(ei 0efdj(edjt£\
12 .pufen am @)ee 91crbingt)n 3u preufjifd)em ffiedjte (91ert13igt
bei 5IDartenburg). madj 9
reija
ren
at berfeibe 2 ffieiter-
bienfte mit ben get13ö
nndjen
bga'6en 3u (eiften unb beim
58urgenbau 3u
elfen. G:r er
a(t im @)ee 91erbingt)n
ifdjerei
mit f{einen 0e5cugen fÜr feinen
ifdj unb au£\ befonberer
0nabe ba£\ 5Bertauf£\rcdjt unb 30 i1J1art 5IDe
rgelb. Dat.
in castl'O n. Heilsberg a. d. MCCC nonagesimo secundo,
sabbato proximo post festum Purificacionis b. et glor.
virg. Marie.
"fdirift in C. 1. fot 166.
15*
>>>
228
M 257. [1392.]
.M 257.
1392. 19. 1m dr
.
tifß&trg. @1tiftung£\udunhe her
ifarie 3ur
. Stat
arina in her @1d){ofi. oher Stranfen
au£\.
Sta4JeUe in .p e i( £\ '() erg.
n(j C. 9h. 1, foI. 172-173.
I. n. d. a. Sollieitudo pastoralis offieii nos indueit, vt
ea, que honorem dei salutem animarum et cultus diuini aue-
mentum respieiunt, benigno pl'omoeionis affeetu et fauore
eongl'uo prosequamur. Ea propter Nos dei et Apostoliee
sedis graeia Warmiensis Episcopus Heinrieus Notumfacimus
tenore preseneium vniuersis, quod ob remuneraeionem diuine
pietatis, quam speramus in eelestibus eonsequi, quandam
vicariam perpetuam ad laudem et honol'em Omnipotentis dei
ae beate et internerate Virginis Marie matris eius et sanete
Katherine in Capella Castri nos tri Heilsberg ae in ipsius
suburbiis, si quam Capellam seu firmariam inibi edifieari eon-
tingat, Christi nomine inuoeato, de nouo ereauimus ereximus
et fundauimus, ereamus erigimus et pl'eseneium tenore fun-
damus, pro dote ipsius viearie certum eensum annuum infra-
seriptum huiusmodi viearie ae disereto viro domino Johanni
SeuIteti de Heilsberg, pl'esbitero nostre dyoeesis, primo
ipsius vicarie reetol'i, necnon eius suecessoribus huiusmodi
viearie l'eetoribus, qui pro tempore fuerint, pro ipsorum sus-
tentaeione eongrua presentibus assignantes. Pl'imo videlieet
quatuor marcarum et dimidie maree pruteniealis seu vsualis
monete eensum annuum perpetuum in de et super stuba
balneari in Heilsberg. Item duorum scotorum minus sex
denariis eensum annuum perpetuum diete monete in de et
super pretorio in Heilsberg. Item deeem et quatuor seotorum
eensum annuum perpetuum eiusdem monete in de et super
septem jugeribus agrorum Vlriei Oppidani loci predicti.
Item septem marearum minus vno fertone prefate monete
censum annuum perpetuum in de et super xiiij. mansis in
Markaym. Quemquidem eensum annuum predietus dominus
Johannes ad hoc pro anime sue neCllon progenitorum SUOl'um
animarum salutari remedio de hel'edum suorum eonsensu
liberaliter dedit, donauit et eontulit de honis a deo Bibi eon-
eessis. Et nos eundem censum annuum predietum huius-
modi viearie ineorporamus, inuiseeramus, applieamus, vnimus
et anneetimus per presentes, Deeernentes ipsum exnune
eeelesiastieum et quod velud alii eensus eeelesiastiei exigi
poterit eeelesiasticam per eensuram. V olentes omnino quod
>>>
J(g 257. [1392.]
229
deseruire debeat exnunc in antea perpetuo vicarie predicte
et domino Johanni prefato ac suis successoribus existentibus
pro tempore rectOl'ibus vicarie eiusdem pro eOl'um susten-
tacione congl'ua necnon vsibus opol'tunis, signanter prouiso,
quod rectOl'es vical'ie predicte, dicto domino Johanni, quem,
quamdiu huiusmodi vicarie rector fuerit, esse volumus ab
infrascriptis oneribus absolutum, exempto, in dicto castro
Heilsberg vel in Capella seu firmaria ipsius subUl'bii missis
ac horis canonicis, nocturnis pariter et diurnis, inibi forsitan
singulis diebus decantandis vel (1icendis interesse et cum
aliis intel'essentibus psallere cantare et legere, et ad minus
tres missas singulis septimanis, nisi canonice impediti fuerint,
debeant celebl'are. Jus vero patronatus seu presentandi
nobis et successoribus nostris Episcopis \V al'miensibus pres-
biterum ad vicariam predictam per nos instituendl1m et
inuestiendum ad eandem, dum et quociens eam per cessum
seu decessum vacare contigerit, ad J 0 h an n e m He in r i c um
Paul um Prise am bone memorie domini Johannis Sorbom,
fratris nostri germani, militis, quondam ecclesie nostre aduo-
cati, liberos et eorull1 posteros ab ipsis descendentcs vsque
ad terciam gcneracioncm inclusiue, et extunc perpetuis tempo-
" ribus ad Burcgrauium dicti castri nostri episcopalis Heilshel'g,
qui pro tempore fuerit, prout dictus dominus JoJmnnes hoc
ipslUn omnino voJuit et fauol'abiliter concessit, volumus per-
tinere. Ha tamen quod, si aJiquis de consanguincis dicti
domini Johannis infra tarnen quartum gradurll inclusiue,
nullum beneficium ecclesiasticum optinens, ad hoc ydoncus
fuerit, idem et non alius ad ipsam vicariarn debcat presen-
tari. VoJumus, ut presentandus ad huiusmudi vicariam pres-
biter esse debeat, seu alias ydoneus scicncia moribus et
etate, ut infra annum a sibi commissi huiusmodi vicarie
regiminis tempore numerandum se faciat ad sacerdocium
promoueri, quod si infra huiusmodi annum, vt premittitur,
promotus non fuerit, predicta vicaria nulla eciam premissa
monicione sit ipso facto presencium auctoritatc pl'iuatus, et
dicti patroni seu patronus, qui pro temporc fuerint seu fuerit,
alium ydoneum iuxta premissa extunc poterint seu poterit
presentare. Premissa omnia ct singula rata habentcs et grata,
ea ex certa nostra sciencia in omnibus suis clausulis punctis
et articulis volumus obtinere rohUl' perpetue tirmitatis, inter-
ponentes eis nichilominus nostram auctoritatem ordinariam
pariter et decretum. Presentibus honorabilibus ct discretis
viris dominis Heinrico Heilsberg Canonico Ecclesie Warmi-
ensis, Bar t 0 J 0 m e 0 C z e gen hai s Officiali CUl'ie Warmiensis,
....,j
>>>
230
M 258. [1392.]
Bartolomeo Rehayn Vicario in Heilsberg, J ohanne
Barthusch Cappellano nostro, presbiteris Warmiensibus, (
testibus ad premissa. Datum et actum in castro nostro
Heilsherg Anno domini MO. CCCmo. lxxxxij o. xix die
mensis Marcii. In quorum omnium testimonium presentem
literam fieri et nostri sigilli appensione iussimus communiri.
nbere
I)fd}riften im !Bifd}öffid}en
rd}i" au
rl)g. in Cromeri
Descriptio Eppatus Warm. 11. fol. 308 unb 316 unb C. 13. fol. 354.
.M 258.
1392. 26. imiir
.
eilßberR. .peinrid), 58. b. G:.,
edäfit bem 3o
anne
C£roffen ben .Bins bon feinen 6 .pufen
in sr
a rb a d) für \!el1ens3eit utf'o get13ä
rt i
m
ifd)erei
bered)tigung.
ut! C. 1. fol. 40.
I. n. d. a. Nos dei et aposto1ice sedis gracia War-
miensis Episcopus Heinricus scire volumus vniuersos, quod
attendentes multiplicia seruicia per strenlluum Johallnem
Crossen, familiarem nostrum carissimum, nobis et felicis
recordaciollis domino J 0 h an n i, predecessori uostro immediato,
in partibus et extra fideliter im pensa et exhibita et per ipsum
et eius posteros in futurum nobis et ecclesie nostre impendenda,
ut speramus indubie, alios sex mansos uel circa in villa
Talbach, quos Bibi certis gralliciis et limitibus consigllari
fecimus iuxta tenorem literarum, quas desuper sibi conficere
decrevimus I), eidern suisque heredibus et legittimis successoribus
iure Culmensi et hereditario libere perpetue contulimus possi-
dendos ; sic tarnen quod dictus Johannes sui heredes et
successores prenotati pro dictis vj. mansis uel circa sillgulis
annis in festo Nativitatis Christi tres marcas usualis monete
pro omni censu et seruicio nobis et successOlibus nostris
solvere teneantur, a cuius tarnen cellSUS solucione premissorum
8uorum meritorum illtuitu prefatum Johallnem absolvimus
tenore presencium et quittamu8, et ipsum ad huiusmodi census
801ucionern vite sue ternporibus llolurnus obligari. De specialis
autern dOllO gracie in piscina Mulendilli Eysillwerk in recom-
pensam dampni, quod allodium suum in villa Talbach predicta
propter fluxum aque patitur, sibi suisque heredibus et legittimis
successOlibus cum parvis talltUIl1 illstrumentis ad mellsam
eorurn duntaxat sed ad velldendl1m nullomodo piscalldi con-
]) }8gt. ol)en 91r. 134. @S. 98.
l
1
>>>
MI 259-260. [1392.]
231
j
r
cedimus facultatem. Datum in castro nostro Heilsberg anno
domini ?tlCCCo xcij. in crastino Annunciacionis beate Marie
virginis gloriose, sigillo nostro in fidem et euidens premissorum
testimonium presentibus subappenso.
.J\1 259.
1392. '7. roldi. irduenburg.
er
ro4Jft Dtto,
efan
rnolb unb bas
omfapite1 bon ;!rmlanb
1) geftatten ben
et13o
nern (incolae) bes im $territorium
ffi?e
(fad gelegenen
orfes .pol)enborf (.$Sb. I. Wr. 182), t13e1djes
lInter5l1ge
en bro
t, ben
{nfallf lInb bie gemeinfdjaftHdje 5Bert
ei(ung
bon 4 .Bins
lIfen, bon t13eldjen fie für .Bins unb @Jdjart13erf fortan
nur 2 ffi?ad iä
rHdj entridjten foUen. DatumAnno dni l\ICCC nona-
gesirno secundo in capitulo nostro S. Johannis ante pOltam
apud ecclesiam predictarn.
2) erneuern bie .panbfefte bes
orfes lJ3 (a ft t13 i dj (.$Sb. I.
9(1'. 134). Dat. MCCCxcij in Capitulo nostro ex more in
crastino S. Johannis ante portam latinam celebrato in domo
capitulari iusta ecclesiam warmiensem.
fdjriften in F. 61. E. 50. B. 47.
J..
.M 260.
1392. 1. $l{ugutl.
DU'1nt'- - ;!rnellerte ,pcmbfefte ber
'beiben Strüge beß Stirdjborfeß 91 e u fi r dj im £treife ;!('bing.
utJ bem alten ([o\)ie6udi einiger ,panbfeften im Q:16inger @5tabtardjib.
Wyr brudir Siffridt walpode von bassenheym
obirster spitteler ordins vnser frauwen des deutschen huwszes
von Jerusalem vnd komptbur zcum EI binge bekennen offenbar
in dissim kegenwertigen brife, das wir mit Rathe vnd wissen
vnser eldisten brudir die czwu llantfesten die bruder Herrn an
seliges gedcchtnisses etczwen komptbur zcum EI bin ge den
czuwen kreschemen ZCUl' Nuwenkirchen gelegen hatte
gegeben, vorneuwet haben vnd in dissin kegenwertigen briff
gebracbt haben, durcb sacbe willen zcurn irsten wen die
brife bose woren vnd ouch nicht Inbilden das die besitczer
der vorgeschrehen kretczernen sulden haben frey legerholtcz.
undir wir wellen, das £lisse hantfeste sal baben von worte
czu worte noch £lerne lute der aiden brife die bruder Herman
gegeben hatte den erbarin luthen berrnan "nd bernhart,
die gegeben woren der irste in der Jorczal christi ){O CCco
xxiiij Jore, der andir in derne xxix Jore zo bescheidelicb
.....,j
>>>
l
I
232
MI 261. (1392.]
das wir vorleyen dem erbam manne Claus lemkYll, seynen
woren erben vnd nochkomelingen die czuwene kreschem zcur t
Neuvenkirchen, dorczu eynen morgen ackers mit der buwe-
stadt zcu Colmischem rechte erblich vnd ewiglich zcu besitczen
vnd sullen thun alle ding alz ander vnser kretczemer thun
jn vnserm lande. Von sunderlicher gunst vorleye wir en jn
haselauschen Walde legerhoItz frey czu hauwen zcu not-
dorfIt ires furs, hievon sullen sie vns czinsen jerlich vff sinte
Mertens tag des bisschoffs flillff margk pfennige gewonlicher
muntcze disses landes vnd czuwe schok hüner vnserm huwse
zcum Elbinge, vnd sullen geben wartgeIt, pflugkom glich J
andern kretczemen in vnserm lande. Wir vorleyen ouch
deme cgeschreben Cl aws lemken, seynen woren erben
vnd nochkomelingen das sie mogeii vorkouffen jrell gesten
allerley speiszekouff, brot fleisch byer potter vnd kese, hew
vnd habir. Czu merer orkunde vnd eyner ewigen befestunge
disser dinge habe wir vnser Ingesegel an dissell briff lossen
hengen, der gegeben ist vff vnserm huwsze Hollandt jn der
Jorezal christi Tusent dreihundert in deme czuwe vnd nunczi-
gesten Jare am tage Ad vincula Petri apostoli. Geczug sint
vnser liben brudere, Bruder Philippus von kleb erg,
huwszkompthur zcum Elbinge, Bruder Tile von lorch
Vnderspitteler, Bruder J oban beldirsheym huwszkompthur
zcu bollandt, Bruder Heinrich Podinde (?) WaItmeister,
Bruder heim'ich kolhusen voit zcur fischav, Bruder
Wilhelm von wengheym vnser Compan, Hel' Jobannes
vnser Caplan vnde andir viI ersame lute.
.M 261.
1.392. 12. ee
tem&er. mom. - 3nbu(gen3-58uUe be£\
a
fte£\ 5Bonifa1iu£\ IX. für bie Stird}e be£\ StoUegiatf1ifte£\
in
utftabt.
2(U(! bem Dtiginal im 2(td)i
bet
itd}e in @utftabt. Lit. A.
Bonifatius episcopus seruus seruorum dei. Dniuersis
christifidelibus presentes litteras inspecturis Salutem et apos-
tolicam benedictionem. Splendor pateme gloric, qui sua
mundum illuminat ineffabili claritate, pia uota fidelium de
clementissima ipsius maiestate sperantium tunc benigno fauore
prosequitur, cum deuota ipsorum humilitas sanctorum precibus
et meritis adiuuatur. Cupientes igitur, ut ecclesia sancti
Saluatoris ac omnium sanctorum in Gutenstad Warmiensis
diocesiR congruis honOl'ibus frequentetur, et ut christifideles
l
....
>>>
l
!
.Ni 262
263. [1392.J
233
eo libentius causa deuotionis confluant ad eandem, quo ex hoc'
ibidem dono celestis gratie uberius conspexerint se refectos,
de Omnipotentis dei misericordia et beatorum Petri et Pauli
Apostolorum eius auctoritate confisi, omnibus uere penitentibus
et confessis, qui in die dominica post Octauas Corporis domini
nostri Jhesu christi ecclesiam ipsam deuote uisitauerint, annuatim
tres annos et totidem Quadragenas de iniunctis eis penitentiis
misericorditer relaxamus. V olumus antem, quod si alias uisi-
tantibus dictam ecclesiam uel ad eius fabricam manns porri-
gentibus adiutrices aut alias inibi pias elemosinas erogantibus
uel alias aliqua alia indulgentia imperpetuum uel ad certum
tempus nondum elapsum durabua per nos concessa fuerit,
presentes littere nullius existant roboris uel momenti. Datum
Rome apud Sanctumpetrum ij Idus Septembris Pontificatus
nostri Anno Tercio.
(Ab extra) Pro. G. Weert.
A. de Baronibus. r.
Driginal auf
ergament mit ber !BleiliuUe be{j
apfte{j !Bonifaciu{j
viiii. an rot
er unb gellier E5eibe. - 2(lifdjrift in Berendt's Transsumpta
91r. 2. pag. 203-204.
.M 262.
1392. 6. .cfto&tr.
eilß&trg. .peinrid), 58. b.
.,
tranfumirt unb erneuert bem @)d)u{5en
eter bon
runat13
bic burd) 58ranb 5erftörte .panbfefte bes ;Dorfes
runau
bom 3a
re 1364.
gf. ll. 9Cr. 375. @). 388. Dat. in
castro ll. Heil sb erg a. d. MCCC lxxxxij dominica
proxima ante festum beati Dyonisii.
2(lifdjrift iu C. 1. fol. 63.
.M. 263.
1392. 1'1.
t
tm&tr.
trußia. -
atJft 5Bonifacius' IX.
3nbu{g en 5.5BuUe für bie ;D 0 m H r d) e 5U
rauen'burg für bie
ffi1ariä..pimme{fa
dMJctab.
2(ut! bem Driginal im 2(rdjil.1 be{j
ol\lfapitel{j in
rlig. E5djielil. I. 91r. 31.
Bonifatius episcopus seruus seruorum dei. Uniuersis
christifidelibus presentes literas inspecturis Salntem et apos-
tolicam benedictionem. Splendor paterne glorie (etc. t13ie
o'ben 9Cr. 261 'bis) adiuuatur. Cupientes igitur, ut ecclesia
Warmiensis congruis honOl'ibus frequentetur, et ut christi-
fideles eo libencius causa deuocionis confluant ad eandem,
.quo ex hoc ibidem dOllO celestis gracie uberius conspexerint
-
...,j
>>>
,.
234.
M 264. [1392.]
se refeetos, de Omnipotentis dei miserieordia et beatorum
Petri et Pauli Apostolorum eius auetoritate eonfisi, omnibus
uere penitentibus et eonfessis, qui in Oetaua Assumptionis
beate Marie virginia prefatam eeelesiam deuote uisitauerint,
annuatim illam indulgeneiam et remissionem suorum peeea-
torum eoneedimus, quam uisitantes ecelesiam Monasterii de
Vasteno, ordinis saneti Augustini Lineopensis dioeesis, in
festo saneti Petri ad vineula auetoritate apostoliea eonse-
quuntur. V olumus autem, quod, si alias visitantibus dietarn
eeclesiam Warmiensem uel ad eius fabricam manus porri-
gentibus adiutriees aut alias inibi pias elemosinas erogantibus
seu alias aliqua alia indulgeneia preter illas, quas dudum
eertis tune expl'essis diebus uisitantibus eandem eeclesiam
warmiensem et ad eius fabricam nianus porrigentibus adiu-
triees primo uidelieet Tres et deinde duos et subsequenter
iterum duos Annos et totidem Quadragenas relaxauimus,
imperpetuum uel ad eertum tempus nondum elapsum dura-
tura per nos concessa fuerit, uel sub presentis diei datum
super simili eoneessione littere apostoliee eonfeete appareant,
presentes littere nullius existant roboris uel momenti. Datum
Perusij xvj Kl. Januarij Pontifieatus nostri Anno Quarto.
(Ab extra) P. de Bosco.
Rta Gratis.
V. Bonine.
Dtiginal auf !j3etgament mit bet !Bfei6uUe BonifatiuB PP. viiii.
.NI 264.
1392. 1'7. !i'esem&er.
erURi&1. - .8tueite
nbu(geno
.ssuUe bes
a\Jftes.ssonifacius IX. für bie Sfirdje bes SfoUegiat
ftiftes in
u t ft abt.
u{j bem Dtiginnf im
td}i\) bet iitd}e in Q3utf!abt. Lit. B.
Bonifatius episeopus seruus seruorum dei. Uniuersis
christifidelibus presentes litteras inspeeturis Salutem et apos-
tolicam benedictionem. Splendor pateme glorie (ete. tuie oben
':Rr. 261 bis) adiuuatul'. Cupicntes igitm, ut ecclesia saneti
Saluatoris et omnium sanctorum in Gutenstat Warmiensis
diocesis eongruis honOl'ibus frequclltetur, et ut christi fideles
eo libentius causa deuotionis confluant ad ealldem, quo ex
hoc ibidem dono celestis gratie uberius eonspexerint se
refectos, de Omnipotentis dei misericordia et beatorum Petri
et Pauli Apostolorum eius auctoritate eonfisi, omnibus uere
>>>
M 265., [1392
]
235
,
penitentibus et confessis, qui domini ca die post Octauas festi-
uitatis Corporis christi prefatam ecclc:
siam deuote uisitauerint,
annuatim illam indulgentiam et remissionem suorum pecca-
torum concedimus, quam visitantes ecclesiam Monasterii de
Vasteno, ordinis sancti Augustini lincopensis diocesis, in
festo sancti Petri ad Vincula auctoritate apostolica conse-
qUIDltur. Volumus autem, quod, si alias uisitantibuB dictam
ecclesiam sancti Saluatoris uel ad eius fabricam manns
porrigentibus adiutrices aut alias inibi pias elemosinas ero-
gantibus seu alias aliqua alia indulgentia preter illas, quas
dudum certis tunc expressis diebus uisitantibus eandem ecclesiam
sancti Saluatoris et ad eius fabricam manus porrigentibus
adiutrices primo uidelicet Tres et deinde duos et subsequenter
iterum duos Annos et totidem Quadragenas relaxauimus,
imperpetuum uel ad certum tempus nondum elapsum dura-
tura per nos concessa fuerit, uel sub presentis diei date
litteI'e apostolice super simili concessioniB confecte appareant,
presentes littere nuUius existant roboris uel momenti. Datum
P erusii xvj KaI. Januarii Pontificatus nostri Anno Quarto,
(Ab extra) Pro. G. Weert.
B. de Pistorio.
Driginal auf
ergament mit ber !BleibuUe an rot
er unb gelber
@Seibc. -
bfd)rift im
rd)ii' ber
ird)e in @utftabt in Berendt's
Transsumpta 91r. 1. pag. 201-202.
aM 265.
1392. 20.
t
tnabtr. iirautn&urg.
altbfefte be!3
orfe
u-\Jteitlt im streife
Ueltfteilt.
u
F. 116.
Universis et singulis presentes literas audituris vel visuris
Nos Otto prepositus, Arnoldus decanus totumque Capitulum
ecclesie warmiensis volumus fore notum, quod dudum de Anno
domini Millesimo Trecentesimo Quinquagesimo Septimo viijo.
Kalendas Aprilis venerabiles viri domini Hartmodus prepo-
situs Hermannus decauus totumque Capitulum, nostd pre-
decessores, swadeute eiusdem Capituli utilitate et profectu
contulerunt discreto viro Tolneken suisque veris beredibus
et legitimis successoribus Quadraginta mansos ad localldum
villam dictam Dameraw, que modo Pupkeym I) nominatur.
1) IDurd) feinbHd)e @infälie ronr bn
IDt1\'f fnft gana aerftllr! nnb bem
UnterjJnnge nn
e, \1)e
nlb ba
IDt1mfnvitel 1426 fer. 6 post Visitationis
(5. 3uH) ben .8in
bn
in ermäuigte, bnu \)t1n jeber .pufe, für roeld)e 17 @Scot
geaa
lt roaren, ferner
in nur 14 @Scot ge3infet roerben ft1lIten.
--
...,j
>>>
236
]f2 266. r1393
]
(.8um
dJu!3enamte ge
ören 3 tyrei
ufen 3u cu!mifdJem medJt,
bie Ueinen @etidJte, ber britte
ei{ ber @efäUe "on ben groBen,
bie
ä(fte be£\
rug3infe£\ unb au£\ befonberer
nabe im 6ee
1Uarb
n freie tyifdJerei mit {{einen @e3eugen für ben eigenen
ifdJ; eine iebe ber übrigen
ufen 3infet 3U 5ffiei
nadJtcn eine
a(be
Warf unb 2
ü
ner.) Verum cum temporibus nostris villam
nostram predictam per agrimessorem nostrum mensurari
facientes invenimus incolas dicte ville ultra numerum mansorum,
quos habere debent, Octo mansos de superfluo possidere, ad
petitionem ipsorum eosdem prefatis incolis vendidimus pro
certa pecunie quantitate, quam ipsi nobis integre persolverunt.
Volentes, ut ipsi incole eosdem octo mansos eodem jure, quo
alios SUOB mansos ibidem habent, perpetuo habeant, et de
quolibet eorum sicut de ceteris mausis censualibus mediam
marcam eensus usualis mOllete nobis et successoribus nostris
singulis allnis super festo Nativitatis Christi eum ccnsu ville
absque tarnen servicio solvere teneantur. Insuper utilitati
nostre et ville predicte intendentes locavimus ipsius ville in-
eolis quinque mansos nemoris, qui fuerantHinrici de Garzyn
agrimessoris nostri, cum quo propter comodum istius ville
pennutacionem fecimus, quemlibet mansum quillque predictorum
pro tribus fertonibus annuatim absque servicio ad eundem
terminum cum censu ville. Quia vero privilegium alltiquum
seu literas per scuItetum nobis oblatas invenimus partim in-
cauta custodia partim vetustate consumptas, ipsas iustis ipsius
supplicacionibus inclinati de Registro nostro extraetas innovari
et sigilli nos tri appensione predictis omnibus in testimonium
duximus roborari. Datum apud Ecclesiam Warmiensem pre-
dictam Anno domini Millesimo 'rrecentesimo Nonagesimo
secundo, vieesima die mensis Decembris.
fBgl. E. fol. 95.
.NI 266.
1393. 1'1.
dnudr. - 5ffiiUfür für Ne
n1Uo
ner am
ommdfana( in
(bing,
uB ber 2!'6fdjrift beB alten !lBett6udjeB in 3ac. !lBu ub erB dj' B ElbingenBia
pag. 483. im @(6inger etabtardji\)e.
Anno 1393 am nechsten freitag nach der Octave der
heiligen drei Könige ist der gemeine Uaht eins geworden,
dasz alle die jenigen, die da an der Hommel wohnen vnd
ihren Mist oder vnflat mögen in die Hommel lassen werfen,
die sollen alle Jahr 3 W oehen - Michaelis vor den
J
>>>
.MI 267-268. [1393.]
.237
Raht kommen, vnd 'ihren eydt dazu thun 'mit aufgerecketen
fingern, dasz sie noch niemand von ihretwegen mit willen noch
geheisz, ohne arge list, keinen Mist noch vnflat in die Bommel
habe lassen werfen, vnd der das nicht will thun, der soll der
stadt 3 Mark sein bestanden. Wer auch von denen, die an
der Bommel wohnen, will hinder ihm kegen det. Bommel alle
ThUren vnd fenster zu nageln, der soll der dreyer Mark, des
Eides vnd des Bommelgeldes sein erlassen j auch sollen sie
zwischen hier vnd fastnacht alle die ställe abbrechen, die
auft' der Bommel oder an der Bommel, baussen ihren schwellen
prouentibus non valeat congrue sustentari, prefati Caspar,
stehen auf der Stades I). Were es sache, dasz sie das nicht ab-
thäten, so will es die Stadt mit Recbte brechen lassen.
.M 267.
1393. 20. rolai.
bLJrn. 30
anne
,
ifd)of bon
ID?affa, .vä.vftHd)er ffieferenbar unb \?egat für
o{en,
reufien,
\iit
auen unb \!ib{anb, edäfit ben
ifcf]öfen 30
annei3 bon
omefanien,
ci n ri d) bon Q:rm{anb unb
ci n ri d) bon
am{anb nebft i
ren
omta
ite(n nnb MeiftHcf]en wegen i
rer
n
ängHcf]teit an ben apoftoliicf]en
tu
{ bie in feinem \?egaten
amte i
m gcbü
renbcn \ieiftungen mit bem 5Berf
recf]en, fie
biefer
au; bon 9Hemanben be{äftigen 3u (affen. Dat. Thorun
Anno dni MCCCXCiij. Indiccione I. die xx mensis Maii,
Pont. Bonifacii ix anno IV.
Voigt'B Codex dip\. Pruss. IV. 91r. 118 pag. 170.
.NI. 268.
1393. 8.
uni. mraun
btrR. - ffio(fe bei3
d)ieB
gartenß bei bem
o
ent
ore 311
rau ni3berg.
Acta praetorii beB mat
(jat
i\)(j au !Btauntl"betg. fiol. 91t. 84. !BI. 21. a.
In dem iare vnsers herren also man schribet M. ccc. in
dem xciij jn dem suntage negest dez heilgen Iichnams tage
komende, Wir Ratmanne czv dem Brunsberge vnde der sit-
czinde stul dez rates durch nuczbarkeit vnd vromen der
gemeynen stad zo gebe wir vnd vorligen den Schutzen vnd
jrer kvmpania vnd der geselleschaft, dy in den garten gehoren,
by dem hogen tore gelegen vnsen borgeren vnd vnsern vndir-
sasen eyne ordinancia, darnach man den garten halden saI.
(1) Czv dem ersten, wen sy alderlute kysen wellen, zo sullen
sy beboten dy gemeyne kvmpania vnd geselleschaft, wer mit
1) ID.
. auf bet @:;tnbt @tI1nb.
""""'-
...,j
>>>
238
M 268. [1393.]
vreuel nicht komen wil, der sal geben eyne halbe tvnne birs
vnd j. pfunt waxses. (2) !tem weme man kuset czv alder-
manne, wer sich denne dez weret, der sal geben j. tvnne birs.
(3) Vortmer wen man sy bebotet czv behuf der kvmpania
vnd dez garten, wer denne nicht kvmmet, der sal geben j.
schilling pfennynghe. (4) V ortmer were ymand, der den andern
missehandelte mit worten, daz czwene bidderbe manne horen,
der sal geben eyne halbe tvnne bires vnd j. pfunt waxses.
Gliche vil sal der besseren, der jn dor czv reyset. (5) Vortmer
wer do vuret eynen gast in den garten, der dez garten nicht
wirdig ist, der sal geben eyne halbe tvnne bires vnde j. pfunt
waxses. (6) !tem brichet der gast, der wirt sal vor yn
gelden. (7) !tem wer do bittet eynen gast van busen yn,
der sal vor .1n geben j. schilling, h
r korne vru ader spete.
(8) !tem wer do grebit in den schilt ane orlob, der sal geben
vj pfennynghe. (9) Vortmer wer sin gelt nichten gebit, wen
dy alderlute gebiten, daz yderman beczalen sal, der sal gehen
j. pfunt waxses vnd dor czu sin volle gelt. (10) Vortmer
wen dy alderlute gebiten, daz her schenken sulle, vnd dez
nichten tut, der sal geben j. virteil bires vnd j, pfunt waxses.
(11) Vortmer wen man bir koufen (will), daz sullen tvn dy
alderlute vnd sullen dar czu nClnen czwene der eldesten, wer
sich dez weret der sal daz besseren mit j. halben tvnnen
bires vnd mit eyme halbe pfunt waxses. (12) Vortmer wenne
man den vogil schusit, her sy busen landes ader darbynnen,
der sal gel)en j. schilling, vnd ist her bynnen der stad oder
bynnen der stad vriheit vnd nicht darby ist, der sal geben
alles was jn anrurende ist glich eynem andrin manne.
(13) V ortmer wenne man dy maleczit tut, ist her in der stad
vnd in der stad vriheit, der sal beczalen glich ab her esse,
daz sal sin ane alle argelist. (14) Vortmer wer noch dem
vogel schisen wil, der sal dy kvmpania gewynnen, ee dan
her schuset, ap her der kvmpania wirdig ist. (15) Vortmer
wer dy kvmpania gewynnen wil, der in der stad vriheit wonet,
der sal geben iiij scot vnd j. pfunt waxses. (16) Vortmer
wer den vogil abe schuset, der sal vry bir haben in dem
garten, vnd wor jn sich dy gemeyne geselleschaft cleydet,
dy sal her vry haben. (17) Vortmer zo sal sich nymant
wapen lasen nach tragen vor den garten ader in den garten
by eyner halben tvnnen birs vndby j- pfuntwaxses. (18) Vortmer
weme bruche czu geteylet wirt vnd sich dez weret, der sal
czwyuachen broch geben. (19) Vortmer w(!r do hebit eyne
tvnne birs an czu trinken, der sal sy helfen mite beczalen.
(20) V ortmer wer den garten uf geben wil, der sal jn ober
J
>>>
M 269. [1393.]
239
geben in dem garten vor den alderluten, vnd geben erstEm,
waz her schuldik ist. (21) Vortmer wen man eynen nngen
schilt machet, zo sullen sy alle glich beczalen, was her kostet.
(22) V ortmer ap eyner tvnnen eyn bant abesprungen vnd
das bir liffe in den sand, zo sal der gantze garte das bir
beczalen, oder sust ander vngerethe czu geschege. (23) V ortmer
ap der Rat dissen brif widderheischt, den sal man jn antworten
ane widerrede. (24) V ortmer zo sullen dy alderlute czv sente
peterstage I) vor den Rat komen vnd begriffen sich by jren
eyden, das sy der stat gerichte nicht vorpuschet noch vor-
swegen haben. (25) Item welche czwene gesatzet werden czu
eyner tvnnen bires, dy sullen daz geIt sammelen vnd antworten
js den alderluten, wer sich des weret, der sal geben eyne
halbe tvnne bi res. (26) Vnd were oueh daz ymant dissen
briff anders glosiret boben den rat des ratis, wen als hir
beuor geschreben steet, der sal geben j. tvnne bires vnd saI
dez garten ewig emperen.
.JW 269.
Um .393. mr&1un
&trß. -. ffio(fe bei3 3:unfer.
d]iefi'
gartenG bei bem ID?iind]ent
or in
r a It 11 5 fJ erg.
Acta praetorii beß mat
ßar
iI)ß au !Bmunß(Jerg. \Jo(. 91r, 84.!B(. 20. b.
In gotis namen amen. Wir Ratmanne czvm Brunsberge
vorlyen vnd geben der geselleschaft in dem Schutcze garten
by dem monehe tore (eyne ordinancia), wy sy den halden
vnd regiren sullen. (1) Czum ersten, wen man alderlute
kysen sal, dar sullen by sin vir Ratmanne vnd vj der eIdisten
in dem garten. (2) 100m wer czu aldermanne gekoren wirt
vnd sich des weren weIde, der sal geben ij tvnnen bires
vnd dez garten emperel1. (3) Item wer czv aldermanne
gekoren wirt czv tvnnen bire, wen man daz trinket, weIde
her sich dez weren, der sal besseren j. tvnne birs. (4) Item
wenne man merczebir koufel1 wil in den garten, zo suUen
dy alderlute czn sich nemen vyre der eldesten von dem
garten, wer sich dez weren weIde, der sal besseren j. tvnne
birs. (5) Item est ienich schade an dem bire geschege, der
sal geen ober al dy geselleschaft des garten. (6) Item wen
man dy grose malczit haben wiI, dar sal lllan sy alle czv
vorboten, dy in den garten horen, wer dar nieht czu kvmmet
der inheymisch ist in der stad vriheit ane argelist, der saI
I)
eterl!tag o
ne nli
ere !Beaei
nung ift gel\1iJ
nn
!j3etrl !fettenfeier
1.
uguft.
I
--
...
>>>
240:
M 270. [1393.]
geliche vul beczalen, vnd were is daz sich ymant dez werte,:
der sal bessern j. tvnne birs. (7) !tem weIde ymant den
garten vfsagen, der sal in vfsaghen in dem garten vor den
alderluten, vnd sal vore l)eczalen, was her in den garten
f!chuldik ist. (8) !tern wen man tvnnen bir trinket, wer do
anhebet erst czu ij tvnnen, der sal beczalen czv ij tvnnen,
wil her eer abeczien busen der stad vriheit in sin werf
8under argelist, der sal berichten sich mit den alderluten,
tut her dez nicht, her sal gancz beczalen. (9) !tem zo
vorbite wir alle spil vmme pfennynghe czv taghe vnd czu
der nacht by
j tvnnen bires. (10) !tem nyrnant sal den
andern vorczornen in schyrnpe ader in ernste by ij tvnnen bires.
(11) !tem zo sal yderrnan czuchtich vnd houbesch sin by
j. tvnnen birs. (12) !tern wen dy "klocke ix sleet des her.
bestes vnd dez zorners wen sy x slet, zo sullen dy alder-
lute czuslissen islicher by j. tvnnen birs. (13) !tern wer
eynen gast furet in den garten, der sal vor jnbeczalen vj
pfennynghe. (14) !tem eyn yderman see, wenne her czv
gaste fure in den garten, bricht der gast, der wirt sal vor
jn besseren. (15) !tern keyn knecht sal synem herren were
noch tragen in den garten ader dar vore by j. tvnnen
birs; tete js der Knecht, sin herre sal vor jn besseren, wH
js der herre nicbt emperen, der knecht sal js dem berren
wider geben. (16) !tem wen dy glocke eyn slet noch
mittaghe, zo sal man schenken, vnd nicht eer, vnd wen dy
glocke vire slet, zo sullen dy alderlute czvslissen by j.
tvnnen birs. (17) !tern ap yrnand brochhaftig wurde in
dissen vorbenvmeten stucken, daz sal man richten dez
morgens, vnd nicht dez abendes in dem garten, dar czu
Bullen nemen dy alderlute vir Ratmanne vnd vj von den
eldisten in dem garten.
.M 270.
1393. 12.
uni.
til
&trR. -
tiftung£\urtultbe ber
1)i(tfonat£!
itarie in ber
oUegiattird)e
u
u t ft a bt.
ut! bem Drigina£ im
rd)il) ber
ird)e in @utftabt, E5d)iebt. Q. 9Cr. 5.
In Nomine domini Amen. Sollicitudo pastoralis officij
nos inducit etc. (1Uie oben 9k 257. bi£!) prosequamur. Ea-
propter Nos dei et Apostolice sedis gracia Warrniensis Epis-
copus Heinricus Notumfacimus tenore presencium vniuersis,
quod ob rernuneracionern diuine pietatis, quam speramus in
celestibus consequi, quandam vicariam perpetuam ad laudem
>>>
;Ni 270. [1393.]
241
gloriam et honorem summi et magnifici sacramenti, Corporis
videlicet et Sangwinis domini ihesu christi, nostri Saluatoris,
in Ecclesia eiusdem Sancti Saluatoris et omnium sanctorum
in Gutenstad nostre dyocesis, christi nomine inuocato, de
nouo creauimus, ereximus et fundauimus, creamus, erigimus
et presencium tenore fundamus, pro dote ipsius vicarie certum
censum annuum duodecim marcarum infrascriptum huiusmodi
vicarie ac discreto viro Nicolao grosen de Wormedith,
presbytero nostre dyocesis predicte, primo ipsius vicarie rectori,
eiusque successoribus ipsius vicarie rectoribus, qui pro tempore
fuerint, pro ipsorum sustentacione congrua presentibus
assignantes. Primo videlicet duarum marcarum annuum cen-
sum perpetuum in de et super tabema in villa nostra Myngein.
!tem ibidem vnius et dimidie marce censum annuum in de et
super octo mansis Johannis Grose, opidani de Wormedith.
Item vnius marce annnum ccnsum in de et super mansis
scultecie in Stolczenhayn. Item qnatuor marcarum censum
annuum in de et super hereditate Bernhardi in Wormedith.
Item ibidem duarum marcarum censnm almuum in de et super
domo seu hereditate Nicolai Arnolds. Item ibidem quinque
fertonum censum annuum in de et super hereditate Nie 0 la i
Sen ewe 1. Item ibidem vnius fertonis censnm annuum in de
et super hereditate Nicolai Korsener. Cuiusqnidem cenSUR
annui fidelis noster dilectus Johannes grose, proconsul in
Wo rm e d i t h, et honesta quondam domina H i 11 e, relicta
quondam Alberti de Halle, de Elbingo, x. marcas, et
Johannes, Heinl'icus, Paulus et Prisca, bone memol'ie
domini Johannis Sorbom fratris nostri germani l\Iilitis
quondam Ecclesie nostre Aduocati liberi, ij. marcas ad hoc
pro suarum et progenitorum suorum animarum salutari remedio
legittime dederunt, donauernnt, liberaliter contulerunt. Quem-
quidem censum aunuum predictum eo modo et forma, quibus
emptus et compal'atus est, huinsmodi vicarie incorporamus,
etc. (wie ?)Cl'. 257 'bii3) vsibus oportunis, quodque }'ectores
vicarie pl'edicte horis canonicis in dicta Ecclesia, diebns
singulis decantandis, noctnrnis pariter et diumis, interesse
et cum Canonicis psallere et cantare debeant, et ad minus
tres missas singulis septimanis, nisi canonice impediti fnerint,
celebrare, ac singulis diebus in snmma missa Ewangelium
legere et ut dyaconus sollempniter ministrare. Dictum vero
Nicolaum grose ab onel'ibus prefatis et a personali residencia
apud dictam ecclesiam continue facienda, quamdiu predictam
vicariam optinuerit, esse volumus absolutum. Jus vero patro-
natus seu presentandi personam nobis et successoribus nostl'iS
16
--
...I
>>>
242
1W 270. [1393.]
Episcopis Wanniensibus ad dictam vicariam instituendam et
inuestiendam per nos ad eandem, quociens eam per cessum
seu decessum vacare contigerit, ad Johannem, Heinricum,
Paulum et Priscam predictos, et eorum posteros ab ipsis
descendentes vsque ad terciam generacionem inclusiue, et
extunc perpetuis temporibus ad . . Burcgrauium castri nostri
episcopalis Gutenstad, qui pro tempore fuerit, prout hoc
ipsum dictus Johalllles grose omnino voluit ac liberaliter
concessit, volumus pertinere. V olumus insuper, ut presen-
tandus etc. (",ie fir. 257 bii3) promoueri, et quod apud
dictam eccle8iam, dummodo in Curia nostra Episcopali con-
stitutus non fuerit, teneatur personaliter residere, quod si
infra idem tempus, ut. premittitur etc. (tuie fit.'. 257) presen-
tare. Ceterum cum dichiS censlls, dictis duabus marcis de
Thaberna in :Myngeyn exceptis, sit emptus reempcionis
tytulo, volumus et presentibus declaramus, quod, quando-
cunque ipse census in toto vel in parte reemptus fuerit,
extunc il)sa pecunia, mediante qua reemptus fuerit, per
rectorem ipsius apud dictum Capittulum fideliter et intcgra-
liter deponatur, donec alter censUs in territorio n08tl'O, non
in bonis rusticalibus sed feodalibus seu ciuitatensibus, per
rectorem ipsius vical'ie de voluntate seu scitu dictorum
patronorum pro vical'ia huiusmodi auctoritate presencium
valeat comparari, quem ceusum tune compamtum, exnunc
pl"Out extullc, volull1us esse incorporatum ipsi vical'ie, et
omllino cedi in jus census mmc incol'porati vicarie predicte,
quod eciam obseruari volumus in censu, si quis pl'O aue-
mento ipsius vicarie fuerit comparatus, ita quod eciam velud
prescl'iptus census potel'it repeti et exigi ecclesiasticam per
cen8uram. Premissa omllia et sillgula etc. (tuie fiT. 257 bi£\)
decretuw. Datum et actum in Castro nostro Heilsberg
Anno domini Millesimo Tl'ecentesimo nonagesimo iij 0 duo-
decima die mensis Junii. In quorum omnium testimonium
pl'esentem litteram fieri et n08tl'i Sigilli appensione iussimus
communiri.
Driglnal auf !j3ergament mit bem elegd be{j 5Blfd)ef{j ,pelnrid)
an einem !j3ergamentftrelfen.
uf bel' 9lildleite beffel6en fte
t ned)
fotgenbel'
ermed: "Anno domini Mcccclxxx quarto die J6uis
Octaua mcnsis Aprilis, ad sollicitaeionem mei Baltasaris Stock-
fisch Decani Gutstadensis deputatique a rcuerendo in christo patre
ct domino domino Nicolao Episcopo Warmicnsi ad emonendum
census vicarie harum litterarum requisiti Laurentius Ditterich,
Johannes Bayszener et Laurentius :Molner, possessores
decem mansornm liberorum ex gracia in villa Miningein, qui et
ius in ipsa taberna iuxta priuilegii ipsius vi\le continentiam habere
pretendebant, ad Bolucionem censns ipsins vicarie, prout in hiis
>>>
:M 271. [1393.]
243
Iitteris habetur, omni iuri, quod i1Iis hucusque compeciit, cesserunt,
abrenuDctiando pro Be et heredibus suis imperpetnnm, quidqnid
eisdem vigore dicti priuilegii competisset, nihil vnqnam per eos esse
monendl1m. De ratificacione stipnlata manu promittrntes, preseD.
tibus Martino Clementis Capitaneo in Wormdith etJohanne
BayszeDer plebano in Arnsdorff testibus ad premissa vocatis
et rogatis". -
bfd)rift bet Urtllnbe in B erend t' s Transsumpta 91t. 5.
pag. 408-4]1. unb in Cromeri Deser. Ep. Varm. B. 91t. 1b.
foI. 54-55.
oN? 27 J.
1393. 2lJ. 5uni. - 5Berfd}reibung iiber 15
ufen am
Wh n fe n fee.
ut! bem Dtiginat im
td)i'o bet! IDomta
itett! in \Jrbg. M.
Wissintlich sy allin, keginwertbingin vnd zcu komf-
tigin, das ich ha n k e wo pe, myt Rate vnd willin myner
rechtin erbin, habe ich getan zcu besecczin, vunffczcn hubin
dem Erharn maHnc Godeke somer mynes erbis, das do
gelegin ist hy dem l\I on k e n see, bynnen den greniczin, als
sy ym bewisz sin, zcn Colmischim rechte erblich vnd eweclig
zcu besicczin, dor czu gebe ich ym den genys des cleynen
gerichtes, vnd den drittin phenning von dem grosin gel;chte.
Ouch gebe ich dem Egenanthin Godeken somer czwe vrye
hubin ZCll dem schulteisampt, vnd czwe hnbin zcu zcinse
ane scharwerk, do von saI hel' czinsin off vnser vrouwen
tag licht messe xiij sco. gewonlicher moncze des landes, vnd
viI' buner, do von saI hel' eyn pberd haldin, als gut, als
viI' mark, vnd wenlle das gut zcu zcinse kompt, so sullin
mir vml mynen nocbkomelingin, dy besicczer, der czins-
hubin, alle jerliche czit, io von der bubin xiij sco. pbennige,
gewonlicber moncze des landes czinsin, vnd viI' huner, off
vnser vrouwen tag lichtmesse, dor czu alle scharwerk, vnd
geburlich erb eid thun, wend ich yn gebite. Ouch sullin sy
vryheid babin xj jar von dem negstin vnser vrouwen tag
lichtmesse, vort me sullin sy sicczin off den czins. Ouch
snllin sy gebin von iklichim pffluge eynen scheftiI Rockin
vor pffluchkorn, wend ouch dy zcyet des dinstes kompt,
wiI der scbulcze selber nicht dynen, so sal her sin pllerd
dor zcu thun, is en sy denne das alle scbulteissill czin, so
sal her selber methe czin, by myner kost vnd hew, sunder
haber sal bel' selber habin. Zcn ewigin gedeclltnisse deser
dinge, so hod der Erwirdeger herre her J 0 h an von S tr e y ffi n
kompthur zcu Brandinburg durch myner bete willin sin
Ingesegil an desin briff gehangen, Gegebin yn dem Jarin
16*
>>>
244
.M 272. [1393.]
gotesMO cOcOcO am dry vnd nuwenczigstin an sente Johannis
Baptiste, des ouch geczugin dese Erbar lute, Hinrich
Paddor, vnd Wernike kernerer, vnd kirstan pelkeyn.
Driginal auf !j3etgament mit bem an einem !j3etgamentflteifen
ängenben @)iegd, wOtauf bet
b(et fennt1i
, bie Umf
rift abet un.
fennt1i
ift.
t
.M 272.
1393. 22.
uli.
omtntn. -
er Drben
'@;4'itte1er
@;iegfrieb 5ffia(4'0b bon 58affen
eim beftätigt ben
ertauf eilteß
bem
.
eifhpof4'ita( in Q:(bing ge
örigen unb 6ei benen
9J1ü
(e gelegenen Q:rbe
.
u{j bem Driginal im @(binget @)tabtat
i\). ,\t
f. IlI. Wt. 68,
Wir brudir Siffrid wal po de von Bassinheim obirster
spitteler ordins vnser frouwen des dutschin huses von Jheru-
salern vnde kornpthur czum Elbinge Bekennen offinbarlich
alle den, die dissin brif seen adir horen lesin, das brudir
'fyle von lori eh vndirspitteler czum Elbinge rnyt vnserm
vorhengnisse, willin vnde gunst vnserm getrauwen Marquard
stangen Borger in der aldinstad czum Elbinge vnde synen
woren erbin vnd nochkomelingen ein erbe vorlegin vnd
gegebin hot vnde dry morgen wese dorczu, czweue morgen
gelegen czu wugenap vnd ein morgen gelegen czur czuer
czu erbeczinse, das erbe her von brudir heinrich gam-
dil s heim etzwan vndirspitteler czum Elbinge gekouft hot
vor fumf mark pfenninge vnde hot is im recht vnde redelieh
beczalit. Das selbie erbe lyet in der aldinstat czum Elbinge
bie des heiligen geistis mole vnde ist ein gancz erbe. do von
suIlin sie thuen der stad glich eyme andern erbe in der stad
gelegen. Wir vorlyen in ouch von sundirlichir gunst vnde
gnode das erbe also bescheidelieh, das sie is vorkoufin vnde
vormyten mogen lütin die vns fugen adir IUte dor in czu
setzin die vns fugen, die derne vndirspitteler synen czins
vsriclltin. Ouch welle wir das sie das erbe buwin vnde
besseren suIlin, das deme vndirspitteler sin czins dor ane
nicht moge abegeen. Weres das sie des nicht intetin, so
sal sich der vlldirspitteler des erbes widir vndirwindin vnd
brengin is in werinde hand das im sin czins moge werdin.
Durch disser vorlenunge willen suIlin sie deme vndirspitteler
czinsin alle im vyer marg pfenninge gewoniklichir muntcze
dis ses lamlis, czwu marg vf ostern vnd czwu marg vf sente
michils tag czu gebin. Czu merim orkunde disser dinge
habe wir vnser jngesegil an dissin brif losin hengin, der
>>>
:M 273. [1393.]
245
gegeben ist in vnserm richthoue pomen in der jorczal
Christi MO CCCo in deme xciijo iore am tage marie magda-
lenen der heiligen frouwen. Geczug sin vnser lieben brudir
Bruder pfilippus von kleb erg, huskomthur czum Elbinge,
Brudir tyle von lorich vndirspitteler. Brudir Johan
Beldirsbeim huskompthur czu hollant. Brudir kolbe von
pobart VDser kompao . her Johannes vnser capplan vnde
andir vyl Ersamlute.
Driginnl nuf !j3ergnment mit nn
iingenbem @)
itl1erfiegd.
gL
fi u
t! .\Befd}r. l,1on @llJing .\Bb. II. @). 153.
.M 273.
1393. 2,.. SC1Jtember.
eileberft. - .peintid), 58. tJ, Q:.,
trifft 58eftimmungen über has I13räfentationsred)t 3U ber bon
her
ami(ie her .!B at) f e n geftifteten
it arie in her
omtird)e.
ut! bem Driginnl im
r
il,1 bet! IDomlcq,itdt! in firlJg. @)
ielJl. I. Wt. 30.
Nos dei et Apostolice sedis gracia Warmiensis Epis-
copus Heinricus Notumfacimus tenore presencium vniuersis,
Quod, eum nuper coram nobis iuter venerabiles frat.res nostros
. . Decanum . . Custodem et Capitulum l10strum warruiense
ex una, et fideles nostros dilectos Casparem et H einricum
de Baysen et Lariam et Katherinam eorum sorores
germanas parte ex altera, super iure pat.ronatus cuiusdam
vicarie perpetue per progenitores predictorum de Ba y sen
pro animarum suarum salutari remedio dudum in Ecclesia
nostra warmiensi fundate, ad quam vicariam iuspatronatus
seu presentandi personam, dum et quociens eam vacare coo-
tingeret, asserebant iidem de Baysen ad progenitores suos
et ad se sem per a primeua eius fundacione pertinuisse, ac
ad se ct suos heredes pertinere et perpetuis temporibus
speetare et pCl'tinere debere, orta fuisset materia dissensionis,
Venel'abiles fratres nostri pl'edicti de Capitulo Warmiel1si,
propter hoc capittularitel' congregati, capittulantes et Capit-
tulum facientes, de iure et iusta peticione predictorum de
Baysen plenissime infonnati, iuspatronatus cuiusdam vicarie
perpetue, quam Co nr a d u s f 0 y san ad presens in Ecclcsia
nostra predicta optinet, Caspari Heinrico Larie et Kathe-
rine predictis, nostro ad hoc accedente consensu, prout
melius fieri potuit et debuit, assignauerunt, ipsis possessionem
eiusdem vel quasi tradentes. Verum quia predicta vicaria in
redditibus et prouentibus suis alll1uis nimium extenuata extitit,
adeo eciam, quod ipsius rector de huiusmodi redditibus et
>>>
246
:M 274-275. -[1393.]
prouentibus non valeat congrue sustentari, prefati Caspar,
Heinricus, Laria et Katherina attendentes, quod ipsa vicaria
per nepotes nostros, videlicet Johannem, Heinricum,
Paulum et Priscam, liberos dicte Larie, in prouentibus
suis annuis salubrius reformari et in statum pristinum reduci
poterit, ymo cooperante domino, verisimiliter meliorem, ius-
patronatus seu presentandi personam ad eandem vicariam
dicti8 Larie liberis et suis legittimis heredibus ab ipsis des-
cendentibus vsque ad terciam generacionem inelusiue, dum
et quociens eam vacare contigerit, de nostro et predicti nostri
Capittuli consensu liberaliter concesserunt, sie tarnen, quod
ex tune iuspatronatus huiusmodi seu presentandi personam
ad dictam vicariam ad Casparem .Heinricum Lariam Katbe-
rinam predictos eorumque beredes et posteros legittimos libere
reuertatur. Datum in Castro nostro Heilsberg, Anno
domini Millesimo Trecentesimo nonagesimo tercio, vicesima
septima die mensis Septembris. In quorum testimonium pre-
sentem litteram fieri et llostri :-;igilli appensione iussimus
communiri.
Driginal auf
ergament mit bem (fel}r liefd}äbigten) @)iegd bea
!Sifd}of(!.
lifd}tift im !Sifd}.
rd}. firlig. C.
r. 1. fol. 173.
)
.NI 274.
1393. @i&!1Jt&!mb&!r. Xa£!@)d)u
mad)ergewert in
rauns'6erg
tauft ein .pan£! in bel' @)ta'ot.
Acta praetorii bea
at
aard}ib(! ou !Sraun(!lierg. fioUant 84. !Sr. 57.
Anno domini M ccc xciij circa festum michaelis Do
haben wir vorkoufet den schumachern recht vnd redelieh
betykendorfis bodykers bus vnd hof den schumachern czu
hulfe vnd czu gnaden, also das si czinsen sullen den gewonic-
lichen czins alle iar uff sente mertin tag j. mr. vnd sy haben
den hof vnd das hus von vns gekoufet vm ir gelt dem
ganczen werke czu behuf vnd czu nutze.
M 275.
1393. 16.
ftob&!r. ('&!i1eb&!rft. - @)tiftung{jurtun'oe
bel'
ifarie 3um
. lmat
ia£! in bel' SMfegiatfird)e 311
11 t ft a '0 t.
u(! bem Drigina( im
rd}ib ber ,ltird}e in G\utj"fabt, @)d}ielil. Q. 9lr. 1.
Nos Dei et Apostolice sedis gracia Wanniensis Epis-
copus Heinricus Notumfacimus tenore presencium vniuersis,
quod ob remuneracionem diuine pietatis, quam speramus in
T
>>>
M 275. [1393.]
247
celestibus consequi, cupientes in anime nostre necnon pro'-
genitorum nostrorum salutare remedium cultum augere
diuinum, quandam vicariam perpetuam in honore beatorum
Mathie, et omnium Apostolorum, ac omnium sanctorum in
Ecclesia sancti Saluatoris in Gutenstad nostre dyocesis,
Cristi nomine inuocato, de nouo creauimus, ereximus et fun-
dauimus, creamus, erigimns et pl'eSenCiulll tenore fundamus,
pro dote ipsius vicarie annuum censum quatuordecim mar-
canUll infrascriptnm huiusmodi vicarie, necnon dilecto nobis
in christo Georgio de 'rhungen, clerico nostre dyocesis,
primo ipsius vicarie rectori, einsque successoribus huiusmodi
vicarie rectoribus, qui pro tempore fuerint, pro ipsorum sus-
tentacione eongrua presentibus assignantcs. Primo videlicet
decem marcarum annuum censum prntheniealis seu vsualis
monete in de et supcr villa nostra Kirsnyn, in Cameratu
Warthenberg sitnata, et qnatnor marCRrum censmll annuum
in de et super septem mansis olym ad sculteciam in Se bur g
pertinentibus. Quamqnidem villam et mansos sine censns
pro hoc pro nostris necnon Johannis, Heinrici, PanI i et
Prisce, liberorum bone memorie domini Johannis Sorbom
fratris nostri germani, pecunijs, eo saluo, quod prefatns
Georgius ad hoc pro allime sue salutm'i remedio de bonis a
deo sibi collatis septuaginta marcas iam diete monete libe-
raliter addidit, lcgittime emimus et comparauimus. Quem-
quidem eensum annuum quatuordecim mRrcarum prcdictum
lmiusmodi vicarie incorporamus etc. (wic o'6cn 911". 244 '6i!3)
vsibus oportunis. Signanter prouiso, qnod rectores vicarie
pl'edicte apud dictam ecclesiam, dummodo in curia nostra
episcopali cOllstituti non fuerint, personaliter residere, et
horis canonicis in dicta ecclesia diebus singulis decantandis,
noctumis pariter et diumis, interesse, cum Canonieis psallere
et cantare debeant, et ad minus tres missas singulis septi-
manis, ni si eanonice impediti fuerint, celebrare. Dictmn vero
. Georgium ab oncribus et persOllali residcncia prefatis, quoad
uixerit, esse volumus ahsolutUlll. Jus vero patronatus seu
presentandi personam Episcopis Warmiensibus ad dictam
vicariam instituendum, et illuesticlldum ad eandcm, quociens
eam per cessum seu decessum vacare contigerit, ad Johannem
Heinricum Paulum et Priscam predictis et eorum posteros
ab ipsis descendentes usque ad terciam generacionem in-
clusiue, et extunc perpetuis temporibus ad . . Burcgrauium
Castri nostri Episcopalis Heilsberg, qui pro tempore fuerit,
volumus pertinere. V olumus illsuper, vt presentandus ad
huiusmodi vicariam presbiter esse debeat etc. (wic
r. 257 'biß)
.100...-
>>>
248
M 276-277. [1393.]
decretum. Presentibus honorabilibus et discretis viris, dominis
Magistro Johanne philippi plebano in Seburg, Bartholo-
meo Czegcnhals Officiali Curie nostre et vicario perpetuo
in Ecclesia Warmiensi, Nicolao Crossen plebano in Gro-
sendorf, Petro heueman, Johanne Barthusch, Capel-
Ianis et continuis nostris commensalibus, presbiteris warmien-
sibus, testibus ad premissa. Datum et actum in Castro nostro
Heilsberg, Anno domini Millesimo Trecentesimo nonagesimo
tercio, decimasexta die mensis Octobris. In quorum omnium
testimonium, presentem literam fieri, et nostri Sigilli appen-
sione iussimus communiri.
Driginal auf l.j3etgament mit bem @)iegd bel! 58if
ofl! .peinri
an
einem l.j3etgamentftteifen.
I)f
tift in Berendt's Transsumpta
t. 4.
p. 403-407. unb in er 0 me ri Desc;riptio Eppatus Varm. B.
t. 1 b.
fol. 53-54.
-M 276.
1.393. 16. -Cftober.
eif9berR. .peinrid),
. b. Q:.,
berfcf)rei'6t an \li
ffe 1130ninte un'o feine Q:r{)en {)ei'oedei
efcf)(ecIJts bier 3wifcf)en ben .pufen 'oes st
eo'oericf) \lieUe-
fa
m gdegene 4}ufen im
d'oe \lienefa
l1t, wdcf)e 'oerfd{)e
bon
ert
o('o Stirs{)om "miles bone memorie quondam
ecclesie nostre advocatus" für 80 tJreufi. lmad getauft un'o
'oie 'oer
edäufer "iuxta huius terre consuetudinem" 'oem
ifd)ofe 3urüCtgcftcUt
atte, 3u tJreufiifcf)em ffiecf)t gegen einen
ffieiter'oienft mit ben gewö
nHd)en
{)ga{)en un'o
urgen{)au.
us {)ef on'oerer
na'oe er
ä(t er 'oas Berfaufsrccf)t un'o
30 lmad \lie
rgd'o. Dat. in castro nost1'O Heilsberg a.
d. MCCC 0 xciij 0, ipso die beati Galli confessoris.
Testes: Nicolaus Tetinger quondam ecc1esie nostre advocatus,
Theodericus rle Welkekeym et Tylo Steinbutte, nostri et ecc1. nostre vasalli.
6f
rift in C. 1. fol. ]33.
.M 277.
1393. 1. NObember. iirauen&urR. .peinricf)III.,
.b.Q:.,
her tätigt ben
ntauf 'oei3 'I)orfes @)cf) ö n fH e s 'ourd] 'oie Stin'oer
feines
rnbers 30
annes @)or{)om un'o l1ergröfiert 'oaffdve t
'ourcf) an'oere 10 angren3en'oe .pufen.
Ul! C.
t. 1. foI. 106.
In nomine domini Amen. Nos dei et Apostolice sedis
gracia Warmiensis Episcopus Heinricus Notumfacimus tenore
presencium vniuersis, quod Johannes, Heinricus, Paulus,
>>>
M 277. [1393.]
249
et Prisea, nepotes nostri, liberi bone memorie domini Jo-
h an n isS 0 r b 0 m , fratris nostri germani et nostre Ecclesie
quondam Aduocati, de voluntate et consensu nostro emerunt
et legaliter comparauerunt a fideli nostro dilecto Marquardo
BaI k e villam S eh 0 n e n fl i es, continentem viginti mansos,
inter granieas villarum Willyamsdorf, Dobryn, Rampsow
et bona poloni sitos, pro eerta pecunie quantitate, quam pe-
cuniam idem Marquardus publice coram nobis recognouit se
integraliter a predictis nostris Nepotibus percepisse, et ideo
idem Marquardus predictam villam cum omnibus iuribus et
pertinenciis suis in manibus nostris iuxta huius terre conswe-
tudinem resignauit, eisdem emptoribus eo iure, quo ipse ven-
ditor, prout infra describitur, emu possedit, assignandam.
Et Nos pro utilitate Ecclesie et mense nostre et propter
multiplicia seruicia, per eundem fratrem nos trum in ofticio
Aduocacie per plures annos vtiliter et stremme nobis et Ecclesie
nostre facta et impensa, et fauente domino ipsius liberos,
Nepotes nostros predietos, impendenda, decem mansos nemoris
dictis viginti mansis adiacentes, de quibus eciam ecclesia seu
mensa nosu'a hactenus nullam vtilitatem habuit, de licencia
sanctissimi quondam in Christo patris domini Gregorij pape
vmlecimi et conseusu Venerabilis Capituli nostri addidimus,
ipsosque triginta mansos, certis granicis per Nos designatos,
dictis nepotibus nostris suisque veris heredibus et successoribus
legittimis cum agris cultis et incultis siluis pratis pascuis
aquis et riuis ac omni vtilitate, cum omnibus iudicijs maioribus
et minoribus, eciam ad manum et ad collum se extelldentibus,
liberos, Jure Culmensi hereditario, prout dictus Marquanlus
prefatos vigillti mallSOS eciam possedit habuit et telluit, con-
tulimus possidendos. De quibus mansis, postquam ad solu-
ciollem census prouenerint, dien nepotes nostri ae heredes
et suecessores eorumdem cum vno viro armato more huius
patrie et spadone eompetenti contra quoscunque ecclesie
nostre inuasores seu inimicoR, quociens per nos aut successores
nostros requisit i fuerint, fideliter seruire, et de quolibet aratro,
quod in dictis bonis fuerit, mensuram tritici et mensuram
siligillis, de quolibet vero vnco mensuram tritici, et in signum
libertatis et recognicionem dominii pondus cere, quod J\Iarc-
pfunt dicitur, et sex denarios Culmenses, nobis et Succes-
soribus nostris singldis annis in festo beati Martini confessoris
et pontificis perpetuo dare et soluere tenebuntur. Con-
cedimus eciam prefatis nepotibus nORtris, heredibus et Sllcces-
soribus suis facultatem piscandi in lacubus D 0 b ry n et
Dadey cum paruis instrumentis ad mensam suam dumtaxat,
---
>>>
250
.MI 278-279. [1393.J
et nuUatenus ad vendendum. Acta sunt hec apud Eccle-
siam nostram Warmiensem Anno domini MO. CCCmo.
nonagesimo iij 0. Ipso die Omnium sanctorum. Presentibus
honorabilibus fratribus nostris dominis Arnoldo de Ergesten
decano, Tilone glogow Custode, Johanne de Essen
Cantore, Hermanno de Praga, Alberto de Curia,
Alb erto de Calba, Johanne de Rogettel, Andrea
Symonis de Thoron, Lifardo de Datteln, Heinrico
Heilsberg et Andrea Grotkow, Canonicis Warmiensibus.
In quorum testimonium presentes literas fieri et nostro et
dicti Capittuli nostri sigillis impendentilms fecimus sigillari.
.JW 278:
1393.
.
obember. tvrauenburg.
er
efan
rno1b,
ufto!3 sti10,
antor 3o
anne!3 unb ba!3 ganöe Xom
tat'ite1 bon (;S;rm1anb berfcf)rei'6en
1) an
1au!3 Warquarb hen
ntg im
orfe Borniten
mit einer .pufe .peibe gegen einen jä
rHcf)en öu Wartini fäUigen
,ßin!3 bon 2 Wart
2)
iefe1'6en ber\Uanbe1n auf Bitten be!3 Bifcf)of!3 .peinricf)
b. (;s;. ben Brübern lnico1au{\, €5iegfrieh unb st
eoberid) bon
€5 t ci ne '6u tt e n ba{\ bäuedid)e €5d)ar\Uert bon i
ren .8in{j
ufen
in bie jä
rHcf) 3U Wartini fäUige
'6ga'6e bon einem €5teine 5ffiacf){\.
Dat. aput Ecclesiam warmiensem in Capitulo nostro gene-
rali Anno dni. MCCC ° xciij ° mensis Novembris die quinta.
lif
riften in F. ]8. 41. E. 15. 34. B. 14. 32. G. 19.
.JW 279.
1393. 12.
Obem&er. 9lom. - l13apft Bonifadu{\' IX.
3nbu1g en 3'6uUe für ba{\
be. Waria .
e1äute in ber
0 m
ti r cf) e 3U {jrauen'6urg.
Ul! bem Driginal im
r
i\) bel! IDomfaj)ite{(j in \jrlig. @)
ielj{. I. \nr. 13.
Bonifatius episcopus seruus seruorum dei. Uniuersis
christi fidelibus presentes litteras inspecturis Salutem et
apostolicam benedictionem. Dum preceIsa meritorum in-
signia, quibus regina celorum virgo dei genitrix gIoriosa
sedibus prelata sydereis quasi steUa matutina prerutiIat,
deuote consideracionis indagine perscrutamur; dum etiam
intra mentis archana reuoluimus, quod ipsa, utpote mater
misericordie et pietatis amica, humani generis conso-
>>>
M 280. [1393.]
251
latrix, pro salute fidelium, qui delictorum onere pregrauantur,
sedula exoratrix et peruigil ad regem, quem genuit, inter-
cedit: dignum quin pocius debitum arbitramur, ut christifi-
deles ad eiusdem virginis assiduam ueneracionem iugemque
memoriam quasi quihusdam allectiuis muueribus, iudulgencijs
scilicet et remissionibus, inuitemus, ut exiude reddantur diuine
gracie apciores. Hinc est, quod nos de omnipotentis dei
misericordia et beatorum Petri et Pauli Ap05tolorum eius
auctoritate confisi omnibus ucre penitentibns et coufessis,
qui, dum in ecclesia W srmiensi singulis die bus de maue et
de sero Campanam pro Aue maria pulsari coutigerit, ad
laudem et houorem ipsius beate virginis Marie Triua saltem
uice oracionem dominicam et salutaciouem angelicam flexis
genibus deuote dixerint, illam indulgenciam et remissionem
peccatorum concedimus, quam dicentes oracionem et saluta-
cionem buiusmodi, dum in ecclesia Wratislauiensi de mane
et de sero pro buiusmodi Auemaria Campana pulsatur,
auctoritate apostolica consequntur. Datum Rome apud
Sanctumpetrum ij Idus Nouembris Pontificatus nostri Anno
Quinto.
Driginal auf !j3etgament mit bet !8leiliufie Bonifatius' PP. viiii.
an tot
et unb gdliet @5eibe. - @ine gleidilautenbe !8ufie bon bemfdlien
atum füt bie famHinbifdie
omfitd)e liefinbet fidi im Original im
tdiib bel! fitauenliutget
omfaj)itdl! Mon. Sambo A. 14.
.M 280.
1393. 13. NObember. 9lom. l13apft 580nifadus IX.
'6eftätigt bie €5tatuten bes erm{änbijdJen
omtapite1i3.
ul! bem Dtiginal im
tdiib bel!
omfaj)itdl! au fitlig. B. \nt. 22.
Bonifacius episcopus, seruus seruorum dei. Ad per-
petuam rei memoriam. Iis, que pro tranquillo statu et honore
ecclesiarum presertim Cathedralium prouide facta sunt, ut
illibata consistant, libenter adiicimus apostolici roboris firmi-
tatem. Exhibita siquidem nobis nuper pro parte venerabilis
fratris nostri Henrici Episcopi et dilectorum filiorum Capi-
tuli Warmiensis petitio continebat, quod olim ipsi certis
rationabilibus causis inducti pro bono et tranquillo statu
ecclesie Warmiensis anctoritate ordinaria quedam statuerunt
ac etiam ordinal'Unt, prout in patentibus litteris Episcopi et
Capituli predictorum sigillis munitis, quarum tenor de uerbo
ad uerbum presentibus inseri fecimus, continetur. Quare pro
parte ipsorum Episcopi et Capituli nobis fnit humiliter sup-
plicatum, ut statuto et ordinationi huiusmodi ac omnibus et
jI.
>>>
l
252
.M 280. [1393.]
singulis in dictis litteris contentis robur apostoliee eonfirma-
eionis adüeere de benignitate apostolica dignaremur. Nos
igitur huiusmodi supplicationibus inclinati, statutum et ordi-
nationem predictam ac omnia et singula in eisdem litteris
eontenta auctoritate apostolica ex eerta scientia eonfirmamus,
et presentis seripti patrocinio communimus. 'renor uero
dietarum litterarum talis est.
In nomine domini amen. Nos dei et Apostolice Sedis
gratia Warmiensis Episcopus Heinricus, et Heinricus de
Padeborn Prepositus, Michael de Vischow Decanus,
Johannes Rone Custos, Johannes de EssenCantor (sie),
Hermannus de Praga, Otto de Russen, Otto de Ro-
giten, Nicolaus de Rogettil, Johannes Frysen,
Albertus de Curia, Tylo de 110gow, Albertus de
Kalba, Arnoldus de Ergesten, Johannes de Rogettil,
Johannes Pes, Johannes Vnru e et Johannes Lieh-
tenow, Canonici Totumque Capitulum Ecclesie Warmiensis
etc. (
on ben o'6en 1)(r. 165 mitgetrJeiUen €5tatuten folgen
ier
t1örtHdJ
Uinea 1. 2. 3. 4 unb 19. mit folgeubeu
arianten:
in 1. a katholica Ecclesia instituta; in 3. in dictis diuinis
ministrare unb in totali distribucione; in 4. octo marchas
monete vsualis unb antequam soluat.
ß fdJ{en fomit 5-18
unb 20-48.
agegen folgt u111nitte('6ar auf 19 ein ueue
:)
( 49). Item statuimus iuxta antiquam et laudabilem con-
suetudinem hactenus obseruatam, quatenus in dicbus nostris
numerus vicariorum deo in ipsa Warmiensi Ecclesia minis-
trantium non minuatur, et ne ipsarum vicariarum maior pars
fillaliter pereat, diuini cultus augmentum in hoc principaliter
desiderio desiderantes, quod quilibet Prelatorum ratione digni-
tatis seu prelature vnam dumtaxat, quilibet vero Canonicorum
maiorem prebendam in dicta ecclesia obtinens ratione eano-
nieatus et prebende similiter vnam dumtaxat, olim per clericos
seu personas eeclesiasticas fundatas, conferre habe at vicariam,
ad quam ipsa per cessum seu deeessum vaeante vicarium
libere instituere valeat, quamuis etiam nounulla beneficia
alia ecelesiastica eum eura et sine CUl'a ad eorum dispo-
sicionem communiter pcrtinere noscantul'. Quiquidem vical'ii
per ipsos instituti et instituendi certis altaribus, quibus pl'e-
bende maiores eiusdem eeclesie ad hOllorem diuilli nominis
onerate sunt, teneantur laudabiliter descl'uire. Act.-'t sunt hec
apud Ecclesiam Warmiensem predictam in loeo nostro capi-
tulari Anno domini Millesimo Trecentesimo Oetuagesimo iiij Q
vicesimatercia die Mensis Januarii. In quorum omnium eui-
dentiam et robur pl'emissa omnia et singula Ego Heinricus
>>>
M.281. [1394.]
253
E piseopus predictus et nos omnes et singuli Canoniei superius
nominati obseruare ad sancta dei Ewangelia iurauimus, ae
nostrorum Episcopalis videlicet et Capitllli Sigillorum appen-
sione fecimus roborari.
Nulli ergo omnino hominum liceat bane paginam nostre
eonfirmationis infringere uel ei ausu temermio contraire.
Siquis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem
omnipotentis dei et beatorum Petri et Pauli Apostolorum
eius se nouerit incllrsurum. Datum Rom e apud Sanctumpetrum
Id. Nouembris Pontificatus nostri Anno Quinto.
Driginal auf $ergament mit ber 5B{eiliuUe an rot
er unb geIlier
@5eibe. - IDie @dit
eit ber unter 9h. 165 mitget
eiUen @5tatuten \)on
1384 unterliegt feinem .8weifeI; benn aligefe
en ba\Jon, bafi fie bem
nfange ber äUej1en ,\ta}Jitd(Jaften, alfo einem amtIidien 5Budie, ent-
nommen finb, gingen \Jide i
rer 5Beftimmungen in bie f}Jätem @5tatuten
bel! IDomfa}Jitd(J \Jom Sa
re ] 480, 1532 u. a. ülier unb
etlien
um
st
eiI 1jj(J in bie neuej1e .8eit Uled)t(Jfraft 1)e
etlten. @5e
r h{b j1eUte fidi
jebodi
etau(j, betfi biefer erj1e 5Berfud), bet(J @ewo
nl)eitl!tedit
u fi
iren,
nidit bie gewünfd)te 5BoUj1änbigfeit
ettte unb bel!
a{1i .8ufä
e unb
@rgän3ungen lieburfte, bie man in ber st
at \Jon bem Set
re 1387 etn
metdite unb bie weiter unten 9lr. 258 mitget
ej{t roerben. @50 wurbe
2Hineet 49 erft am 11.
riI ]391 liefcIJ{offen.
l(j metn nuu bie \)ä}Jj1-
lid)e 5Bej1ätigung bet @5tettuten nad)fudien woUte, ttetf metu aU(J ben \Jor-
anbenen 5Bej1immungen eine
u(Jwa
{, fteUte nur bie wid)tigften
ufetmmen,
gali aber bider neueu 9le3enfion baß IDatum bet aUen.
uf biefe !lBeife
erf{/iren fidi am einfetdij1eu bie
bweidiungen beiber ste
te.
JW 281.
1394. 3. Z4anuar. Stul)m. - .tod)mciftcrHd)e 5ffiifffür
in Betreff bel' .tQnbwerf!3gefeHen.
91adi einet gleidi3eitigen ,\to1Jie auf $ergameut im @lbinger @5tetbtetrdii\J.
,\tct1Jf. 1II. 9lr. 69,
Wissintlich sie alle den gellen, dy desen briff seen
horen adir lesen, das wir vnseren getruwen Burgermeistern
vnd Ratmannen der stat zum EI bin g I) bitten vnd beisen,
das sy £lese nochgeschrebenen Artikele kundegeu vnd gebiten
alle jor offenlieh von erem Rathlls, also das sy geh aIden
werden by der buse alse hir noch geschrebin stet, Ouch das
sy desin Briff losen lesen in allen anderen Stetill, dy in den
gebiten ezu m Elbing, CZll Ostirrode, czu Kristburg vnd
I) IDief e !lBiUfür
ettte audi @ü{tigfeit für ba(J' 5Bi(Jt
um @rm{etnb, wie
bie
bfdirift in bem amtIidien $ri\JiIegieubudi C. 9h. 1. foI. ]8. bel!
Ijjfdiöf{idieu
rdii\J1! 3u
rbg. le
rt, unb in weIdier nur folgenbe 5Barietuten
in bet @in{eitung
u \Jetmeden ftnb: "der stat czum Brunsberge" unb
"Ouch das sy desin brief losen lesen in allen steten, dy in deme Bischof-
turne syn gelegen vnd wollin" etc.
>>>
254
:M 281. [1394.]
.czur Balge Byn gelegin, vnd wellin das sy dese noch
geschrebenen Artikele kundigen, das sy gehaldin werdin by
der buse, dy hir noch geschrebin stet. (1) Keyn hantwerk-
knecht sal satczunge adir samelunge machen, dy do gen
kegin vnsen heren, wedyr dys lant, wedir dy stat, adir wedir
synen meister. Ouch sal her nicht machin den Mantak noch
keynen werkiltag czu virtage ledik czu gen, vnd ouch
keynerleye nuwe vunde adir ufsacz czu machin. do mete
her synem Meistere sin werk nedir lege, adir orlob gebe,
wer dis vreuelich breche dem sal man sin houbt abe houwen,
gebreche abir imant vnwissens, der sal synen bruche nicht
wissen. (2) Sundirlichin den Smedeknechten sal abe gelegit
syn der Mutir hus, dy dry pfennynge dy se tegelich von
erem Meister heischin czu byre vnd alle satczunge, alse bobin
geschrebin ist, by der selbin buse. (3) Ouch en sal keyn
hantwerkknecht synem meister korczer dynen, denne eyn
virtil iares by der selbin buse, envuget her abir synem
Meister nicht, her gebe ym orlob wen her wil. (4) Ouch
aal eyn iclich Meister synem knechte redelikeyt tun, breche
her das, her sal synen bruche nicht wissen. (5) Ouch sal
eyn iclich Meister meldin dem Rathe by synem Eyde, wen
her Imande weys der hir ane gebrochin hat. Tut her des
nicht, man sal in vorwisen us synem werke. (6) Ouch sal
eyn iclich Meister, der nu ist, adir hir noch werdin mak,
synen Eyd tuen vor dem Rathe, do her gesessin ist, das
her dese willekur haldin welle ane arge lys1. (7) V ortmer
allen dinstbotin welchirleye sy sin, dy vmme Ion dynen,
adir uff genade, den sye abe geleyt alle samelunge, also
das By keynerleye Trank koyfen in eren samelunge sullen,
czu trinken durch das Jar, wer das bricht, der sal synen
bruch nicht wissen. (8) Welch wirt das gestat, das man
in synem huse sulche satczunge adir Samelunge machet,
dem sal man sin houbt abe houwen. (6) Entwichet abir
eyn knecht vmme sulche bruche us eyner Stad in dy andir,
do mak in dy stat losen holen, do her us entwichen ist,
der sal man in mit willin losin volgin. Gegebin czum
Stume in der iarczal Cristi dryczenhundirt in dem vyr vnd
nugenczigesten iare in dem Sunabende vor dem czwelftin,
vndir vnserem Ingesegele.
orl1e
enbe !IDilIfür I;iIbete ben
nfang !.Jet! aUen, \1erloren gegangenen
G;(liinger !IDettliud}t!, bat! nad} ber
lird}rift in 3ac.!IDunberlid}'t! Elbingensia
SBb. 11. pag. 463 fgg. bet! @(liinger
rd}i\1t! lieginnt: "Inicium !ibri
huius Anno domini MilIesimo Quadringentesimo vigesimo quarto in
mense Decembri", in ttJe1d}em 3a
re man a{fo bie ein3e1nen !IDiUfüren
3U famme1n anfing. 3
r fd}Hefit fid) 3 u niid}l1. o
ne 3a
t3a
{, bie fo(genbe an.
1
>>>
:M 282. [139-1.]
.NI 282.
(Um 1391J.)
H1für her @5taht Q;(bing in
etreff her
tyeiertage unh hef3
iebfta
(f3 tmn 4)0(3.
m:uB ber m:1)fd}rlft beB @(£Jinger !IDett£Jud}eB in S. !IDunberIid}'B Elbingensia.
5Bb. II. pag. 464.
Zu wissen, das der gantze gemeine Ratb hat fast ange-
sehen vnd erkant merckliche grosse Gebrechen, die da
gescheben vnd nemlich in deme, das die heiligen feyertage
versäumlieh gehalten werden, darvmb Gott der Almechtige
in mancherlei weise vns leutte plaget; Auch das iemand
binnen oder baussen der Stadt vnredlicbe kauffe geschehen,
Auch das vnsere bUrger an ihrem brenholz hin vnd her vnglittig
beschediget werden; das mit einander vorschreben vmb gutter
eintracht willen zu wandeln, Gotte vnserm herren zu lobe,
vnd in eine beqweme ordnung zu bringen, So bat der Raht
mit willen vnd volbort vnser herren etzliche wilkören dorober
gemacht vnd schriftlich aufgesetzt, mit ziemlichen brüchen in
sotaner nochgeschrebener weise. (1) Kein weinschenk, mett-
schenk noch bierschenk sol am heiligen Sontage oder sonst
an andern heiligen Tagen, die die heilige kirche gebeut zu
feyren, iemandes binnen seinem hause vnd keller, oder baussen
hauses frey Ortte geben, oder getrenke vortragen, ehe denn
die hohe messe hier zur pfarre gesungen ist, bei verlust einer
mark. Sonder wollten vnsere herren des landes oder sonst
erb are geste oder wegfertige leutte , wein, mett oder bier lassen
füllen, oder in ihre herberge holen, denen mag man es wol senden
vmb ihr gelt vnd nicht trunkenbolden vnd bierkegeln. (2) Item
so soll kein hantwerker arbeiten, noch seinem gesinde gestatten
zu arbeiten am heiligen feyertage, bei verlust einer Mark.
WUrde auch ein knecht mit frevel daboben arbeiten, ohne
wissen vnd willen seines meisters, der soll bestanden sein
derselben busse als vorgeschreben ist, vnd hat er des geldes
nicht zu geben, der soll davor 14 tage im Thurm liegen vnd
essen wasser vnd brot. (3) Item so soll am heiligen feyer-
tage kein gewandschneider, kram er oder hantwerker ihr gut
vnd waare in ihren fenstern noch vor' ihren thUren feil haben
oder sonst auslegen zu verkaufen, bei verlust einer Mark.
e 4) Item am heiligen feyertage soll man in keiner wage, noch
mit dem pfunder I) wegen bei verlust einer Mark. (5) Item
so soll an dem heiligen feyertage kein treger noch bierspunder
255
1)
funber, (at. pondarium, bie ung(eid}armige ober C5d}neUroage fUr
fd}roere
aften.
-
>>>
256
M 282. [1394.]
tragen oder laden, noch anderley arbeit thun die da allgehoret
dem tregerampt bei verlust. einer halben Mark. (6) So soll
keine Apfelhokerinne mit ihren waaren am heiligen feyertage
vor der hohen messe zu markt sitzen, bei der busse eines
Vierdungs. (7) So sollen auf dem heiligen feyertage die
Kreuttner ihre waaren nicht feil haben, bei verlust eines
vierdullgs. (8) Am heiligen feyertage soll kein fleischer
vnschlitt oder fellwerk verkauften bei verlust einer :Mark I).
(9) Nymmet 2 ) eyner vnser Burgere dem andern seyn borne-
holcz, wirt. her domete begriffen, das sal man richten vor diibe.
Wil abir der Burger der das holcz genomen hoth sweren in
den heilgen, ane alle arge list, das her nicht andirs gewost
habe, den das js seyn eygen holez gewest sy, domete sal
her gefreyet syn. Sundir vor den missegriff, den her gethan
hat, sal her vj marg gebin, das dritte teil davon der hirschaft,
das dritte teil der Stat, das dritte teil deme, dem das holcz
genomen was 3 ). (10) Item Nymmet eyn fUl'man, eyn gast
adir eyn dinstknecht eyme von vnsern burgern syn borncholcz,
vnd wirt her domete begriffen, man sal is richten vor dnbe.
Wil ab ir der herre des kncchtis, der das holcz gcnomen hot,
den missegriff vf sich Hemen, sprechende her habe is den
knecht geheysen, So mag her das sweren in dcn heiligen
ane alle argelist, das her nicht andirs gewost habe, den das
I) 3n einer bem Ilird}ib gef)örigen, olt Ilinfange beC3 15, 3aT)r
. gefd)rie'6enen
,8ufammenfteUung bon !IDillfUren bel' 9leuftabt aut! berfefben ,8eit, we1d)e
meiftenC3 bie }Beftimmung if)rer gemeinfamen @e1tung fUr beibe Stäbte entf)aften,
befinben fid) owar bie borfte
enben Ilirtifef nid)t, bagegen a6er pag. 23, brei
anbere
ie
er ge
örige, we1d)e 6ei i
rer @}teUung aufier bem ,8ltfantlnen
ange
bermut
en Taffen, bafi fie nnr ben i.?8d)Tufi on jenen ftJäter berloren gegangenen
ge6Ubet
a6eß werben.
iefe Sd)Tufiarfife1 rauten wie foTgt:
Itcm an dem helgcn feyrtage sal keyn Burger adir gast off dem
margte kQwffslagen, sunder speyseköff also viI als ym vnd seyme gesinde
dcs tages czu syner fütmlge ({jet! futerunge) notdorfft ist.
Item dy aus dem schisgarten jren vogel schissen wellen das sal
gescheen off eyuen werkiltag vnd nicht an dem heylgen fyrtage.
Itell1 vs dysen vorgescr. Artyh;ln sullen vsgenomen seyn mergliche
notsachen, do man jnander mete lyden mus. Idoch so sullen sye nicht
gescheen ane wissen der Burgermeyswre vnd des Raths, dy noch Rothe
vnd anwysnnge vnsers hcnen des pfarrers dy sachen wol werden
entscheydcn. (
iefe Te\,}tere Haufe1, ingTeid)en bel' oweite Ilirtifel finb ftJäter.
in ne6en bem ffianbbernterf: tace burltftrid)en.)
2)
a bie nun foTgenben IlirtifeT, ben ,pofobic'6fta
1 6etreffenb, in bel'
borgebad)fen ,8ufammenfteUung bon !IDiUfUren bel' 9leuftabt pag. 21. gfeidj.
faUt! U6ereinj1immenb ent
aften finb, fo ift 6e
ufC3 !IDieberga6e bel' ltrftJrling.
(jlten !)'orm bie le\,}tere ,panbfd)rift bem Ili{\brucf oum @runbe gelegt worben.
3)
ie
ert
eihmgC3{\eftimmung
ier ltnb im folgenben IlirtiM ift e6en.
faUC3 mit bem ffianbbermerf: tace berfe
en.
......
..-..
>>>
'I
NJ 283-284. L 1394.]
257
das holcz syn eygen gewest sy, domete fryet her den knecht.
Sundir vor den missegriff sal her vj marg bessern, das dritte
teil do von der hirschafft, das dritte teil der stadt, das drit-
teil deme dem das holcz genomen was. (11) !tem der glich
sal man is ouch halden mit den kanenfurern, dorvmme so see
eyn iczlicher czu, der do furth eyn kan, was holczes her
fure, vnd weme her is fure, vnd vorwisse sich dorane also,
das her nicht czu schanden noch czu schaden korne.
.M 283.
I394. I3.
(lnu(l
.
tnß&t
R. .peintid), 58. tJ
.,
tJetfd)reibt a{£\ "tutor" feiner
)1effen
o
anne£\, .peinrid),
au{ un'o
ri
fa, Stin'oer feine
tJerftorbenen 5l3ru'oer
un'o
ogte
o
anne
@iorbom, in i
rer
egentuart un'o mit
58eiftimmung feine
omfavite{
an feinen getreuen
o
anne
atge{ 12 fcinen
neffen ge'f)örige .t'nfen in
a
Heten
(
aHtten tJg1. oben 91r. 18), ötuifd)en 'oem @iee
u
do'oe,
ben
örfern
ro
'oenberg, @im:iten, Stir
n
n, @ito{3en
agen
un'o 'ocm
nte 'oe
st
{e WCeffer gefegen, mit aUen 91u
ungen,
ben grofien nn'o Heinen
erid)ten 3U cuhnifd)em ffied)t a{£\
erbHd)en 58cfi
. @itatt aUen .8inje£\
at 'oerjefbe iä
rHd) 3 U
martini einen @itein 5illad)
an ben 58ifd)of 3u entrid)ten,
ift tJon bäuedid)em €3d)arkDerte frei un'o er
äft im @iee
uMo'oe
ijd)erei mit Heinem
e3euge fitt feinen stifd).
Actum in castro nostro Heilsberg a. d. MCCCo xciiij.
tercia decima mensis Januarii,
Testes: Magister Johannes Philippi rector ecclesie parochialis in
Seeburg, Bnrtlwlomeus Czegenhnls officialis curie nostre Warm. et
Arnoldus Longi vical'ii perpetui in ecclesia nostra Warm., Nicolaus
Tetinger noster et ecclesie nostre advocatus, et Johannes Balge et
Reynardus fratres, familiares . nostri et continui commensales. Sub
nostro et Capituli nostri Sigillis.
ljfd}rift in C. 1. fol. 106.
.NI 284.
I394. I.
t&rua
.
(&inß. - ffio{{e 'oer @it. Stat
arinen
58ru'oerjd)aft 3u
r6 in g.
ut! bem Driginal bet! @)tabtard}iIJt! au (;'!{ljing.
apr. III. 911'. 70.
In dem namen des beren Amen. So sy wissentlicb
alle den, dy desse schrift werden zeen ader horen lezen,
daz mit orlobe vnd vorhengnisse des erbat'n Ratis czum
Elbing Sturmans Scbipmans vnde Boesmans, dy Borger
17
--
>>>
258
:MJ 28-1. [1394.]
syn, vnd ouch geste, dy sich czu der zee wart pflegen czu
generen, dy haben mit hulfe anderer erbar luthe borgere
eZUm Elbinge eyn zele gerethe gestiftet vnd gemacht jn
der pfarrekirche gothe czu lobe vnd in dy ere der hoch-
gelobeten Juncfrouwen sente Katherinen, vnd ist gemacht
vmme das man elende arme kindere, dy sich czur zee wart
generen, vnd olIch ander gute hÜhe, der namen czu der
Bruderschaft sente Katherinen synt geschreben, moghen mit
bygraft czu der Erden bestatet werden. (1) Vnd wen ymandt
vs deser Bruderschafft vorstirbet, so sal man das den Brudern
vnd den Swesteren dy geschreben synt czu wissen thuu,
daz daune eyn iczlicher by der lyche sye, der do inbeymischs
ist, vnd thu also, Alze her gerne wil wider nemen. (2) V ortmer
so sal man wissen, daz dise vorgenante Brudirschaft sente
katherinen is also angehaben vnd gelibet von den bruderen
algemeine, daz man ewig vnd immer, dy wile sy weren mag,
vyr alderluthe von den Schipmans, dy sich gancz czur
zeewart gen eren, sal kyzen, vnd dy vyre sullen von den,
dy nicht Schipmans syn, czwene erbar bruder en czu hulfe
kyzen vnser zele gereUte czu vOl"steen vnd vor czn wezen.
(3) Vortmer wer von erbarn luthen vnser Brudirschaft wil
gewinnen noch desem taghe alse von hantwerken, der sal
sy gewinnen mit einer halben mark, vnd daz is gelibet von
den gemeinen Bruderen, vnd dy Schipmans vmme eynen
fyrdung, vnd eyn Iderman von vns allen sych vorzeen, das
her nicht meyneider vnd vOl"sprochel1 luthe vns czuhrenghe
czu methe Erudern, wante der welle wir nicht lyeben, vfi
daz eyns des anderen nicht entghelde. (4) Vortmer welch
Bruder ader Swester bynnen der czit, alze wir czusamene
trynken, den anderen anvertiget mit lozen worten, der sal
eyn vil'teil von eyme steyn wachsis geben der Bruderschafft
czu dem zele gerethe. Vnd wer sich des weret, vnd gebrochen
hat, des sal czwefach busse geben, (5) V ortmer wer ouch
eynen Alderman von den vorgenanten sechsen vorspricht,
ader dorczornet bynnen der vorgenanten czit, der sal ouch
eyn virteiI von eyme Steine wachses geben czu dem zele
gerethe, vnd weret sichs ymandt, der gebrochen hat, der
sal dy buse czweifach geben. (6) Vortmer, Nymand von
Brudern ader von SwestCl'en sal den andern vmme scholt
manen in der vorbotten bruderschafft by czwen pfundt
wachses czu dem zele gerethe. (7) V ortmer so hat der erbar
Radt czum Elbinge deser vorgenanten Bruderschafft sente
katherinen vnd vns allen derlowbet vnd orloh gegeben, das
wir czweer czu sanipnc trynken moghen in dem Jare, Eyns
,
>>>
M 285. [139-1.]
259
,
off sente katherinen abend anczuheben vnd vyr taghe lang
czu trynken, Vnd eyns in dem neestell Suntaghe in der
vasten anczuheben vnd denne ouch vyr taghe lang czu
trynken, Gelicher wis alze ander brnderschaffte thun, dy
ouch vmme zele gerethe wille synt gemacht, Vnd ouch dye
vrouwen eyns an sente Johanis taghe czu mitten zomers,
vnd daz mit sotaner ordynanczie, das dy vrouwen vff sente
Johanis bey lichtem obende eyns vmme dy Stadt mogen
Reygen vnd nicht mer, vnd alze sy vs dem huse reygen so
Bullen sy blyben, vlld nicht achter abebrechen ynd vor in
den Reigen lowfen by eyme virteil von eyme Steine wachses.
(8) V ortmer so sal man wissen, das dese vorgenante bruder-
Bchafft der hochgelobethen Iuncfrouwen sente Katherinen is
derworben von dem erbm'n Rathe czum Elbinge von disen
brudern vorgeschreben vnd is begriffen vnd angehaben In
dem Iare des heren :Mo, CCC. XC iiijor. an vnser vrowen
abende lichtmesse.
(Zusatz.) Vortmer, so sal man wissen, czu welcher
czit vnd wen ne eyn bruder ader swester gesterben, den man
denne gewunden kerczen macht czu syner bygrafft, so sullen
vnser bmder von den kerczen eyne nemen sunder alle bethe
vnd vroge in vnser bruderschafft. Machet man stecke licht
vnd nicht gewunden kerczen, so sullen ynser bruder des
glich ader glicher nemen eyn Par do von, vnd das ist vor-
libet von der ganczen gemeynen bmderschafft ader bruderen
in der czit, do dy hruderschafft gestiftet vnd gemachet wart.
Dtiginaf auf einem lj3ergamentMatte \)on 28 1 /2 BoU $!1inge unb
6 1 /4 BoU iBreite j t1.Jdd)er anfangt! üMid)en
orm
afber bi e 1irteften
ifbeftatuten gemei1t
in ben \Ramen "moUen" fü
ren.
.NI 285.
I39a. 10. ijtbruar.
raunßbtrg. - 4)einrid),
. IJ.
.,
überträgt bem ffiat
e bel' @5tabt
rau n £\ bel' g bie 5BerroaHung
be£\ aufier
a{b bel' @5tabtmauer be1egenen 4)o£\Vita{£\ öum
eiHgen
eift.
ut! C. \R,. 1. fol. 3.
(Nos) dei et apostolice sedis gracia Warmiensis Epis-
copus Heinricus fidelibus nostris dilectis Proconsuli et Con-
sulibus Civitatis nostre Brunsberg antiquioris Salutem in
domino. Cum de circumspeccione, industria, probitate et
17*
>>>
.
260
M 285. [1394.]
fidelitate ac discrecione vestra et cuiuslibet vestrum gerimus
in domino fiduciam pleniorem, sperantes, quod ea, que vobis
presertim opera pietatis et misericordie concernentia com-
mittimus, laudabiliter curabitis adimplere: eapropter guber-
nacionem et plenam administracionem hospitalis pauperum
sancti spiritus extra muros et in solo dicte civitatis nostre
situati, cuius omnimoda disposicio ad nos spectare dinos-
citur, omniumque iurium et pertinencium ipsius et bonorum
ac rerum mobilium et immobilium ac se movencium ad dictum
hospitale. in presenti et in futuro pertinencium et spectantium
vobis et vestris successoribus dicte nostre civitatis procon-
sulibus et consulibus exnunc perpetuis temporibus concedimus
et committimus per presentes, sperantes quod per concessionem
et commissionem huiusmodi vobis factas hospitale predictum
per vestre discrecionis indnstriam, sollicitudinem, diligenciam
et vigilem curam prosperabitur deo dante. Proviso, quod in
dicto hospitali Christi pauperes iuxta facultates ipsius hos-
pitalis recipere et recolligere, et eis elemosinam porrigere et
alia facere, que ad hospitalitatem pertinent, deducto serui-
torum in dicto hospitali necessariorum per vos seu procura-
tores vestros deputalldorum et amovendorum victu et vestitu,
qUOdqUe dictum hospitale, res, bona, libertates et iura eiusdem
fideliter custodire regere et gubernare teneamini, et si qua
alienata fuerint, pro viribus recuperare et pro curare, quod
ad dictum hospitale reducantur. Et quod bona fide, que
inde per vos vel procuratores vestros percipietis, in usus
pauperum, quorum recepcionem et ammocionem ad vos per-
tinere volumus, et meliorationem dicti hospitalis fideliter con-
vertantur. Ut autem dictum hospitale stabile et firmum per-
petuo perseverare et felicibus incrementis proticere valeat,
vobis tenore presencium graciose concedimus, quod, si redditus
ad ipsum hospitale pertinentes reemi contingat, alios redditus
in locum ipsorum ad huiusmodi hospitale ac eciam novos
redditus pro ipsius hospitalis augmento in territorio nostre
ecclesie, non ta111en in bonis rusticalibus sed tlumtaxat feo-
dalibus et civitatum seu opidorum libertatibus, valeatis tociens,
quociens opus fum;t, comparare. Premissa omnia et singula,
eciam si ipsum hospitale ad alium locum transferri con-
tingat, robur obtinere volumus perpetue firmitatis. In quorum
testimonium Sigillum nostrum presentibus duximus appen-
dendum. Datum in castro nostro Bruns berg Anno domini
:Millesimo Trecentesimo Nonagesimo quarto, decima die mensis
februarii.
....
--
>>>
.
.
M 286. [139-1.]
.NI 286.
139a. 28. rolär3.
raunß&trR. - 4)einl'id),
. v. G:.,
vereinigt bie Weuftabt mit bel' 2{Uftabt
raudbetg.
Iliut! C. 91r. 1. fol. 15-]6 1 ).
In nomine domini Amen. Heinricus Dei et Apostolice
sedis gracia Episcopus Warmiensis vniuersis et singulis, ad
quos presentes litere peruenerint, Salutem in domino sempiter-
nam. Licet circumspecta snperiorum auctoritas de subditorum
sibi quiete peruigil et sollicita nonnunquam certa pro ipsorum
utilitate temporum et locorum tunc racionabiliter pensatis
circumstanciis disposuerit, tractu tarnen temporis variatis rerum
condicionibus ea sepius, que sie ad salutem commodum intro-
ducta fuere, in dampnum et eorum subditorum euidens periculum
tendere teste experiencia dinoscuntur, et nisi medela quantocius
adhiberetur salubrior, ampliora dampna et pericula sequi
possent procul dubio in futurum. Sane dudum a bone memorie
quondam domino Hermanllo, predecessore nostro, Episcopo
Warmiensi, certis motiuis, iuxta temporis protune exigenciam
ad hoc animum suum inducentibus, quedam Noua Ciuitas
prope fluuium Passeriam et ante antiqnam Ciuitatem Bruns-
berg instaurata, fundata et erecta exstitit, certisque limitibus
terminis iure ac libertatibus late ct large cidem assignatis;
ex post tarnen per immediaturn predecessorem nostrum quon-
dam dominum J ohannem, EpiscolJUm Warmiensem bone
memorie, eisdem limitibus et terminis restrictis et aliquantulum
immutatis, Iminsmodi quidem fundacio ncdum fructum ab ipso
fundatore ac aliis speratulll non attulit, quinymmo rixarum
et discordie fomentum non modicum ministrauit, et nisi celeriori
caucins prouideretur remedio, dampna inde il'recuperabilia
grauius presumuntur verisimiliter suboriri. Quapl'opter animo
deliberato sanoque venerabilis Capituli nostri Warmiensis et
ceterorum nostrorum fidelinm accedente consilio et consensu
ac de Cininm einsdem Noue Ciuitatis commulliter et diuisim
expressa voluntate et unanimi consensu, predictam fundacionem,
presertim quo ad titulum et nomen specialis et distincte ciui-
tatis, ex predictis causis et aliis animum nostrum iuste et
racionabiliter mouentibns l'euocamus, cassamus et penitus
annullamus, ipsamque dictarn quondam nouam ciuitatem pre-
dicte antique ciuitati omni modo iure et forma, quibus melius
possumus et debemus, annectimus et unimus, cum omnibus et
singulis mansis, campis, agris, cultis et incultis, pratis, pascuis,
261
1) UelJerfd)rift: "Littera unionis ciuitatis Brünsberg antique et noue".
----
....,j
>>>
-r
1
262
](g 286. [1394.]
ortis, montibus, vallibus, plallis, siluis, rubetis, arboribus,
fossatis, aquis, aquarum desursibus, ripis, riuis, stallgnis,
lacubus, paludibus, piscinis, piscariis ceterisque aliis quibus-
cunque, que infra et intra bas su
scque!ltes granicias, limites
seu terminos continentur, reseruata tantummodo predicto nost.l'O
Capitulo vna curia int.egra pro edificando et habendo bospicio
in ipsa quondam noua ciuitate. Pl'imo vidclicet incipiendo
ab ortulanis nostl'is habitantibus pl'ope aggel'elll et viam
communem, sicut tl'ansitur in Heilgenbyl, tendendo vel'SUS
primum pratum vasallornm 1l0strorUlll de Rogiten. !tem
ulterius pl'ocedendo de huiusmodi prato fossatllm quoddam
ibidem inter huiusmodi pratum factlllll et aliud pratum dictum
Bederhayn ascendendo usque ad campum Gunteri de
Rogiten. !tern ascendcndo de 1miusmodi carupo Gunteri
usque ad eampum ville Sunncnstul. !tem de caml)o huius-
modi ville tendendo usque ad riuulum dictum Beuer. !tem
descendendo longitudinem huiusmodi riuuli usque ad piscinam
Molendini, dictarn Beuc1'l1ik. !tem tcndendo de eadem piscina
usque ad Passeriam fluuium, secundum granicias inter nos
et dictarn nouam ciuitatelll inibi situatas. Insuper cum decem
mansis et vndecirn iugeribus paludis situate prope villam
nostram dictam Puttelkow et tendentis usque ad granicias
ville dicte nostre antique ciuitatis Hermansdorf. De ipsis
quoque antiqua et quondam noua ciuitatibus unam duntaxat
facimus et constituimus ciuitatem, ac ipsam quondalll nouam
ciuitatem cum omnibus suis pertinenciis ad omnia iura ipsi
ciuitati antique secundum tenOl'em literarum eidcm antique
eiuitati per predecessores nostl'OS aut nos quouismodo con-
cessarum tl'ansferimus, sic eciam quod incole eiusdem quondam
noue ciuitatis cum omnibus et singulis domibus, possessionibus,
rebus et pel'tinencijs suis quibuscunque, de quibus tarnen
nichilominus annuatim censum alias debitum soluere tenebuntur,
ae supradicta bona, sie ut prefertur distineta et limitata,
omnibus et singulis libel'tatibus, iuribus et priuilegiis, predicte
antique ciuitati concessis et eoncedendis, plenmie et libere
fruantur et gaudeant, quemadmodum ceteri ciues ipsius antique
eiuitatis ae cetera bona, res et possessiones ad ipsam anti-
quam ciuitatem et ipsius eiues nunc bactenus ct in antea
spectancia seu speetantes, necnon huiusmodi incole noue
quondarn eiuitatis iuri, legibus, statutis, factis et fiendis, con-
swetudinibus, pl'eceptis ac mandatis quibuscunque subiacebunt,
parebunt et obedient, et ad queuis onera supportanda sint
astI;cti, sicut ceteri ciues antique ciuitatis supradicte; ita
finalitel', quod incole eiusdem quondam noue eiuitatis eum
..
--
>>>
1
.Nil 286. [1394.]
263
suis conciuibus antique ciuitatis una policia et uno regimine
antique dnntaxat ciuitatis ac uno consilio proconsulum et
consulum eligendorum in antique ciuitatis pretorio, tarn ex
ciuibus ipsius antique ciuitatis quam eciam noue, si et in
quantum visum fnerit expedire, ammodo perpetuis temporibus
gubernentur. Prouiso quod censum annuum nobis debitnm,
videlicet viginti octo marcas et dimidium scotum per eines
alias noue cinitatis et de ipsa noua ciuitate, necnon sex marcas
minus uno fel-tone de prato dicto Be der ha y n, et quatuor
marcas de stuba halneari antique ciuitatis predicte, ac unam
marcam de domibns ante Castrum nostrum in Brunsberg,
et dimidium fmtonem de orto quodam prope pomerium nostrum
ad idem castrum pertinens situatis, nobis singldis annis, vel
cui bec commiserimus, super festo beati
Iartini Episcopi
ammodo de pretorio snpradicte antique ciuitatis proconsules
et consules einsdem protnnc existentes presentare expedite
ac soluere tenehuntnr. Insnper ecclesie nostre 'Varmiensis
predicti proconsnles et cOllsules dimidiuLU lapidem cere, de
qua eciam in quadam alia litera llustra I) 8upradicte quondam
none Ciuitati concessa plenins cOlltinctur de predicto pretorio
et super dicto festo beati Martini singtdis anllis soluere tene-
buntur, et nostro presentare procnratori, qui ipsam ceram
uIterius dicto nustro Capitulo nomine prefate nostre Ecclesie
preselltabit. Omnibns nicbilominns et singulis aliis graciis,
iuribns et libertatihus, bactenus predicte antique ciuitati per
hone memorie quolldam dominum Heinricum Episcopnm
Warmiensem predecessorem nostrum concessis, et iuxta tenorem
literarnm nostrarum eis desuper llostro et supradicti Capituli
nostri Sigillis sigillatarnm in suo rohOl'e perpctue duraturis.
Ut autem premissa omllia et singula perpetuis temporihus
inuiolahiliter perseuerent, preselltcs literas supradictis ciuibus
concessimus nos tri et Capituli nostri prefati Sigillorum muni-
mine rohoratas. Testes huius rei sunt domini Arnoldus
longi vicarius pel1Jetnus in dicta Ecclesia 'Varmiensi pro-
curator noster, Magister J 0 h a n n e s Phi li pp i plebanus in
Sehurg, Nicolaus plebanus in Groselldorf, Bartolo-
meus Rasoris presbiter 'Varmiensis diucesis, Sanderus
Grunow,
Iathias de Proliten, Gunterus de Rogiten
vasalli nostri, Johannes Balge, Reynardus Bruen laici
dicte Warmiensis diocesis nos tri familiares, et quamplures
alii fidedigni. Datum in Castro nostro Brunsberg Anno
I) $gf. ofJen %. 107. 10, 80,
-,
>>>
264
:M 287. [1394.]
a natiuitate domini Millesimo Trecentesimo nonagesimo quarto,
Sabbato post dominicam qua cantatur Oculi mei.
..
1394. 23.
pril.
fü
ruttg bon {'Yrauen.
u{j C. \Jlr. 1. foI. 17.
V orIubet sich eyne frowe adder juncfrowe mit eynem
manne ane irer eIdern adder irer frUnde I) eyntracht rat vnd
willen, adder sich leet entfüren mit irem willen, ire nehesten
sUllen sich ires gutis vndirwynden in aller weis, als ap sie
tot were. Entfüret adder ymand eyne frowe adder junc-
frow ane iren willen adder danck, sein gut vnd alle der,
die sein helfer sein gewest vnd mit in flogken vnd in vorden,
sal der herschaft sein voruallen, vnd an sy sal wedir erbe
noch gut sterben, vnd ab icht an sie störbe, das sullen ire
nehesten erben haben vnd behaldell, als ab sie tot weren,
vnd des landes sullen sie entperen ewiklich vnd yn keine
gnade czu tun, vnd würde irer keiner dirwuschit in dem
lande, dem sal man sein houbt abehawen. Vnd were ymand
beczygen, das er do mete sulde sein gewest in flocke adder
in borden vnd er sich des entschuldigen weIde, der sulde
sweren in den heiligen salb sewinde mit luthen, die ym
ebenmesig weren der gebort, vnd das richten, das er rat
vnd tat vnschuldig were. Ouch en sal dem manne, der
eyne frowe adder juncfrowe entfürt hat, czu ewigen tagen
ires gutis in keiner weis volgen, sundir ire erben süllen sich
des vndir winden vnd behalden, als ab sie tot were. Queme
adder ein sotane entfurte frowe adder juncfrow widder in
das land [die widder yren willen entfuret were] noch ecz-
licher czeit [bie ires mannes leben], so sullen ir ire frUnde
von irem gut nicht me geben, denne ire blose leipnarunge,
[die wyle das gut weret. Nach des mannes tode sal sy die
belfte haben des gutis, was syn noch ist]. Gewunne sie
ouch kinder mit dem manne, der sie entfüret hat, die kinder
süllen kein recht haben czu irer eIdern gute noch czu irer
eIdern fliinde gute, vnd suHen ouch ewiklich des landes ent-
peren. [Wir wellell ouch, das keyn man, her sy ritter adder
knecht adder wer er sy, czu keyner teydinge adder berich-
.J\
287.
mlaritnburg.
5lliiUtilr über
nt
r
]) fründe ift aU{jgeftrid]en unb in einer nur wenig f\Jäteren ,panbf
rift
am \Ranbe bafür ergIinAt: negesten frunde fyi (?) van vater vnd van
muter vnd ircr vormunder ane.
>>>
l
Nil 288. [139-1.]
265
tunge sterker vnd hoer ryten sulle denn selb czende, vnd
das nymand keynerleye samelunge macben, adder mit arm-
brusten vnd wopen reiten sulle by lybe vnd by gute, vnd
torste ymand do widder tun, der sal syne buse nicht wissen].
Disse Wilkör ist obireyn getragen czu lVIarienburg in dem
Jare etc. xciiij an Send .Jurgen tag bei vnserm herren dem
homeister vnd synen gebitegern vnd der stete, das man dis
kündigen vnd halden sal in allen steten dis landis, vnd dis
sal man nicht ee kündygen, bis das vnser berre der bomeister
vns seinen brief do von schreibet.
IDie in [] gefe\ifen
orte finb I)on f\Jätem ,panb am
anbe
beigefitgt.
IDa im 9.Ranufctipte
intet I)otfte
enbet
m:ff!t noi¥ me
tete anbete
o
ne IDatnm f01gen, bie um biefdbe ,geit am
nbe bee 14. Sa
t
unbette
gegeben finb, fo fdlHefien roit fie
iet an untet
r
JW 288.
5ffii(ffiirel1 iiber
jnJOfaten,
ferbeau£.\fl11)r unb Qjo{bfd)miebe.
ue c. mt. 1. fol. 17-]8.
1. Von den Vorspreechen.
Wer eyns vorsprechen bedarf mit fullem geczuge dy
sache usczustende viii scot. Item selbdritte die sache us-
czustende iiij scot. !tem vor eyne siechte klage usczustende
j scot. Item uf das land boben ij meyle eyne sacbe usczu-
stende mit fullem geczuge j mare mit syme pferde, wird er
aber gebolet x scot dy sacbe usczustende. !tem uf das
land binnen ij myle mit syme pferde mit fullem geczuge x
scot, holet man yn viij scot. !tem boben ij mile mit synem
pferde eyne siechte clage j- ferton, holet man yn ij scot.
!tem binnen ij myle dy seihe sache mit synem pferde usczu-
stende ij scot, holet man yn j scot. !tem sal man dis vor-
geschrieben Ion noch mylen czal geben. Wer eyns vor-
sprechen bedarf, der sal ym von if myle j mare geben dy
sache usczustende, vnd er yn mit ym furen uf syns selbis
kost. Item wenne eyn orteyl geschulden wirt, so sullen dy
czwene alle teydinge lasen vndirweyn, bis das orteil ge-
schrieben vnd besigelt wirt. !tem wenne eyn lantrecht geteilt
wirt vnd dem dy heilgen irlowet werden vnd der eyt ge-
reytet, den salman sweren lasen vnd keyn orteil doryn scheiden,
ber habe denne gesworen, vulfert er er genys es, wirt er
vellig er entgeld es. Item was sache vor gehegtem dinge
bericht vnd czu ende geteydinget wirt, do sal keyn vor-
..
,-
....,j
>>>
..
266
MI 288. [1394.]
spreche uf das nliwe me ynteydingen, welcher is do boben
tut, der sal syner buse nicht wissen. !tem wollen wir, das
eyn iklich vorspreche czu synem herren komen sal, vnd czu
den heilgen sweren, das er diese uberschrieben artikel halden
welle, vnd iklich vorspreche sal synes herren brief nemen,
das er eyn gesworen vorspreche sy, vnd welch vorspreche
nicht sweret, den sal man vorwerfen vnd er sal nicht tey-
dingen. !tem wer eyme vorsprechen czum ersten czuspricht,
vor den sal er teydingen, welcher aber des nicht tun wil,
dem sal es syn herre heysen, vndir deme er wonet, !tem
ab eyn vorspreche selbdritte uberczuget wurde vor syme
herren, das er diese ubirgeschrieben artikel nicht gehaiden
hette, dem sal man die zunge ussnyclen.
2. Von den pferden us dem lande zu rytende.
Erwirdiger vater vnd lieber herre. Durch etzlicher
sachen vnser lande syn wir mit vnsern Gebietegern czu
rate wurden vnd haben den vnsern gebieten lasen, das
nymand ane orlob us dem lande noch auder wege, denn
die von alders gewonlichen vnd gewandert syn, ryten sulle
bie namen, die pferde, die man us fmen wil, nicht besser
syn sullen, denn von iiij marken. Wil ouch ymant usryten,
das sich dem nehesten vnsenn amptesrnanne, er sy kump-
thur pfleger adder vogt, der an der grenitczen gesessen ist,
bewysen sulle, vnd das eyn yderrnan, der busen czu schaffen
hat, von syme herren, vndir £lerne er gesessen ist, ist er
eyn lantman, ist er aber eyn burger, von synem rate eyn
czeychen neme, vnd das an der grenitzen, des weges er us
wil, bewiesen sulle. Vnd wer ane czeychen vnd mit eynem
bessern pferde denn von iiij marken an den grenitzen adder
busen der gewönlichen strosen dirwischet wurde, das der
das pferd vnd was man sust by yn1 findet verloren sal
haben. Vnd bitten lieber herre uwer erbar wirdikeit, das
is ouch ewer wille sy, vud das irs ouch den ewern czu
wissen tut, das sy sich dm'noch richten, ab yrnand uswandern
weide, das er nicht worde ufgehaIden von den vnsern.
Geben czum :Marienburg an des heilgen Cristes obende.
3. Von den goltsmeden.
Lieber genediger herre. Diese nochgeschrieben artikel
haben die Gebieteger vnd die stete mit rate gehandelt.
Czum ersten, was werkis die Goltsmede machen, des sal
I
;.
>>>
MI 289. [1394.]
267
iklich eyn czeichen uf das werk slon, do sal man der stat
czeychen bysetczen. (2) Item welch Goltsmyt anders vor-
guldet denne mit golde, was werkes gefunden wirt, das
anders vorguldet were, als deme gehulfen wurde, das sal
man nemen vnd zu der kirchen geben. (3) Item eyn yder-
man sal doheyme irvaren van kannengyseru van gropen-
gyseru, wy das beqweme sy czu halden mit dem blyeczu-
setczen, d9uon ist beuolen den von Thoron dis czu Breslow
czU iruarende, den von Gdanczk czu Lüheke. (4) Item
an der :Mitwoche czu Pfingsten sal eyn ikliche stat, als
Thoron Elbing Gdanzk Koningsberg Brunsberg ir
gewichte senden czum Kolmen, das man sy ichte j. mare,
j mare, j ferton, j fmton, j scot, j- scot, j qwart vnd j woge-
pfunt, j wogepfund vnd j virteyl.
1394. '1. rolai.
WCeqlfac't
.M 289.
.panhfefte he
':i)lJrfe
IJ n k1J al he 'bei
1I{j F. foI. 2]6.
I. n. d. a. Universis et singulis presentes litteras
audituris vel visuris Nos Arnoldus decauus Tylo custos
Johannes cantor totumque Capitulum ecclesie warmiensis
volumus fore notum, quod dudulll venerabiles viri bone
memorie domini Jordanus prepositus, Hermannus decanus
et capitulum, nostri predecessores, deliberacione matura pre-
habita utilitati capituli diligenter intendentes, viris discretis
:Martino, Heinrico et Gericoni fratribus scultetis in villa
L e y s s z e eorumque heredibus et legittimis successoribus
Sedecim mansos nemoris, quorum longitudo iuxta limites
civitatis Melsagk et triginta mansorum Ernesti advocati
Capituli a limitibus ville Rosengarten usque ad parietem
ville Heynrichaw, latitudo vel'O in earundem villarum
limitibus liniariter ad completam mensuram protenditur, sie
tarnen quod ultra aciem ville Heynrichaw non extendatur,
iure Culmensi hereditarie possidendos contulerunt. De quorum
sedecim mansorum quolibet in termino tune eis prefixo et
iam dudum lapso, videlicet in festo beati Martini Episcopi
novem scotos denariorum usualis monete nomine census dare
et deinceps eodem die ipsi et eonun heredes vel legitimi
successores annis singlllis solvere perpetue ipsis et eoruro
successoribus tenerentur. Preterea iudicia minora predictis
I
10
.1........-
.....I
>>>
I
.
268
.M 289. [139-1.]
fratribus iure hereditario dederunt et contulerunt, maiora
iudicia advocati Capituli, qui pro tempore fuerit, examini
reservantes, quorum mulctas seu emendas, cum ipsi domini
recipere voluissent, sepedictis fratribus et eorum heredibus
seu successoribus partem terciam tantum de perceptis emendis
concesserunt; hoc adiecto, quod ipsi fratres predicti et eorum
successores racione illorum bonorum coram advocato Capi-
tuli teneantur de se conquerentibus respondere. Verum pro-
cedente tempore, cum venerabilis dominus Johannes Hoyke
quondam custos noster esset in officio administracionis bonorum
nostrorum communium, et provida deliberacione procedens
predium ipsum BerellwaIt nunccupatum, quod intra limites
suos, ut prefertur, sedecim mansos dumtaxat debebat con-
tinere, per agrimessores faciendo Clm1 diligencia mensurari,
unum mansum et sex jugera ultra prefatos sedecim mansos
ibidem invenisset, consensu et mandato Capituli super hoc
habitis superfluum ipsorum agrorum in quantitate, ut pre-
dicitur, ullius mansi et sex iugerum Helndco fabro cupri in
:Melsag, ad quem alii sedecim nw.nsi predicti iure proplie-
tatis pertinebant, vendidit pro xxiiij marcis monete currentis
iam (hulum Capitulo persolutis, sic quod deinceps dictum
mansum una cum sex iugeribus eodem jure sicut et alios
sedecim possideret, singlllis tamen annis de ipso manso novem
scotos et de quolibet jugerc ix dellarios solveret in festo
predicto beati Martini confessoris. Cum igitur Helmicus pre-
dictus aliquociens per administratores nostros moneretur, ut
more vicinarum villarum de xvij mansis et sex jugcribus
predictis pro subsidio reipublice operas faceret rusticales,
idem cum filio suo Pa u I 0 et aliis honestis intercessoribus
ad nostram presenciam veniens nobis humiliter supplicavit,
quatenus pro servicio rusticali nobia de predictis mansis
debito censum aliquem nominatum secundum estimacionem
et valorem predictorum mansorum ab ipso et suis aucces-
soribus annuatim recipere dignaremur: Nos huiusmodi sup-
plicacionibus ex causis legitimis nos moventibus inclinati,
eidem Helmico propter probitatis sue merita, et quia idem
Capitulo utile et expediens perspeximus, favorabiliter con-
cedimus, quod ipae Helmicus antedictus heredes sui succes-
soresque eius legittimi nobis et nostris successoribus annis
singulia sem per in feato beati :Martini de xvij mansis et sex
iugeribus predictis novem marcas cum dimidia monete usu-
alia pro omni censu et servicio rusticali, quod Scharwerg
wlgariter dicitur, dumtaxat expedite solvere teneantur, aliis
conswetudinibus et comruunibus Imius terre supportando
11
>>>
:M 290-291. [139-1.]
269
oneribus sem per salvis. Ceterum ne de hiis in posterum
dubium possit oriri, presentes literas eidern Helmico dedimus
in testimonium sigilli nostri appensione roboratas. Datum
Anno domini Millesimo trecentesimo nonagesimo quarto mensis
Maii die septima.
}Bg(, E. foI. ] 69. unb C. foI. ] 9.
M 290.
1.394. 3.
uli.
tilebtrg. .peintid), .sB. b.
., etneuert
her @5d)u{3enfrau
enne hie bet'lOtene .panhfefte he!3 ':i)orfes
ffiofeuta{ (
obe{n). 58g1. II, 91r. 146. @5. 146. Dat.
in castro n. Heilsberg A, d. MCCCo lxxxxiiijo. quinta
die mensis Julii,
61d}rift in C. 1. foI. ]29.
M 291.
1394. 2'1.
uli.
ranbtnburR. ':i) er .pod)nteifter
ontah bon
ungingen etneuerf hie 58erfd)teibnng fÜr
{aus
.sBrun bon her 9laruE Über fcd)fte
a{b .pufen in hem ':i)orfe
91aruE (
(ar
), klJefd)c e
ehem her .pod)meifter 5illerner bon
DrfcCn einem geklJiffen ,pennefen llon .pef
che berHe
en
atte. .8u her .sBefi
ultg gc
ören aUEer hen fed]fte
a(b
.pufen nod) 40 Worgen 5lliicfen unh .sBriid]er unh ein ,,@5el)(
fegen hem .sBerge unh hcu .sBntd]ern gefegeu" frei 3U cu{
mifd]c1tt fficd]t nebft freier (Jifd]erei in hem .paffe mit
tfeinem
e3eug. ':i)ic 58er
f(id]tungen bcfte
en in einem
ffieiterbienfte unh in her
bgabe bou einem @5d]cffe1 5illei3en
unh ffioggcn alS .8e
ent. ':i)ie
telwn finh nad] hem
aUen .sBriefe affo angegeben: "Anzuheben an dem Wasser
N arusz, von dannen die lenge zu g-eende bis zu einem
grunde eynes tales, da eyn flies eynfeldt vnd dassel-
bige gut mit dem unsern teilet. Von der irsten vorge-
sprochenen grentzen auf die muler seite der huben sol
man gehn bisz an die hauene, do sich vnser gut vnd
der Thumhern von der Frawenburg scheiden cc . Ge-
geben uf nnserm Hausze Brandenburg am
[ontage
nach S. Jacohstag in den Joren unsers hern MCCCxciiij.
Zeugen: BI'. 1J'ilhebn VOll Ilelfenstein Groszkompthur, BI'. Sffl'idl
1Valpodt von Eassenlteim Oberster Spitteler unr1 Kompthur zum Elbing,
BI'. .Joltan L'on St,'iJJen Kompthur zu Branr1enburg, Her Peter unser
caplan, Jo7wnn L'un Pfridt unser compan, .Anrlreas une} Jlalltias unsere
schl'eibere.
6lrotilten in C. foI. 6. unb 6ild}öff.
td}, 3u
tfJg. D. G9. foI. 208.
,.
>>>
:N2 292. [1394.]
.M 292.
J.394. 26. .c'to6tr. 9lom. - ':i)e
a
fte
.sBotti.
fatiu
IX. ':i)et{aration über bie ber
ird)e be
oUegiat.
ftifte
in
ut fta bt berfieqettett
nb1t{gen3ett. (5ßgf. 91r. 264.)
u(j bem Drigina( im
rd}i\) ber Si:ird}e in
utflabt. Lit. C.
Bonifatius episcopus, seruus seruorum dei. Ad per-
petuam rei memoriam. Dudum omnibus uere penitentibus
et confessis, qui dominica die post Octauas festiuitatis Oor-
poris domini nostri Jhesu christi ecclesiam sancti Saluatoris
ac omnium sanctorum in Gutenstad Wanniensis diocesis
deuote uisitauerint annuatim, illam indulgenciam et l'emis-
ßionem peccatorum suorum concessimus, quam uisitantes
ecclesiam Monastcrii de Va s te n 0, ordinis sancti Augustini
lincopcnsis dioccsis, in festo sancti Petri ad Vincula auc-
toritate apostolica consequerentur, prout in nostris inde con-
fectis litteris plenius continetur. Oum autem olim felicis re-
cordacionis V r ban UB papa vi. predecessor nOBter uidelicet
iij Kalendas Augusti Pontificatus sui Anno Primo huiusmodi
penitentibus et confessis, qui in dicto festo sancti Petri pre-
fatam ecclesiam ipsius Monastm'ii deuotc uisitarent annuatim,
omnes et singlllas indulgcncias et remissiones peccatorum
ac relaxaciones iniunctarum penitenciarum, quas quicunque
Romani pontifices predccessores sui ecclesiam saneti Petd
ad Vincula de Vrbe in eodem festo saneti Petri annuatim
uisitantibus indulscrant, siue imlulgencie remissiones et relaxa-
ciones huiusmodi, quas ipse Vrbanus predecessor haberi
uoluit pro expressis, imperpetuum siue ad certum tempus
concesse fuissent, modo et forma et ad tempus, quilJUs per
eosdem prcdecessores concesse fuerant, per suas littel'as
duxerit concendendum; Et sicut accepimus a nonnullis uer-
tatur in dubium, an nostre intentionis fuel'it eciam huiusmodi
indulgenciam et remissionem peccatorum uisitantibus pre-
fatam ecclesiam saneti Saluatoris ac omnium sanctorum in
dicta dominica die pcr prefatas nostras litteras uoluissc con-
cedere, quam ecclcsiam Monasterii predictam in prefato festo
sancti Petri uisitantes auctoritate dictarum 1ittcrarum ipsius
Vl'bani predecessoris consequuntur ut prefcrtur: Nos ad
huiusmodi ambiguitatis tollend um dubium auctoritate aposto-
lica tenore preseneium ex cel'ta scicncia declaramus, nostre
intencionis fuisse et esse, quod eandem ecclesiam sancti
Saluatoris ac omnium sanctorum in dicta die dominica an-
nuatim, ut premittitur, uisitantes illam indulgenciam et pecca-
torum ueniam consequantur, que uisitantibus predictam
270
I
..
,
>>>
J
I
MI 293-295. [1394.]
271
ecclesiam Monasterii in dicto festo saneti Petri per ipsum
Vrbanum, ut prefertur, et quoseunque aHos nostros prede-
cessores Romanos pontifices quomodolibet sunt eoncesse.
Nulli ergo omnino hominum Heeat hanc paginam nostre de-
claracionis infringere uel ei ausu temerario eontraire. Si
quis autem etc. Datum Rome apud Sanctumpetrum vijo.
Kalendas Nouembris Pontifieatus nostri Anno Quinto,
Drigina{ auf
ergament mit ber 5Blei6utIe "Bonifatius PP. viiii."
an rot
er unb geI6er @Seibe. -
6fd}tift in Berendt's Transsumpta
91r. 4. pag. 207-209.
.M 293.
1394. 1. i'lot)tm6tr. mom. '1)es
a1Jfte
.sBottifadus IX.
'1)eI(aration über hie her 6rauenburger '1)omfirdje
h.Jä
rctth her DetatJe hes m?ariä:.piuntte(fa
rtß
6eftes tJer
He
etten
nhulgen3en. (5ßg1. 1)1r. 263.)
ut! bem Dtiginal im
rd}ib bet! IDomfa\JiteIt! in
r"6g. @Sd}ieH. I. 91r. 24.
Bonifatius episcopus seruus seruorum dei. Ad per-
petuam rei memoriam. Dudum omnibus vere penitentibus et
confcssis, qui in Octaua festi Assumpeionis beate Marie vir-
ginis eeclesiam 'Varmiensem deuote uisitauerint, annuatim
illam indulgenciam et remissionem peccatorum suorum con-
cessimus, (ete. gleid)lautenh mit 91r. 292, nur hat3
ier pre-
fatam 'Varmiensem ecclesiam in dicta octaua festi beatc
Marie 3U lefeu ift.) Datum Rome apud Sanctum petrum
Kl. Nouembris Pontificatus nostri Anno Quinto.
Driginal auf
ergaUlent mit ber 5Blei"6utIe Bonifatius PP. viiii.
an rot
er unb geIber @Seibe.
.JW 294.
]394. 13. i'lot)tm6tr. iJrautn6urA. '1)er '1)efatt
rnolh,
uftos
t){o,
antor
o
annes unh has '1)omfa1Jite1 tJ.
.
tJeräuhern hie 5ßerfd)reibl1ng hes '1)orfes m?ertin
horf.
Dat. apud Eccl. Warm. in Capitulo nostro generali
Anno dni MCCCxciiij. xv die mensis Novembris.
$g1. o"6en 91r, 100. @S. 75.
J\/j 295.
1394. 6. X'\tctm6tr.
tUe6trg. .peinridj,.sB. tJ.
.,
iiber1ät3t hen .sBauent (incolis seu rusticis, agrieoHs) beß
,
.
.""'--
.....
>>>
272
:M 296-297. [139-1-1395.]
'1)orfes 5ill ern e 9 it e n 3 .pufen Uevermafi gegen einen jä
r
Hd}en .8ins bon einer
a{ven Wart bon her .pufe, frei !:Jon
@5d}arlt1erf. 58g1. H. 91r. 106. @5. 113. Datum in castro
n. Heilsberg a. d. l\ICCCo xciiij. ipso die b, Nicolai
Episcopi et Confessoris.
6fd}tift in C. 1. foI. 73.
.M 296.
1394. 9. X'\tAtmbtr.
eUe6trA. .peittrid},
. b. t:!.,
berfd}reiot an '.ßeter @5\) b e{ unb heffen @5o{)n 3o
annes
öur
riinbung hes '1)orfe!3 Wuat)n (W 0 t ai ne n oei 5illartenourg)
60 .pufcn öu tubnifd}em ffiedjt mit hem
a{oen S{rugöinfe
(i Wlr.), hen Uehten
erid}ten, einem '1)ritte1 her grot3en,
6 tyreibufen unh her tyifd}erci im @5ee @511Jt)nte\)n öU
i
rem
ifd}e mit Ueinen
c3eugen. 3ehe her anheren
.pnfen öinfet eine
a(oe Wad unh 2 .pii
ner jä
rnd} 3u
Wartini. "Granicie quoque dicte ville sunt, primo in-
cipiendo a granica ville Supone ysque ad capitalem
granicarn ville Cropelyn procedcndo, et abinde usque
ad granicam ville Hirczberg procedendo. Exinde vel'O
transeundo ad pinum quandam, nos tram et Capituli
nostri tCl'l'aS dividentem. De hac granice ultra proce-
dendo ad quercum quandam circa lacum Wumelingen,
de qua ulterius transitur ad campum dicte ville nostre
Suponc". Dat. in castro n. Heilsberg a. d. !lICCCo
xciiij ° nona die rnensis Decembris.
6fd}tift in C. 1. foI. 167.
JW 297.
1393. 8.
anuar.
ti(e6trg. - .peinrid},
. b. t:!.,
!:Jerfd}reivt hem 580gte 91ico(aus
etinger hie 58ergröfierung
feines
utes
u f \) ge\) n.
U(j C. 9lr. 1. foI. 152-153.
1. n. d. a. Dei et Apostolice sedis gracia Warmiensis
Episcopus Heinricus Notumfacirnus tenore presencium vni-
uersis, quod pensatis seruiciis variis et multiplicibus, quibus
strennuus viI' dominus Nicolaus Tetinger, :Miles et rnense
nostre Aduocatus, nobis et ecclesie nostre pluribus annis se
fidelem exhibuit ac paratum, ponderantes eciam nichilominus,
quod de paucis bonis suis, videlicet octo mansis ad curiam
Buam Lusygeyn vocatam dudum spectantibus, onera, quibus
>>>
1f2 297. [1395.]
273
ipse heredes aut successores sui racione eorundem bonorum
ad seruiendum nobis et successoribus nostris sunt astricti,
nec ipse heredes aut successores ipsius possunt congrue
supportare, ex certa sciencia annuimus et mature deliberati
voluntate spontanea consensimus et expressius consentimus,
videlicet ut prefatus Nicolaus
liles ultra predictos octo
mansos emere potuit, prout eciam emit, ac legaliter pro
suis certis pecuniis comparauit, alios octo mansos et decem
iugera terre prope dictarn curiam Lusygeyn eciam sitoB
habitos et iure . prutenicali possessos a prutenis venditoribu8
infrascriptis ac in nostris manibus ab eisdem prutenis iuxta
ecclesie nostre conswetudinem resignatos. Primo videlicet
emit mansos tres a Clauken sanglanden et Heyneken
eius patruo, item unum cum dimidio a No d 0 p, item unum
a Hermanno, item duos a Ploene, item dimidium a Tul-
nege, et decem jugera terre a nobis. Quiquidem mansi,
sic ut prefertur, a predictis prutenis empti et x jugera terre
a nobis empta hiis graniciis, tenninis seu limitibus, ei taliter
distingwuntur. Primo incipiendo inter Lusygeyn et villam
Tulnicke in quodam trunco quercino sito prope lacum
dictum Sayn. Deinde ab hoc trunco procedendo usque ad
granicam, que diuidit campos villarum Adekamp, Tol-
nicken et I usyeyn, ab hac granica ulterius transeundo
usque ad granicam, que diuidit campos ciuitatis Resel et
dicti Clauken Wysinse et Lusygeyn, ac deinde pro-
cedendo ad qual1dam arborem pirum prope coml11unem viam
sitam, et diuidit campos dictorul11 Clauken et Lusygeyn.
Abil1de ulterius tendendo ad quendam palum quercinul11 situm
prope quandam palmlel11, et diuidit call1pos W ysinse et Lu-
sigeyn. Ab hoc palo transeundo ulterius directe prope
quendam collel11 vibicum, sic quod huiusmodi collis maneat
in bonis dicti Clauke Wysinse, et campi planicies in bonis
Lusygeyn, usque ad riuum Molendini. Deinde descendendo
in huiusmodi riuo usque ad mediam partem pontis constructi
prope longum aggerem lapideum. Abinde descendendo
eundem riuum ulteril1s usque ad quandam salicem signatam
inter villam Molditinen et Lusygeyn, ac deinde ulterius
procedendo directo transitu ultra predictum riul1m usque ad
granicam, que diuidit campos villarumTernyn et Bisschoffes-
dorff et Lusygeyn. Abinde ad predictum riuum regre-
diel1do usque ad quandam arborem Alnum prope eundem
fluuium sitam et signatarn, diuidentem campos predicte ville
Bissehoffesdorf et Lusygeyn. Abinde descendendo ipsum
ril1um usque in predictum lacum Sayn, ac ulterius ad supra-
18
.L
....,j
>>>
f
,
274
Ne 298. [1395.]
dictum truncum quercinum finaliter redeundo. Quos quidem
octo mansos et decem jugera sic, ut prefertur, de nostris
beneplacito et consensu venditos et emptos et in nostris
manibus resignatos, cum omnibus agris, cultis et incultis,
campis, pratis, pascuis, siluis, nemoribus, rubetis, venacionibus,
aucupacionibus, riuis, aquis, aquarum decursibus, lacubus,
paludibus, piscinis, piscariis, fructibus, redditibus, prouen-
tibus, obuencionibus, iudiciis maioribus et minoribus, ad
manum et collum se extendentibus, ceterisque utilitatibus et
l)ertinenciis vniuersis, intra granicias et limites supradictos
inclusis et contentis, supradicto Nicolao Militi in dei nomine
contulimus, ab eodem et suis legittimis heredibu8 et succes-
soribus hereditarie et libere .lure Culmensi perpetue possi-
dendos. In lacu eciam supradicto Sayn piscari debeant cum
paruis instrumentis pro mensa sua dumtaxat et nullatenus
ad vendendum. Predicti quoque Nicolaus heredes et succes-
sores singulis annis in festo beati Martini confessoris et pon-
tificis unum lapidem cere pro omni seruicio et censu, sie
quod nec ad seruicia rusticalia wlgariter nominata nec ad
quecunque alia racione dietorum octo mansorum et decem
jugerum sint astricti, nobis et successoribus nostris perpetue
soluere teneantur. In quorum omnium et singu!orum euidens
testimonium Sigillum nostrum presentibus est appensum, pre-
sentibus honorabilibus viris dominis Magistro J 0 ha nn e
Philippi plebano in See burg, Bartholomeo Czegen-
hals, Arnoldo 1 ange Vicariis ecclesie Warmiensis, Ni colao
Crossen plebano in Grosendorf diocesis Warmiensis, et
continuis nostris commensalibus testibus ad premissa. Datum
in castro nostro Heilsberg Anno domini MO. CCCmo. nona-
gesimo quinto octaua die mensis Januarii.
.NI 298.
1393. 6. roliir
. - UManb kJon 5IDideratv kJer\'fänbet
3 [}(art 9 @Jeot
r'63ins an bas
.
eift..pof.\Jita( in
('6ing.
u(j btm Driginat im G;((iingtt @)tabtatd}il).
apf. III. Wr. 71.
Vissentlich sy allen, dy dyssen Briff sen horen addir
lessen, das jch Rulant von der wickeraw habe vor-
saczt mynem here dem Spitteler czu EI winge iij mark vnd
ix scotrechtes erbeczinses in vnserm dorffe czu der w i c k er a w
of peter taems iiij- hube, .10 dy mark vor xij abeczulosen,
wen ich Rulant adder myne rechten erbin konnen, mit xl
mark vnd mit j- mark vnd mit dem czinse, der sich vor dy
summa (les geldes gebort, vnd gebin das mynem heren dem
f
>>>
](g 299-300. [1395.]
275
Spitteler weder, zo sal der vorgenante vorsaczte erueczins
scilicet iij mark vnd ix scot ledig vnd los sin von mynem
here dem Spitteler. - Ouch hat Rulant geret dem Spitteler
den vorgenanten peter taem nicht hoer twinge czu schar-
werkin, wen sin hantveste inhelt vnd vor geton hot . dir
czins zal gevallen alle jar jerlich of vynachten . wen Rulant
adder syne rechten erbin gebrengen dem Spitteler das ho pt-
gut myt dem czinse, zo zal der Spitteler em den Bryff ent-
werten . das disse vor geschrebin artikel wor sin vnd veste
blibin, das habe ich Rulant myn Ingesegil vor gehangen an
dissen Briff vor mych vnd myne erbelinge. Gegeben an
dem Sonnabinde vor Reminiscere jn der jarczal vnsers heren
MO ccc o xcv.
(Vermerk:) ez ist wissentlich daz cuncz von rog-
husen hat ein mark ab gelost anno cccc" ijO am suntag
vor katbedra petri.
Original auf
etgament mit an
ängenbem @Siegel be(j
u(jf!enet(j,
tueldje(j im !lBappenfd}ilbe anfd}einenb ein Sagb
otn
eigt, beffen
et.
engung in eine
i1ie au(jläuft. Umfd}rift: S. rulant vikkeraw.
.}VI. 299.
1.393. 1.2. roliir
.
til
btrR. .peinrid), .!S. kJ.
.,
geftattet
0 1) an n e £\ ffi? ü f{ er, ed)u(3en in e d) 0 n 0 tv
(ed)önau bei 5IDartenburg), ben .!Sau einer [}(ü
(e mit einem
ffiabe "prope communem viam, sicut itur de Wartenberg
civitate in Seburg, in flumine, quod prutenicali vocabulo
Caupeaps dicitur inter nos trum et dicte ville nostre
Schonow campos manante" nnb kJedei
t i
m ba3u 2 .pufen
311 culmifd)em ffied)t mit ber
ifd)erei im [}(ü
(enteid)e für
feinen
ifd) mit f(einem
e3euge gegen ben jä
rnd)en ßinß
kJon 2 \)reufi. [}(arf 3u
martini bei ed)artverfßfreil)eit.
Dat. in castro n. Heilsberg a. d. MCCCo lxxxxv o
xija die mensis Marcii.
bfd}tift in C. 1. fol. 167.
.N'" 300.
1.39
. 22. roliir
.
til
btrß. .peinrid),.!S. kJ.
.,
kJerfd)reibt an .permann
)omas unb feine
ben ben kJer-
laffenen S'trug im
orfe
u £\ berg (91osberg) 3 11
rbred)t
gegen eine [}(arf jä
rndjen .ßinfes 3u 5IDei!)nad)ten. Datum
in castro nostro Heilsberg a. d. MCCClxxxxv o xxijO
die mensis Marcii.
bfd}rift in C. 1. £01. 63.
18*
.L
......
>>>
M 301. [1395. J
.7\1 301.
1.393. 6. iWcd. $tt()urg. ,peinridj, $. \1. Q:., ent
fd}äbigt ben ffiitter 30{)anne
\Jon U1fen für bie burdj
n.
lage einer 5IDaffedeitung nad} ber [}(ü
le
u € e el) u r g
ge
aJjten lnad}t
eife burd} 5Bedei
ung getuiffer ffied}te.
276
U(j c. Inr. 1. fol. 133.
I. n. d. a. Nos dei etApostoliee sedis graeia Warmiensis Epis-
eopus Heinrieus Seire voIumus vniuersos, quod in recom-
pensam dampnorum, que validus vir Johannes de VIsen,
noster et ecclesie nostre vasallus, heredes necnon patrueles
sui, videIieet filij quondam TiIonis .de VIsen fratris eiusdem
Johannis, passi sunt, et in futurum fortasse ipsi et eorum
sueeessores ampIius pacientur in agris, pratis et paseuis suis
ex aqueductu et fossato in honis eorumdem faetis pro vti-
Iitate MoIendini nostri ante opidum Seburg eonstrueti, eidern
Johanni heredibus et suecessoribus suis legittimis eontulimus
Jure CuImensi habendum, ab ipsis tenendum et perpetuo
possidendum omnes arundines, gramina, paseua, et aquas
retentas et non retentas, contentas et eonelusas intra easdem
arundines et granicas eorundem eontingentes, in lacu dicto
Lawke, ac omnia Judieia ad manum et collum se exten-
deneia, tarn modiea quam maiora, nee eeiam voIumus nee
debemus predictum lacum alcius retinere sen aggerare, quam
iam exaggeratus esse dinoscitur seu retentus. Insuper quando
prefatus Johannes aut alij sui predicti eum frugibus suis ad
predictum molendinum eoneurrerint, in prompto ae parato
moIendino au
in primo vaeaturo, si promptum non inue-
nerint, pre eeteris omnibus hiis, dumtaxat frugibus molendis
exeeptis pro vtilitate nostra et eastro nostro Seburg spee-
tantibus, in molendino cieius expedientur, retenta tarnen ab
eisdem mensura dehita et cousweta. Item eum in supra-
dicto Iaeu alüsque Iacubus prefati Johannes et sui de iure
iuxta suarum teuorem literarum piscare habeant, prout in
eisdem literis pIenius eoutinetur, ipsis liberam faeuItatem
eoneedimus, quod, quitquid vItra utilitatem mense sue Johannes
et predieti sui et eorum piscatores prendiderint, in eiuitatibus
et. dominio nostris et non alibi vendere pro vtilitate sua
poterunt et debebunt. In quorum omnium fidem et testi-
monium Sigillum nostrum est appensum. Datum in Castro
nostro Seburg, Anno domini MO. CCCo. Ixxxxv o ipsa die
beati Johannis aute portam Iatinam.
f
>>>
M 302-303. [1395.]
.JW 302.
1.393. 1.4. mlcli. SC1rftn()urg. .peinricf}, $. \1. (i.,
\1edauft an ID1adin ${et}cf}en unb feine (irl)en 3 .pufen
im SDorfe mufcf}en
at}n (\1g1. I. lHr. 274
. 456) fÜT
24 [}(arf unb ben jä
r(icf}en
u 5IDei!)nacf}ten fäUigen .8in
\1on 2 ID1arf "pro omni servicio". "Ad alia vero ser-
vicia, que dicte ville incole faeere consweuerunt intra
granicas suas, quandocunque requisiti fuerint, cum aliis
suis vicinis sint astricti". Dat. in castro n. Wartem-
be r g a. d. MCCC 0 lxxxxvo xiiija die mensis Marcii.
I)fdjrift in C. 1. fol. 163-164.
277
.ws 303.
1.393. 27. rolC1i.
rC1un
()trg. -
ertrag bes mat
u $ rau n s I) erg mit $efi
ern in ,puntenl)erg ül)er eine
5IDiefe auf ber .pa r
au.
Acta praetorii be
9lat
(jardji\)(j au
raun(jl)erß. ijol. Inr. 84.
I. 59. b. audj 75. a.
Anno domini MO. ccc o . xcv o . feria va ante penthecostes,
do geschach eyne mase mit vriem willen vnd mit guter eyn-
tracht czwischen dem rate vnd herman Gerungis vnd
herman Conradis kindere czvm huntenberge, als vmme
dy wese, dy do lit vff der herczowe, Alzo das vnsers hern
bisschofs gesworne messir Jacop vam Bischhofsteyne
genant bekante by syme eide, das bynnen den graben sint
lij morgen, dy zy vorczinsen alle Jar ierlich, yo den morgen
vor. j. schilling, vnd der dam der do get obir das eyne ende
der selben morgen, den mag dy stad czien vnd ir vndirsasen
vff vnd nedir czv irre notdurft vnd fromen, wo sy czv schiken
han, vnd das hat Ambrosius herman Gerungis son vnd
. G erun g herrn an Conradis son voryawort mit vormunderschaft
herman Conradis husvrouwe vnd ire kindere, dy vorrnnnder
diser sache sint hanneke tydemans vnd Claws mergen-
burg. dise sache ist geschen vor dem sitczindin rate heinrich
van rossen Burgermeister, herman von hermansdorf
syn kvrnpan, werner schonberg der Burgermeister eyne,
heinrich bachus vnd helmik ludiken kemerer czv den
gecziten, kylien, Jacop rode, Johan Plastewik, Johan
ede, Johan bodiker, willam lange, heinrich flugge,
peter lange, Johan sassendorf, Tydeman volquin,
Tydeman gerwer, Jacop gerwer, heinrich korn-
knecht, Ratmanne czv den gecziten. Vff dy ander site.
Johan flemyng van der cleynow, lenhard vicke,
--
...,j
>>>
.....
278
Ml 304. [1395.]
Marquard prange, haneke tydemans vnd herman
van Rodow vnd andir viI erbar lute, vnd der swarcze dam,
der do get van erer wesen bis an das hogeland, den mogen
sy czien vf vnd nedir ane hindernis, dy wile sy is vrunt1ich
vnd liplich mit der stad halden.
JW 304.
1.395. 4. W:ußut1.
(binß. - $Der mat
1:10n Q;(lJing
gie'6t 22 1 / 2 .pufen ber
rei
eit an
o
anneß S'trefte aUß.
(
e\?t baß $Dorf S'tre'6ßfdbe.)
a
bet
bf
tift in "Privilegiorum tenores" be(j @{binger @5tabtat
i\)(j. pag. 21.
In dem namen des heren amen. Wissentlich sie alle
den jenen, dy disen brief! werden zeen, horen adir lesen,
das wir Radmanne czum Elbinge algemeyne, alze Johan
Stolte, Johan von He ruorde, Hinrich damerow,
Arnd rouer, Burgermeistere, Jacop volmersten, Ruloff
von meIlen, Johan huxser, Hinrich monch, Werner
wesseling, Johan raw, Claus wulff, Cl aus dirgarde,
Johan von rU den, Tydeman wergmeister, Johan vol-
mersten, Johan dulmen, Johan rode, Berthram bedeke,
Johan von thorn, Johan goswin, Johan werner,
Johan lumpe, Radmanne, wolbedocht, mit ryfem rote czu
orbar vnd czu nucze der ganczen stat Elbing vorgenant
haben vorkouft Johan krefte burger in der vorg. stat
Elbing vnd synen rechten nochkomelingen xxiij hube vnd ij
morghen, dy do lyghen hinder grosse Musdorff in der
vorg. stat vryheit, Anczuheben an Schadewalder vorflucht
bys an den Tarn, der do lyt hinder grosse Musdorff in der
vorg. stat walde Vnd vort dy ander zite anczuheben von
Lupushorster velde bys an dy Stobelake. Von disem
vorg. acker so habe wir Radmanne vorg. der lossen Johan
Kreffte vorbenant vnde synen nochkomelingen ziben morghen
landes, die vij morghen nicht czu vorczinsen, vmme das der
qwelle grabe an dem Tamme vnd der Lupushorster vorflucht
Bullen geen durch den vorg. acker. Dy vorflucht vnd den
qwelle graben sullen dy Lupushorster halden, als das ge-
wonheit ez in dem werder, vnd was wassers czwisschen dy
beyde graben kumpt das mag Johan krefft vnde syne noch-
komelinge vüren jn dy vorflucht adir in den qwellegraben
wor das js en ist beqwemest, Alzo das Johan kreffte vorg.
vnd syne rechte nochkomelinge von dem blybenden acker,
>>>
M 304. [1395.]
279
-1 des sint xxij huben vnd x morghen, von iczlichir hube sullen
sy der vorg. stat Elbing jerlich vff wynachten xv scot in
czinsen, vnd sullen das gut gelich irem anderen gute bynnen
der Stat alze eyn ander borger noch mark czale vor reysen.
Ouch so sal das scharwergk des vorg. gutis steen an vns
Radmanne czum Elbing in guter meynunge. Vnd wir sullen
Johan kreffte vnd synen nochkomelingen glinnen eynen graben
czu geende durch den acker den man heyset Schotten-
agker. Ouch so sal her an eyme stlicke temmen an dem
Tamme der hinder Johan kreffte vnd synen nochkomelingen
lyt in dem walde, anczuheben an dem ende kegen der
Lupushorst, vnd von czwen huben als vyle czu temmen, als
dy alldern der stat dorffere tun von eyner. Weres ouch das
ymande Johan kreffte adir syne nochkomelinge czu temmen
adir czu graben vorder drenghen weIde, wen hyr vorgeschreben
stet, do wolle wir Radmanne vorhenant sy yune vortedinghen
vnd vorhegen als wir vorderst moghen, wante dis vorgenante
gut nicht lyt in des werders kore. Ouch hahe wir Radmanne
czum Elhinge das gehat mit Johan kreffte in vnserm kouffe,
das her, noch syne nochkomelinge vff das vorgenante gut
keyn dorff vslegen sullen, sunder czwene houe adir drye vff
das meyste I). V ortmer ab wir vorg. Radmanne den vorge-
nanten Acker weIden anderweyt messen, so sal man mit der
rute der lenge den acker messen do her bevore my te ez ghe-
messen, vnd vunde man icht oberich boben den acker, alze
vorgeschreben stet, das sal Johan Kreft vnd syne nochkomelinge
vorczinsen alze hir vor stet geschreben, vnd ouch vorlybe
davon czu geben, als dy js gegeben czuvore. Vunde man
adir in der mosse des ackers mynre wen als vorgeschreben
stet, das sal man wider abeslan gelich noch gebomisse. Czu
geczugnisse vnde czu merer bewarunge alle diser vorg. stucke
so habe wir Burgermeistere vnd Radmanne vorg. der vor-
genanten stat Elbing Ingezigel an disen briff mit willen vnd
mit eyntracht lossin hengen. Datum anno domini etc. xcoyto
die dominici Confessoris.
I) Uebet baß @inge
en beß
tebß
ofeß ift in 3acob !IDlInbedi
'ß Elbin-
gensia 5Bb. 11. €. 263 (gef
deben 11m 1690) IJemerft: "J ohan Krebs
der Lupushorster Nachbar hat Anno 1418 sein Gut auf der Freiheit an
Andreas Scholeman, vnd selhiger den KrebshoH ohne des Raths
willen an den Herrn Hohellieister abgetreten, weszfals aUerley widerwillen
entstanden, jedoch derselbige Hoff wiederullib Anno 1421 laut Recess
abgetreten worden, da dieser Hoff auf Order der Stadt Obrigkeit abgebrochen
vnd nachmalen das Krebsfeld überblieben bis auff heutigen tag. hält
in allem 7 huben".
j
.0lil...-
>>>
280 ]vi 305-306. [1395.]
.M 305.
(1.393. $t
ttm'&tr.) [YCe
rere $Doctoren unb [YCagiftri bel'
freien S'tünfte berid)ten bem
avfte über ben gottfeHgen
ebenßtvanbe( bel' $Dorot
ea kJon [YCarientverber. (ü
ne
$Datum.)
Nomina: Frater Cristianus plebanus in Gdanczk doctor minimus
juris canonici, Theodoricus Cruze prepositus, Andreas SY1llonis, Lyp-
hardus de Daddeln, Goifridus Bedeke magistri arcium et canonici eccl.
Warmiensis, Bartolomeus Burschov]) plebanus in Holland, Johannes
Besrots magistri in medicinis, NicolattS Wulsag magister arcium et juris
baccalaureus, Bertholdus Debora magister arcium.
V oigt's Codex dipl. Pruss. V. fir. 68. p. 84-85.
.JW 306.
1.393. I". ,cftobtr.
ifd)ofßburg. - ,panbfefte bel'
tabt 58 i f d)o f£\ burg.
U(j C. fit. 1. fot. 168.
In Nomine domini Amen. Vniuersis et singulis, ad
quos presentes littet'e peruenerint, Nos dei et Apostolice sedis
gracia Warmiensis Episcopus Heinricus Notumfacimus per
presentes, quod matura deliberacione prehabita accedente
consilio et consensu venerabilis Capituli nostri, cupientes in
bonis ecclesie nostre Bischofsburg construere ciuitatem,
contulimus discreto viro Johanni M:okynen verisque suis
heredibus et successoribus legittimis Ix. mansos in campo
Rychenbach Jure Culmensi perpetuo possidendos, Ita tarnen,
quod dictus Johannes suique heredes et successores legittimi
racione locacionis dicte ciuitatis Bissehofsburg vij mansos de
predietis Ix mausis perpetuo liberos possidebunt, eum minoribus
judieiis ad iiij solidos et infra se extendentibus, de maioribus
judieiis ad colla et ad manus, que noster pro tempore Ad-
uocatus iudicabit, partem terciam pereepturi. Ad Ecclesiam
nichilominus parochialem in dicta ciuitate ad usum plebani
pro tempore iiij mansos liberos de dictis Ix mansis deputando,
de quolibet vero residuorum mansorum censualium dictus
Johannes suique heredes et successores legittimi in tredeeimo
anno a festo beati M:artini eonfessoris et pontificis proxime
1) Ue'6er i
n bgI. nod} Voigt's Cod. Pruss. V. fit. 82. p. 102. - Gjleid}-
eitig '6at aud} ber
ifd}of ,peinrid} I)on @rmlanb
ugleid} mit ben
ifd}8fen
bon jpomefanien unb @5amfanb ben jpapfl um bie £anonifation ber 1orot
ea.
gI. bie
urre
onifatiu(j' IX. '6ei Adr. de Linda Vita Dorotheae p. 7.
unb Script. rer. Pruss. 11. 180.
>>>
I
Ir
1ft 306. [1395.]
281
futuro computando, Anno domini videlicet MO CCCCmo sexto
currente, primum censum dabunt, et deinceps in quolibet
festo beati :Martini predicto singulis annis mediam marcam
monete usualis et duos pullos annui census nostre mense
episcopali soluere tenebuntur. Volumus insuper, quod dictus
Johannes habeat unam curiam integram ac plebanus unam
curiam integram in ciuitate predicta, de qualibet vero curia
residua singulis annis in predicto festo sancti Martini, xij.
annis libertatis expletis, sex denarios Culmenses nostre mense
episcopali in recognicionem dominii persoluendo. Insuper ad
communem utilitatem , tarn plebani et Johannis et ipsius
heredum et successorum, quam ciuium dicte ciuitatis, Centum
et tres mansos pro libertate ciuitatis, sie tarnen quod idem
Johannes heredes et sui legittimi successores eosdem tres
mansos pro usibus suis ex graeia habeant speciali, infra
huiusmodi granicas, videlicet, a castro nostro Bisschofsburg
ibidem fluuium descendendo usque ad lacum Craksen, et
circa dictum lacum Craksen descendendo usque ad quendam
palum quercinum, et ulterius ascendendo retro Pudelinge
Septuaginta funes ad quandam pinum, et sie ulterius ascen-
dendo xliiij. funes eirca gmnicas Rychenbach ad quandam
arborem wlgariter Hagebuch, et ulterius procedendo Ix. funes
ad granicas dominorum de ordine ad quandam pinum, et ab
istis granieis descendendo ud flumen wlgariter D i m me r fl i es,
ct ulterius dictum flumen descendendo usque ad dictum
castrum nostrum Bissehofsburg, situatos Jure Culmensi duximus
conferendum. Et ut ipse Johannes heredes et sui legittimi
successores necnon et ciues in dicta libertate communiter
venari possint lepores tantum, aues capere, et in riuis et
aquis infra eorum terminos et limites existentibus necnon in
lacubus Craksen et Pude1inge cum paruulis instrumentis
ad mensas eorum dumtaxat et nullatenus ad vendendum pis-
cari valeant, tenore presencium plenam ipsis concedimus
facultatem. V olumus insuper et ordinamus, quod eiues et
mansionm;i in predicta villa Rychenbach commune seruicium
faeiant communiter et equaliter inter se secundum conswe-
tudinem aliarum Ciuitatum nostrarum et olJseruanciam eorundem.
Inhibentes ipsis, ne in riuo ante ciuitatem currente ponant
aliquam clausuram seu obstaculum aliquod, quod wer
wlgariter nuncupatur, et quod obstacul0, si quod in dicto
riuo habebimus, aliquod non ponant impedimcntum.
Preterea omnis annue pensionis census, qui in eadem ciuitate
de :Mercatorio, de StubabalneaJ'i, :Macellis Carnificum, Bancis
panum, Budis institorum et de Bancis rasorum pannorum et
>>>
282
:M 307. [1395.]
de aliis communibus censibus poterit deriuari, terciam partem
ad communem utilitatem dicte ciuitatis contulimus, reliquas
duas partes nobis ct dicto Johanni ac suis heredibus et suc-
cessoribus inter nos equaliter parciendas perpetuo reseruando.
Item omnem alium censum, qui fieri poterit, circa plancas
seu mUros infra dictam ciuitatem, videlicet de budis et muni-
cionibus, que Bercfrede wlgariter nunccupantur, volumus
ad ciuitatem et ad eius utilitatem communiter pertinere.
Item inhibemus, ne ciues seu incole dicte ciuitatis statuta
noua seu conswetudines vel adinuenciones aliquas, que "\V i 1-
kore wlgaritel' nuncupantur, sine nostro et successorum nos-
trorum consensu in ipsa ciuitate 8tatuant seu ordinent obser-
uandas. Volumus insuper, quod nulIus ciuium alicui religioni
seu religioso £let vel vendat aream vel domum seu curiam
in prenotata ciuitate vel extra eam sine nostro et predic-
torum ciuium consellSU nec alicui persone alteri, quamdiu
in eadem ciuitate personaliter noluerit residere. Presentibus
discretis viris dominis Arnoldo Langhe vicario perpetuo in
Ecclesia Warmiensi, Nicolao Crossen rectOl'e parochialis
ecclesie in Grosendorf, nostre diocesis presbitero, Elero
Koningsberg ciui in ReseI, Jacobo Rosenow de ßis-
schofstein terre nostre agrimessore, et JohanneBuchsen
nostro et ecclesie nostre vasallo, testibus ad premissa vocatis.
In quorum omnium fidem et testimonium Sigillum nostrum
presentibus est appensum. Datum in Castro nostro Bis-
schofs burg Anno domini MO. CCCmo nonagesimo quinto,
decimaseptima die mensis Octobris.
.JW 307.
1393. 23. .cfto&er. martenlmrß. .peinrief},
. tJ. C£:.,
tJerfd}reibt an mico(au
Buten unb feine C£:i6en {)eibedei
efef}(eef}t
6 .pufeu am Bee Btrege 5u tJreufiifef}em ffieef}te
a1
freien
efi
(I a{)t} n en), rootJon berfe({)e nad] 10 ß=rei.
ja
ren einen ffieiterbienft mit ben ge\1:Jö(}nHd]en
{)ga{)en
(eiften unb {)eim .$Surgen{)au
e(fen fon. Q:r er(}ä(t im
ee
Btrege ß=ifef}erei mit Ueinem
e3euge fÜr feinen
ifdj, bM
5Bertauf!3redjt feiue£!
efit.?e
unb 30 [)
arf We
rge(b.
1eief}.
(autenbe
erfd]reifiungen er(}aUen .pct}ncfe sr a () t) n, B tt}.
nauten l1nb
(}t}l11me S'ta{)t}n. Dat. in castro n. War-
temberg a. d. MCCCo lxxxxv o . Sabbato post festurn
undecim milium virginum.
2!{,fd}tift in C. 1. foI. 153.
>>>
Nl 308-310. [1396.]
.J\/? 308.
1.396. 1.9.
uni. iYl6ffe(. ,peinricf},
. kJ. Q:., kJer.
fd)reibt bem 'tJorfe 52inbdal1Jte (52ingfa Cf, kJgi. Ir. 91r. 337.
@S. 347) 5U feinem bii3
erigen
reaf nod) 10 .pufen, tvOkJon
eine 511m @:cf}uf3enamte ge
ört, jebe ber übrigen 9 aber eine
a{'6e ffi?art unb 2 .püf)ner unb jeber
fl11g (aratrum) einen
@Scf}effd
ei3en unb einen @Sd)effe! ffioggen afss gin£\ iä
rfid)
5 u
ei
nad)ten entrid)tet. Datum in castro nost1'o Res e 1
a. d. l\1CCCo IxxxxvjO deeima nona mensis Junii.
bfditift in C. 1. fo1. 153.
283
.M 309.
1.396. '1.
uli.
eil9berR. ,peinrid),
. kJ. Q:., kJer.
tauft an bie
rüber @Sanber, 3o
annei3 unb SI:
ol11a£\ kJon
i Cf e r ° 11J, i
re
rben unb 91acf}fofger 8 ,pufen Uebermau"
fanb im 'tJorfe
e f ° l1J I) (lJgi. Ir. 91r. 204. @S. 205.) für
80 tJreuu. W1art, frei kJon affen 'tJienften gegen bie jä
rfid)e
bgabe kJon einem @Stein
ad)£\ 3u illlartini. Datum in
cast1'o n. Heilsberg a. d. :MCCC 0 xevj. septima die
mensis J ulii.
bfditift in C. 1. fol. 118.
.NI 310.
1.396. 1.1.
uli.
eU
&erg. ,panbfefte ber @Stabt
.p e if £\ b erg über bai3 5!3orl1Jert @Sd)l1Jani3fdb, ben gini3 kJom
ftäbtifd)en Stauf
aufe nnb bie
afferfeitung.
U(j C. \J1t. 1. fo1. 94.
1. n. d. a. Nos dei et Apostolice sedis g1'acia Wal'-
miensis Episcopus Heinrieus scire volumus vniuersos, quod,
eum de Allodio mense nostre Swansbel'g2) T1'iginta man-
sorum in debitis limitibus subsc1'iptis distinctorum, sito p1'ope
viam eommunem, sicuti transitul' de cast1'o nost1'o Heilsberg
versus villam nostram W ernegi ten, mensa nostra haetenus
valde exilem habuCl'it utilitatem, cupientes de allodio et
t1'iginta mansis huiusmodi ube1'io1'em consequi utilitatem, de
eonsilio et consensu hono1'abilis Capituli nostri idem allodium
eum xxx mansis p1'enotatis, eum ag1'is, siluis, pratis, paseuis,
]) \J1adi einet ffianbbentetfung be(j !BaU
afat @Stodfifdi (um 1490) wutben
biefe 8 .j)ufen f\Jätet bem 1otfe jffiiUemi(j Augefdilageu.
2) !Bg{. !Bb. I. \)
, 310. @S. 499. unb 11. \J1t. 13. @S. 13.
>>>
1
J
284
:M 310. [1396.]
cultis et incultis, aquis et aquarum decursibus, cum minoribus
judiciis et tercia parte maioris judicii et omnibus aliis qui-
buscunque, que infra seu intra dictos triginta mansos ad
ipsum allodium hactenus pertinuerunt, exceptis lucris terre
auro videlicet et argento et quolibet metallo, vendidimus vera
et iusta vendicione pro Septingentis et quinquaginta mm'cis
incolis oppidi nostri Heilsberg, ementibus pro se heredibus et
suis legittirnis successoribus in dicto oppido habitantibus et
habitaturis, ac contulimus Jure Culmensi perpetuo possidendum.
Sic tarnen, quod prefati incole heredes et sui legittimi suc-
ceSSOl'es de quolibet manso supradicto sedecirn scotos rnonete
prutenicalis pro censu singulis annis in festo beati "Mmiini
Episcopi et confessoris nobis et suc"essoribus nostris perpetuo
soluere teneantur, nec ad aliquas expediciones seu reysas aut
seruicia rusticalia wlgariter dicta Scharwerk vel frumentum
dictum Schalbeschkorn aliquatel1us obligentur, sed potius
ab omnibus huiusmodi et singulis oneribus liberi sint penitus
et immunes. Ad solucionem quoque decime plebano suo de
predictis triginta mansis sint nullatenus obligati, ex eo et pro
eo, quod plebanus in dinisione eorundem mansornm duas
partes respectu alterius Incole sen Incolarum prefati oppidi
integram Curiam possidencium receperit ac recipiet in futurum.
Triginta vero mansi supradicti hiis limitibus subsequentibus
continelltur. Primo videlicet illcipiendo a gralliciis triginta
mansorum Allodii supradicti tendendo versus graniciem man-
SOl'um ville nostre Medyn, et ulterius procedel1do usque ad
grallicias ville W e rn e g i t e n, et ulterius ab illis graniciis
transeundo ad campum ville Richellberg ad grallicias
eiusdem ville. Item tendendo ab illis graniciis usque ad
granicias mansorum ad curiam domini Nicolai de Hoen-
berg I) Militis peIiinellcium, que granicie sunt iuxta viam
communem, sicut transitur de Richenberg in Heilsberg, et in
eadem via transeundo ad riuulum paruum et circa eundem
riuulum et precise circa granicias ville nostre Pilnik des-
cem:1endo usque ad finalem paIiem Orti equorurn nostrorum,
que pars se extendit ad villam Pilnik predictam, ct ab illa
finali parte illcipiendo et linealiter transeundo circa muni-
donem Orti nostri prefati ad rinnlum paruum, et eundem
riuulum ascendendo' usque ad fontern oppidi antedicti, et
uIterius ab eodem fonte et orto hurni\i inxta eUlldem fontem
transeundo in via communi, sicut transitlll' de castro nostro
Heilsberg prefato versns villam nostram Wernegiten antedictam,
I) $g1. Script. rer. Warm. I. €. 343. unb CW. 11. \nt. 267.
>>>
M 310. [1396.]
285
usque ad pratum dictum Schulerburg, sic quod idem fODS
et pratum in dictorum triginta mansorum limitibus inc1udantur.
Matura eciam deliberacione prehabita una cum prefatis eiusdem
oppidi proconsule et consulibus ac incolis supradictis unanimes
racionabiliter et concorditer conuenimus, quod iidem et eorum
successores de omnibus et singulis fructibus seu censibus,
qui presencialiter proueniunt seu eciam futuris temporibus
accrescere ac prouenire potet'unt in :Mereatorio oppidi pre-
dicti, de Bancis panum, Budis institorum seu penestieorum, de
Bancis rasorum pannorum wlgariter Schergaden, de libra
et de cellariis ibidem, nobis et successoribus nostris singulis
annis in dicto festo beati :Martini confessoris et pontificis
viginti marcas denariorum prutenicalium, maceHis carnium I)
duntaxat exceptis, de quibus nobis et successoribus antedictis
singulis annis in festo beati Martini antedicto terciam partem
omnium fructuum, fideliter ministrabunt. Item profitemur
presencium tenore vniuersis, quod dudum temporibus reco-
lende memorie venerabilis domini Johannis Strifrok,
quondam Episcopi Warmiensis nostri predecessoris immediati,
pro utilitate oppidi nostri Heilsberg antedicti de monte, ad
nos et ecclesiam nostram pertinente et extra et pcnes eundem
oppidum ex alia parte fluuii Alne nuncupati supereminente,
Aqueductus 2) de licencia et consensu dicti predecessoris
nostri ad oppidum predictum extitCl;t introductus. Nos con-
siderantes, quod, si non baberetur idem aqueductus, per ignis
incendium sepe multiplicia ciuium inibidem generarentur dis-
pendia, quod eciam, si cessaret, forsitan in futurum perpe-
tua foret distruccio oppidi antedicti, ut ideo idem aqueductus
nedum contra ignis incendii periculum verum eciam pro
diuersis aliis usibus oppidi perpetuo perseueret, volumus et
decernimus per presentes, quod omni modo, quo nunc infiuit
oppidum CUln suis canalibus et meatu de monte predicto,
huiusmodi aqueductum ciues in Heilsberg, qui sunt pro tem-
pore, et eorum posteri seu successores perpetuis debeant
temporibus libere obtinere, eum medio Jugere agrorum circum-
dante ipsius aqueductus originem, ut ibi ciues facientes fos-
satum vel septa possint sine impedimento huiusmodi aque-
ductum, prout defiuit, ut premittitur, circumquaque illesurn
perpetuo conseruare. Debent insuper ciues predicti ponti-
eulum super fluuio predicto Alna factum circa canalia, quo
ponticulo transitur ad pOliam oppidi prefati, que directe
]) $g[, I. 91r, 142. 15. 248.
2) $g[, o"6en 91r. 243.
-
>>>
286
M 311. [1396.]
ducit per Alnam ad cimiterium ecclesie parochialis ibidem,
quociens deinceps necesse fuerit et restauracione indiguerit,
expensis et labm'ibus propriis seu predicti oppidi reformare,
ut nos aut successores nostri Warmienses Episcopi una curo
nostra familia et aliis nostris compendiosiorem viam de Castro
ad predictum oppidum et parochialem ecclesiam habemus.
Presentibus honorabilibl1s et discretis viris dominis Magistro
Johanne Philippi Rectore parochialis Ecclesie in Seburg
Warmiensis diocesis, Bartholomeo Czegenhals etArnoldo
Lang he vicariis perpetue in Ecclesia nostra warmiensi, et
strenuis viris dominis Nicolao Tetener l\lilite et Johanne
Crossen nostris et ecclesie nostre vasalIis. In quomm
omnium et singulomm fidcm et testimonium Sigillum nostmm
presentibus est appensum. Datum in Castro nostro Heilsb erg
Anno domini MO. CCCmo. Nonagesimo vjto. vndecima die
mensis J ulii.
M 311.
1.396. 1.1.
uli.
ti(
btrA. .pcinridj,
. v.
., crHärt,
ban "dominus Nicolaus Tetener, miles et vasallus
ecclesie nostrc," mit feincr
eiftimntlU1g bon .pannito
rat}ftenit unb bcffcn
rubcr fiico(au£l baf3 @;dju(3cnamt
in Q:rufcn'oorf (Shaufcn bgL TI. fir. 500. @;. 538.) mit
6 tYrei
ufcn, bcn Hcincn
crid)tcn "usque ad effusionem
sanguinis inclusive et citra", 'Dcm
rittci bcr groficn unb
aHcn 3um @;d)u(3cnamt gc
örenbcn 91u
ungcn fÜr 60 Wart
gctauft unb bic
crtänfcr auf i
rc fficd)tc rcfignirt
a'bcn.
r berfdjrei'bt i
m bef3f)al'b biefe
efi
ung 3u cuhnifd)em
ffied)te unb vergröfiert biefel'be bnrd) 2 anberc angren3enbe
.pufen.
ud)
at 91icolau£l bon bem
rcufien st u ft t} er in
stet}ftimmen 4 freie .pufen fÜr 26
)(art gcfauft, bon benen
2 e'benfaH£I 3um @;d)u(3enamte gc1)ören, 'oie anbern 2 a'ber
bem
ifd)ofe rcferbirt 'blei'ben foHcn. 91icolau£l erf)ä1t im
@;ee stet}ftimme 'oie 'Jifd)erei mit Ucinem
e3euge fÜr fcinen
stifdj, ba£l ffied)t, einen freien
ntg im
orfe 3u er'bauen,
unb 6 tYreiia
re bon 'bifd)öfHdjem 3infe für bie
orfbctuo
ncr,
nadj beren
'b1itUf fie 3U illlartini cinen gleidjen 3in£l 3 lt
3a
len
a'ben, tuie 'oie Ü'brigen 'bifd)öf(id)en
örfcr. Dat. in
castro n. Heilsberg a. d. MCCCo xcvj. xja die mensis
J ulii.
6rdirift in C. 1. fo1. 133.
>>>
.N2 312-313. [1396.]
M 312.
.396. 22.
uli. -
{uf5eid)nung ü6er bie Wu£\ge6ung bon
.po{5ftättcn
inter bem
eorgen
.poftJita{ in
(6i n g.
UB bem ".paufftätten
j{3ud)" pag. 52 beB
16inger Stabtatd}iI.1B.
Ian sal wissen, das in dem Jare Christi vnsers herren
tawsent CCCo xcOvj. vff marie magdalene, als leyder dye
Speicher vnde Holczhöfen obir dem Elbinge gar vorbranten I).
Vnde dorvmme so wart der gancze gemeyne rat mit wol-
bedochtem mute des czu rate. Das sy oft' synte dominicus
tag nesth dOl"llOCh volgende haben hyndcr synte Jorgen bey
den czygclschunen 2) czu allen Hewsern vnde grossen buden
dyse nochgeschreben hawfsteten vsgegeben, vnde dy sullen
bey den hawssern vnde buden bleyben, als sy stheen geschreben,
vnde synt ix ruthen lang, vnde czwisschen den graben vnde
den hawfsteten sal iij rute breit vrey bleybell legen . czu
eyme tamme . dorch eyns gemeyn wegis willen wer is not
hath Abe vnd czu czu varen.
Prima meusura bey sente Jorgen etc. etc. (IDaB megifler
untet biefem mu6tum ergieH 422 ein3e1ne \jJläye in 4
oofen l.1ertI)eilt.)
287
.M 313.
.396. 4. i'loUtmbtr. mlarienburg. Urt
ei( be£\
.pod)meifter£\ Q:on1'ab bon 3ungingcn ü6e1' bie
tabt
rau n £I"
6 erg wegen i
rer
mtJörung gegen ben 58ifd}of .pein1'id) bOtt
nn(anb.
uB C. £nr. 1. foI. 2-3.
Dis ist die berichtunge, die der herre Homeistel' berichtet
hat czwisschen dem herren Bisschofe vom Brunsberge vnd
seyner stat do selbist.
Czum ersten so welle wir, das die glacken wy vil der
ist, do methe die gemeyne czum Brunsberge obir vnsern
I) IDie alten .pol3ftätten 6efanben fid} filbTid) 1.10n bet
eutigen S\Jeid}et
infel. - .pennen6etget (
tU. b. \jJt,
anbtaf. p. 113.) feyt biefe j{3ege6en
eit
nad} Sim. G}runau ittigerweife in b. S, 1395 mit bem IDatum IDreifönigBtag.
2) IDie genauete j{3egren3ung beB
ier in mebe fte
enben, fowie beB im
fo(genben Sa
te 3U g(eid)em ,8wede aUBgege6enen manmeB (£nt. 318.)
läßt fid} (ängft uid)t me
t nad}weifen; Wenn aud) im
((gemeinen bie
age
beutHd) genug 6e3eid}net unb eB wa
rfd)einTid) ift, baß bic nod) an 6eiben
Ufetn beB
luffeB 1.10r
anbenen ".po(3
öfe" ben (eyten Ue6meft jenet .po(3
felber 6i!ben, 1.10n benetI bie biefieitigeu etwa ben maum 3wifd)en bem
itd}enfteig unb bet 3, 91iebetgaffe erfilUt ()a6en mögen.
>>>
288
:M 314. [1396.]
herren den Bisschofl' gelutet haben czu sturme, sullen seyn
vnsers herren des Bisschofl'es vnd is sal Bien an sienem
willen, was her do methe thun wH.
(2) Item vmb des frebils willen, des viI vnd vmb-
lofens der gemeyne wedir vnsern hmTen So welle wir, das
die gemeyne stad die Rynckmur an sienem huse czum Bruns-
berge in der stad muren sullen, eyne mur als gut als vumfl'-
hundirt mark, vnd sollen die by vumff im'en volbrengen,
also das sy yo eyn iar hundert mark dOl'an vormuren sollen.
(3) Item so welle wir, das alle die Jene, die den Rumor
vnd samelullge CZUDl ersten gemacht haben, der stad czum
Brunsberge entperen solle, vnd dorczu vnsers herren des
Bisschofl'es landes bis czu vllsers herren Bisschofl'es gnaden.
(4) Item das vorbas eyn semelich geschichte noch frebil
nicht geschee, So welle wir das nymand von den beiden
teilen, als der Rat die gemeyne, Noch die gemeyne den
Rat, vmb der sachen vnd schelunge wegen nicht vordenken,
vorvolgen, adir nyden sullen in keynerley wis, wer is dor
obir das ymand do methe beruchtiget wurde; vnd her des
von unserm herren dem Bissehoffe geczegen wurde, So sal
is sten in der gewald vnsers herren des Bisschoffes, was
her mit den thun weIde, vnd was her mit den seI ben tut,
das saI sich nymand wedir der Rat noch die gemeyne an-
nemen by behaldunge erer freyheit. Geschen und geschreben
czu Marienburg am Sunobend nest noch allirheiligen tage
Im sechs vnd Ntlnczigisten Jare.
.J\'1 314.
1396. 8.
t
tm'&tr. QJutftabt. - .peinrid],
. b.
.,
J;eftimmt bie
ren5en be!3 StoUcgiatftifte!3 in
utftabt.
uB bem Drigina[ im
rdjh.1 ber .\tirdje in GJutf!ab!. @5d)ie'61. C. 9lr. 2.
Heinricus Dei gracia Episcopus Warmiensis Omnibus
et singulis, ad quos presentes peruenmint, Salutem in domino
sempiternam. Inter cetera onera nostIis hUDlmis imposita
hijs sollicicius ex debito tenemur intendere, quibus fideles
nostri subditi ampliora commoda amplectuntur, hoc quidem
tunc fieri experimentaliter agnoscitur, dUDl absque Iimitum
seu finium confusionibus hactenus disceptantes feliciter con-
quiescunt. Orta dudum altercacionis materia inter honora-
biles et discretos viros dominos . . prepositum . . decanum
et Capittulum Ecclesie sancti Saluatoris et Omnium sanctOl'um
ex una, et . . Proconsulem . . Consules et Ciues Oppidi
>>>
:M 314. [1396.]
289
nostri in Gutenstad Warmiensis dyocesis palte ex altera,
super finibus et terminis, quibus ipsum Collegium in suis
pertinencijs, tarn aparte sua superiori tendendo versuS
fluuium Alne, quam aparte eiusdcm collegii inferiori ten-
dendo eciam versus eundem fluuium a predicti oppidi per-
tinencijs, in huiusmodi duabus partibus distinccius limitetur,
supradictis Ciuibus querulose affirmantibus, ipsum Capittulum
limites et veros tenninos Collegij excedere, eodemque Capit-
tulo econtra aperte contrarium asserente, Nos vel'O pro pre-
dicte altercacionis materia finaliter decidenda, precibus Capit-
tuli et Ciuium predictorum sollicitati sepius fuimus et rogati,
tandem ad loca finium et huiusmodi terminorum statuen-
dOl'um personaliter descendimus prefate concertacioni finem
salubrem imponere cupientes, et iu presencia ambarum parcium
ex aduerso principalium sic limites et terminos supradictos
decreuimus voluimus et volumus perpetuo statuendos. Primo
videlicet in situ superiori ipsius Collegii incipiendo aparte
extrema et ultima ipsius Ecclcsie in pIaga occidentali, versus
et usque prefatum fluuium inter Iatera extrema muri collegii
et fundamenti cuiusdam tUlTis inibi incepte lineaIiter proce-
datur. In situ vero inferiori eiusdem collegii incipiatur a
parte extrema et ultima chori prefate Ecclesie versus fluuium
AIne procedendo in latCl'e dextro longiori cuiusdam brasia-
torii, usque ad principium fossati cuiusdam, ct in eodem fos-
sato lineaIiter usque ad supradictum fluuium finiendo. Sacristia
tarnen ipsi Ecclesie annexa et in eodem Iatere sita, ad ipsam
Ecclesiam, et non ad proprietatem Curie Canonicorum inibi
peltinebit. Insuper inter domum nobis in supradicto collegio
in eodem Iatere edificatam, et inter domum seu habitacuIum
pro preposito eiusdem Collegii ibidem constructam, prcfati
Prepositus Decanus et Capittulum supradictum possunt libere
vaIuam, et in ipsa vaIua portulam construere facere et
tenere, quas eciam valuam et portam ipsi Canonici sollicite
claudant, aperiant, custodiallt, et custodire faciant, et taliter,
ut per has ex eorum Canonicorum llegligencia Ciuitas pre-
dicta dampnum ab incursu hostium aliquod non incurrat,
Malefactoribus quoque ad ipsam Ecclesiam confugientibus
vaIua et porta huiusmodi precludantur, ne liber eisdem exitus
pateat et egressus. Quamquidem finium et terminorum pre-
dictorum distinccionem ct limitacionem per nos, ut premittitur,
de voluntate et belleplacito et in presencia predictarum par-
cium principalium factam, eedem partes et quelibet earum
concorditer et expresse viuis vocibus ratificarullt et penitus
approbarunt, nullo vnquam tempore, quouis ingenio vel colore
19
>>>
290
M 315-316. [1397.]
exquisitis per se aut alios verbo uel facto Contrauenite bona
fide firmiter promittentes. Vt ergo premissa omnia et singula
inuiolabiliter perpetuis temporibns in suo robore perseuerent,
Nos ad maiorem eorundem euidenciam et fidem cerciorem
nostrum et predicti Pl'epositus et Capittulum sui CapiUuli,
Proconsul et Consulcs oppidi in Gutenstad Sigilla presentibus
duximus impendenda. Pl'esentibus honorabilibus et discretis
viris dominis Magistro J ohanne Philippi in Se burg,
Nicolao C rossen in Grosendorf Wal'miensis dyocesis
Ecclesiarum parrochialium RectOl'ibus et Arnoldo Lange
perpetl10 vicario in Ecclesia nostl'a Warmiensi. Datum in
Castro nostro Gutenstad Anno. domini MO. CCCmo. Nona-
gesimo Sexto, octaua die mensis Decembl'is.
IDaB Driginal auf l.j3ergament
at nod} baB Siegel beB !Bifd}ofB
,fJeinrid} unb baB beB .\roUegiatflifteB, beibe 6efd)äbigt. 580n bem britten,
bem ber Stabt GJutftabt, ift nur mel)r ber lj3ergamentftreii 116rig. -
!l{l)fd}tift in Bel'endt's Transsumpta \jer. 3. p. 1I-14.
.:M 315.
139'1. 8.
anua
.
tilebtrg. .peinridj,
. b.
.,
berfauft an bie
auern (incolae sen rustici) be£! $Dorfe£!
staUf tein 3 1 / 2 .pufen Ue(,mnau, frei bon @5djar\tJert, gegen
einen jä
rndjen .Bin£! bon einer
a((,en Wart fÜr bie .pufe
3U Wartini. Dat. in castro n. Heilsberg a. d. MCCC
xcvij. octava die mensis Januarii.
6fd}riit in C. 1. fol. 27.
.JW 316.
139'1. 3. rolai.
ifcbofe{)UrR. .peinridj,
. b.
.,
berfdjrei(,t au IIMicolus ct Nicolaus dictus Ad am, polo ni
nostri alveatores" unb i
re
r(,en ('eibedei
efdj(edjt£!,
\tJefdje alvearia nostra dicta Buten debite custodire bel'''
fte
en, 9 .pufen am @5ce
ube(ing in bel' @5tabtfrei
eit bon
58ifdjof£!(,urg ($Dorf
a u b (j n g) frei bon @5cI}ar\tJert 3u er(,,,
Hdjem 58efi
c, mit bel' 5Berpf1idjtung, bau fie jebe $tonne
.ponig bon 58euten au£! bel' .peibc fÜr 1 Warf, jebe $tonne
.ponig a(,er bO(1 58euten au£! bem
arteu, bie i
nen ge
ören,
fÜr 1 1 /2 Wart bem 58ifdjofe bedaufen. @5ie er
a(ten im
ee
ube(jng freie tyifdjerei mit f(einem
e5euge fÜr i
ren
ifdj. Datum in castro nostro Bisschofsburg a. d.
MCCCo lxxxxvij. Sabbatho ante dominicam Misericordias
domini.
6id}tift in C. I. foI. 168.
>>>
J
r
NJ 317-318. [1397.]
.NI 317.
139'1. 29. rolai. fBraunebtfR. - @)tijtung in bem
.peiHgen@eift.pof
ita{ 3u
rau n £! 'b erg.
Acta praetorii beB mat
Bard}il)B 3u 58raunBberg. \Jot 91r. 84. 581. 18. a.
Anno domini MO ccc o xcvij feria iija ante ascensionis
domini. do quam vor vns her heinrich kornknecht vnd
lenhard vicke Kirchen veter des heilgengeistes mit eyme
prister her Johannes bekeman genant, vnd haben mit
eyntracht bekant, das her Johan Bekeman, der ctzwen
eyn Ratman czvm Brunsberge ist gewesen, hat gemacht dem
egenannten prister Joh. bekeman eyn testament in dem heil-
gengeiste czvm Bruns berge, Alzo das her sal haben alle
jar vi} mark czinses van dem heilgengeist vf sente petil'S
tag czv gebende, vnd wen der selbige prister stirbet, zo sal
der czins dem heil
engeiste hlihen an allerley widerrede vnd
ansprache, vnd das hat der vorgenannte prister voryawort
vor dem siczczindcn rate. V ortmer were is sache, daz der
selhige her Johannes hekeman vorstorbe hynnen deme jare,
e der rechte czins tag queme, was bynnen deme jare hy
syme lehen vorsessen ist, daz sal man jm usrichten vnd
geben, vnd dor noch oher eyn jar noch syme tode, zo sullen
syne nehesten erben den czins eyns ufhehen vnd nicht mer.
291
.NJ 318.
139'1. 18.
uni. - 5Berfd)rei'bung be£! 53anbgerid)t£! in
We
{fad Ü'ber einen jä
r1id)en .Bin£! bon einer
a1'ben Warf.
uB bem DriginaI im
rd}il) beB IDomfa\)itdB in \Jrbg. @5d}ieb1. C. 91r. 100.
Wissentlich sy allen, dy desin brief seen ader horen
lesen, das Hans kruse von dem hoendorff hat bekant vor
mir vnd vor eyme lantgehegetem dinge czu Melsag, das
her hoet vor kouft eyne halbe mark czinses jn Czw huben
mit vulbort syner Efl'awen vlld syner Ekinder myme herren
her lifhard buwmeister der Thumkirchen zur frawenhurg
vmb vymf mark gewonlicher muntze dises landis, den czins
alle Jerlich czugebene derne vorgenanten herren yf sente
Peters tag in kathedra, mit sotanem vndirscheide, wen got
hilft dem vorgenanten ader synen Ekindern den czins weder
abe czu koufen vrnb vymff mark. Czu eyme geczugnisse
scrihe ich dy Erharn lantscheppen CI a w s s t e y n h u tt e ,
Albrecht gerinck, Claws knofel, Hensel sunnenfeld,
von dem Melsag, Hans von wusen, Barthus von der
19*
-
>>>
1
292
.iV2 319-320. [1397.J
dymite, Rensei schultze czum Clingenberge, Caspar
von kirpeyn, Rensei scbultze vom Peterswald. Czu
eynem meren geczugnisse henge ich Ernst voit des Capittels
czu Enneland myn Ingesegil hy vor. Gegeben in der Jor
czal vnsers heren Tusent dryhundert In dem Sebenen vnd
Nunczigisten Jore, am Montage nach Trinitatis.
Driginal auf lj3ergament mit bem @)iegd beB
a\JitdBl.1oigteB (
amm
mit ber
reuaeBfal)ne unb ber Umfdjrlft: t S. ADVOCATI . CAPLI .
ECCE . W ARMIENSIS .) an einem lj3ergamentftreifen.
.M 319.
139'1. 13.
uli. X\an
ig. .peinrid),
. tJ.
., tJer.
mittelt einen 5Bertrag 5tvifd)en .bem
r5bifd)of tJon ffiiga unb
bem beutfd)en Drben einer. unb bem 58ifd)of unb sta
ite1 tJon
SDor
at fotvie biefer @)tabt anbererfeit!3. Gegeben zu
Danzig am 'rage der Aposteltheilung 1397.
il.1fänbifdjc IDIitt
eilungen !Bb. VII. \J1r. 39, @S. 365. !Bunge,
il.1{, Urfunben6udj IV. \J1r, 1459. @S. 185. unb Napierski, Index Livon.,
I. \1h:. 522, @S. 133.
.MO 320.
1.39'1. 18.
uli.
ltf5eid)nung über bie fernere
U!3gebung
bon .po(5ftätten jenfeit!3 be!3
(bingf1uffefS I).
UB bem ".\)aufftätten-!Budj" pag. 1. beB
16inget @StabtardjiI.1B.
Man sal wissen . das der gancze gemeyne Rath mit
wolbedochtem Reyffen synne . angeselm bath semliche not-
dorft . der gemeynen burgere V nde hath durch Irer bete
willen das Raum gensyt der teerlastadie ken dem Elbinge
wert, vnde obir dem tamme czu dysen nochgeschreben haw-
steten vsgegeben. Vnde man hath sye czu huwsem vnde
czu buden. Alse dyse llochgeschreben schrift awsweyset
gelosset vnde den burgern vmme Ir gelt vorkowft . dye
Ruthe ken dem wasser vmbe . x . scot vnde dye Ruthe
obir dem tamme ken dem grupenhayn wert vmme . v .
scot vnde sullen . v . Ruthen lang seyn myn iij fuesse,
awsgenomen . dye hindersten losse, ken dem wasser dy
synt korczer, dy wegen czwisschen den lossen . sullen seyn
Ruthen brei t . ane den Weg der czu der Roswesen geet .
])
ine fdjfiefifidje
uBge{)ung jenfeit beB
r'6ingB erfolgte r\Jäter 1422
1mb 1423 in 2
oofen, roddje aufammen 39 Ij3ldye entf)idten, beren
iinge im
1.
oofe auf 6 mutten uub 6 \Jufi, im 2. auf 9 mut
en 6 \Jufi, bie }Breite
gfeid)miifiig auf 9 \Jufi 6eftimmt wirb. I. c. pag. 47.
>>>
M 321. [1397.]
293
der hath . ij . Ruthen breit vnde dy styge czwisschen den
hawfsteten . sullen . v . fuesse weyt sein. Vortmer sal man
wissen. Alle die Jenne dy Ir losz Alhie genomen haben .
vnde auch bey der czygilschune . dy sullen czu allirley
pflicht vnde redelichkeit sein vorbunden. Als temme czu
halden, steynbru
ken czu machen . dy graben czu zawbem
vnde Allis czu thun . das doroff geet ab mans czu rathe
wurde gleich als ab sie hyerkeyne ander hawfsteten hetten
enpfangen. Dyse lossunge is gescheen Im Jore Christi vnsers
herren dreyczen hundert seben vnd nuenczig . an der Mit-
woche . noch diuisionis apostolorum. In kegenwertikeit der
heren Burgermeistere vnde des ganczen Rathis.
B fergt bie
int
eifung in 10 {1eefe mit 174 @Stellen an ber
!lBafferfeite unb 10 {1eefe mit 142 @Stellen jenfeit beB IDammeB.
.N 321.
.39'7. 23.
uAufi. mrau"
berg. -. .peinrid),
. IJ. i.,
fd)cntt bem stoHcgiatftifte 3U
utftabt baf3
orf IDlunfter
'berg 'bei
(ottalt.
UB bem Driginaf im
rd)il) ber
ird}e in Q;utftabt, @SdiieM. C. 9lr. 8.
In Nomine domini amen. Dei et Apostolice Sedis
gracia Warmiensis Episcopus Heinricus Vniuersis et Singulis,
ad quos presentes litteI'e peruenerint, Salutem in domino
sempiternam. Fragilis hominum condicio plerumque a cu1tu
diuino hos reuocare consweuit, quibus victualium et neces-
sariorum non suppetunt facultates, nec mirum, cum spiritualia
eciam sine temporalibus subsistere nequeuunt tempore diu-
tUl"IlO. Cupientes igitur in Ecclesia sancti Saluatoris et
Omnium Sanctorum in Gutenstad nostre dyocesis cu1tum
diuini nominis adaugere egestatique ac necessitati canonicorum
eiusdem Collegii pie consulere, ne propter defectum rerum
temporalium cogantur desistere laudabilibus ab inceptis, Nos
pura liberalitate et irreuocabiliter, matura deliberacione pre-
habita, de consilio et consensu venerabilis Capituli nostri
Warmiensis, predicto Collegio pro magnificanda nostra sepul-
tura, quam ibidem elegimus, villam Munsterberg nominatam
cum Sexaginta mansis iuxta nemus nostrum Buchwalt et
lacum Lymange, et viUam Swoben et Flumen Alna
dictum, cum omnibus et singulis, campis, agris, cultis et in-
cu1tis, pratis, pascuis, montibus, vallibus, planis, siluis, rubetis,
arboribus, fossatis, aquis, aquarum decursibus, ripis, riuis,
stagnis, lacubus, paludibus, pisciniB, piscarijs, iudicijs, mino-
--
>>>
294
M 322. [1397.]
ribus et maioribus, ad collum et manum se extendentibus,' ac
obuencionibus eorumdem, cum omni libertate, proprietate, vsu-
fructu et utilitate, ceterisque alijs quibuscumque, qui infra et
intra granicas, limites seu terminos dictorurn sexaginta man-
sorum continentur, absque molendinis dumtaxat, que ibidem
construere non debebunt, donamus et conferimus libere et
perpetue possidendam. Juribus tarnen et libertatibus pro
Sculteto et Incolis pl'efate ville Munstel'herg concessis, iuxta
tenorem litterarum nostrarum eis desuper
igillo nostro
sigillatarurn, iuxta disposicionem prime fundacionis per nos
factam in suo robore perpetue duraturis. In quorum omnium
testimonium nostl'urn et dicti Capittuli nostri Sigilla presen-
tibus sunt appensa. Datum in Castro nostro Brtins berg
Anno domini Millesimo Trecentesimo Nonagesimo septimo,
Sabbato post festum Bartbolomei Apostoli gloriosi.
Driginal auf
ergament mit ben e;iegern be
ifc{Jof
.peinric{J
unb beB IDomfa!Jitef
an
ergamentftreifen.
£fcJ)rift im liber privi-
legiorum antiquus beB
ifc{J.
rc{J. i!r£g. C. 9h. 1. fol. 63.
JW 322.
139"1. 28.
t1Jttm&tr.
til
&trß' .pehn:idj,
. b.
.,
berfdjreibt
1) CUt .pet'mann 5ID l} nt er, feine
r"ben unh 91adjfolger hie
Wü
le in
an f en mit einem ffiahe unh 4 V
orgen
cter 3 u
culmifdjem ffiedjt gegen hie jäl)rHdje
l"bga"be bon 2 1 12 V
ad 3 u
Watiä ffieinigung. iYreie iYifdjerei im W?ü
lentei(
11tit f(einem @e3 eu g.
2) an hie lei"bHdjen
rüher 9licolau!3,
"ber
arh,
o
anne!3
unh srirftan, srinher he!3 berftor"benen sr i r ft a n bon sr i r ft a n !3 bor f,
il)re
r"ben unb 91adjfo(ger 30 .pufen a11t @)ee
ftnol}n mit ben
grofien unh flehten @eridjten, o
ne bie
efllgnifi, eine V
ü
(e
an311(egen, 311 cu(mifdjem ffiedjt, tlJobon fie nadj 15 iYreijal)ren
2 ffieiterhienfte mit ben getIJö
nndjen
"bga"ben 311 (eiften l)aben.
@ren3en: "Primo incipiendo a lacu dicto A(l)moyn et ad
acialem seu finalem granicam transeundo, nostram et domi-
nol'UIll de ordine terras dividendo (sie). Et ab illa granica
transeundo ad mericam nostrarn, a qua transitur ad al'borem
quandam pinum vulgariter eyne fichte. Ab eadem arbore
pino transeundo circa lacum dictum Metyngen ct quendam
palum quel'cinum. Et ab illo palo tendendo ad quandam
tiliam circa lacum Bl'edyn, et ultel'ius ab illa ad unam
aliam iuxta lacum Attern progrediendo. Ab eadem vero
tilia tendendo et ad granicam acialem superius prenotatam
>>>
Mt 323-324. [1397.]
finaliter redeundo". 3m @)ee 2({mot}n O:ifd}6:ei für i
ren stifdj
mit t1einem Q}e3eug. Dat. in castro Heilsberg a. d. MCCC 0
lxxxxvij. vicesima octava die mensis Septembris.
bfc{Jriften in C. 1. foI. 141 unb 167.
.M 323.
139
. 22. .cftobtr.
tif6btrß. .peinrid},
. b.
.,
erffärt, hafi her bifd}öf!id}e !trug im 't)orfe
a {u fe n (
{aufen),
mefdjer bedaffen ift, eingd)en unh für tünftige Seiten fein
anberer beftcI)en f oUe a(£\ her, mefdjen her !trüger .peinridj
Q}ruben befi
t. 't)afür
at hiefer unh feine 91adjfo{ger
iä()rHd} 2 W?ad Sins 3U
.pi.p
anie 3U entridjten unh auf
rforhem 3 ur
eförberung bifd}öflid}er (fZadjen 3t1Jifdjen hen
(fZtähten ffiöffcf, .peifsberg nnb
eeburg jeher3eit
ferhe 3 U
ftcf{en. Datum in castro n. Heilsberg a. d. MCCCo
xcvij 0. vicesima secunda die mensis Octo"bri
.
£fc{Jrift in C. 1. foI. 141.
.NI 324.
139
. 6.
tAtmbtr. mlaritnburß. - 't)er .podjmeifter
geftattet hen
cidjfcffa
rern beim 2(n{egen frei
renn()o{3
tlJä
renh hrei stagen.
U
einer g{eic{J3eitigen
ovie auf \j3ergament au
ber
orbingfü
redabe im
&lbinger C0tabtar
i\). .\ravf. III. 9lr. 73,
Homeister.
WyssentIichen sy alle den jenen, dy dyssen bryff sehen
adir horen lesen, das wir allen schifluten vnd schyfmannen,
dy dye Wyssel vff vnd nedir varen myt aller hande behege-
lichem gute, myt eren schyffen vnd eren schyffknechten vnde
dynern sulche gnade getan haben myt rate der gebythyger,
Das sy vrye borneholcz dry tage bys an den virden tak czu
yrer notdorft sullen habyn an allen enden vnsers landes, an
welchen uberen vff der wyssel sy czu stossen vnd czu lande
legen myt deme gute vnd mit den schyfknechten, vnd was
sy dor obir lenger legen myt den schyffen vnd myt den
knechten vnd holcz gebruchen vnd vorbornen do so sullen
sy sich myt den vmme berichten, den das holcz czu gehort,
vnd das sullen schaczen czwene manne vs deme nehesten
dorffe das do ist gelegen. Doch vsgenomen ab drye manne
adir vire do blyben by den schiffen das gut czu bewaren,
dy sullen ouch gebruchen holcz czu irer notdorft, doch alzo
295
".
>>>
296
M 325-326. [1397.]
bescheydenlich, das sy nicht sullen houwen czymmerholcz
alzo eychen adir vychten, Dye gnade yn ouch vormoies von
vnsern vorvaren selygys gedechtnisse ist dyrloubet. Gegebin
czu Margen burg an sente Nicolaus tage noch gotis gebort
dryczenhundert jar vnd in dem vij. vnd nvenczygesten Jare.
.NI 325.
139"1. 9.
t
tmbtr. mraun6&trß. 5Berfdjreibung heg
ffiat
e9 iu SB rau 11 9'6 er 9 über eine :nbt
ei(u1lg.
Acta praetorii be{l matl}{lardji\){I in !8rbB. !joIiant 84. !81. 58.
Anno domini MO. ccc 0 xcvij
. in dominica post festum
concepcionis marie, do quamen vor vns dy vormundere
Gruneneldis kindere, als GotAchalk sutor vnd claws
radike mit Claws tymmen der kinder stifvater, vnd haben
eyntrechticlich bekant, das der vorgenante Claws tymme
hat rechte erbeschichtunge vnd teylunge getan synen st.if-
kindern van eres vater rechte aneval, Also das her dy kinder
sal halden viij jar mit Grawen kleydern vnd sehnen. Vort-
mer ist das sache, das der jvnge by der schule blibet, was f
her bedarf czu buchern vnd czu schule gelde, das sal man
vsgeben van synem eygenen gelde. DOl'noch wen dy viij
iar vmme syn gekomen, zo sal her den kindern geben vnd
vsrichten xxx mr. vnd das sullen sy haben vf alle jres vater
gute, vnd do mete ist jre sache geendet vnd gelendet.
.7\1 326.
139"1. IS.
t
tm&tr. rolaritnburß. 'Ä)er .podj
meifter gebietet affen (fZdjiffern hie medtI)ätige
eHna
nte
an i
rer SBrüherfdjaft.
U{l einer gfeidjoeitigen
ovie auf \j3 ergament aU{I ber !8orbingff1
rer{abe im
&(()inger C0tabtardji\).
avf. 111. 9lr. 74.
Homeyster.
Wir wellen das alle dye do faren vffe deme wassere
vnde des gebruchen, is sie mit schiffen adir mit flosen, das
dy helfen sullen czu den messen vnd deme selegerethe, das
do gestyftet ist redelichen vnd erbarlich czu troste den selen,
dy vS deme selegerethe vorscheyden Alzo als is van alders
gewest ist, vnde wer sich do wyder setczet vnde nicht thun
wolde, deme sal man syne vart nedir legen Alzo als is
van alders her ist begriffen. Gegeben czn Margenburg
An dem dynstage vor sante Thome des heyligen czwelfboten
vor deme heiligen cristi Anno domini MO ccc o xcvii o.
1
>>>
.,
N2 327. [1397.]
.NI 327.
1397. 21.
e
ember. mraun
berR. 5ßerI)anb(ul1g bor
bem ffiatf) in
r a 11 11 sb erg tlJegen
{btIJeifung einer 5ßerHiumbung.
Acta practorii be
58raun
£erger mat
ard}ib
. !joliant 84. 581. 17.
Anno domini MO ccco. xcvijo. In dem Fritage vor
wynachten, do quam Cl a w ski s t e n b u c h mit synen vrunden
hir vor den siczczinden Rat vnde was begemde, das her
reden mochte. Do sprach der Burgermeister: redet dar. Do
hup her an vnd sprach: Is geschach czu eynen gecziten, das
myn vater, dem. got genedik sy, wart beredt czu vnrechte,
als van sachen wegen, dy her solde czu tvnde haben gehat
mit her Zegenande van Rogiten, dem got genade, des
euch noch wol czugedenkende is eyn teil, dy hir sitzezen,
dy czu der selben czit Ratmanne weren vnd in dem Rate
zosen, vnd eyn teil noch gemeyne Burger weren czu dem
selben male. Ich bitte vch alle mitenander, dy van dissen
sachen wissen durch got vnd durch der gerechtikeit willen,
das ir bir bekennet vnde sprechet, was vch dar van wissent-
lieb iso Do stunden vif disse nachgeschrebenen Uatmann('
vs dem siczczinden Rate, Her Herman van hermansdorff,
der des selben jares was Burgermeister, dar czu hel' kylien,
bel' Jacop rode, Fleming van der Cleynow, Hel'
Heinrich bachus, vnd her Johan ede, vnd boten orlohs
van dem Rate, das zy sich besprechen musten. Do sprach
her We 1'11 e l' Sc h 0 n e n bel' g , der do des Burgermeisters
kvmpan was: Man gans vch wo1. Des gingen zy miten-
ander hen vör vnd besprochen sich. Do sy sich besprochen
hatten, da qwamen sy mitenander wider yn vor den sicz-
czinden Rat, vnde her hermansdorf vorgenant sproch: Ir
herren sy haben mich gcbeten, das ich hir spreche van vnser
aller wegen, wes vns czv gedenken is van den sachen; vnd
hup an vnd sprach: Is geschach czv eynen gecziten, des
was hüger in dem zomer xvi jar vU{l was des jares, do
man schreib dy jar vnsers herren MO ccc 0. lxxx. vnd was
in eyme zuntage nach dem owste, das her Mattis kistenbuch,
dem got genedik sy, quam hir vf1' dis Rathus mit synen
vmnden, ouch qwomen mit jm her Zcgenant vnd her rfyle
van Rogiten, vnd Fettegrutze, Hn,nneke bckcman,
Jacop wibeke vnd Hanneke krege, dy czu der selben
czijt woren dy vormertztcn birsch enkel' hir in der Stad, vnd
ander viI erbar burgel' darczu; des satzte man dy herren
vorgenant nyder by den burgermeister, vnd Mattis kistenbuch
ergenant, der stunt vnd bat orlops, das her reden muste.
297
>>>
298
.N2 327. [1397.]
Do spracb der burgermeister: redet dar. Do sprach :Mattis
kistenbucb erbenvmet czu bel' zegenande vnd czu her Tylen:
Ir herren, mir is czuwissen worden, das ich beredt werde,
als van sache wegen, dy jch mit vch solde czu tvnde haben
geh at. Nu bitte ich vch durch got vnd durch der gerech-
t.ikeit willen, das ir hir sprecbet offenbar, was ich mit vch
czu tvnde habe gehat, adir wi js steet czwiscben vch vnd
mir, vnd tut js ader lat js nicht durch lip adir leit, durch
Vl"Unt adir vremde, ynd saget, als js ist vnd als jr wisset.
Do stunden £lisse vorgenante herren beyde uf, her zegenant
vnd her Tyle, vnd bel' zegenant spracb: Ir berren vnd ir
bidirben lute mit enander, was ich bir spreche, da!; rede ich
van vnser beyder wegen. Wir bl)kemlent vnd sprechen hir
offenbar, da8 l\fattis kistenbuch, der Ly kegenwurtig steet,
11Y nicht anders mit vus ('zu tvnde hat gehat, wen als eyn
bedirman van rechte mit dem anderen czu tvnde haben sal,
vnd wissen van jm anders nicht, wen das her alsync lcbe-
tage syn ding hat gehaiden als eyn erbar bedirman, vnd
haben ny anders van jm gehort adir irvarcn, vnd weide
ymand anders sprechen hir adir andirswo, das wirs horten
adir irvuren, zo woldc wir das sprechen vnd sprechens
iczUllt hir offenbar, das hers luget vnd sal js ligen als eyn
rechter schalk vnd eyn bozewicht. Vnd wer is sache, das
is not tete nach dissem tage hir adir andirswo, zo wolde
wir das selbe sprechen, das wir iczunt hir gesprochen haben,
vnd weiden alzo viI dor czu tvn, als vns van rechte gebort
czu tvnde. VOlimer sprach her :Mattis kistenbuch vOl'genant:
Her burgermeister gmmet mir ouch czu reden. Do sprach
der burgermeister: wir gunnens vch wol. Do sprach her
Mattis kisten buch vorgenant: Is ymant hir ader in alder
Stad ader wor her ist, her sy rich adir arm, jung adir alt,
der anders sprechen tar an myn antword hit. ader andirswo,
wen das icb al myne tage myn ding habe gehaiden als eyn
bedinnan busen landes vnd bynnen landes, hir adir andirswo,
vnd rakte syne hant vs vnd sprach: Ich wiI im des myne
hant geben, das ich jn obirwinden wil, als cyn bedirman
eynen vorhiten schalk vnd eynen hosen wicht czu rechte tvn
sal, vnd sprach ander bose wort, alzo viI dorczu, das £lisse
vorgenante herren iJeyde vnd der gantze Rat sprochen:
Mattis ir habet genuk hit. czu getan vnd habet alzo vii £101'
czu getan als eyn bedinnan van rechte tvn saI. V ortmer
spracb her herman van hermansdorf vorgenant: dis ist vns
wissentlich, das is also gesehen is vnd also geendet wart
czu der selben czijt vor dem siczczinden rate, vnd vrogete
>>>
M 328. [1398. J
299
£10 dy andren Ratmanne vorgenant, dy by im stunden, ap
is also gescheen were, als her gesprochen hatte. Do sprochen
sy mitenander: ja is ist vns wissentlich, das is alzo gescheen
is, als ir gesprochen habet, vnd hilden mit enander jre
vinger vf vnd czugeten mechticlich, vnd boten dorczu czu
sweren in den heilgen, das is alzo gescheen were. V ortmer
czu der sei bigen czijt bekante vnd czugete der gautze sitz-
czende rat, das derselbe :Mattis kistenbuch vorgenant alsyne
tage hatte gelebet als eyn bedirman, vnd jres rates kvmpall
was gewesen vnd jren Rat hatte helfen besitzezen leng weu
xxx. jar mit truwen vnd in allen eren vor vnd nach bis
an synen tot, vnd eyn bedirman gestorben were, vnd also
in syn grap gekomen were. Czu eyme gedechtnisse habe
wir dis lasen schriben in vnser Stad denkebuch, vnd ist
gescheen mit willen vnd volbort des gantzen siczczinden Rates.
M 328.
1398. 6. wt&ruar. rol'aritnburg. -
er .podjl1leifter
olU:a'o bOIt
nltgingen bet£ei
t 'oer '!JCeufta'ot ilt Q; 1'6 i 11 9
3\1.1ei ,pnfen
rud} I).
u
bem DtiginaI im @(binger '0tabtarc{Jib.
avf. III. 9Cc. 75.
Wir Bruder Conrocl von Jungingen, Horneister
des Ordens . der brudere . des 8pittals sente Marien . des
deutschen huses von Jerusalem, Thun kunt . vnd offenbar .
aIIen den die £lesen brieff sehn . adir horen lesen, das wir
von sundirIichen gnaden . vnd mit willen . vnd rate vnser
Mittegebiteger . geben . vnd vorlyhen . der nliwenstadt czum
EI binge . czu ewigen tagen. vnd czu volkomenem lubis-
schern rechte . das bruch . das £10 bynnen synen greniczen
czwu huben sal behalden, vnd ist gelegen . czwisschen vnseru
wegen . dy czu dem huse gehoren czum Elbinge . vnd £lerne
wasser, vnd czwisschen des Spittelers walde . vnd der
hochen brucke 2 ) als yn die von vnseru brudern synt bewyset,
I)
gt. !judl
!8efdlr. b. @I£. !8b. III.
£tf}, 3, '0. 439.
2) IDiefer G!ren3beftitnmung 311foIge ift G!egenftanb ber
edci
ung ber
fdlmaIe 3 ltJi fdlen ben grofien
orltJiefen, bem ,penenfeiI unb ben
iIbfang
'
ltJiefen im Dften, unb bem @{bing, ber grofien IDraufenfam
e lInb ber IDlatien
£lIrgfdlen
adle (bem ,.
affer") im
eften fic{J I}in3ie
enbe, nörbtic{J an
9leuftäbter !jä
re (bie ,,
oggen£\'üde"), filbtic{J, in ber 9lä
e bel! IDrallfen
, an
ba
mobefanb (,.be
'0vittfer
alb") anftofienbe
anbftric{J, ltJelt!jer bie fog.
ffeinen
orltJiefen lInb ba
G!äufelanb umfafit. IDal! mobdanb, ItJdc{Je
tJlIc{J1!
a. a. D. fdtfamerltJeife gIeic{J3eitig all! G!ren3e unb all! !8ef!anbt
ei( biefe"
,,!8ntdl
" £e3 ei c{Jnet, mufi fväter
iu bon ber 9lellf!abt erltJor£en fein.
--...jj
>>>
300
:M 329. [1398
]
worde ouch her nochmols mynner gefonden . denne czwu
huben . das solle wir jn nicht dirfollen, Do vor sollen die
Inwoner der Egenanten Nuwenstadt czum Elbinge jerlicbin
vnserm huse czum Elbinge geben eyn halb schok vetter
gense . uft' sente Borgkards tag, Weres ouch das man bel'
nochmols keyns graben bedurft'en worde . czu graben durch
dasselbe bruch czu des huses nucze, alz viI alz man der
bedurft'en worde, dy solden sie gestatten czu graben . vnd
"ich do wider nicht seczen, Czu ewigem gedechtnisse . desir
dinge haben wir vnser yngesigel an desin brieft' lassen lIengen,
Gebin vft' vnserm huse Mari e n bur g . an sente Dorothee
tage der heiligen Juncfrouwen, In den yaren Christi. 'l'husendt .
dryhundert . Im acbt vnd nueilCzigsten yare, Geczuge sint
die Ersamen . vnsere lieben Bmdere, Wilhelm von helfen-
8teyn Groskompthur, Grafe Conrod von kyburg . Obirster
pitteler . vnd kompthur czum Elbinge, Borgkard von
wobeke Tresiler, her Arnold Stapil vnsir Capplan, Bertold
von 'l'ruchpurg, Ebirhard von wallenffels vnsere
Compan, :Matllias vnd howke . vnsere Schriber, vnd viI
andre Ersame Lute.
Drlgina! auf \j3ergament; ba
e;iegd ift \)erioren gegangen.
.JW 329.
1398. 11.
e'&ruar. !rabinen. - Q3ergleidj tlJegen bes
@5dju{3euamtes im 't)orfe W? a ib a 11m bei (¥:(bing.
Ul! 30
. C01Jrengd
mebifion bel!
.
, unb
. 3l.
mt(j. foI. 227.
Wir Bmder Conrad von kyburg, Oberster Spitaler
ordens vnser fra wen des deutschen hauses von Irlm. vnd
kompthur zum Elbinge, thun zu wissen oft'entlich in diesem
brieft'e, allen die in sehen oder horen lesen, das fUr vnser
kegenwertikeit sindt gewest Ja c 0 b Sc holt h eis von £lerne
leybome vnd Hintzke Arnoldes doselbest vnd haben
vns vorgelegt wie das itzlicher habe drei freie huben zu
£lerne Schultzampte zum :Meyebome vnd hilten das gericht.e
nach Jarzal, idennan wen es ihm geborete. Nu haben wir
gemerket vnd dirfunden, das es vns vnd vnsern leuten vnbe-
qweme vnd vnnützlich was vnd durch der zweitracht willen,
die dovon zwischen jn selben vnd auch den leuten die d"
mochte sein entstanden, vnd sunderlichen durch den willen,
das vns vnser £linste desto redlicher gethan wurde. 80
llaben wir vnsern willen vnd gunst darzu gegeben, das sie
vor vns eintrechticklichen eins wurden sein vnd mit wol-
bedachtem mutte vber einkommen sein. Also dasz Jacob
>>>
M 329. [1398.]
301
Scholtze vorgenant, seine rechten erben vnd nachkomlinge
das gericht vnd Scholtzampt zum Meybome sollen vorwesen
vnd flirstehen nach ausweilmnge des dorffes brieft'e, dieweile
sie das erbe besitzen vnd in weremler handt haben. Auch
soll Hintzke Arnoldes vorgenant, seine rechten erben vnd
nachkomelinge volkomener freiheit gebrauchen von den
dreien huhen die zum Scholzampte seien vorgeben vnd vor-
schreben noch ausweisunge des dorffes brieft'e, gleicherweise
als ob die huben die zum gericht gehoren ein mann hette
vnd besesse, ausgenomen diese nachgeschriebene artikel, die
sie beiderseites vor vns vorwilkeret haben vnd vorliebet.
Zum ersten wenne vml wie offte vnd dicke das geschieht,
das man vns vnd vnserm orden dienen sall von dem gerichte
zum :Meybome vorgemmt, es sey reisen oder hmdtwercn, so
al Jacob Sc1lO1tze vorgenant, seine rechten erben vnd nach-
komelinge das freie gut mit einander vordienen mit seinem
hengste vnd harnische, mit koste vnd mit aUe deme das
darzu gehort, vnd wie manche woche das er von llcime
aussen ist, in solchem £linste, 80 sal Hintzkc vorgenant,
seine rechten erben vnd nachkomelinge dem vorgenanten Jacob
Scho1tzen, seinen rechten crben vnd nachkomelingen einen
ßrdung pfennige gewonlicher mtintze dieses landes jo die woche
pßichtig sein zu geben ane widderrede, vnd was Jacoh vorgenant
oder der an seiner 8tatt fUr sclladen empfinge von seines
dienstes wegen, es wer an hengRten, an hamische, oder
welcherley das were, das sall Hintzke vorgenant oder die
seinen nicht pflichtig sein zu bessern oder zu bezalen. \Vere
ouch, das etzliche Scl101tzen vsgesandt wurden in Werlmng
oder in ander notturft vnd behuft' dises landes, deme oder
den die Scho1tzen miteinander sol den Ionen, das sollen sic
bede ausstehen vnd hezalen, was itzlichem geboren mag nach
hubenzal, gleich andercn Scholtzen. Wil' wellen auch, was
von brochen gefeUet von den grosseren gerichten, das £lerne
gerichte zugchoren wird, das sollen sie, ire erhen vnd nach-
komlinge mit einander teilen; was aber gefeUet von den
kleinen gerichten, das soll Jacobe, seinen erben vnd uach-
komelingen alleine zugehoren. Zu Vrkunde dieser dinge
haben wir vuser Ingesigel an diesen brif lassen hengen, der
gegeben ist in vnserm Richthowe zu Cudin, in derJarzal
vnscrs Herren Christi Tausent Dreihundert acht vnd neun-
zigsten Jare, im Montage vor Sancti Valentini tage. Gezeug
sind die ersamen vnser lieben bruder, her Gottfridt von
der Culin, Hanskompthur zum Elbinge, herr Pet er
Gundilsheim Vnderspitaler, herr Herburg Gustern Visch-
l
..,....
>>>
.
302
:N2 330-332. [1398.]
meister, herr Thomas von Merheim, huskomptlmr zu
hollandt, herr Johan Amon waltmeister, herr Wiegand
Kalbe, pfleger zu Ortelsburg, herr Cuutze erliehen vnser
Compan, Herr Joannes von Morsten, vnser Capplan vnd
ander viel glaubwirdigel' leute.
330.
1398. "1. rolai.
raut!n&urß. 't)er 't)efan
m(){h, (;£ufto
eoherid), (£antor 3o
annes unh has 't)omfaVitef bon
rnt{anh erUären, hafi iI)re 5Eorgänger hem
teufien
b e ftif
4 .pufen ') 3\vifd)en hen 't)örfem
abebt (bgL II. 91t. 348),
md)tenCtlv unh hem .pcge1Ua(h bon W?ingein gegen einen
iä
r(jd)en .Bin£! bon einer
a{ben W?ad öu Mmifd)em ffied)t
bedieI)en I)aben. 't)a ha£! bäucdid)e (fZd)ar1Ued für hie öeitigen
SBefi
er 91ico{aus
auftcIen unh
e[rus unh
art
us
{anhe
fe
r hriiCfenh fei, fo et!affen fie hiefe£! unh fe
en hen .Bins
auf 15 (fZcoter für jehe .pufe feft. Dat. aput Ecelesiam
Warm. A. d. MCCC xeviij. mensis Maii die septima.
bfdjtiften in A. £01. 1. unb B. foI. 47. I
331.
1398. 30. $I(ugut1. mraun
bng. - (fZüI)ttung eines
ohtfd)(age£!.
Acta praetorii bel! mat
(jatdjib(j oU !8taunl!betg.
of. 9lt. 84. !8f. 23. b.
Anno Domini MO cec o xcviijO feria vja post festum
augustini, do quam vor vns Hannike Oldinbürgh von
Calmar vnd bekante, dazl{otger vnd Marquard von dem
Wilden berge jn wol hat beezalet von dez totslages wegen,
also daz jm wol hat genuget, vnd do mete ist jre sache
geendet vnd gelendet.
.N? 332.
1398. L et!
tt!m&tr.
tt!&urß. - .peinrid), SB. b.
.,
ebt hie 31Uifd)en her
(t. unh 9Ceuftaht SBraun£!berg
beftanhene Bereinigung auf unh beftimmt hie ffied)te unb
5ßervfIid)tungen 'oer 9Ceuftaht.
Ul! C. 9lt. 1. foI. 16-17. f
Nos dei et apostolice sedis gracia Warmiensis Epis-
copus He in ri c u s Scire volumus vniuersos, quod licet alias
I) IDiefe 4 {ufen in
(, e 11 i d}, ",eIdje bedaffeu unb an bie
anbel!'
{ettfdjaft aUtüdgefalIen ",aten, ü(,ergab ba(j IDomfapitd 1449 die S. Stephani
prothomartyris (26, IDeabt.) gegen einen iä
t{jdjen Bh,ll! bon '/2 Wlad füt
bie {ufe bet IDotffdjaft Wlige
nen. F. fo1. 53.
.
111.
>>>
M 332. [139
.J
303
anno a Natiuitate domini MO ccc mo xciiij vna curn venerabili
Capitulo nostro de voluntate et vnanimi consensu parcium
ciuitates nostras nouam videlicet et antiquam in Brunsberg
simul vniuimus, propter quam vnionem literas et priuilegia,
quas bone memorie dominus Hermannus predecessor nostel'
Episcopus Warmiensis ciuibus noue ciuitatis ibidem super
suis coneessit libertatibus, penitus annullauimus, postea uero
saniori eonsilio cognoUil11U8, quod buiusmodi vnio ambabus
partibus futurum possct in dampnurn nonmodicum prouenire,
predicti nostri Capituli accedente consilio, partibus bec peten-
tibus, decrenimus predictas ciuitates totaliter ab inuicem
separare, et p..edicte noue einitatis ciuibus nonas litems priOl;bus
suis Iitel;s consimiles conficel"C et concedere infmscripto
duxirrllls sub tenore. Videlicet, qnod snadentc utilitate mense
nostre episcopalis dilectis cil1ibus nostris noue eiuitatis nostre
Bl"Illlsberg' predicte ipsorumque heredibus et legitimis succes-
soribus de consensu predict.i llostri Capituli omnes mansos
infra subsequentes granicas contentos, primo videlicet inci-
picndo a pontc veteri, qui ducit trans Se ri a m, qucm inter
ipsos et alltiquam ciuitatem pro gralliea constituimus, usque
ad ortulanos nostros prope viam commullem, sicud itur in
Heilgenheil, tendendo versus pl'imUlll pratum vasallorurn
nostrorum de Rogiten. !tem nlterius proeedelldo de huius-
modi pl'ato fossat.um quolldam ibidem inter buiusmodi pratum
factum et alind pratull1 dictum Bcdirhayn aseendendo usque
ad campum Güntberi de Rogiten. !tem ascendelldo de
huiusmodi campo Güntheri usque ad emupullI ville dicte
Sunnenstu1. !tem de campo buiusrnodi ville telldendo
usque ad riunlum dictum Beuel'. Item descendendo longi-
tudinem Imiusmodi I'iuuli usque ad piscinam :Molendini dicti
Beuernik. Item tel1dendo de eadern piscina usque ad
ftuuium Passeriam secundum granicas inter nos et dictam
nouam ciuitatem inibi situatas, prout eis per dictum dominum
Hermannum predeeessomm llostrum distincte fuerullt et iuxta
dictarum literarurn tel10rem in sui presencia consignate, Et
ad bos mansos decern mansos et xj. jngera de palude magna
prope villam nostram PUtleka w, intel' bona Capituli nostri
predicti et granieas uilIarum Pntlekow et Hermansdorf
situatos, siue in siluis pratis eampis aquis et pascuis fuerit.
Hec ipsis ciuibus et ciuitati, excepto cuiuslibet gencris metallo,
jure Lubucensi libere perpetue possidendos talitel' donamus
et eonferimus, ut in qnoslibet usnsfructus et utilitates con-
uertere possint et debeant pro sue ac nostre comodo ciui-
tatis. Reseruata tarnen predicto nostro Capitulo vna curia
.
>>>
304
](g 332. [1398.]
iutegra et omniuo libera pro eorum usibus et utilitate in
ipsa uouaciuitate. Saluo eeiam nostro eensu, videlieet quod
de qualibet media curia in dicta eiuitate cdifieata ct in pos-
te rum edifieauda i. fertonem et de tota j marcam usualis
monete in festo sancti Martini Episeopi et Confessoris, et i.
marcam pro eustodialibus de eampo circa Molendinum Bc-
bernik situato nobis et suecessoribus nostris ae dimidium
lapidem cere I) eeclesie nostre "Warmiensis pro luminaribus
pro xij. jugeribus, diete eiuitati in reeompensam dampni in
fossato molendini eis per nos illati inter Passeriam ct idem
fossaturn datis, necnon unam maream plebano in Bnlnsberg,
qui pro tempore fucrit, pro annona missali pro predieto
eampo circa Molendillum Bebernig eonsules nomine diete
eiuitatis soluere teneantur. Vberiorem insuper eis graeiam
faeere eupieutes volumus, ut per Aduocatum seu Burggrauium
nostrum ibidem uel vnum cx eorum coneiuibus, qucm ipsis ad
hoc deputauerimus, in omnibus excessibus ad manum eciam
et ad collum se extendentibus iudicentur, sie quod eos non
oporteateommunem ecclesie nostre Aduocatum per longiora
tCl're spacia requirerc, causa simili oceurrentc, Sie tarnen
quod, quidquid de iudicio in dicta eiuitate prouenerit, tcreiam
partem ad noS et sueeessores nos1l'os et alias duas partes ad
predictos eiues pertinere uolumus, vnam videlicet locaeionis
iure et aliam empeionis titulo, quam nostro ad hoc aecedente
consensu a predicte eiuitatis fundatoribus, l\1agistro EI c r 0
videlieet et filijs Bernhauis ae Arnoldo Lange pro eerta
peeunie summa eompararunt. Similimodo nobis et sucees-
soribus nostris rcseruamus terciam l)artem de omni ecnsu,
qui est uel in futuro in dicta eiuitate fiCl'i poterit, de pre-
torio, maecellis panis et carnium, sutorum, earnificum, pelli-
ficum, penestieornm et pannicidarum eameris, et dc omni eo
generaliter, a quo aliquis ecnsus poterit quomodolibet proue-
nire, et alias duas partes predietis eiuibus assignamus. De
speeialis autem dono gracie prediete nostre eiuitatis incolis
coneedimus, quod in mari reeenti, quantum ad ecclesiam
llostram pCltinere dinoseitur, in Seria ae fossato propc eorum
eiuitatem ct aliis aquis nostris infm eorum granicas dumtaxat
ad eorum mensam tantummodo euro omni instrnmento pis-
eari valeant, execpto tamen illo instrumento, quod Als ak
wulgariter dicitur. Prohibemus tarnen, quod nullus in Seria
mari reccnti uel aliqua predietarurn nostrarurn aquarum aliqua
obstaeula faciat, per que piseium additus posset quomodolibct
I) }8g(. O(1en 9lt. 107. (2), 80.
---------
>>>
](g 333. [1398.]
305
impediri. Deinde ut omnia breuiter concludamus, supradictis
nostri8 ciuibus concedimus, quod cum consensu Aduocati
nostri, si commode nos babere non potuerint, consules et
juratos possint et valeant eligere statllere et destituere,
quociens boc necessarium fuerit et ipsis videbitur expedire.
In quorum omnium et singulorum fidem et euidens testi-
monium presentes nostras literas fieri fecimus, et eas duximus
nostri ac prefati venerabilis nostri Capituli Sigillorum muni-
mine roborare. Datum in castro nostro Seeburg anno domini
MO ccc o xcviijuo prima die Septembris.
@ebrud't in Voigt's Codex dip\. Pruss. IV. 9lr. 123. I). ]8]-]82.
.NI. 333.
.398. 13. St.,ttm'btr.
dfebtrR. - ,peintidj @)or{)om,
58. b. G:., ii{)etfäfit feinem
omfatJitef fein {0Hbergefdjirr 311
einem 3af)rgebädjtnifi.
U{j bem Driginat im \]{rd)i" be{j
\Jmf(J\Jitel{j in
r'6g. Test. 1. F. j)cr. 19.
In nomine domini amen. Tenore presentis instrumenti
pateat euidenter, quod anno Natiuitatis eiusdem Millesimo
Trecentesimo Nonagesimooctauo, lndiccione sexta, Püntifi-
catus sanctissimi in cbristo patris et domini nostri domini
Bonifacii diuina prouidencia pape noni anno eius nonü, die
quintadecima mensis Septembris, hora terciarum uel quasi,
Reuerendus in christo pater et dominus dominus Hei n ricus
Sorbocm Episcopus Warmiensis in mei Notarii publici et
testiul1l infrascriptorum presencia personaliter constitutus, non
errans sed gratis ac liberali et spontanea voluntate, ex certa
sciencia et deliberato proposito, ut apperuit, omnia vasa sua
argentea infrascripta, primo videlicet vigintiduas magnas
scutellas et decem paruas pro salsa argenteas, Item viginti
septem Coblet, Item duodecim coppas, Item quinque Cantros
argenteos, Item sedecim tacens seu scaletas, Item quatuor
Karken, Item sex Cyphos pedibus argenteis erectos, Item
vnum cornu pedibus argenteis crectl1m, Item \'num vitrum
argento fuleitum, Item duas pelues argenteas, Item vnum
vas pro sale imponendo, Item duos dentes pOl'einos superius
et inferius deargentatos, Item vnum vas pro speciebus impo-
nendis, Item trigintaduo cloclearia (sie), Item tres furculas pro
piris sumendis aptatas, que omnia supradicta in summa pon-
derant Trecentas et septem marcas argenti minus vno fertone,
Item duas Coppas ponderantes decem marcas minus dimidio
fmtone, dedit et donauit et tradidit donacione pura et sim-
20
10.-.
>>>
306
M 333. [1398.]
plici, que dicitur inter viuos, venerabilibus viris dominis Capi-
tulo suo Warmiensi, licet absentibus tamquam presentibus,
ae presentauit honorabili viro domino Heinrieo Heilsberg
Canonico et Amministratori ipsius Capituli Warmiensis, pre-
sel1ti et pro ipso Capitulo ac ipsius Capituli nomine supra-
dicta vasa recipienti et acceptanti, ad habel1dum tenendum
et possidendum, non tarnen ad vendendum dandum permu-
tandum distrahendum seu quouis alio modo alienal1dum, nee
ad locandum, nisi dumtaxat ipsius domini Heinrici Episcopi
suecessorilms Warrniensibus Episcopis, quihus lmiusmodi vasa
comodare, facta prius Capitulo per quemlibet ipsorllm suffi-
cienti caucione, quod de huiusmod! vasis seu pOl1dere supra-
scripto nichil alienet, possent et deberent, si hoc peterent,
ad vitam cuiuslibet ipsorum dumtaxat vtenda et possidenda,
non tarnen ut premittitur aliel1anda quouismodo, sie eciam
quod quilibet ipsorum Episcoporum daret et solueret pro
huiusmodi usu vasorum prefato Capitulo infra biennium a
presel1tacione huiusmodi vasorum cornputal1do ducentas marcas
prutenicales. Insuper voluit prefatus dominus Episcopus,
quod due Coppe superius vltimo conscripte decem marcas
minus dimidio fertone argenti ponderantes suis nepotibus,
videlicet Johanni et Heinrico Sorbocm, facta eciam per
eos sufficienti caucione Capitulo, quod ipsas non alienent,
traderentur ad vitam eorum dumtaxat vtemle et possidende,
post mortem vero eorum redeant libere ad Capitulum pre-
notaturn. Preterea voluit idem dominus Episcopus, quod
Canonici Vicarij et ceteri beneficiati ecclesie predicte post
solucionem ducentarum marcarum ab immediato suceessore
suo factam pro sue parentum suorum et prcdecessorum
suorum Warmiensium Episcoporum animarum salute anniuer-
sarium cum missis et vigiliis defunctorum singulis annis per-
petuis temporibus peragerent solempniter iuxta laudabilem
eonsuetudinem ecclesie Warmiensis, sicque consequenter fieri
voluit anniuersarios suorum successorum, videlicet quod,
solutis ducentis marcis pro vsu huiusmodi vasorum et presen-
tatis per quempiam Episcopum Warmiensem, ipsi Canonici
Vicarii et ceteri beneficiati ecclesie Warmiensis anniuersarium
predecessori immediato ipsius soluentis semel in anno per-
petue peragant, vt prefertur. De et super quibus omnibus
et singulis predictus Reuerendus pater et dominus Heinricus
Sorboem Episcopus Warmiensis et Heinricus Heilsberg Cano-
nicus et Amministrator petiuerul1t, seu quilibet ipsorum pecijt,
per me et Burghardum Hermanni de Wartemberg
Notarios infrascriptos vnum uel plura cOl1scribi publica instru-
>>>
](g 334-335. [1398.]
307
menta. Acta sunt hec in Castro Heilsberg Wal'miensis
diocesis, in maiori camera episcopali, anno die hora mense
indiccione pontificatu, quibus supra, presentibus honorabilibus
et discretis viris dominis Bartholomeo Czegenhals vicario
perpetuo in Ecclesia Warmiensi et officiali Curie Warmiensis,
NicolaoCrossen eiusdem curiePenitenciario, Arnoldo Longi
plebano in Heilsberg procuratore dicti domini Episcopi, pres-
biteris Warmicnsis diocesis, J ohanne Crossen et Gunthero
de Rogiten vasallis dicte ecclesie Warmiensis, testibus ad
premissa vocatis specialiter et rogatis.
(S. N.) Et ego Caspar quondam Tbeodorici Sc buwem-
pflug de Bassinheim clericus Wal'miensis dio-
cesis publicus apostolica et Imperiali anctoritate
Notal'ins etc.
(S. N.) Et ego Bnrghardus Hermanni de Warte m-
be r g clericus Warmiensis dyocesis publicus Impe-
riali Auctoritate notarius etc.
Drlgina1 auf
etgament.
.M 334.
1398. 16. $t
tember.
eifeberR. ,peinridj,
. b.
.,
berfd)reibt an WC\1Ji
"cellerarius noster" fÜr feinc lang.
jä
rigen '.DienfHeiftllngcn jcnc
ccter bon 2, 3 ob Cl' mc
rcrcn
,pufcn (Stlcin.
amcrau), bic 3\1Jifdjen bcn @rctWn bcrcr
bon Wcruncn unb ber @Jtabt 5illarfcnbllrg bi
3um
ifia.
fluffc Hegcn, mit aUcn 91uIJungcn 3U culmifd)cllt fficdjt
erbHdj 3ultl
cfil,i. @Jtatt aUc
.8infc
unb @Jdjar\1Jcrt
foU Cl' nur einc
a(bc Wart 5U Wlariä ffieinigung crlegcn
unb \1Jirb fÜr feinc \!cbens3eit fe(bft bon bicfer
bgabe
befreiet. Dat. in cast. n. Heilsberg a. d. MCCCo xcviij 0
xvja die mensis 8eptembris.
2t6fdjrlft in C. 1. fol. 158.
.M" 335.
1398. 20. $e
tember. wr4uenburg.
er
efan
rnolb, a:ufto
$tUo, a:antor
o
anne
nnb ba
om.
{apHel bon
rmlanb "dilectorum scnlteti consnlum seni-
ornm necnon tocius communitatis ville nostre Pluten
iustis supplicationibus inclinati" bereinigen bic bem
orfe
(auten gcgcbenen bcrfdjicbencn ,panbfeftcn (bg1. I. 91r. 226.
@J. 381. nnb obcn 911'. 186. @J. 151.) in eine. "Quatuor
mansi ecclesie parocbiali ihidem iam dudurn in honorem
dei constrncte pro dote dati sunt". Dat. aput Eccle-
20*
-
>>>
308
.N2 336. [1398.]
siam Warm. Anno domini MCCCo xeviij. die xx. mensis
Septembris.
2!bfdjdften in 1'. fol. 42. E. f. 36. B. fol. 33.
.NI 336.
1398. 6. -Cftobtr.
til
btrR. - €Qtiftllllgßurfunhe
her 51.marie ßlIr 3ungfrau IDCaria unh IDCaria W(agha{ena
in her
oUegiatfitd)e ßU @utftaht.
!Radj ber 2!bfdjrift in Berendt's Transsumta p. 422-426 bel! 2!rdih)l! ber
irdie in @utftabt.
Nos Dei et Apostoliee sedis gracia Warmiensis Epis-
eopus Henrieus seire yolulllus tellore preseneium vniuersis,
quod (ete. \1Jie £Irr. 250 biß) diuinum quandam vicariam per-
petuam in honore gloriosissime Virginis Marie matris Dei
et Domini nos tri Jhesu Christi, Sancte Marie Magdalene et
omnium sanetarum virginum ac omnium ::5anctofUm in Ecclesia
sancti Saluatoris in Gutenstad llostre diocesis, Christi
nomille inuocato, de nouo creauimus ereximus et fundauimus,
creamus erigimus et preseneium tenore fundamus, pro dote
ipsius vicarie annuum eensum tredeeim marearum minus octo
seotis infrascriptum huiusmodi vicarie neenOll honorabili fratri
nostro dilecto Domino Bartholomeo Czegenhals, Offi-
eiali curie nostre, primo ipsius vicarie reetori, eiusque sue-
eessoribus huiusmodi vical'ie reetoribus, qui pro tempore
fuerint, pro ipsorum sustentaciOlle congrua presentihus assig-
nantcs. Primo videlicet quinque marcarum annuum censum
vsualis monete in de et super bonis et omnibus possessionibus
Ottonis de Kromteich fratrum heredum et suecessorum
suorum, et vnius marce censum allnuum in de et super honis
et hereditate sculteti in Kelkollen, per nos pro pecuniis
nostris legittime comparatum, prout in literis super huius-
modi empcione eonfectis plenius continetur. Addidit autem
Dominus Bartholomeus prefatus pro sue et parentum suorum
animarum salute quatuor marcarum eel1sum annuum minus
oeto scotis, quem super villa Schardeniek a domino Cris-
tano et Ottone de VIsen, et vnius marce eensum annuum
super honis seultecic in Burgerdorf. Item vnius marce
eensum annuum (super) hereditate J ohann ie de Pe rpellen in
Kristansdorf. Item vnius maree cellsum annuum super
seulteeia in Lemkendorf, eciam pro peeuniis suis propter
hoc emptum, prout in literis super huiulSll10di empeione
plenius eontinetur. Quemquidem eensum annuum predietum
eo modo et fOnIm, quibus per nos et Dominum Bartholomeum
,.
I
>>>
J{
337. [1398. J
309
prefatum emptus et comparatus est, lmiusmodi Vicarie incor-
poramus (etc. 1Vie inr. 250 biß) V olentes omnino, quod deser-
uire debeat (etc. 1Vie inr. 244 biß) oportunis. Signanter
prouiso quod (etc. 1Vie inr. 244 biß) in dicta Ecclesia sancti
Saluatoris singulis diebus decantandis noctLlrnis pariter et
diurnis interesse debeant et ad minus tres missas singulis
septimanis, nisi canonice impediti fuerint, celebrare. Jus vero
patronatus (etc. 1Vie inr. 244 biß) et extunc perpetuis tem-
poribus ad Buregrauium Castri nostri Episcopalis in Guten-
stad, qui pro tempo1'e fuerit, volumus pertinere. Volumus
autem, ut presentandus (etc. 1Vie inr. 244 bis) presentare.
Ceterumque emu dictus census sit emptus reempcionis titulo
volumus et presentibus dec1aramus, quod, quandocunque ipse
census in toto vel in parte reemptus fuerit, extunc ipsa
peeunia mediante, qua reemptus fuit, apnd proconsulem et
consules nost1'os in Gutcllstad ad pretorium de statu et volun-
tate ipsorum patronorum et rectoris ipsius vicarie, qui pro
tempore fuerint, tideliter et integraliter deponatur, donec
alter census pro vicaria huiusmodi per rectorem ipsius de
voluntate seu seiht dictorum patronorum valeat comparari.
Quem cenSUllJ tune comparatum ipsi vicarie, exnunc prout
extunc, et extunc prout exnunc, volumus esse incorporatum
et omnino cedi in ius census nunc incorporati vicarie pre-
dicte, ita quod eciam velut prescriptus ceusus repeti poterit
ecclesiasticam per ccnsuram. PremilSsa onmia (et-. 1Vie
91r. 244 biß) decretum. Datum et actum in castro nostro
episcopali Heilsbcrg Anno domini
Io. CCC. XLVIII. sexto
die Mensis Octobris, hora nonarum vel quasi, presentibus
honorabilibus et discretis viris dominis
icolao Crossen
Decano sancti Saluatoris in Gutenstad, penitenciario Curie
nostrc,DominoCaspar Kom kaymCapellano nostro, J ohanne
Crossen et Reynhardo Reynkonis familial'ibus nOlStris
ac Caspar 8chuwenpfluc publico sacris apostolica et
imperiali authoritatibus Notario, Scriba nostro, qui premissa
omnia et singula rcquisitus acquisiuit fideliter, testibus ad
premissa vocatis specialiter et rogatis, Sigillo eciam nostro
in firmius premissorum testimonium presentibus subappeDso.
ine 3ltJeite
bfd}tift in 1\1. er 0 m e r i Descriptio Episcopatus
Warm. B. !)Ir. Ib. fol. 59-60.
M 337.
1398. ]2.
ftobtr. edO"n. tyriebenßbertrag ß1Vifd)en
beUt
rofifürftel1 Witaub bon mttallen unb heUt ,pod)Uteifter
onrab bon 3ul1gingen. Dat. supra fluvium dictum Memla
>>>
310
M 338-340. r1399.]
in insula dicta Sallyn A. d. MCCC. xcviij. xij die mensis
Octobris.
Testes: Reverendi in Christo patres atque domini dns Heinricus,
.dns Heinricus et dns And1'eas, Warmiensis Sambiensis et Wilnensis
.ecclesiarum Episcopi.
ucatj IDaIJib'tj \,ßreufi. (,£
ronif VIII. 33-44,
.NI 338.
1399. 2ll.
prif. mifd)ofe&urA. .peintidj,
. b.
.,
berfdjreibt ben bereit
anfgelJauten Strng im
orfe
a n f t) n
mit bem Strugredjte an .peinrid) Stönigi
gut unb feine
rben
unb 9Cad)folger ßU culmifd)em. ffied)t.
{u
befonberer
unft
lJeftimmt er, bafi tein ß\1Jeiter Strug bafe{,6ft gefJaut \1Jerben
fo{fe.
er jä
rHdje .8in!3 ßU W1ariä ffieinigung beträgt 1 illlart
an ben bifdjöflidjen 5rifdJ lInb 1 W1art an ben Drt
fdju{ßen.
Dat. Bisschofsburg a. d. 1\1CCCo. xcix o feria quinta
post dominicam Jubilate.
2Cbfdjrift C. 1. foI. ]49.
339.
1399. '1. mldi. iirduenburg.
er
efan
rnolb,
uftos
5rt)10,
antor
o
anne
unb ba!3
omfapitel erneuern bem
orfe ffi 0 fe 9 t) t
e n (ffiosgitten bei
Uenftein) bie aUe .panh.
fefte unb edlären, bafi \.1on ben beim
orfe 0piegefoerg
gelegenen unh ßur
rünbung an 0c!obe unb 5ru
tir berHe
enen
10 .pufen ßum 0djulßenamte eine tyrei
ufe ßU culmifdjem
ffiedjt neoft ben Heinen
eridjten unb einem
rittef ber
grofien ge
ören, bie übrigen 9 aber ßU 5illeif)nadjten bon jeber
.pufe eine
a{{)e illlart unb ß\Vei .pü
ner ßinfen foUen. Dat.
apud Ecclesiam warm. A. d. MCCCo xcix. Septimo die
mensis Maii.
2Cbflflriften F. f. 123. E. f. 101.
.Nt 340.
1399. 1.
uni. mrdun
berg. - S3eibrententauf bon ber
farrtirdje ßU
raun
berg.
Acta praetorii betj \Rat
tjarlflilJtj
u !Brauntjberg.
ol. 1. b. 84. !B{, 24. b.
Anno domini :M:illesimo CCC. xcix. In dominica post
festum corporis christi, do quam vor vns vor den siczczinden
rat her peter plastewik, eyn vicarius von der Frownburg,
vnd hat gekoren her Johan plastewik czv eynem vor-
r
>>>
:M 341-342. [1399.]
311
munder, vnd derselbige her Johan plastewik hat gekouft in
vormunderBchaft von sente katherine iiij. mark czinses lipge-
ding, iczliche mark vmme xj mark, also daz dy kirchenveter
von sente katherine alle jar schuldik sin czv czinsen dem
vorgenannten hem peter plastewik iiij mark czinses uf den
Suntag noch dem helgen lichnams tag, wen gott ober in
gebut, daz he vorstirbet, zo sal der czins vnd daz houptgut
bliben by der kirchen.
.N 341.
1399. 20.
uli. 9löffd. .peinrid),
. b. G:., berlauft
ben
auern be£\
orfe£\
ifd)of£\borf (
ifd)borf bei ffiöffd)
20 WCorgen 5illiefen für eine @dbfumme unb einen
jä
r1id)en 3u WCariä ffieinigung fäHigen gin£\ bon einer
a{ben
Wad unb 2
d)effef .pafer. Dat. in cast. n. Resil a.
d. MCCC o. :xcix. dominica proxima ante festum s. Marie
Magdalene.
2ttJf
rift in C. 1. foI. 154.
.JV/ 342.
1399. 19.
uRutl. ft'önif\ßberR. -.
erfd)rej{)ung über
einen srrug in @Jd)meergrube I) auf ber ffieI)rlIng.
2!uß G. Zamelii Jma municipalia terme Prussiae etc. im 2!n
'mge, im
ilnigtjtJerger @e
. 2!r
. IDlanufcr. Wr. 395.
Wir bruder Wernher von Tettingen obersterMarschalck
des Ordens der brudere des Spitals ::5inte Marien des dutschen
Huses von Jerusalem von vorhengnisse des erwirdigen geist-
lichen mannes Bmder Conrads von Jungingen Homeister
des Ordens vnd auch mit willen vnd rathe vnser Eldisten
brudere vorleien vnd gebcll vnserm getrewen Niclas Dre-
wusz seinen rechten erben vnd nachkomlingen vnsern kretz-
schem zur Hchmeergrube vif der Nerye gelegen zu
kolmischem Rechte erblich vnd ewiglich zu besitzen. Ouch
vorleye wir jm seinen rechten Erben vnd Nachkomelingen
legerholcz aus dem walde do vmlank, zu gebmchen zu erer
notturfft. Dorumbe der vorgenante Niklas seine rechte erben
vnd nachkomlinge sollen vns vnd vnserm orden jerlichen uf
sinte Mertens tag des Bischoffes zwu Mark gewonlicher
preuscher mltntze pflichtig sein zcu czinsen vnvorczogen, ouch
wellen wir das Niclas vorgenant seine rechte erben ynd noch-
I) IDer Drt ift untergegangen. @)eine
age, ncrböf!{i
bcn
a
ltJerg,
\»irb bur
ben ber @)teUe bertJ{ietJenen Warnen angebelltet.
>>>
312
M 343-3-14. [1399.]
komlingen sollen vorbunden sein den Strant czu bewaren vnd
mit fleisse czu sehen do vmblank czu den weIden, als wir
in das wol vnd gancz getrauen, vrnb der willen gonnen wir
inen von sunderlicher gunst vnd derloben im Habe czu fischen
mit qwesten netzen vnd secken. Czu ewigem gedechtnisse
dieser dinge haben wir vnser Ingesigel an diesen brieff lassen
hengen, der gegeben ist czu Konigsberg am dinstage in
den achttagen vnser lieben frauen wurtzewey in der Jarczal
vnsers herren MO CCC 0 im neun vnd lleunczigsten jare. Des
sint geczeuge vnser lieben bruder He i n r ich Sc h w e Ibo rn
vnser Hauskomptur, bruder J 0 h a n Co s p u t vnser pferdt-
marschalck, bruder Eckhart GundeIsheim karwansherre,
bruder Liborius vnser Caplan, bruder Ulricb Zen ger
vnser Compall vnd andere viII erbar leutte.
önig
{abit!{a\) IV. bef!iitigte bie
etfd}reil1Ung füt
regor
eI;enet
Datum Elbing b, ]3. Ijebruat 1636.
ine anbere '2f6jdjrift in (S\1rengd't!
eroeidjnifi aUet 2I:eder. Ijdber 1C. im
({ljngcr (Stabtatd}iI).
.7W 343.
1399. 23. 'lluAuft.
rdune&trg.
erfdjreibung über
eine G:rbfdjaft5t
ei(ultg in
rau n 5 bel' g,
Acta praetorii bet! 5Brbget. ffiat
t!atdji\)t!. ljoHant 84. 5Bl. 24 b.
Anno domini 1\1 0 crc 0 xcix. in vigilia Bartholomei apostoli,
do geschach eyne berichtullge czwischen pa w I us dem 0 w e-
hofe vnd syner vruwen uf dy eYlle site, vnd Euerd von
Sandekow vnd synem bruder vff dy 3nder site, Also daz
der vorgenante Pawl sal usrichten vnd geben Euerd von
zandekow vnd synem bruder von syner vrowen wegen C.
mark vnd xl mark uff dry gulden czu beczalen, uf wYllachten
nehest kom ende sullen sy geben daz dritteteil von dem gelde,
dornoch ober eyn jar daz dritteteil von dem gelde, dornoch
in dem dritte iare uff wynachten daz dritteteil von dem gelde.
Och zo sal der vorgenante Pawl dy schult inmanen, js sy
in lubischem ader in colmischem rechte. Do mete ist ire
sache geendet vnd gelendit von des owchofez wegen.
.NI 344.
1399. 2'7'. mURu,l. Sormbit. - ,peinridj,
. b. G:.,
erneuert unb beftätigt bie ,panbfefte bel' 0tabt 5ffi 0 r mbit
über ben 5ffia(b
ogen, jelJt $Dorf
ürger\Va(b.
21:\1(1 C. \nr. 1. fol. 27.
Nos dei et apostolice sedis gracia Warmiensis Epis-
copus Heinricus scire volumus tenore presencium vniuersos,
>>>
.Ni! 3-lJ. [1399.]
313
quod attendentes multiplicia grata seruicia, quibus fideles
nostri dilecti consules et ciues opidi nostri ,y 0 rm e d i t h
nobis attenta fide in singulis nostris et Ecclesic 110stre agendis
complacere studuerunt, sollicite peticionibus suis singulis et
signantcr hiis, quas pro utilitatc reipublice prodire conspi-
cimus, gratiosis fauoribus annuamus. Binc est, quod iustis
ipsorum pcticionibus incJinati literas et priuilegia, quas bone
memoric dominus H c r man nu s predeccssor no ster cum con-
scnsu sui Capituli super siluR wulgaritcr Bou gen nuncupata,
ac aliis libcrtatibus, quas ipsis in dicta silua sub datis Anno
domini M°. ccc o . xlvjto gratiosc concessit, quc vctustate iam
taliter corrupte fucrant, quod legi vix potcrant, CUlU consensu
nostri Capituli innouare ratificarc ct confirmarc, scu nOllaS
literas ct priuilegia prioribus similes et similia infrascripto
duxiUlus sub tenorc. Videlicet quod Ruadcnte vtilitate mcnse
nostrc episcopalis fidelibus nostris dilcctis ciuihus nostris ct
incolis opidi nostri W ormedith supradictis ipsorumque ben'-
dihus et legitimis successoribus de conscnsu nostri Capituli
prcdicti omnes mansos inti'a subscquentcs granicas con-
tcntos, primo videlicct incipicndo a palo in Kasscbuncn,
et rcdcundo ad granicas illorum de !\lildcnberg, et ab illa
granica asccndcndo usque ad granicas illorUlll dcEschenow,
et ahilHle trallseundo pcr transucrsum versus Frowendorf
usquc ad quandam capitalem granicam, ct ab illa rede-
undo usquc ad granicam illorum dc Bougen, et ab illa
usque ad granicas illorum dc Schönebcide, prout il)sis per
dictum dominum Hermallnum iuxta dictarum antiquarum lite-
rarum continenciam consignate ct distincte fuerunt, siue in
campis agris cultis et incu1tis siluis pratis riuis aquis seu
pascuis fuerint, cum omni vtilitate ct usufructu, cuiuslibet
gcncris metallo dumtaxat excepto, eciam CUlU omnibus judi-
ciis maioribus et minoribus ad manum et ad collum se exten-
dentibus jure Culmensi libcrc et perpetuc possidendos taliter
donamus et conferimus, ut in quoscunque ususfi'uctus redditus
ct utilitatcs conuertere possiIlt et valeant pro comodo opidi
supradicti. De specialis eciam dono gm eie, ut infra pre-
dictas g-ranicas venari aucupari et piscari valeant cum
pamis tantum instrumcntis et ad mcnsam ipsorum tantum-
modo, ipsis tcnore prcscncium conccdimus facultatem. Pro
quo nobis et nostris successoribus pro omni censU ct serui-
cio singlllis annis in festo natiuitatis Christi x. marcas moncte
Clurcntis fideliter perpetuis temporibus soluel'e sint astricti.
Et ne de huiusmodi litcrarum innouacionc prefatis nostris
ciuibus futuris temporibus quouis colore vcl ingcnio aliquid
>>>
314
M 345-346. [1399.]
surgere possit periculum vel preiudicium, fatemur et tenore
}1resencium declaramus, quod priores suas literas et priui-
legia, quia ruinosas ipsas vidimus, annullauimus penitus et
uastauimus, et presentes nostras literas ad sufficientem pro-
bacionem premissorum fore volumus et decernimus efticaces,
quibus in testimonium sigillum nostrum maius duximus appcn-
dendum. Datum in castro nostro Wo rm e d i t h Anno domini
MO. ccc mo . Nonagesimonono xxvijma. die Augusti, presentilJUs
honorabilibus viris Magistro Johanne Philippi plebano in
See burg jurista nostro, Arnoldo lange procuratore, N icolao
Cro ssen penitenciariocurie nostre etC as parSchuw em pfl ug
notario nostro et aliis quampluribus. fidedignis testibus ad premissa.
ID1l1rtin (£\'omer, (£ollbjutor unb befignirter
if
of \)on @rmlllnb,
emeuerte "ex annalibus Cancellariae suae" biefe .\)lInbfefte "super
villa Bugen, Ilunc villa Burgerwald vocata" (\m 19.
eIJruar ]578.
a{j DriginllI bel' @meuernng auf
el'gal11ent mit (Siegel IJefinbet fi
im mat
(jllr
i\) 3u iffiormbitt mr. 33.
..M 345.
1399. lj.
OUtm&tr.
raUtn&urR'
er
efan
rno(D,
(;£ufto£\ stl}(o, (;£antor
o()at11teS3 unD Da£\
ontIa\Jitc( \:)on
Q;rm(anD erneuern auf
ittcn DC£\ @3djU(3cn .peiuridj [1,üUer
(H. :\lolendinatoris) Dem
orfe WaDa ngen au£\ il)rcn
Regiftern Die alte .panDfefte unD erffären: .Bur
rÜt1Dung
Dc£\
orfc9 feien 11 .pufen 3ttJifd)cn Den
örfern Stofe£er,
ümen,
fanDemanßDorf nnD Der @)taDt
Uenftein 3U cuhuifdjem
91ed)tc \:)cdid)cn, ttJo\:)on 3um @3dju(3enamte 3 ß-rei()ufen
ge
ören, jeDe Der ü'brigen a'ber 3u Weif)nadjten 1/2 i)),arf
ijinfet.
cr @3dju(3 lja'be Die Heinen
eridjte, ein
ritte(
Der grof3en, Die .pä(fte De£\
ntg3infe£\ unD freie ß-ifdjerei im
"WaDangenffl}£\" mit ffeinem
c3euge für feinen stifd).
"Clausura tarnen aque seu obstaculis, que wlgariter were
dicuntur, saccisque angwillarum penitus interdictis lC .
Dat. apo Ecclesiam Warm. A. d. MCCCxcix Quarto die
mensis Novembris.
IJf
riften in F. fol. 127. E. fol. 104. unb Drigina( einer
@mellel'ung \)om 19,
ngllft 1556 IJeim
efitJer.
.M 346.
1399. Ilj.
OUtm&tr.
raun
&trg. - .8int\fauf De£\
ifdjof£\ .peinridj \:), Q;. in St( e n a u.
Acta }1raetorii be(j matT}{jar
i\)(j 3u
raun(jIJel'ß.
0I. mr. 84,
I. 25. a.
Anno domini MO ccc 0 xcix feria vja post martini con-
fessoris, do quam vor vns flemyng von der Cleynow uff
>>>
M 347-348. [1400.]
315
dy eyne site, vnd her J acop von der leysse von vnsers
herren Bischhofs wegen uf dy andcr site, vnd der Yorge-
nannte flemyng bekante offenbar mit gutem willell vnd vor-
bedochtem mute vor dem siczczinden stule dez rates, daz
vnser genediger herre der Bischof hat gekouft recht vnd
redelieh iij. mark czinses, iczliche mark nnrne xij mark in
dez Egenanten flemingis erbe czu der CleYllow. Wen im
got hilfet, daz hers vorrnag-, zo mag her den czins wider
koufen itzliche mark vmme xij mark, den im'lichen czins
vor czubeczalen, vnd den selbigen czins sal hel' czinsen uf
disse nochgcschribene tage, vff sente matheus tag dez apostels
vnd ewangelisten ij mark, vlld uff sente mertins tag j. mark.
- [Dissen I) v09'genannten czins hot her lwinrich flucke 'l:nsen
herren voyth uslasensckriben von vnse1'slw1Ten bischhqfs wegen.]
M 347.
1400. 3.5anuar.
cilebtrg. .peinridj,
. b.;5;., IJerfdjreibt
1) "pro bono statu et conservacione villc nostre Sowiten
(eoweiben), ne futuris temporibus ob defectum liguorurn
desoletur et deficiat, prout iam villas et opida vidimus deso-
lari" ben
auern (rustici et incole) be£\ SDorfe£\ G .pufen öwifdjen
bem @)tabtwa(be bon möHc( unb bem @See
Utirn, wie fie i
nen
bel' mittel' 9Hfo(au£\
ctencr "quondam eccIesie nostre advo-
catus" öugemcHen l)at, öu bcmfC(bcn medjt, wie fie i
re Übrigen
.pufen 'befil,}en, gegcn eincn jä()rHdjen .8in£\ bon 8 0coter bon bel'
.pufe öu [1cariä fficinigung.
2) wegcn llmgjäl)riger SDicnftc an
orban u£\ unb feine
cn'bcn 'beibcrlei @cfdj(cd)t£\ 20 .pnfcn öwifd)cn bem SDt)l1Utterflic£\
unb bcr Drbcn!5grenöc nad) bem @)ee
{(mot)
in, wie fie bel'
mittcr ffiifo(au£\ "quondam ecclesie nostre advocatus" öuge-
meHen
at, öU \Jrcuflifdjem mcd)t. ffiadj 12 tyrcijal)ren
at er
2 ffieiterbienftc mit bcu gc\tJö
nHdjen
{bgabcn öU (eiiten.
{u£\
befonberer @uctbc l)at Cl' bie
agb, andj be£\
iber!5, in feiuen
@rcnöen, in bem ty(uHe bie tyifdjerei fÜr feinen stifdj mit f(cinem
@eöeuge unb 30 m
arf 5llicl)rgefb. Datum in castro n. Heilsberg
R. d. MCCCC o. in octava b. Johannis Apostoli et Ewangeliste.
fJj
\'ift in C. 1. fo1. 154 l1nb 168.
.NI 348.
1400. tO. roliir
.
ti(ebtrg. .pcinridj,
, b. ;5;.,
berwanbeU \IJcgen
lrt1tl1t
uub anberer UufäUe ben
ewo
ncrn
bon (£( e t) b itt c n, (£(ctW£\, .pal11tl1£\
onife, .pannife 5lliontife
I) e;\)äterer 311j1lY,
r
>>>
316
.MI 349-350. [1400.]
unD .pannife
30ggeDe illcertin bie auf i
ren \:)on Den Q;r'ben
be£\
eftife (\:)g1. II. 911'. 316) unD Sl'l)ntel)ue getaufteu @ütcrn
\:)on 7 .pufcn rn
enDeu
\1)ci ffieiterDienfte iu eine
n 5lliei
nad)tcu föUige
lbga'be \:)on 3 5ßierDung unb 2 (
d)effcf 5lliei
eu
unD 2 0d}Cffe1 ffioggen \:)on Den 'beibeu Ij3fliigen. Dat. in
castro Heilsberg A. d. l\Icccc. feria quarta post domi-
nicam Invocavit.
(('i
rift in C. 1. 1'01. !J3.
.N9 349.
1400. "1. rolai. wrauenburg. 'Dcr
ef(m
(rno(b,
(;£uftO£\ 5tifo, Ilautor
o(}aune£\ uub Da£\
omfa\Jitcf \:)on
Q;nn(anD erHören, Daf3 fie
1) an @erfo \)OU Qj e D j(j e n 3 .pufeu 4 1 / 2 rocor
leu, !l1e(d)c
an iie 5nrÜcrgcfl1Hen feien, fÜr 18 ?marf
lt cuhuiid}em ffie(
t
\Jertauft (}ättcn, uub
abc bcrfC(bc uuumc()l" \Jou feincr gCllqcU,
5 .pufen 7 1 / 2 illcorgcu groj3eu 5Bcfi
uug :3 i111arf 111cuigcr 9 Bcot
iö
did) 3u 9J(artini
u öiuicu, unD
2) baj3 fic au 2(nbreai3 1j30(eu mit- 0'0
ctl1I1e£\
((garben 5 an
iic 5111'Üdgefl1((ene .pufcu beim 0ee @1)l1H1ICr (St(ein @ ctl1m eru
bei
(((enfteil1)
lt clthlliid}em
ied}t fÜr 22 illcarf unD eincn jiil)r
lid)eu .8il1£\ \:)on 2 illcctrf \Jcrfaufcn. Dat. a put ecclcsiam Warm.
in Capitulo nostro generali
\.. d. :MCCCCo. mensis l\Iaii
die septima.
l1fd}riften in F. fol. 63 ullb 2]5. E. 1'01. ':;2. ß. 1'01. 48. G.
1'01. 68 IIlIb C. 1'01. 2:3.
.M" 350.
1400. 12. rolai.
arten&urß' - .\;)ei111'id), $. \J. Q;.,
\JedcH}t bcltt illcinoriten
lou\:)cnt in Dcr (StaDt
l
art e n 11 u l' 9
einc
3ieie unD bie (Jifd}crei im (See
mabang.
1I(j e. 9lr. 1. fol. ] 60.
os dei ct apostolice sedis gracia 'Varmicnsis Epis-
copns He inri CUK. ad pcrpetuam rei memoriam scire volumus
tenore presencium yniucnms, quod attcndclltes dcnocionem
religiosorum virol'Ul1l fratrum Connentus in opido nostl'O
'Vartenberg, qua nos et nostram ecclesiam notauerunt
fidelitel', ipsis et dicto conucntni illnd pratnm, quo£1 in fiue
lacus dicti Nordangyn nsque ad lacum dictum Schaiteu
>>>
.N2 351-352. [lJOO.J
317
est situm, ct pro supplemento illius spacii, lluod halmemllt
infra ipsorum pomerium, quod nostro stangno prope castmm
nostrum instangnauimus, tria jugera et vnum quartalc agri
retro dictum ipsorum pomerium, ct illud spacium quarte
partis unius jugeris, quod propter dicti stagni inundacionem
est rctro ipsorum conuentum terra cOlliectum, ml utilitatem
ipsorum omnimodam libere pcrpetuc possidcndum conferimus.
tenore presencium et donamus. Yt insuper Ilostram circa se
senciallt bcneuolenciam efficacius, ipsis et dicto conuentui,
\"t in lacu nostro dicto \Va da 11 g C n ClUn iIlo illstnnnento
piscandi, quod wlgaritcr Cleppc dicitur, ct aliis paruis instru-
mentis piscari ad mensmn ipsorum dumtaxat valeant, liberam
tenore presencium concedilllus facultatem. In lluOl'UllJ omnium
euidens testimonium IlresenteH nOf'tras literas Sigilli nostri
appensiollc fecimus commnniri. Datum in Castro nostro
Wa.rtenhcrg AI1110 domini )1°. eccemo, xija die mcnsis :Maij.
JV/ 351.
1.ftOO. 1.3.
..ni.
tUß&trß.
einrid),
. tJ. Q;., erUärt,
k1af,
o
iUtI1e£\ tJIJn '13
rpelfen fÜnf ,pufcn in (;I: lt 11 f e n b IJ l' f
ölt cuhnifdjcllt meel)t \JIJn bcu
ciit.?ern mit feiner ßuftiuunung
gefauft l)abe, tJIJU tuc!d)en beric!bc einc
a{be mcad fÜr bie
l1fc
iä{)riic1)
u 'llieH)llCId)ten ftatt be£\ .8infc£\ unk1 0d)ar\\Jerf£\
cntrid)ten fIJUe. Dat. in castro n. Heilsberg a. d.
)Ieccc. ipsu die s. Trinitatis.
2H'1d)1:ift in C. 1. foI. 1:31.
...7t2 352.
1.400. 1.6.
uni.
tUß&trß.
einrid),
. \J. (;i., \Jer.
tauft beu
ctuIJl)nern (rm;tici et incolac) bei5 ':;DIJrfe£\ \0 t IJ l' m.
()IJbe( (\JgL I. 482) "ne futuris temporibus ob clcfcctum
lig110l"nm desoletur et cleficiat, prout iam villas et opidfi
vilimus desolm;" fÜuf
ufeu Warb
tuif(1)en \/lJubefaute,
.pcimid)i5bIJrf uub '13a{l1icu, I\)ie iie 1£)ncn bel'
)littcr i)?ito!au!3
'tetener tJIJU 2uf1e1)n angc\\)iefcu
at,
u crb{j(1)em
efi
lInb 5u bcmfeUJen mee{)t, tuie iic i£)rc bei bel'
rÜnbung
erf)aUcnen autcrcn ,pltfm beiil,}elt, gegen eine jäl)rHd)e 3 u
i)cariä mcinignug fä{{jge
(bgabc tJon 8 eCIJter fÜr .81n£\
uub 0d)arl\)crt. Dat. in cast1'O nostro He i! s be l' g a. d.
)lcccc. ill vigilia Corporis Christi.
b\d)!ijt in U. 1. foI. 154.
""""'---
..,j
>>>
,
318
-,M 353. [1400.]
.NI 353.
.«00. 29.
uli. iirauen&urg. .peinrid),
. \.1.
.,
ert
eift bel'
orot
een
rubcrfd)aft in bel' £r1euftabt
(bi n 9
'oie o'6er
irtnd)e @ene
migung unb gcmiffe
'6(äffe.
91a
einer aUen
rbfd}rift im "bif
.
r
ib
n
r"bg. E. c. ].
In nomine domini Amen. Nos dei et apostolice sedis
gracia Warmiensis Episcopus Heinricus scit.e cupimus tenore
presencium universos, quod cum, ut ait Apostolus "Onmes
stabimus ante tribunal Christi receptmi, prout in corpore
gessimus, siue bonum fuerit siue malum", oporteat nos diem
messionis extreme misericordie operibus preuenire ac eter-
norum intuitu seminare in terris, quod reddente domino CUln
multiplicato fructu recolligere debemus in celis. Hillc est,
quod Nico la usCruczeger plebanus, La uren ci 11S S tangen-
berg et alii saecrdotes et scriptores deo dcuoti noui opidi
Elbingen nostre diocesis quandam fraternitatem in honore
sanete Dorothee virg'inis et llimtiris ad opera misericordie
mutuo exereenda fundauerunt, Nobis humiliter supplicantes,
quatenus ipsam approbare confirmare auetoritate onlinaria
graeiosius dignaremur. Nos igitur attendentes, huiusmodi
fraternitatem ex limpidissimo fimte charitatis prode11nte(m)
rite et laudabiliter esse constructam, racionabiliter eorum
preeibus inelinati, fraternitatem predictam eum suis institu-
eionibus inferius annotatis tenore preseneium approbamus et
auetoritate ordinaria in hac parte confirmamus, 11na CUlU ipsis
statuentes, quod ad fraternitatem huiusmodi saeerdotes et
scriptores bone vite et eonversaeionis honeste et sex layei
dumtaxat cum totidem feminis vite et eonversacionis eon-
similes assumant. (2) Ideo volentes ingredi fraternitatem
hanc, si sacerdos fuerit habens domieilium videlicct in ambobus
oppidis aut submbiis eorumlem, solvet dimidium fertonem in
promptu ad repositum, si autem fuerit forinsecus unum fer-
tonern dare tenetur, si vel'O scriptor layeus vel femina simi-
liter fertonem dare tenebuntur. (3) Item quod quilibet saeerdos
confrater fraternitatis huiusmodi per unum annum eonfratris
defuneti in qualibet missa sua memOliam ipsius faeere tene-
atm; quo expleto, eommuni eonfratrum memOlie relinquatur.
(4) Item ut quilibet sacerdos in quolibet mense semel vel
vigilias eUIU ix leetionibus et unam missam pro defunctis
legat speeialem. Similiter scriptores ad legcndas vigilias
obligabuntm, eciam xxx oraeiones dominicas eum totidem
angelicis salutaeionibus persolvere non obmittantj laiei vero
xxx dominicas oraciones cum totidem angelieis salutacionibus
>>>
M 353. [1400.]
319
pro vigiliis et totidem pro missa sint astricti singulis mensibus,
ut prefertur. (5) !tem si quis fratrum decesserit in antiquo
opido aut a foris, cuius sepultura dinoscitur ad eandem per-
tinere, vel si banc alias elegerit, extunc solum spolium CUlU
luminilms fratres accomodabunt, ita tarnen quod defullcto
fratres post bec exequias cum vigiliis etc. in novo oppido
sint acturi tempore congruo seu co(mo)doso, quibus singlllis
fratres intersint sub pena cere dimidie libre, nisi eos causa
racionabilis redimat et defendat. (6) Item si quis fratrum
decesserit extra vallum novi opidi ubicunque, et debet in
eodem opido sepeliri, eidern fratres ad valvam, qua debet
inferri, more conductivo debent obviare. Si autem intra
vallum decessmit, huius conductus fit, prout communiter fieri
consuevmit. Quodsi adeo esset pauper frater, nec consueta
valebit observare, hunc fratres ibi morantes ad ecclesiam
deferre debent, opus misericordie devote exercentes, et eiusdem
exequiis similiter omnes fratres interesse debeant sub pena
pretacta. (7) Item si fm'san aliquis confratrum. quod deus
avertat, sue immemor salutis cadat in notam, hic nutu ('l)
domini senioris a superioribus semel et iterum corripiatur.
Quodsi se non emendaverit, demum tanquam ovis morbida a
fraternitate ejiciatur. (8) Item volull1us, quod omnes con-
fratres lmiusmodi fraternitatem habentes bis in anno con-
veniant, puta in vigilia Dorothee, illud festum cum vesperis
circuitn et missa solemniter peragendum, et feria iij. infra
octavas Corporis Chlisti emu vigiliis ix lectionum et circuitu,
et feria iiij. de mane cum missa pro defunctis, post pro-
ces si Ollem vel'O et sermonem cum sollemni missa, quod ipsis
videbitur convenire, ita quod in qualibet missa singuli COJI-
fi'atres bis cum moneta consueta se domino presentalmnt.
(9) Item si aliquis forte confratrum in biennio interesse non
curaret, nec prefatam penam subiret humiliter, extunc talis a
consorcio penitus sit semotus et seclusns. (10) Item si aliquis
de huiusmodi fraternitate extra Elbingum obierit, confratres
in EIlJingo commorantes, quam cito mors eius ipsis innotescit,
pro defuncto confratre exequias cum vigiliis et missis, et laici
curu oracionibus dominicis et salutacionibus angelicis peragere
non retardant, ut superius est expressum. (11) Iteru statuimus
et mandamus, quatenus omllia et singula statuta, sicut supmius
sunt expressa, inviolabiliter ab omnibus custodiantur. Qui
vero ea vel eorum aliqua propria temmitate tocies quocies
violare presumpserit, pene ul1ius talenti cere irremissibiliter
suhiacebit. - Omnibus vero et singulis penitentibus et COD-
fessis, qui huiusmodi fraternitati, quando peragetur, scilicet
>>>
320
:N9 354. [1400.]
vesperis vigiliis et missis, processionibus sermonibus et aliis
devotis actibus ad huiusmodi exequias requisitis devote inter-
fuerint, Ac eciam pias elemosinas ad huiusmodi fraternitatern
erogavednt, et coram reliquiis sancte Dorothee predicte in
sportula, quam imago sancte Dorothee lingnea deamata in
dicta ecclesia manutenet, reconditis unum Pater no ster CUm
Ave Maria devote ßexis genibus oraverint, tocies quocies
aliquem predictorum actuum fecel'int vel ipsi interfuerint,
quadraginta dies indulgenciarum de omnipotentis dei miseri-
cordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum eius auctori-
tate confisi, de iniunctis sibi penitenciis misericorditer in
domino relaxamus. In quorum ol!lnium testimonium Sigillum
nostrum presentibus duximus appendendum. Datum apud
Ecclesiam nostram catedralem Anno domini:M o. ecce o. ipso
die beate Marthe.
.NI 354.
1400. 11.
tpttm&tr.
til
btrg. -- ,peinridj,
. tJ. C!.,
tJcrfdjreibt ber 0tabt
ifdjofftein 12 .puTeu tJorn
a{be
atrnebiel1.
1I!j C. 'iJlr. 1. foI. 155.
I. n. d. a. Nos dei et apostolice se dis gl:acia Warmi-
ensis Episcopus Heinricus ad perpetuam rel memoriam
scire volumus tenore presencium vniuersos, quod pro utilitate
mense nostre et bono statu et conseruacioIlc opidi nostri
Bischoffstein, ne futuris temporibus ob defecturn lignorum
desoletur et deficiat, prout iam villas et opida vidimus deso-
lari, predicti opidi ciuibus et incolis eiusdem duodccim mansos
in silua nostra wulgariter Laukeme de nuncupata, de quibus
hactenus predicta nostra mensa nullam vtilitatem habuit, sitos
infra libertatem dictorUlll ciuium et siluam Jlostram ac viam
publicam et granicas illorum de Lindelawken et siluam
illorum de Plesen, quos ipsis ibidem per strennuum mi litern
dominum Nicolaulll Tetenel', quondam ecclesie nostrc
aduocatum, mensurari et certis graniciis consignari fecimus,
pro communi dictorum ciuium utilitate sub eo jure, quo alios
mansos sibi in fundacione sua collatos tenent, hereditario
perpetue possidendos pro certa quantitate pecunie vendidimus,
de qua nos ab eis persolutos contentatos vocamus et dicimus
tenore presencium et pacatos. Pro quibus nobis et nostris
successoribus singulis annis in festo purificacionis beate l\Iarie
virginis de quolibet manso viij. scotos vsualis monete perpetue
pro omni censu et sel"llicio fideliter soluere' tenebuntur. In
quorum omnium testimonium sigillum nostrum preselltibus
r
>>>
1.
lV9 355. [1400.1
321
duximus appendendum. Datum in castro nostro He i I s b erg
Anno domini :Mo. cccc o . xj. die Mensis Septembris.
JW 355.
1400. 3. 9lobtm&tr.
tU6&trf1. .peinrid),
. \:). Cf.,
fe\1t feinem £fleHen, Dem
om
errtt .peinrid)
oerbom, eine
iä
r1id)e ffieute auf
e'6en£\
eit auß.
2(U{l ber l\Iatricula Eccl. Warm. im GJef).
{rd). au
rg(jl'ß' 0d)ie(,f. LI.
9lr. 54. fol.
6-
7.
In nOllline domini Amen. Nos dei et apostolicc sedis
gracia Warmiensis Episcopus Heinri cus Sch'e CUpilllUS, ad
quos presentes litere peruenerint, vniuersos, quod de volun-
tate et consensu vnanimi et concorditer expressis venerabilis
Capituli nostri warmiensis matura deliberacione prehabita,
attcntis non immerito multiplicibus seruiciis, nobis et ecclesie
nostre .per strennuum Militem dominum J 0 h a n n e m So erb 0 m ,
fratrem nos trum germauum, quondam nOl:;trum Aduocatum,
fideliter et vtiliter longis retroactis temporibus in officio
Aduocacie factis et impensis et per suos natos et posteros
deo fauente futuris temporibus impendendis, Honorabili nepoti
nostro, Carissimo domino Heinrico Soerbom, Cauonico
ecclesie nostre 'Varmiensis. Nato fratris llostri predicti, bo.
me. patris sui predicti et snorum seruiciol"Um intnitu 'l'riginta
septem Marcarum cmn dimidia He duo bus scotis CUlU dimi-
dio annuos redditus, quos in de et super hereditatibus rus-
ticornm in villa Kalkstein nostrc warmicnsis diocesis,
quorum nomina si bi iu quodam registro secreto nostro sigil-
lato conscripta tradidimus, pro nostra pecunia l"acionabiliter,
prout constat, Judici et Scabillis Judicio vasallorum Ecclcsie
nostrc presidentibus, emilllus et companmimus, tradidimuR
dedimus et donauimus ad vitam suam dnmtaxat tollendum
sublenandum petendum exigendum et percipiendum, eosdem
redditus suo nomine et in vsus suos iuxta ipsius bcneplacitum
conuertendum libere ct quiete. Post mortem vero eiusdem
nepotis nostri ad mensam nostram episcopalem huiusmodi
redditus libere reucrtantur, Ceterum cnm aliqua pars pre-
dicti census sit per nos emptus (sie) reempcionis titnlo,
volumus ct presentibus declaramus, quod, quandocunque talis
census in toto uel in parte reemptus fuerit, extunc cum ipsa
pecunia, cum qua reemptus fuerit, in locum ipsius census
alius census cum nostro et successorum nostrOl"Um scitu volun-
tate et consilio comparetur. In quorum omnium fidem ct
euidens testimonium presentes literas sibi conscribi et nostro
21
>>>
322
M 356-357. [1400.]
ac dicti nostri capituli Sigillis fecimus communiri. Datum in
Castro nostro Heilsberg AmlO domini 1\10 CCCCmo. v ta die
Mensis Nouembris.
.M. 356.
1400. 20.
t5tmbtr. mraun
btrg. -' 91adjridjt über
e\1)idjt£\\:)er
äUniff e.
Acta praetorii beß
lItI)ßllrd}i\)ß 3\1 !8rIl1l1Iß{lerg. iYl1t 9lr. 84. !8r. 60. b.
Anno domini Millesimo CCCC 0 in vigilia Thome apos-
toH, do brochte her peterlange disse wicht von dem Elbinge.
Czvm ersten sal man setzen by dy tvnne puttir xxiiij
wage pfund. .
Item waz man weget by dem steyne, zo sal man setzen
by daz Iybische IJfund eyn wage pfund.
Item by dy tvnne seype, sal man setzen H steyn.
Item der czentener weget iiij steyn vnd eyn wa
e pfund.
.NI 357.
Um 1400. mraunebtrg. -
o({e be£\ £llrtu£\fJofe$ iu
58raun£\ '6erg.
Acta praetorii bee
nlltl)ßllrd}ib6 )\1 t3rllnn{jbet'g. IJl'I. :Jlr. 84.
(. 22. ff.
In gotis namen amen. Wir Ratmanne van dem Bruns-
berge geben den alderluten von konig Arthns houe eynen
briff, wy sy den halden sullen. (1) Czu dem ersten male,
wen man alderlute kysen sal, zo sullen dar by sin dy Rat-
manne vnd viI' der eldisten van dem hone. (2) Wen eyn
alderman dem anderin rechenschaft sal tvn, zo sullen dar
by sin czwene Ratmanne vnd czwene der eldisten nun houe.
(3) Vorbas mer zo vorbyte (wir) alle groze maleczit. (4) Ouch
en sal keyn man vf den hof gan, her sy des houes wirdig,
weis ymand icht vi' jm, der blibe von dem houe. (5) V ortmer
zo se yderman, wen her czu gaste wise vure vf den hof,
das her synes gastes icht entgelde, brichet der gast, der
wirt sal js vor jn gelden. (6) Vorbas mer sal nymand vf
den hof gan, her habe eygens gutes uffe x. mark. (7) Vorbas
zo en sal keyn man uf den hof gan, der do arbeitet vmme
tageIon. (8) Vorbas mer zo vorbite wir das keynes mannes
knecht sal syme herren keynerhallde were noch tragen vor
den hof by . j . tvnnen bires, wer das brichet das sal des
knechtes herre besseren, wolde der herre dez nicht emperen,
der knecht sal is SYIllC herren wider km'en. (9) Vortmer
zo sal keynes mannes knecht gan uf den hof, her habe
denne werb czv syme herren. (10) V orbas lller zo sal nymant
misehandelen den andem an schympe ader an ernste, wirt
.
-
-
>>>
[
M 358. [1387-1423.]
32a
das behort von czwen mannen, her sal js besseren. (11) KeYll
man sal reygen uffe dem houe ader vuren reygen uffe den
hof ader von dem houe, js en sy mit der alderlute orlop.
(12) Allirleyge spil vorbyte wir, heyde czv tage vnd czv der
nacht, bis also lange das dy alderlute orlop geben. (13) Keyn
man sal den anderin bitten vf den hof, der jn selber begeen
mag. (14) Wer eynen gast vuret vf den hof, der sal vor jn
beczalen. (15) Wen dy alderlute us clyngin czv dem abent
essen ader heym czu gan des abindes, so en sal nymant
dar bliben by . j . tvnnen birs. (16) Welch man gekoren
wirt czu eyme aldermanne, wolde her sich dez weren, das
sal her besseren mit eyner halben last bires, vnd dar czv
sal bel' des houes emperen. (17) Welch man bruchhaftig
wurde in £lissen vorgesprochcn geboten, der sal iclich stucke
besseren mit eyner halben last bires, vnd daz Bullen dy
alderlute richten, dar czu sullen sy nemen dy Ratmanne vnd
vir der eldesten von dem hone, das sal syn nicht dez abendis
svnder dez morgens vf £lerne houe. (18) Vortmer zo sal
nymant synes birweges gan vor des houes dore by . j .
tvnnen bires. (19) V ortmer zo sal nymand dem andern czu
trinken czu vullen vml czu halben, sunder yderman trinke
sin gevug vnd lase den becher vorwart gan vnd nicht czu
rugge by . j . tvnnen birs. (20) V ortmer zO wisset, daz
der rat hat abegeleget dy dry trunke noch essen des werkel-
tages, vnd man sal nicht schenken, e dan czu der uesper
czyt, vnd ap dy alderlute von ymande vorsproehen ader
obil gehandilt wurden, der sal js besseren mit eyner halben
last bires. (21) Item werc das dy alderlute segen ader czn
wissen wurde, daz ymant gebreche vnd sy daz nicht offen-
barten, zo sal is iclich alderman besseren mit . j . tvnnen
bires, dennoch sal is yener besseren. (22) IteUl zo ist deI'
Rat eyns worden myt willen der Eldisten von dem hofe,
were js sache das Jenigh man bruchhaftig wurde uf dem
hofe, den broch sal man von jm nemen czn des llOfes behuf
vnd sal den hof £10 mete besseren vnd buwen.
.M 358.
138'1-1423.
efcI){üffc De!3 erm(änbifcI)en
omfa
itc(!3 unb
.ßufä\}e
u feinen @)tatutcn,
Matrieula Capituli eec1esie warmiensis, pag. 3 1).
In nomine domini Amen. Cum ea, que aguntur in
tempore, eum tempore transeant et labantur, necessarium
1)
ie
rbfdjrift in S. 1. lieft ecc1esie.
21*
---
>>>
324
.M 358. [1387-1423.]
arbitramur et congruum pro bono communi et Capituli nustri
comoditate non modica, ea et presertim notabilia, que in
capitulo nostris contingunt temporibus, scripturarnm testi-
monio ad Ilostrornm deducere noticiam successornm. Qua-
propter Nos Michael Prepositus
Arnoldus Decanus, 'l'ylo
Custos, Johannes Cantor, 'l'otumque Capitulum ecclesie
warmiensis, vtilitati nostri capituli ac successornm nostrornm
comoditatibus prout possumus intendentes, prescntem matri-
culam tamquam SCCl'etm'um capitnli speciale secretarinm sub
Anno domini infrascripto fideliter conscribi fecimus in hunc
modum.
Anno domini
I 0 ccc 0 lxx
vij 0 acta sunt in capitnlo et
capitulariter hic subscripta.
(1) De l,ical'ij8 et pal'oc,h-iali
us ecclesijs confe1'endis per
( anomC08.
Feria sexta ante dominicam Reminiscere
1. mlä\'3) in
loco capitulari inter alia capitulariter tractatum fuit, delibe-
ratum et finaliter decretnm, quod ordinacio de distribncione
et assignacione vicariarum et ecclesiarum parochialinm capi-
tuli cuilibet canonico prcbendato de numero dumtaxat sedecim
canonicornm existenti iam pridem per ipsum venerabile Capi-
tulum concepta et aliquamdiu ohseruata, licet cx causa pro
tempore intelTupta, exnunc [et] in antea in sue debeat firmi-
tatis robm'e, donec capitulariter reuocata fnerit, inuiolabiliter
pcrmanere I).
(2) Om1U'8 censcI',i intet"esse 't.t"gilii8 et 1Jt.isse ete.
Eodem die statutmu vigiliaI'um et missarum, in quihus
consolaciones vinales et custodialcs deserviuntur, sie fuit dilu-
cidatum et capitulariter declaratum, ({uod, quicunque ipsis
iam dictis vigiliis et missis interesse censeri voluClit, vigiliis
quidem ad longius in ipsius quarte lectionis cxordio usque
ad Laudmu incepcionem inclusiue, Misse vero a cantu Kyrie
eleison usquc ad Agnus dei interesse presencialiter tcneatur.
Si vero qucmpiam vigiliis ipsis ct non misse, vel misse et
non vigiliis interesse contigerit, hic acsi utrisque defuisset,
pro ipsis dumtaxat nichil refectionis pcrcipiet de cisdem.
(3) Quando missa pro defunctt's debet cantad.
'rempus vero decantancli llIissam pro defunctis in ferijs
sextis Quatuol1empornm sem per et immutabiliter erit hora
immediate post Terciam, que et t,ota usque ad finem propter
,
I) ohserVRri S.
>>>
t
M 358. f1387-1423.J
325
solennem eommemoraeionem omnium defunetorum [eongl'e-
gaeionis] warmiensis eeclesie eantari debet. In aliis autem
missis, sieut in missis eapitularibus et in anuiversariis domi-
nOl'um eelebrandis, talis ordo habeatur, quod missa pro de-
funetis immediate ante I) summam missam decautetur; si autem
dies ieiunii fuerit, tune post Sextam eantabitur; die autem
dominiea differri debet missa huiusmodi post processionern.
(4) De annh'e1'8a!/'iis.
Determinatum eciam est capitulariter, ut eo devocius ct
boncstius offieiurn mortuorum pro animarum salute peragatur,
quod quieunque de Canonieis in anniversariis dominorum
vigiliis tantum uel misse tantmn modo predicto interfuerit,
de vigilialibus tune distribuendis mediam tantummodo per-
cipiat poreionern, alia medietate prcsentibns distributa.
(5) De quadragesimalima distJ'ibucione.
!tem in vigilia Ascensionis domini (15. ill1ai) orta fnit
questio, cum domini Johannes Pes et .Johannes Unrow
eo tempore, quo deserviuntur vietualia quadragesimalia, pre-
se nt es non erant, vtrum in vino pro supplemento predictorum
distribuendo et tune distributo ipsi eum eeteris equales tollere
debeant poreiones. Conclusum fuit capitulariter, quod non
quantum est de rigore statutorum, sed ad enutriendam eari-
tatem, que non querit, que sua sunt, imo et aliis I'ua commu-
nieat, ex mera liberalitate quilibet dominorum talltum l1edit
de suo, ut et ipsi in numero percipiencium ex donacionc
huiusmodi haberentur. Eadem hora ineidentaliter suborta
fuit questio de magistro J 0 h an n e Po m er an i, qui lieet.
predictos xlme fruetus suo tempore deservisset, quia tamen
in ipsa vini distrihueione in partibus non erat, vtrum sie
ab sens eum presentihus aliquid de vino percipel'e posset.
Plaeuit dominis ex quadam equitate, quod hospes suus, in
euius euria tcmpol'e deservieionis Im'ern fovel'at., nomine suo
mediam dumta.xat pereiperet porcionem.
(6) De p1/.18
l campane.
In capitulo ipso die Agapiti (18.
uguft) eommuni et
unanimi al'hitrio et eonsensu omnium in 10eo eapitulari capi-
tulariter statutum fuit, arbitratum et prouida fuit deliheraeione
institutum, quod in arduis et magnis ipsius eeclesie negoeiis
post tereium et solitum ipsius eapitulal'is eampane pulsum,
I) post tereiam eantetnr, et in Qnadragesima et si dies ieitmii extra
Quadragesimltm fuerit, tunc post Sextam ete. M.
.a.......-
....I
>>>
J
326
.M 358. [1387-1423.]
quarto sed differenter ad unum seHicet tantummodo latus
pulsando eampana ipsa pulsari debeat. Et quicunque domi-
norum preseneium ad huiusmodi quartam campane prediete
eitaeioncm venire contempserit vel seientcr ncglexerit, eausis
tarnen raeionabilibus et impedimentis legitimis semper ex-
ceptis, in proxima panis distribucione abf;quc contra.dietione
aliqua puniatur.
(7) Ta.Ta CU1'iw"unt.
Eodem anno in erastino animarum (3.
loucmlJcr) in
eapitulo generali taxate fuerunt curie eanonicales infraseripte.
Primo euria quondam domini Heinriei Paderborn pre-
positi bone memorie, quam modo i'nhabitat dominus Nie 0 lau s
de Rogettelen pro Ix.]) marcis. Item emia domini
Arnoldi deeani pro L. marcis. Item curia quondam
domini Gotfridi, nune autcm domini Tylollis custodis, pro
xl marcis. Item emia domini Alberti de Curia quondam
domini J aeobi Lilldenow pro L marcis, sie tarnen 'luod
valor istarum Curiarnm sieut et aliarum eanonicalium futuris
temporibus seeumlum exigenciam et disposieionem edifieiorum
post taxacionem huiusmodi ereetorum vel aniehilatorum in
ipsis ad arbitrium et disereeionem Capituli minui poterit vel
augel'i.
Ipso die obtinuit dominus Conradus :M:aelnviez milcs
preeibus multorum honestorum virorulll tune prescneium a
dominis de Capitulo, quod sueccssive quillque annis imme-
diate se sequentibus dare debcret pro omnibus preteritis
annis, in quibus eeram, quam fabriee tellebatur, non dederat,
quinque lapides eere, de quibus quillque lapidibus cere statim
die sequenti solvit unum lapidem. Et sie tenetur adhue
fabriee de annis preteritis iiijor lapides, pro quibus fideius-
sorem habemus Barthiconem scilicet et bona ipsius, que
prius erant predieti militis in Trink uso
(8) De insinuantibus literas.
Item ipso die beate Elizabeth (19. 9(oucmlJcr) anl.iquam
el. laudabilem neenon hael.enus observatam eonsuetudinem
renovando, quatenus tarn Capitulo quam impetrantibus de
imminentibus perieulis eaveatur, arbitratum capitulariter fuit
et statutum, ut onmes irnpetrantes vel eorum proeuratores
insinuatis literis, antequam ipsis respondcatur, si capitulum
peeierit, capitulo ipsi literarum suarum eopias tradere tene-
antur propriis eorum sumptibus et expensis.
1) xl. mRrcis S.
>>>
,
JV12 35
. r1387-1423.]
327
(9) JU1'amentu/m t'icariorum.
Ego N. juro statuta et consuetudines huius warmiensis
ecclesie, que vicarium concernunt let concernere poterunt],
servare, secreta et consilia Capituli, si que michi revelata
fuerint, secrete tenere, dominis meis Capitulo warmiensi obe-
dienciam reverenciam et honorem debitum ubique impendere,
et bonum predieti Capituli [singulariumque personarum eiusdem]
secundum oportunitatem loci et tempol'is pro meis viribus
tide liter procurare [nec obligacionesque et innovaciones contra
statutum et ordinaciones capituli non faciam, nec eisdem
intereo sine capituli scito voluntate et eonsensu]. Hoc in
presenti iuro et deo promitto, quantum possum et implere
valeo, ita me deus adiuvet et 11ec sancta ewangelia.
(10) Ditrichsdorj:
Feria sexta quatuor temporum ante festum natalis
domini (20.
e3embet) dominus Ewerhard us
Iiles de
Bludow peciit supplementum quasi trium mansorum, qui in
mensuracione facta inter Ordinem et Capitulum addicti fuerunt
seu admensurati ordini de villa sua Ditherichsdorff1).
Ad quod capitulariter responsum fuit sibi per dominum pre-
positum, quod quia villa predicta certis limitibus consignata
et absque determinato mansorum numero sub donacione, que
vulgariter vmmeryt dicitur, noscitur exposita donata et
locata, non videtur capitulum ipsum, maxime cum hoc per
eos non steterit, ad refusionem vel supplecionem mansorum
predictorum eidern vel suis posteris in aliquo obligari.
Anno domini MO ccc 0 lxxxviij 0 sequencia sunt conscripta.
(5BgL 9lr. 218 bie .8eugenau
fage be
ffiitter
30
anne
bon
53eiUen ).
,
1
(11) Deciamcio d'/'ca statutum de optando c'W'ias vei allodia.
Ipso die capitulari videlicet in festo [sancte] Agnetis
(21. 3anuat), quia dominus Episcopus votum suum apud
ecc1esiam reliquerat, dec1aratum fuit, quod hoc vCl'bum optare
in isto statuto: "Itern statuimus 2), quod Canonicus de novo
intrans curiam canonicalem vel allodium optare non valeat,
nisi prebendam suam pacifice per annum possederit", signi-
ficare debet tantum, id est in effectu possessionem eonsequi
vel habere.
I) Bei
tauellbutB'
)
Br. %. 165. 12.
>>>
328
M 358. [1387-1423.]
Item decretum fuit, quod xv mm'ce, que ultra pre-
bendam superadduntur studeutibus, et similiter in peregl;-
nacione vel apud medicos existentilms, recipi debent de con-
solacionibus et vinalibus.
Eodem anno circa festum Omnium
anctOl'um taxaw
fuit per Capitulum cm;a quondam domini :Michaelis pre-
positi bone memorie, quam modo inhabitat dominus Her-
mannus de Praga pro lxxxiiijor marcis.
(12) Canonicu8 'lnm'ÜLUS 1'etinet cu.riam pe}' 3],V dies.
[Anno domini JIiI ccc lxxxix.] In capitulo Johannis
ante portam latinam (G.
ai) pro honcstate canonicorum et
heredum sen amicorum necnon familiarium eorundem solacio
et comoditate ordinatum fuit ct capitnlariter statutum fuit,
quod post mortem cuiuslibet canonici, qui dnru viveret curiam
canonicalem habcbat, heredes amici Heu familiares ipsius,
quatenus decencius et comodosius ultima ipsius mortni I)
volulltas sorciatm effectum, et bona, si que reliquit, legata
apcius distribui valeant vel abduci, xx. dies in eadem cmia
manere possint, si velint, nee optans cmiam ipsam eosdem
ante iamdictum terminmll debet expellcre vel alias ad exenndum
ipsis indirecte vim inferre vel tediis sic desolatos afficer
quovismodo.
(1/]) Panes canonico defuncto distJ'ibuantur.
Item ut canonici ipsi eciam in morte llOnorentm et
peccata ipsorum seu lleglig'encie elemosinis redimantm, ulUltis
prehabitis deliberacionibus placuit, ut certis diebus infra tarnen
predictos xx. dies occurrentibus, in quibus canonicis panis
consuevit distribui, pro ipso defuncto eadem panis dumtaxat,
acsi viveret, iu curia sua man.entibus porcio tribuatm, unde
ct ipsi vivant et residuum pauperibus pro ipsius defuncti
refrigerio el'Ogetur.
(14) (Juod cm"ia non debet demtdm'i.
Ipsi autem amici vel familiares in predictis . xx. die bus
et presertim in exitu suo curiam ipsam denudare aut devas-
tare non debellt, sed in ea debent relinquere, quicquid clavi
lirmaturn est et pro re immobili tenetur, et siruiliter vitreas
et seras clavatas et scamna domorum, que quasi immobilitel'
in eodem loco inxta parietes collocantur. Ad quod eciam
quemlibet canonicum aliam curiam optantem volumus obli-
gari. Omnia autem mobilia eis vel aliis legata, ,eI que sua
sunt, abduc ere possunt seculldum sue libitum voluntatis.
I) l1efuncti S.
>>>
M 358. [1387-1423.]
329
(15) Quod vica1'ii debent preBenta1'e literas seu copias ,'eddi-
tuum canonico, cui vica1'ia est aBsignata.
In crastino beati Johannis baptiste (25. 3uni) propter
conservacionem beneficiorum et precipue vicariarum ad pre-
sentacionem capituli spectancium maturo preveniente consilio
capitulariter decretum fuit et statutum, quod quilibet vicarius,
et presertim qui habet redditus, qui reemi possunt, Canonico,
cui vicmia sua assignata est, numerum marcarum seu reddi-
tuum cum copia literarum vel instrumentorum desuper con-
fectorum tradere teneatur. In sua vero absencia eius pro-
curatori, prebenda autem vacante, senioIi capituli presentet
easdem. In mOlie autem ultime voluntatis sue executores
literas originales seu instrumenta publica eidem canonico vel
eius procuratOli, si presens uon fuerit, vel alio modo predicto
per iuramentum suum seniori capituli integras, sicuti sunt,
offerant et illesas.
(16) NII,[lu8 ."iCa1'ht8 potest condere testamentu1n 7/.1.81 pre-
8ente 'uno canonico.
Quia eciam ex testimonio fidedignorum et precipuc
seniorum capituli nobis innotuit, null um vicarium ex antiqua
et laudabili consuetudine, nisi in presencia unius canonici ad
minus, sumo potuisse comlere testamentulll, quam quidem
consuetudinem approbatam innouantes, Capitulariter statuimus,
quatenus ultimc testatOlis voluntas firmius teneatur et bon&
ipsorum, ipsis mortuis, ad alios usus non distrahantur, sicut
iam factum intelleximus, ut deinceps nullus vicmius, nisi
presente ad minus uno canonico, quem elegmit, suum condere
valeat testamelltum. Quod si quis eorum ausu temerario hor
facere contempserit, testamentum suum, si quod disposuerit,
ipso facto irritum sit et inane, et ecclesia ipsa, de cuius
vixit stipendio, in relictis succedat, Quod si aliquis vica-
liorum ab intestato decesserit, solutis prius deservitis et
debitis, ecclesie relicta omnia cedant.
(17) Nullus canonicuB censetur ,'esidens, nisi pm' xxx dies
residet.
Feria sexta proxima ante festum sancti Michaelil'l
(24. @)eptem'6et:) pro dilucidacione cuiusdam dubii iam fere
ante triennium exorti et discussi, quamvis in scriptis non
redacti, et ne futuris tempOlibns dubium ipsnm quasi il1dis-
cussum resurgendo litis subministraret mateIiam, deliberato
ct unanimi capitulari consilio et consensu declaraciollem
-
...
>>>
330
Ni! 358. [1387-1423.J .
huiusmodi renovando magis lucide explanamus in bunc
modum, quod nullus Canonicus de novo intrans secundum
statuta capituli nostri residens censeatur, nisi prius ad minus
per xxx. dies apud ecclesiam residenciam fecm;t personalem,
distribucione panis et cerevisie solita duntaxat sibi integra-
liter reservata.
(18) Canon.ici ab8cntal'e l'olentes etimn a capit.ulo licenciam
petant.
Item feria secunda proxima post testum beati Dyouisii
(11. Dttol1er) ad pulsum campane capitulm;s omnibus con-
gregatis pro servanda laudabili et antiqua ecclcsie con-
suetudine decretum fuit capitularitcr ct statutum, quod qui-
libet canonicus, optenta a domino Episcopo, qui pro tempore
fuit, licencia, etiam a capitulo .l!ersonaliter vel necessitate
urgente per alium licenciam petm'e teneatur. Quod si facere
contempserit, in suo reditu per xxx. dierum spacium panis
et cerevisie dish;bucione in pcnam tcmeritatis huiusllIodi et
violatc consuetudinis irremissibiliter sit pl;uatus.
(19) Decla.racio Ja-vorabilis ci-rca stat1tta de distribueione et
pa1.tieipaeione meHis Jeni li,qnorum ef cef. pro li.tigantibul
8tudcntibu8 ete.
!tem ad temperandum l'igorem statutorum, lIue dc dis-
tribucione et participacione mellis lignorum fcni et consi-
milium, que certis vicibus et per interessen ci am in diuinis
deserviuntur, cdita sunt, et ut conscienciis singulorum salu-
brius caveatur, accedente ad hoc voluntate et consensu
domini Episcopi, per modum emendacionis ct declaracionis
placuit omnibus, quod non solum canonicus, qui animo resi-
dendi statutis tempOl;tms divinis i.ntcrfuerit talia percipiat,
verum eciam pro prebenda sua litigans, aut cx voto vel
propter indulgencias limina sanctonun visitarc proponens, ad
studium vel ad medicos causa consilii vel recuperande sani-
tatis ire cogitans, vel consimili honesta et legitima causa
occurrente, dummodo divinis secundum tenorem statuti pre-
sencialiter intcrfum;t, et cum favore ct licencia Capituli hoc
fecerit, predicta, acsi per sequentem annum residere intenderet,
absque sue conscicncie et prestiti iuramenti percipiat lesione.
(20) {J1'dinacio de vocatis per dominum Epi8copum vel /:n
cU'l'ia 8ua degentibuso
!tem annO domini :M u ccc o nonagesimo die xija mensis
Decembris congregatis omnibus in capitulo versum est in
dubium, an Canonicus iuxta statuta residenciam faciens,
>>>
:M 358. [1387-1423.]
331
vocatus specialiter per literas aut nunciurn a domino 11ostro
. . Episcopo in factis ecclesie aut suis vel mense sue cen-
seri debeat esse in negociis Capituli quoad contenta in sta-
tutis antedictis, Et an idem Canonicus in eiusdem domini
manens familia et mensa, ipsumque concomitans siue asso-
ci ans, eodem iure censeatur. Visum est universaliter omnibus
et singulariter singldis in primo casu, sic vocatum ad parvum
tempus co iure censeri, am,i per Capituluru missus esset.
Secundum vero, dum sie, ut premittitur, in familia et comi-
tiva dicti domini nostri . . Episcopi pro tempore de consensu
et voluntate tocius capituli in eo utilitatem suam pm'pen-
dentis extra vel in partibus manserit, illa debere prerogativa
gaudere, emD vere residens non sit, quam habent studentes
in studiis privilegiatis per statuta Episcopi et Capituli, propter
cousimilcm utilitatem iude speratam; qua cessante causa
cessare censuimus prerogatiuam autedictam.
(21) Declal'atio eh'ea quatuo1' anniVC1'Sa1'ios 11. eil' t:Jonnl'lI-
bC"',q prepositi l't rle quatuo1" eapifu.lis .qenemlibus.
[Item anno domini :M ccc IxxxxjJ In crastino Johannis
ante portam latinam (7. W?ai) diligenter attentis quatuor
anniversariis honorabilis quondam domini Heinrici de Son-
nen b erg prepositi ccclesip warmiensis ipsis diebus capitu-
laI'ibus celebrandis, in fIuibus eciam ex antiqua consuctudine
domini suorum consueverunt audire defectus et causas ne ces-
sarias sub dito rum, quatcnus ergo utl1uuque honestius utilius
et comodosius valeat exerccri: statuerunt communi consilio
domini capitulariter propter hoc congrcgati, consuetudinem
ilIam in melius commutantes, quod, anniuersariis predictis
in statutis diebus secundum temporis decursulll immobiliter I)
manentibus, dies capituli in crastinum eoruudem transferatur;
hoc tarnen diligencius observato, si festa Agnetis, Johannis ante
pOl'tam latinam et Agapiti sabbato evenmint, dies capituli
in proximam sequentem secundam feriam transferatur. Simili
modo de crastino animarum est intelligendum, si sabbato
evenerit, propter diei dominici sanctitatem.
(22) Dl' eapitulis specialibu8 obsl'?'vandis.
In eodem Capitulo, ut omnibus et precipue pauperibus
in territorio capituli circumquaque commorantibus facilior et
cercior ad dominos pateat accessus, et ut respublica et
bonum commune salnbrius gubernetur et crescat, provide
I) inuiolabilitPl' S.
>>>
332
M 358. [1387-1423.]
statutum fuit et eapitulariter decretum, quod singulis pnmlS
sextis feriis oet/) mensium usualium kalendario inseriptorum
domini presentes ad pulsum eampane eapitularis convenire
teneantur loeo et hora eonsuetis statim post Primam, vide-
lieet matutinalem missam, de negociis propliis vel aliorum,
si que oeeurrerint, matmius traetaturi. Quod si dies solennis
in ipsa predicta sexta fmia evenerit, in sequentem 1) sextam
feriam eongregacio huiusmodi produeatur. In Janual.io autem,
Maio, Augusto et Nouembre propter congregaeiones eapi-
tulares generales, que in eisdem quatuor mensihus annua
rcuolueione celehrantur, nisi fm'san aliqua evidens utilitas
vel instans neceessitas exegerit, non erit neeesse in predietis
sextis feriis congregari.
(23) .Mldacio m'sitaciOtl'is bis 1'n anno facto.
Item eodem anno in erastino Agapiti (19. 2{ugujt), que
fnit dies eapitularis, omnibus in eapitulo eongrcgatis, matura
deliberacione preuia, habito ad hoe eonsellSU domini Episeopi,
sublatum fuit statutum, quod ineipit ,,!tem statuimus 2), quod
singlIlis annis duo dcputentur de Canonicis, qui his in
anno totum territorium eapitnli diligenter visitent etc. ".
Et pro maim'i eommoditate subditorum capituli eommu-
tatum in melius sub hae forma: Item statuimus, quod
singulis annis in Capitulo generali, quod post festum
omnium sanetorum proxime celebratur, duo oe Canonieis
deputentur, qui in colleceionc census in Me I s ag eum Adrni-
lIistratorc capituli eonst.ituti ornnes defeet.us t.arn in horni-
nibus quam eciarn in territmii statu quocunque a seulteti8
et duobus eonsulibus singularium villarum tune eciam eensurn
presentantibus seu aliis quibuseunque predieti territorii Melsag
ineolis debite et studiose perquirant et eapitulo referant.
Similimodo in eolleeeione ecnsus in Allenstein faeientes.
CJuod si forsan duo domini predieti vel alter eorum legitime
impediti offieiurn huiusmodi temporibus predietis exereere
non poterint, eapitululll alios vel alium loeo ipsorum poterit
surrogare.
(24) X1'. rnarce anni8 singulis pel' Administ'l'atm'em capitl,li
p1'O jisco p1'csentcnt/1.r.
!tem eodem die eapitulmi, suadente non modiea ut
speratur utilitate eapituli, habitis eeiam de hoe prim; multis
traetatibus, finalit{jr conelusum fuit et eapitulmiter deereturn,
I) proximam (l1lI ffi(lnbe in M.
2)
gI. 9lt, 165. 41.
...
..
>>>
.M 358. {1387-1423.]
333
quod singulis annis Administrator bonorum capituli, qui pro
tempore fuerit, in virtute prestiti iuramenti presentare debebit
thezaurario ad hoc per capitulum deputato de censu coHecto
circa festum Nativitatis Christi in tenitorio Allenstein xv.
marcas, eciarn antequam ipsum censum aliis distribuat, ut,
si forsan aliqua capitulo futuris temporibus ingruerit necessitas,
buiusmodi providencie collecta urgentem causam contrahendi
debita comodosius euadat, habeatque ad manum, vnde suis,
"i qui aliquando eidern insurrexClint, adversariis et forcius
resistCl'e et securius valent obviare.
(25) Quilibet can01
ic'/ls habet confe1'-1'e una'rn vica1'/:am et
si1niliter qvilibet prelat/1s.
[Anno domini :Mo. ccc lxxxxiij] feria sexta infra octaua8
Pasche (11.
ril) ad pulsum campane omnibus congregatis,
antiquum statutnm ecclesie innouantcs, quatenus in diebus
uostris numerus vicmiorum [deo] in ecclesia ipsa warmiensi
ministrancium non milluat.ur, et ne vicariarum ipsarum maior
pars tinaliter pereat, capitulariter statuimus et innouando
ordinamus, cum stabili persevel'ancia dinini cuItus augmentum
in hoc principaliter desiderio desidemntes, quod quilibet
canonicornm, maiori dumtaxat prebenda prebendatus, iuxta
laudabilem et actenus observatam consuetudinem, racione
canonicatus et prebende, unam tantum habeat vicariam, ad
lJuam oportunitate se offerente vicarium instituere valeat;
quilibct vero pl'elatorum racione dignitatis simili tel' unam
tantum conferre valeat vicariam. Quod si forsan aliquis
prelatorum vel canonicurum aliqua vice vicariam ad ipsam
pertinentem, ipsaque vacante, confel'rc alicui noluel'it. capi-
tulo hoc quantocicius intimare debebit.
Nomina vel'O vicmiorum singulis pl'elatis et canonicis
deputatoruru sunt bec: Vical'ius Prepositure - Nicolaus
Molhusen etc. (5Bg1. bas in ben Scriptores rer. Warm. I.
. 219, 2{nm. 20 mitgctl,ei1te 5Ber3eid)nifi.)
Eodem anno feria sexta proxima ante festum beati
Johannis Baptiste (20. 3uui), dominis propter hoc capitulariter
congregatis, taxata fuit per capitulum emia quondam domini
Uttonis d e Rngiten prepositi bone memorie, quam modo
inhabitat dominus Johannes de Rogetteln, pro lxxa. marcis.
(26) Canonicus vel prelatu8 1nawri prebenda p1"ebendatus,
quam per annum possedit, lit.igans habet corpus p1'ebende et
vitra hoc a:v. mm"cas.
[Anno domini M ccc lxxxxiiij.] In capitulo habito ipso
die Vincencii (22. 3auuar) omnibus propter boc capitulariter
>>>
334
:M 358. [1387-14:23.J
congrcgatis, multis prius et diligentibus prehabitis tl'acta-
tibus, accedente ad hoc speciali COllsensu domini nostri . .
Episcopi, equitate suadente, ut consolentur affticti et rele-
ventur vexati, racionabiliter diffinitum fuit et capitulariter
decretum, quod canonicus maiori prebenda prebendatus, qui
prebendam suam pacitice per annum possedit et residenciam
apud ecclesiam fecit secundum formam in statutis ecclesie
expressatam, si eidem lapso anno super prebenda sua lis
mota fuerit, ct si propter hoc ipsum abesse contigerit pro
defensionc iuris sui, lite durallte annuatim integram recipiat
prebendam, ultra quam de bonis communibus capitululll sibi
pro subsidio xv. marcas monete cnrrcntis annis singtdis
ministrabit. Idem in prelato maiori dumtaxat prebenda pre-
bendato, qui in dignitate sua per :lnnum fnit paeificus, si
super eadem dignitate sua sibi, ut premittitur, lis mo ta fuerit,
intelligendum deelaramus et per' omnia yohunus observari
cum perceptione nichilominus [corporis] prelature sue, acsi
minime litigaret. Si autem eidem pl'clato silllul et semel
tarn super prebenda, quam eciam digllitate, lis mO\'ehitur,
propter hoc pro defensione utl'iusque non plm; l'ecipiet, sed
contentus stabit in snbsidio pro prebenda vcl dignitate divisim
litiganti precxpresso et liberalitcl' deputato.
(27) Prelatl.ts inte,qros ft'uctus JJ7'elatu1'e, et canonic/{.
in-
teg1'os ft"UCtu8 allodii in absencia pm'c1'piant.
Item deeernimus et declaramus propter exilitatem pre-
laturarum, quod prelatus de licencia Episeopi ct consensu
capituli quacunque eciam de causa absens illtegram annuatim
[suam] recipiat prelaturam, et quod Canonicus maiori pre-
benda prebendatus sie, ut premittitur, absens fructus allodii
sui ex integro iuxta antiquam ecclesic observaneiam recipiat,
ipsorum absencia non obstante.
(28) CapitulU1n cem l,iridi .in si,qillis u.tatm'.
Item capitulmi et communi consilio e
eertis causis
decretum fuit, quod ab hac die et inantea capitulum in
sigillo maiori ad missiles cera viridi immutabiliter perutatur.
(29) De pl'ovida salub1'i provisione s'il£ginis in ten'itm'io
capituli.
Quia ciuitats nostra All enstein cum adiacente sibi
territorio in faucibus infidelium sita dinoscitur, quorum fCli-
tatem ac impetum muItum cottidie formidamus, ideoque pro
comodo utilitate et eonsolaeione pauperum nostrorum inihi
in circuitu commorancium, de quorum laboriosis sudolibus
quietam vitam gerimus, pecuniis nostris propdis aliquot lastas
>>>
,
i
4"
:Ni! 358. [1387-1423.]
33&
j
I
siliginis comparavimus, ne, si forte aliquando dominus vocaret
famem super terram, aut eos, quod absit, hostilis devastaret
gladius, ipsi residui desperati recederent, relinquaturque nobis
terra [nostra] deserta et domus sine homine, preseliim cum
territorium capituli in maiori sui parte infertile sit et are-
nosulll. Cupientes igitur tarn pi am provisionem pro bono
communi l"acionabiliter institut am ad nostronun noticiam suc-
cessorum deducere et ipsam, quantum in nobis est, salubriter
perhennare, provida deliberacione capitulariter statuimus et
ordinanms, quod Administrator capitnli pro tempore existens
a die, qua C. lastas siliginis congregabimus, in castro
lOstro AlIem;tein Ix. et in )felf,ag xl. lastas ad minus in
siligine vel in pecunia succcssori suo rclinquere teneatur, et
si aliquid sl1(Jerexcreverit, ad arbitrium f
apituli dispensetur.
.Animadvertentes eciam iustum esse et racioni congruum, ut,
qui labm'at in semiue, gaudeat in messe, communi consilio
('apitnlariter decernimns et declaramus, quo£l Administrator
capituli pro tempore ut prefertur existens cuilibet canoni-
corum, qui pecuniam Buam pro collecta huim;rnodi annone
£lederit vel £lefacto iam apposuerit, statim post mortem, cum
oportunitas aftherit, in recompensam sue bencvolencie x.
murcas monete Clurentis in personam testalllentariorum vel
heredum SUOl'um expedite reddere teneatur. Et quod quilibet
canonicus maiorem prebendam optinens et apud ecclesiam
residens, qui usque modo non contribuit, pm conservacione
et augmentacione predicte siliginis, si participare voluerit de
bladis, sie ut premittitur, cornparatis [vel] in fi.ltururn dante
domino colligendis vel comparandis, x. marcas Administratmi
capituli solvere teneatur. Quod si medio tempore, et antequam
solvat, moriatur, quantum solvit, tantmn recipiat et non ultra.
Idem in equis in Posorten pecuniis nostris comparatis per
omnia volulllus observari.
(.'10) Panis nOJt dab/:tul' b1'a.xatol'i, nec po'/'ci tenentv'/' in
(Jt()lendino.
Item ordinamus et statuimus pro comoditate capituli et
magistri pistorie, quod ordinacio alias concepta et hucusque
approbata et tenta, scilicet de pOl'cis non tenendis in molen-
dino, et pane non dando braxatori uIterins' inuiolabiliter
[Qbseruetur et] teneatur.
(/11) Canonicus potest 'I'eeipere siligine-m tJ'iticum et bmEri1t'1lt
pro Bua q1tOta.
ltem propter comodum pistoris et quatenus faciliu8
inveniat coadiutorem, statuimus, quod certis diebus ad hoc
>>>
336'
.M 358. [1387-1423.]
Btatutis, quando mensuratur pro dominis siligo, triticum et
brasium, si aliquis dominorum fuerit, qui vel panem vel cere-
visiam ista vice recipere noluerit, mittat et recipiat porcionem
Buam vel antea, si voluerit, concordet cum pistore, reci-
piendo unam certam summam siliginis tritici vel brasii vendat
vel alias in utilitatem suam, sicut placuerit, convertat, certi-
ficando pistorem de indemnitate, si medio tempore aliquid in
eo humanitus contillgerit.
(32) De augmento panu.m dist1'ibuendontm.
Item quicunque indiguerit pluribus panibus, quam de
pistorio si bi ministrantur, apponat prius congruo tempore
tantum de materia ad commune, ut cum uno labore et igue
depistentur. Et quod non fiat ignis in pistorio extraordinarius,
nisi de mandato capituli I) vel es: certa causa pro communi-
tate. Et si aliquis domillorum voluerit talem apposicionem
frequentare, qui prius siliginem vel triticum non recepit, si
pistor serviens capitulo curare noluerit, eidern satisfaciat pro
labore,
(33) Q.,.dinacio p1'O subcarnpanato1'ibus.
[Anno domini M ccc lxxxxvij] Ista est ordinacio pro
subcampanatoribus pro emolimento, quod hucusque ab ecclesia
habuel'unt in certis festivitatibus. Recipiet quilibet eorum
annuatim tres fertones, medietatem in festo Pasche, aliam
medietatem in festo Michaelis. Item Grudencz et succes-
Bores sui pro vj.2) denariis ebdomadariis habebunt annuatim
mediam marcam, fertollem in festo l'asche, alium fertonem
in festo Miclmelis. Tel' in anno, scilicet Pasche, Pente-
costes et Nativitatis domini, POSSUllt visitare curias domi-
norum, et quicquid ex gracia ipsis datum fuerit, recipiant
gratanter et sine murmuracione. In aliis autem totis dupli-
cibus festis dahit quilibet. dominorum ipsis cantarum cere-
visie de duabus stopis vel duos quadrantes. In festis autem
duplicibus vel semiduplicibus, quando post Ave Maria per
pulsum desiguatur installtis festi celebritas, Canonicus tantum
iste 3), cuius est ebdomada, dabit ipsis cantarum cerevisie de
duabus stopis vel duos quadrantes.
(34) De sala,.io 'lninist1'oru.m ecclesie.
Ut ministris et familiaribus ecclesie de labomm suorum
debito provideatur stipendio, et matelia dissensionis pellitus
1) canonici M.
2) vij. S.
3) dunta.Xilt ipse M.
f
>>>
](g 358. [1387-1423.]
337
auferatur, statuimus eapitulariter et unanimiter ordinamus,
quod in morte prelati vel canonici, quando quinquies pul-
satur eum omnibus campanis, detur media marea, diacono
viij. scoti, pulsatoribus vel subcampanatoribus iiij. scoti.
!tem quando maior campana semel pulsatur pro exitu anime,
et in delacione corporis ad ecclesiam semel et ad sepulehrum
semel viij. scoti, diacono v. scoti, subcampanatoribus j. ferto.
!tem quando pulsatur ter cum omnibus campanis pro exitu
anime, excepta maiori, j. ferto, Diacono iiij. scoti, subcampana-
tori ij. scoti. Quando autem semel pulsatur, iiij. scoti, dia-
co no lxxx. denarü, subcampanatori xl. denarii. !tem quando
pulsantur alie campane, exceptis duabus maioribus, j. ferto,
diacono ij. scoti, subcampanatoribus j. scoti. !tem quod
gratis pro deo pulsetur scolaribus sub disciplina constitutis,
aut pauperibus, si ita evenerit, vel egenis. Simili modo de
rectOl.e scole ordinamus in exequiis prelatorum vel canoni-
co rum habebit j. marcam, [videlicetl pro se viij. scotos, pro
succentore iiij. scotos. !tem qualllfo semel pulsatur maior
campana viij. scotos, [videlicet] v. pro se et j. fertonem])
pro suceentore. !tem quando pulsatur ter cum omnibus
campanis, excepta maiore, j. fm.tonem, pro se iiij. scotos,
succentori ij. scotos. Quando vero semel pulsatur, iiij. scotos,
lxxx. denarios pro se et succentori xl. den. !tem [quando]
pulsatur cum aliis campanis communibus j. fertonem, rectori
duos seotos, succentori j. seotum. !tem quod gratis agantur
exequie scolarium sub virga existencium, aut pauperum vel
advenarum non habeneium, unde solvant. Quando vero
semel tantum pulsatur, sicud aceidit quandoque tempore
pestilenciali, quando corpora statim sepeliuntur, pro unico
pulsu eum omnibus campanis j. fertonem. !tem reetori
tantum, si deducit corpus cum eantu et processione ad se-
pulcrum, eciam si unam vel duas missas cantaverit; si autem
eantabit vigilias et missas more solito, habebit unum fer-
tonern pro toto. Si autem semel tantum pulsatur cum
oll1nibus campanis, excepta maiore, ij. scotos, rectori eciam
tantum pro dedueione corporis ad sepulcrum; si autem vi-
gilias et missas cantabit, pro toto iiij. scotos. Item si pul-
satur cum aliis communibus campanis semel tantum, unum
scotum, rectori eciam tantum, si eum scolaribus interfuelit
sepulture; si vero vigilias et missas cantaverit ij. scotos
pro toto.
[
I) iij. scotos S.
22
-
>>>
338
358. [1387--1423J
(35) Testamenta exhiberi debent capitulo infra xx dies.
ltem statuimus propter bonum ecclesie et salutem ani-
marum, quod testamentarii dominorum prelatorum et canoni-
corum infra xx. dies testamentum per ipsos [ordinatum
sive] conditum vel eius copiam fideliter exemplatam ipsi
capitulo presentare sine contradictione qualibet teneantur.
Idem de testamentis et testamentariis vicariorum, cum et ipsi
membra sint ecclesie, volumus observari.
(36) Quando concurrunt diversi processus contra capitulum.
Propter involuciones et perplexitates multiplices , in
quas capitulum aliquociens in diebus nostris propter impe-
trancium multitudinem et concurrenciam, necnon et sedis
apostolice graciarum novitatem insolitam iam devenit, anti-
quissimam et racioni omnino c9nsonam huius ecclesie con-
suetudinem renovando statuimus capitulariter omnium con-
silio et consensu, quod ille vel procurator ipsius eius nomine,
quem capitulum ad possessionem prebende tunc vacantis
pacifice admiserit, ad corporalem ipsius possessionem realiter
cum effectu appellacionem per capitulum ipsum contra pro-
cessus et moniciones seu requisiciones aliorum legitime inter-
positam suis sumptibus prosequi teneatur. Quod si ipsi ad
hoc idonei reperti non fuel'int, ipsum capitulum vel eum aut
eos, quem vel quos ad hoc exequendum constituerit, ab
impensis et omnis satisfaccionis onere in virtute pl'estiti iura-
menti penitus relevabunt.
Eodem anno ipso die beati Bartholomei (24.
uguft)
fuit taxata per dominos capitulariter curia canonicalis relicta
per quondam dominum Liffardum de Da tteln bone me-
morie, quam modo inhabitat dominus Ni cola u s Sc hip p e n -
pil, pro Ix. marcis, quia tempore, quo ipsam inhabitavit,
eandem notabiliter in multis partibus reparavit.
(37) De allodio in Bebra e1npto a Gerkone Sandekow.
ltem eodem anno in festo Juliane virginis (16. {je'6runr)
decanus et capitulum coram iudicio seculari in V r 0 wen bor g,
vulgariter gehegt dink, emerunt a Gerkone S andekaw
allodium in Bebra cum animalibus xxti. marcarum inibi
dimittendis, Et cum eadem pecunia sibi data ipse a capitulo
econverso emit xv cim . marcarum redditus ad vitam suam
8ibi solvendos ad Cathedram sancti Petri incipiendo anno
domini MO. cccc o . viijo. quodque post ipsius Gerkonis obitum
capitulum sumptibus et expensis ipsorum faciant Bibi exequias
canonico pro tempore fieri consuetas, et eum sepeliant in
ecclesia warmiensi, et deinde singulis annis perpetue per-
...
1
I
l
>>>
....
..
.M 358. [1387-1423.]
339
agatur anniversarius pro anima sua et progenitorum suorum
cum presenciis dominis et vicariis dandis. Eciam fuit ipsi
Gerkoni pl"omissum, quod tune redditus ultra dictas pre-
sencias superexistentes ex dicto allodio debent pro augmento
divini cuItus in ecclesia wal"miensi deputari.
(38) Ordinatio inter Dyaconum et Subdyaconum.
!tem eodem [anno] xvij. die mensis Februarij pel" de-
canum et eapitulum fuit determinatum inter diaconum ecclesie
et subdiaconum, quod diaconus diebus ferialibus et trium
leccionum solus cantare debet "Venite" in matutinis et
semper omelias; in xl a , in vigiliis sanctorum, in quatuor
temporibus ix. lecciones etc. legere debet.
!tem quando diacono de iuramento canonici de novo
intrantis datur j. ferto, de illo debet dal"e subdiacono tel"ciam
partem. Item quando de iuramento vicarii diacono datur
dimidius ferto, de illo dabit subdiacono terciam partem.
(39) Ne quis bona communia capituli vel ecclesie in pr-i-
vatos usus occupet.
!tem anno domini 1\1 o. eccc o. vij o. die xxv a mensis
1\1arcii per Reverendum patl"em dominum Heinricum Epis-
copum Wal"miensem, dominos decanum et capitulum statutum
et ordinatum necnon statutis iuratis I) adiunctum fuit, quod
nullus prelatus vel canonicus ecclesie warmiensis de com-
munibus bonis seu locis capituli vel fabrice eiusdem ecclesie
sine licencia et consensu capituli se intromittere seu ea sibi
usul"pare pl"esumat, et si aliquem forte ex ignorancia vel
alias in hoc excedel"e contingit, vel aliquis retroactis tem-
poribus iam forsan excessit, postquam de hoc capitulo con-
stiterit, requisitus per capitulum secundum dictamen capituli
hoc infra unius mensis spacium, atempore requisicionis
huiusmodi immediate computandum, emendare, et capitulo de
hoc necnon damnis, que exinde provenerunt seu provenient,
realiter satisfacere teneatur, quacumque contradiccione non
obstante.
(40) 01"dinacio de stallis et processionibus Canonicorum.
Anno domini MO. ccccxxj 0, xxv die mensis Marcii per
Reverendum in Christo patrem et dominum dominum J 0 ha n n e Dl
Episcopum warmiensem et dominos Franciscum prepositum,
Bartholomeum decanum, Fredericum Cantorem totum-
que capitulum ecclesie warmiensis statutum fuit et ordinatum,
quod deinceps in ecclesia wal"miensi in stallis processionibus
]) iuramentis iUl'atis S.
22*
>>>
340
}f2 358. [1387-1423.]
et aliis divinum cultum directe tangentibus ordinacio iuris
communis, omnino sine omni reclamaeione, observetur, qua
eavetur. Statuimus, ut presbiteri prim um loeum, dyaeoni
secundum, subdiaeoni tercium, et sie de reliquis optineant
ordinatim, eeiam si posterius admittantur. Et si quis huie,
quod absit, ordinacioni contraire aut eciam impugnare pre-
sumpserit, per prelatum superiorem una eum eapitulo tociens
quociens in panum distribueione puniatur.
(41) De optione allodiorum et curia?'um.
!tem anno die mense, quibus supra, per dominos
Episeopum et capitulum prefatos pro declaraeione articuli
statutorum, qui incipit: ,,!tem statuimus, quod Canonieus
euriam vel allodium habens etc." 1) et propter alia statuta de
opeione emiarum eanoniealium et allodiomm loquencia, sta-
tutum fuit ordinatum et eoneorditer conclusum, quod eano-
nieus maiori prebenda prebendatus, qui eandem per annum
pacifice possederit, eeiam si personalem resideneiam non
feeelit, si de licencia Episeopi et capituli in studio privi-
legiato studuerit, de eetero quoad ius opcionis euriarum
eanoniealium et allodiorum residens debet eenseri, salvo ime
illomm, quibus ante hane deelaraeionem per statuta vetera
extitit ius quesitum.
(42) De refectione cur.iaru
et allodi01'um absencium Cano-
nW01'um.
!tem anno die mense, quibus supra, per dominum
Episcopum et eapitulum prefatos statutum fuit ordinatum et
eonelusum, quod ad dictarnen eapituli ecclesie warmiensis
procurator eanonici absentis quaeunque de causa, eanoni-
ealem euriam vel allodium optinentis, tenetur de fmetibus
allodii et prebende refieere euriam eanoniealem ae allodium
prefatas ita ad minus, ut sine detrimento ad relacionem visi-
tatorum inesse eonserventm. Et si procurator huiusmodi
contradieere quomodolibet presumpserit, per reteneionem
fruetuum tarn allodii quam prebende eompeseatur.
(43) Mercatores non debent eoponere res suas in p01,ticibus
ecclesiarum.
Ceterum eongruum dignum et iustum arbitramur, in hoc
vestigia salvatoris nostri imitantes, ementes et vendentes de
templo dei fore removendos, statuimus declaramus et man-
damus, quod non lieeat mereatoribus institis etc. suas mer-
eaneias in portieibus eeclesie nostre warmiensis et aliis locis
1)
B{. 9h. 165. 13.
>>>
M 358. [1387-1423.]
341
saeris ecclesiarum nostre diocesis exponere detegere aut
vendere festivis diebus nec feriatis. Extra vero loca saerata,
prandiis peractis, diebus celebribus, feriatis autem ante et
post meridiem vendant et exponant ad libitum sue voluntatis.
(SDie
ier folgenbe Udunbe ü'6er bie @5tiftung beSS SDom
en'n
.permnnn be ffilunbo tuirb 3um 3n
re 1422 nu£! bem Driginnl
mitget
ei1t tuerben.)
(44) Qualiter canonicus habens allodium et volens aliud
optare debet se habere.
Item Anno domini MO. eccc o . xxiij die xxiij mensis
Januarii fuit eoneorditer per dominos Franciseum prepositum,
B, deeanum et Frederieum Cantorem ae totum eapitulum
statutum ordinatum et eonclusum, quod deinceps canonicus
allodium habens et aliud optare volens id eapitulo debeat
intimare. Non tamen ad optandum admittatur, nisi prius per
specialiter deputatos vel deputandos a eapitulo infra oeto
dies extunc sequentes allodium per euudem dimittendum
fuerit visitatum. Quod ]), si in edifieiis vel alias defeetuosum
repertum fuerit, ad extimacionem visitatorum huiusmodi aut
aliorum bonorum virorum tantam peeuniarum apud capitulum
deponere debeat summam, eum qua merito valeat allodium
ipsum sie dimittendum refol1:nari per suum successorem;
alioquin iuxta tenorem antiquorum statutorum irremissibiliter
puniatur. Qua reformaeione per ipsius sueeessorem facta,
idem sueeessor sit astrietus de expositis et perceptis in huius-
modi reformaeione eoram eapitulo plenariam faeere racionem.
Qua peraeta, si de predicta summa deposita aliquid super-
fuerit, anteeessori restituatur. Si vel'O ultra ipsam summam
aliquid racionabiliter exposuerit, per anteeessorem suppleatur.
Quodque si optare volens allodii per eum dimissi reforma-
cionem suis maluerit laboribus et sumptibus infra eertum
eompetens tempus facere, id disposieioni eapituli omnino re-
linquatur. Si vel'O propter negligeneiam possidentis sive edi-
fieiorum deformitatem aut eollapsum aliquod allodium eon-
tigerit veresimiliter in eensibus diminui, ne suecessoribus
desidia seu negligencia preiudieet possidentis, ipse possessol'
possit et debeat per penam per ipsum capitulum inßigendam
ad debitam ipsius allodii reformaeionem compelli.
(45) Quod allodium canon'ici decedentis debet reformari de
bonis relictis, non obstante testamento.
Item eisdem tempore et loeo statutum fuit et ordinatum,
quod si canonieus cedens vel deeedens allodium deformatum
I) quod - fuerit fe
1t s.
>>>
342
JfrJ 358. [1387-1423.]
et ruinosum dimiserit, omnes fructus ium obvenciones aliaque
bona per eum relicta presencium auctodtate, testamentis aliis-
que ultimis voluntatibus [ et impedimentis] quibuslibet non
obstantibus, ipso facto sint arrestati, quousque pro reformacione
allodii huiusmodi congrua porcio iuxta dictamen bonorum
virorum, ut premittitur, de bonis sive relictis ipsius deputetur.
!tem si aliquod allodium desidia vel negligencia magistri
pistorie pro tempore existentis ruinosum factum fuerit, per
capitulum de fructibus exinde provenientibus debet penitus
reformari.
(46) Quod nullum inst1"umentum censuum valeat, nisi habeat
sigillum episcopi vel capituli.
Anno domini MO. cccc xxiijo. vja die mensis Aprilis per
Reverendum in Christo patrem et dominum dominumlo hannem
Episcopum warmiensem necnon' Franciscum prepositum,
Bartholomeum decanum, Fredericum Canto rem totumque
capitulum ecclesie warmiensis fnit, eciam vicadis presentibus
et consencientibus, pro reformacione et conservacione ac felici
incremento vicariarum ordinatum statutum et conclusum, qnod
nullum instrurnenturn per quemcunque notarium conficiendum
super censibus per vicarium [vel vicados] antedicte ecclesie
warmiensis aut quamcunque aliam personam seu personas
ecclesiasticas vel seculares in dominio eiusdem ecclesie dein-
ceps emendis alicuius sit roboris vel momenti, nisi domini
Episcopi pro tempore in bonis ad mensam episcopalem
spectantibus aut capituli sigillum in bonis capituli literis
contmctuum huiusmodi sit appensumj cuius constitucionis
transgressor, si laicus fuerit, in tota capitali pecunia, que
dominio ipso facto confiscata sit, nichilominus puniatur.
(47) Q'uod capse et litere censuum debent visitm.i et qua liter.
100m anno etc. ut proxime supra pro conservacione
vicariarum fuit ordinatum, quod confici debeant duo registra
seu inventalia eiusdem tenoris omnium fructuum reddituum
literarum ornamentorum et attinentium earundem vicadarum
et elemosinarum, quorum unum apud capitulum, reliquum
vero apud vicarios seu seniores eorumdem permanebunt,
debeantque singulis annis certi per capitulum canonici
deputari, qui bis in anno, videlicet feriis sextis quatuor-
temporum, post diem Cinerum videlicet et festurn sancte
Crucis, cum senioribus aut procuratoribus ipsorum vicariorum
concurrant de capsa ad capsam altarium vel alias iuxta
exigenciam regestrorum integritatem literarum reddituum pro-
ventuum oruamentorum et attinenciarum visuri. Quod si
I
>>>
]Vi 358. [1387-1423.]
343
aliquis vieariorum aut elemosinariorum in censibu8 aut
attinenciis huiusmodi detrimentum vicarie 8ue sua desidia
negligencia vel malicia quomodolibet intulerit, aut litteras
censuum reddituum aut ornamenta predicta per se vel alium
exhibere non curaverit, a percepcione fructuum et iurium
vicalie vel elemosine sue ac distribucionum per prelatum aut
canonicum seniorern, salvis aliis penis a iure expressis, irre-
missibiliter suspendatur, donec vicium buiusmodi realiter
purgaverit et cum effectu. Mortuo vero vicario vel elemo-
sinatio, civiliter vel naturaliter fructus redditus iura et bona
eius quecunque mobilia et immobilia sint anestati. Et ne
fraus contra hanc ordinacionem fabricari valeat, executores
testamentorum infra xv. dies capitulo testamenturn ipsius mortui,
si quod fecerit, edere et presentare teneantur cum effectu, et
testamenturn sive ultimam voluntatem huiusmodi nullo modo
exequantur, nisi de indemnitate beneficii sie vacantis suffi-
cienter cautum fuerit in omnibus et provisum prout supelius
est expressum.
(18) Vicarius quilibet debet celebrw'e in altm'i collatoris sui.
Fuit eciam tune conclusum et ordinatum, quod quilibet
vicarius habens vicariam certe dignitati vel prebende annexam
in altmi collatoris sui, quando dominus deus sibi graciam
celebrandi dederit, missam teneatur celebrare, dum tarnen per
collatorem suum sibi quoad huiusmodi officium de luminaribus
fuedt provisum competenter, nisi de voluntate eiusdem colla-
toris aliter fuerit ordinatum. Premissorum si quis in toto vel
in parte transgressor fuerit temeralius, penis nichilominus
arbitraliis per dictum eapitulum inßigendis puniatur.
(49) De alta1'ibus habendis per canonicos.
!tem Anno domini MO. cccc o. xxiij 0 ultima die mensis
Maii fuit conclusum statutum et ordinatum per supradictos
dominos. . prepositum . . decanum .. cantorem et totum capi-
tulum, quod deinceps nullus canonicorum optet aliquod altare
in ecclesia warmiensi, sed sit in altali sibi per antecessorem
8uum dimisso contentus j salva consuetudine de plimis quatuor
altalibus per prelatos maioribus prebendis prebendatos eli-
gendis hactenus observata. Fuit eciam tunc pro bono pacis
et caritatis, partibus subscriptis volentibus et consencientibus,
conclusum decretum et approbatum, quod dominus H er-
man n u s deM und 0 permaneat circa altare, ubi nune con-
8uevit divina celebrare, Arnoldus Datteln per dominum
Thomam Mas, etJohannes Snurreke per bone memorie
Magistrum Erasmum Beke dimissa altaria retinebunt, sed
-
>>>
344
M 358. [1387-1423.]
magister La uren ci u s Heils berg t) absens altare, quod super-
est, tenebit, quousque aliquis canonicorum in prelatum eli-
gatur et tunc electi altare optandi habeat facultatem. Et
quociens racione electionis prelaturarum post hoc altare va-
care contigerit, iuxta senium et modum alias consuetum
opcio altarium habeatur.
(50) De t1'iennio in triennium debent vi8ital"i limites.
!tem Anno et die, quibus supra, fuit concorditer de-
terminatum decisum et conclusum, quod a die date pre-
sentis constitucionis computando continuo de triennio in
triennium capitulum certos dominos ad visitandum et de-
scendum limites inter bona sive territorium fratrum ordinis
theutonicorum et capituli nostri signis incisionibus et acervis
lapidum [vel alias] eonsignatos gebebit deputare, et ad soli-
citandum hoc ipsum administrator capituli pro tempore
existens sit astrietus.
(51) De publicandi8 8tatuti8 et alii8 contenti8 in rnatl"icula.
!tem anno die ete. quibus proxime supra per ante-
dictos dominos concorditer conclusum fuit et statutum, quod
deinoops singulis quatuortemporibus dominis canonicis, maio-
ribus prebendis prebendatis, eapitularibus et non capitularibus
tunc presentibus, qui pacificam possessionem suorum cano-
nieatuum et prebendarum noseuntur optinere, per sonum
campane vel alias rite voeatis, legi debeant statuta et ma-
tricula ecclesie warmiensis, ne aliquis periurii periculum in-
currere vel ignoranciam eorundem pretendere valeat quomodo-
libet vel allegare.
orfte
enber
U;bru(f ift neu!} ber im
e
.
rd}.
u
gtr&g. @Sd}iebt.
LI. \Rr. 54. liefinblid}en \Reinfd}rift (M.), bie in
o{ge beß le
ten SBe.
fd}{uffeß angefertigt unb
um
odefen beflimmt gemefen
u fein
fd}eiut, lieforgt.
Uß einer
meiteu im
rd}ilJe beß
rbgr.
om.
l
ite{ß aufliema
rteu
lifd}rift iu S. \Rr. 1. finb bie Q:rgän
ungen in
[ ] lieigefe
t.
t) Q:r murbe 1396 an ber UnilJerfität AU !ßrag in bie
rtif!en.
aMtät
iufcribirt unb mar 1405 i
r
efan, Album Univ. Prag. @Sein 1!eid}enftein,
9' 8" lang unb 6' 3" breit, liegt im
ome
u
rauenliurg
mifd}en bem
lJierten unb fünften !ßfej{er ber füblid}en \Rei
e. 9)lan fie
t auf i
m eine
igur in ber bamaligen
om
erren.
leibung, unter beren
üfien fid} baß
a\)\)en, eine aligeftum\)fte, an lieiben @Seiten tre\)\)enartig geformte !ßllramibe,
mie fle aud} ber SBifd}of ,peinrid} @Sorliom im
\)en fü
rt, liefinbet.
ie
am \Ranbe
inlaufenbe 3nfd}rift in got
ifd}en IJRinußtdn lautet: "anno .
d(omi)ni . m. cccc. xliii 0. 11 xvii o . die. ap(ri)\is . obiit . eg(r)egius . et
. ven(erabilis) . magist(er) . 11 laure(n)cius . heilsberg . " sacre . tbeo-
logie . p(ro)fessor . cano(n)ic(us) . war(mie)ns(is) . r(e)q(ui)escat . i(n) .
pace". Ueber feine ber
rauenliurger !Bililiot
ef legirte !ßergament
anbfd}rift
lJgl. Laemmer, Analecta Romana @S. 61.
nm. 4.
I
J
>>>
]\'2 359. [UOl.]
.7\1 359.
1401. 1. imai. 9lom. -
onifacius IX. jpricf)t beln
ifcf)ofe bolt (grm(anb ha
ffit:d]t ölt, hie
ropftei, bie Stauo
nitate unb anberelt
eneficien alt her
(\((egiattird,e ölt
@ u t ft abt ölt vefeiJen.
91a!'b einem sttantJfum\)t bell
ifcboftJ .l)einddJ n-. in ber Ij3ro\)ifion{\hllIe
fÜr
lifo{autJ \)on iYelben im
(rroi\)e ber
ird)e au
ntitabt. F. 5.
Bonifacius episcopus, scruus seruonuu dei. Ad per-
petuam rei memoriam. Ad ea, que ecclesiarull1 et ccclesiasti-
co rum bencficiomm statulll })rosperum rcspiciunt, libenter
intendimus, et ut ecclesie et helleficia ipsa feliciter guher-
nentur, fauorem beniuolulll illlpertimur. Sane nuper ad
nostrum fidedigna relacionc pemenit auditr.lll, quod sepe
contingit, quod in ecclesia iu Gutenstad Warmiensis dio-
cesis, in qua vnus prepositu:5 ut caput neeuon decanus et
duodecim canonici Capitululll facicntes existunt, diuinus cuHus
negligitur ex eo, quia persone preposituram ct decanatutu
ac canonicatus et prebendas ipsius ecclesie pro tempore
obtiuentes propter eorum exilitatelll et aliis certis de causis
continue non resident in eadem, et alie diuerse negligencie
inibi plerumque corumittuntur, in personarum buiusmodi ani-
marum periculum, diuini cultus diminucionem et scamlalum
plurimomm. Cum autem, sicut accepimus, can'Jnici huius-
modi, fructilms redditibl
s et prouentibus suomm canonica-
tuum et prebendarum dicte {'cclesie frui yolentes pro tempure,
secundum fundacionem dicte ecclesie inibi continue residere,
horis canonicis personaliter interesse, in communi viuere,
vnulll refectorium et vnum dormitorium ad ll10dum religi-
osorum hahere, et iu sacerdocio constituti esse tencautur,
necnon collacio prepositure et canonicatuum ac prebendarum
prcdictOl'Ulll ad episcopum Warmiensem pro tempore exis-
tentem pertinere noscatur, et ni si littere, que diuersis per-
sonis de heneficiis ecclesiasticis, ad collacionem IU'ouisionem
presentacionem seu quamuis aliam disposicionem dicti epis-
copi pertinentibus, vacantibus uel uacaturis, per sedem apos-
tolicaru plerumque conceduntur, et alie disposiciones apos-
tolice obstarent, eidem ecclesie per dictum episcopum de
personis ydoneis, que in ecclesia ipsa iugiter residerent, et
deseruirent inibi laudahiliter in diuiuifl, IJl'O tempore, decenter
prouideretur. Nos, qui diuinum cultum nostris temporibus
non minui sed augeri intensis desideriis affectamus, super
hiis salubriter prouidere volentes, motu proprio, non ad ali-
cuius super hoc nobifo\ oblate peticionis imstanciam, sed de
345
-
>>>
346
.M 360. [U01.]
nostra mera liberalitate, auctoritate apostolica tenore pre-
sellcium ex certa sciencia statuimus et eciam ordinamus,
(juod de cetero perpetuis futuris temporibus venerabilis frater
noster Heinricus, qui nunc est, et succe8sores sui episcopi
Warmienses, qui erunt pro tempore, preposituram ac cano-
nicatus et prebendas predictos et quecunque alia beneficia
ecclesiastica, que dicti episeopi in futurum in dicta ecclesia
fundabunt seu dotabunt, quocienscunque ct qualitercunque
iIlos et iIla uacare contigerit, persollis ydoneis, de quibl1s
eis uidebitur, conferre et assignare libcre et li ci te ualeant,
ql10dque de cetero nulli, cuiuscunque status gradus ordinis
uel condicionis existant, preposituram et canonicatus et pre-
hendas predictos ac cetera beneficia huiusmodi, seu eorum
aliquos uel aliqua seu aliquod, vigore quaruncunql1e litte-
rarum apostolicarum sub quac1lIIque forma uel expressione
uerborum eis hactenus concessarum uel imposterum conoo-
dendarum, acceptare uel sibi facere de eis prouidere, aut
alias eos seu ea qualitercunque vacantes a sede apostolica
quomodolibet impetrare possint aut debeant quoquo modo,
eciam si in litteris et impetracionibus huiusmodi de presen-
tilms et earum toto tenore de uerbo ad uerhl1m specialis et
expressa mencio habeatur. Districcil1s inhibentes quibus-
Cl111que executoribus in litteris ac super impetracionibus
huiusmodi per sedem predictam deputatis seu deputandis et
lJuibuscunque aliis communiter uel diuisim, ne contra statutum
ct ordinacionem huiusmodi aliquid attemptare quoquo modo
presumant, ac decernentes irritos et inanes quoscunque
processus, quos vigore litterarnm ac impetracionum lmius-
modi contra presencium tenorem quomodolibet baberi con-
tigerit seu eciam promulgari, ac irritum et inane, si secus
super biis quoquam, quauis auctoritate, scienter uel igno-
ranter, contigerit attemptari, constitucionibus et ordina-
cionibus apostolicis et aJiis in contrarium editis non obstan-
tibus quibuscunqne. Nnlli ergo omnino bominum liceat banc
paginam nostre statnti, ordinaciollis, inllibicionis, et cOllstitu-
cionis, illfringere, uel ei ausu temerario contraire. Si quis
autem hoc attemptare presnmpserit, indignacionem omni-
potentis dei ct beatorum Petri et Panli apostolorum eius se
llouerit incursurum. Datum Ro m e apuu Sanctumpetrum.
Kalend. Maij. Pontificatus nostri Anno duodecimo.
.M 360.
.c.
. 22.
ufi.
i9a. X'ietridj
amerau, aiter
ifdjof bon X'orpat, em
fie
(t bem stomt
ur 5n Q:('6il1g ben
>>>
](g 361-363. [1401.J
347
hortigen 'l3farrer 'l3 e terroegen hefien in mn{anb beroiejenet.
ffied)tHd)teit, unh hanft i
m
ug(eid) fiir has in 'l3rcnuen
crroiefene
ute. Dat. Rige. am Tage Marie Magdalene.
Drig. auf \papier in
D. 2trd).
u
!!(jIJg. Bunge, Livl. UB. VI.
Reg. 89. nr. ] 903 a. N apierski, Index nr. 1211. -
ietrid)
amer
\U
illJerga'6 am 2. 3u1i 1400 ba(j
i(jt
lIm SDorpat an ,ßeinrid)
ran!!tl
unb nannte fid) feitbem "aUer
ifd)of". Zr lebte nod, 1424 ober 1426.
SDie Urfunbe ge
ört bemnad) in bie 3a
rc 1401-1426.
.M 361.
1401. 8. (September. .peinrid) ,pci(£\'6erg "Episcopus
W armiensis" tauft jene 20 .pufen alll
t)mnterf(ic!i\, t1Jefd)c
jein 5ßorgänget an
orban 1400 in octam b. Johannis
Ap. et Ev. (vgt nr. 347) \Jedie
en
aUc, fiit 27
)latf
uriiCf unb \Jerjprid)t bas
efb in hrei 3a
ren an jencn
3n 3a
{en, an \t1efd)en
orban hie .pnfen \Jertanjd]t hat.
Anno dni. l\Icccc primo die Nativitatis Marie.
uf
eid)nllnil in C. 1. fol. Hk-.
.:Ni 362.
1401.
te1t3'6et'id)tigung 3n. 1 ijd)cn ben
fatt{)nfen in
rann9verg
unb her
ed{i
,mlii
{c.
Acta praetorii be(j
raun(jIJerger \Ratf)(jarrni\)
. {Jo1iallt 84.
{. 26b.
Anno domini MO ccccj 0, do gesclmch cyne berichtullge
van dem sitczinden rate czwischen deme herren pfarrer her
Nic10s Bemen vndHeyneWeykelitz, dem molner, vnd ist
also berichtet, das dy grenitze, dy do geet von des pfarrers
hofe czwischen des pfarrers acker \"nd Weyke1itzen, \'orc
sal gerichte usgeen ober beyde fl,)'se noch eyme drehome,
vnd gensijt heyden flysen saI dy grenitze ufgeen by den
wyden, his an den tich. Hem zo saI der grunt balke \"011
der Yl'y gose b1iben als hoch, als he nv js, vnd hm' sal
syne schutcze hrete nicht hoger haben, wen eyne eie hoch,
vnd wes her Ilestowgit dy schutczebret also hoch ezu haben,
vnd daz sal dy grenitze ezwischen jn he,)'den sJlI.
.M 363.
c.
. - 5ßetotl1mmg iibet
ntltJäfietung 111111
otf{nt{].
(u(j C, 1. fol. ]81.
Ein dorf adder höfe, die schaden entphoell wassers-
halben, also das die döl'fere, die do ohen Yll leegen, die
1.....-
>>>
348
Ml 364-365. [1402.]
gelben dorrere, die do oben yn leegen, von den sie den
schaden haben, sein schuldig yn czu helfen noch morgen-
czal, das wasser czu brengen von irem velde, wen sie den
schaden von yn haben. Ist ouch, das das selbe dorf adder
die houe, die alsotanen schaden haben von oben, needir
vndir yn leegen haben, do sie ire wasser of graben vnd
das wasser keyne vorflucht gehaben kan, so mUsen die
dorfCl'e adder höfe yn iren acker adder weesen lihen, das
sie do durch graben. 'Vessern sie ouch dOJ'in, so sullen sie
noch morgenczal ouch also viI beczalen, als die obirsten.
Das recht haben die teichherren von dem WerdCl'e usge-
f;prochen, die von des herren :\'1eisters wegen in das Elbingsche
gebite gesant woren, darnoch mans also vorbas halden sal,
of das die HUhe keynen kryg haben.
XJen E5d}rift3i19en l1ad} ift bic
lIf3cid}ml11g im
nfangc bc
XV. .Ja
r
lIl1berte in bae alte
ri\)ifcgicnlJlId} gemad)t.
.M 364.
IlJ02. I.
dnUdr.
til
btrR. .pcinricf],
. v.
rmL,
urfullbct:
ein ultlnittc1l:Jarer
orgäl1gcr, her
. .peillricf]
iefigen
(nhenteI1!3,
abe iUn 11.
e
tem"ber 1400 hcn
e
lt1o
lIern (incolis) he
X'orfe
(e f e n 8 .pufen 5!ßa(h im
Wa(he 53 a U t e m e b i e fÜr eine "beftimmtc, mciter llid)t ge.
nannte
nmme
e£be
verlauft, hiefe(f.Jen burd) hen
itter
:lHto(an
eteller "quondam advocatus ecclesie nostre"
Gngemiefen nnh HJnen aucf] hic
erid)rcibulIg au
ge
änhigt.
lod) l:Jevor hie erfte 2{nöa
hmg gemacf]t murhc, jci her
.23ifcf]of geftorl:Jell. Wie :!(ifo(au£5 nun au
jagt unh bie
S"l'äufer aucf] allerfcnnell, fci ein
aufge(h von 2U ffiCad
reut. fÜr hie .pufe au
bebungen. XJaffe£be foU fortan in
ei(3a
htltgen von 10 ffiCarI 3u
eter
tu()(feier jchen
a(Jrei3, a"bgeje(Jen von hem iä
r(id)en -Binje, edegt merben,
lInh harf bie frii(Jcr cinge
änhigte
erfd)reif.Jung "bei eincr
etrafc von 100 ffiCr. nid)t e
er l:Jenutlt merben, N£! ha£!
auf.
gelb fän1tntHd) er{egt ift. Dat. in castro n. Heilsberg A.
d. )Iccccij prima die Januarii.
IlJfd,Jrift C. 1. fol. 155.
.M 365.
IlJ02. IlJ. iitbrudr.
tif
&trR. .peinrid),
. v.
nnL,
erHärt, bau fein
orgänger ben 'Vorf£!bet1Jo
nern (rustici et
incole) von sr n 0 d) ft ein einen .peget1Ja(b von 5 .pufen,
>>>
:N2 366. [t.i02.]
349
jebe .pufe 3U 2U Warf "1'., 3U bemfelY:Jeu ffied)te, mie fie
i
re 'torfßf)ufeu Y:Jefitlen, bertauft uub burd) brn \Ritter
9Hfofaui3 1:etener "quondam advocatus ecclesie nostre'C
af.Je an weifen (aff cu, unb bau bai3
aufge{b in ffiaten bon
1U Wart jäf)rfid) 3u
eter @Stuf){feicr erlegt tlJerben foU.
@Statt .8infei3 unb @Sd)arn. 1 erts feicn 8 @Seoter \)on bel' .pute
jäf)did) 3u Wariä ffieinigung 3u 3a
{en. inod) bor
{u£\.
fteUung ber 5ßerfd)rcif.Jung fei fein 5ßorgänger geftorY:Jen,
mes
alY:J er
ier111it bie
erfd)rei"6ung gef.Je. Dat. Heilsher,;
a. d. l\Iccccij. xiiij die Februarii.
{6f
tift C. 1. fol. ] 55.
.NI 366.
1402. 1., imiir
. imaritn(mrg.
erorbnung iiY:Jer bai3
Sta"e1red)t bel' niebcrfänbifd)en @Stäbtc
relli3cns.
2{1\!j C. 1. fol. l!J.
Erwin1iger vater vnd uesundcl' hene. .\Iso wil' nu
neest czum EI bi ng woren, wart VOI' vns cleg-elich geurocLt
vnd vor vnse metegehitigel', wie das die Nedil'land durch
nicht geschertes wi1len deI' koufenschacz czu gmsem rnerc-
lichem schaden vnd ahenemunge erel' narunge gemeinlieh
heide in stetell vml of dem lande gekomen seilI, vnd of das
sie nicht vollen vorteruen, hahen wil' die seIhen lIedirlmul
mit vnser gehitiger mte vnd willen do mete ueg11mlet. Was
in diesen llachgeschl'ehen gehiten vnd landen, als in ewer
herlikeit vml ewel. kirchen lande vnd des hel'ren Bischofs
von Sam e nl an d {', vml in diesen lIochgeschrehen geuitclI,
Kon igesuerg, EI hing, Cristhurg, Balge, Brandenhurg
vnd Ostel'l'ode wechset "mI geuellet, als von weissen,
rocken, meel, holcz, assehe, pech, teer, hanf, vlachs, Iynwant,
hoppe vnd landeysen, das man das nYl'l1e andin; turen noch
hrengen sal CZll vOl'koii.fcn, denne alleine in die nedirlen-
disehen stete mn hahe gelegen. V nd dic seihe vorge-
schrehen warc sal nymand of wagen noch in schiffen die
Weissel of m; den steten am ha he gelegen kegell Dan c z k
fUren, sU1Hler man sal sie lI,)"l'l1e andirs, wenne czur Balge
vssclIiffen, vml vordan von danlIen CZll der see wert vml
nyrne andirs vsfUren, vsgenomen hoppe vnd linwant. \Vas
die von Danczk des czu erer notdorft hediil'fen wcrden,
mögen sie vs den steten am hahe of wagen adder in schiffen
die WeisseI of frey fUren kegen Danczk, dach nicbt roc,
denn als der rat czu Danczk an die Stete am habe schreiben
-
J
>>>
350
J(g 366. [1-102.]
wirt mit -seinen briefen. Ouch vsgenomen Cabelgarn, das
einem yderman vrey sal sein vs den steten am hahe czu
füren. WeIde ouch ymand us den gebiten also Cristburg
vnd Osterrode weissen adder rocken mit wagen füren in
vnsere stete an der Weissel gelegen vnd das aldo vor-
koüfen, das sal yn frey sein, vnd ouch sUst keine andir
ware vorgeschreben. V ortme was gutis an weissen, rocken
vnd meel, die geste vor deser vnser begnadunge czu Danczk
czu geweren gekouft haben, mag yderman den seinen ge-
weren czu Danczk bes czu pfingesten, also doch, welchen
mans nicht geloUben wil, das der kouf vormals gescheen
ist, die simen ire beweisunge dorczu thun, mögen sie der
nicht gehaben vnd wil man si is nicht dirlasen, sy stillens
of irem eide behalden. V ortme wem ymand us den vor-
geschreben gebiten vnd landen, der die vorgeschrehen vor-
botene ware, welchirley die ist, weder diese vnser hegna-
dunge in vnsere stete bey der Weissel adder al1dirswo
füren wörde, dieselbe aldo czu vorkoufen a(Ider von dannen
siilche ware of schiffcn die Weissel nedir czu ftüen, wo ein
semelicher begriffen a(lder befunden wörde, derne sal man
nemen alle siilcbe vorbotene ware. 'Vas er der bcy ym
bat. des sal die hcrschaft, in welches gebite das gut ange-
sprochen adder befunden wirt, czwey teil nemen, v11(l wer
das gut anspricht, der sal das dritte teil behalten. Wir
bitten ewer erwirdikeit mit fleisse, das ewer veterlikeit diesen
brief in allen ewern vnd ewer kireben landen beyde in
steten vnd of dem lande kundigen vll(l saghen laset vnd
gebitet yn ernstlichen, das sie is also genczlich halden vnd
das sie sich dor nach wissen czu richten. Geben czu 1I1a-
denburg an derl\litwoch noch Oculi dem SuntageCCCCijll.
Nota, quod in litera civitati Brunsberg per dominuru
l\Iagistrum directa eontinebantur ca, que Hequuntur.
Vnd ouch alle die
chifbern von dem Elbing, Ko-
nigesb erg vnd Brunsberg, die in der Weissei legen mit
eren schiffen, die slmen vme segeln in die Balge vnd süllen
aldo laden. Der gelich sal man is in allen czukömftigen
jaren also halden, das alle schifhern von dcn vorgesehrehen
dryn steten sUllen in die Balge seg'eln vnd nyrne andirs,
vnd io ir ladunge ah10 in czu nemen. Were is oucb, das
ymand von scbifhel'll us den steten vorgesehreben von wetirs
not in die Weissel queme, adder also bewintert würde, das
sie die Balge czl1 der czeit nicht törsten süchen, die sUllen,
als sie ersten mögen, czu wetirtagen vme segeln in die
Balge. Ab ymands das brecbe, der sal von seincs selbes
1
>>>
J(g 367. [1-l02.]
351
gute vnd nicht seiner kompanie xl. mark sein bestanden.
Ouch sal nymand von Bürgern deser dryer stete vorge-
schreben schiffe mit gesten buwen, es were denne, das sie
das mit den gesten, die mit yn buweten, also weIden vor-
mögen, das sie durch ire teil schiffes willen die vorsuchunge
der Balge, als vor geschreben steet, keynerwj's enh,r l1dern .
Ouch alle Bordinges varer stillen den schiffen, die nu in
der Balge laden süllen, dynen vnd czufiiren, wes sie be-
gern, vnd süllen keyner erbeit nicht begynnen, die schiffe
sein denne in der Balge geladen. Ouch sal keyn schifher
vs der Balge segeln, es sey denne, das ir czehen mitten-
ander bereit werden, bey der busse vorgenant.
2(n(j gfeiwu: Beit ftammt and) folgrnbe -'Berotbtlll11g, t-ie \)on bem
felben Sd)teiber \)Ot ber \)or
etfte
enben eingetragen ift lInb bit wit
ballet
ier folgen laffen untet
.Ni' 367.
erorbnllng ü{,er Oji(bett unb
ruberidJaftell.
Erwirdiger vater vnd lieber besunder hene. Ewer
Erwirdikeit wissentlich sey, das wir mit vnsern gebitigern
vnd mit den eldisten vs den steten sein czu rate worden.
das man die artikel, die hy noch geschreben stcen, in allen
steten vnsirs landes durch vromen vnd nutczes willen der
leuthe vnd des landes ImIden sal, vnd bitten ewer erwir-
dikeit mit fleisse, das ir dieselben artikel gemchet mit vns
czu halden, vnd lat sie in ewe1'll steten kundigen, ernstlich
gebietende, das sie die leuthe ane wedersprechen halden.
Czum ersten. CZll allirhande gilde bruderschaft nut morgen-
sproche allir lelithe, welcherley handelunge se sein. in allen
steten dis !andis siillen czwene Ratmann vml der Scholtis
geen CZll allen quatm.tempern, iren gebrechen CZll vor-
horchen vlld den vor dcn rat czu brengen czu entscheiden.
(2) Itelll das keynerley hantwerk, welcherley da:,: sey, keJ-
nerley U1org'enspraclle adder salIlll1elunge ll1e haben vnd
machen sal, wenn ezu vier g'eczeiten des iares, als czu allen
quatertempe1'll. Dor czu sal der mt yczlichem hantwerke
senden czwene Ratmmm vnd den Scholczen, die süllen irrn ge-
brechen In'enghen geschreben vor den rat, das die der
entscheide. 'Ver das bricht, der saI nicht wissen seine
busse. (3) Item ab kein hantwerk vndir sich keinen ge-
brechen hetten byn der vorgeschreben czeit, den sllllen die
Meister brengen vor den rat, dor czu saI der rat ouch
senden ij Ratmann vnd den schulczen, den gebrechen czu
verhöm in der wyse als vor. (4) Ouch saI kein hantwerk-
-
>>>
352
M 368 -370. [1402.]
man nach hantwerkknecht nymande sein ammecht mit
keynerllande satczunge adder niiwen fünden nedirlegen. Wer
£10 mit begriffen wirt, dem sal man ein oer abesneyden.
.M 368.
1402. 3. mlär
. 9l6fftl. .peil1rid}, 58. b. Gnn!., erHärt
"fratris nostri carissimi domini Arnoldi Longi canonici
Warmicnsis et procul'atoris curie nostre et aliorum fide-
dignorum info1'macione", haft mit
13iUel1 feil1c
ul1mittc{
baren
orgängers her ffiittcr 9Hto{aus XetenCl' \Jon
\!ufielJIt hen 5Be\1)o
ltcl'll (incolis) hes 1)orfes ';t 0 ru\) u
3 i
ncu angl'Clwnhe .pnfcn fiir eine in beftiml11ten Xcrminen
ön öal}(enbe @Snml11c öU 'Demfc1ben ffiecf)te, \vic fie if}rc .pufen
befif.ien, \Jedauft {}abc, \vofiir fie jä
rncf) 3
ierhnng öu
ffiCariä ffieinigung 3a[J1cn unb ha£\ lJäuedicf)e \f5cf)arrocrt, roie
\Jon bcn anhern .pufen, [eiften foUcn. 1)a nun fcin $or;
gängcr nod} \Jor bcr 5Beftätigung bicfe£\ Stanfe£\ gcftor1Jcn fei,
fo beftätigt cr bcnfc£1Jcn bnrd, biefe bellt Stmtf1Jriefe ange
{}lingte Urhmhc. Dat. in castro 1108t1'o Resil a. d. l\lccccij
tm'cia die J'vIal'cii.
fdjr. in C. 1. fuI. l,jli.
.M 369.
]1J.02. '1. mlär
.
til
&trR. XI)cobedd) Ulicn
"officialis curie W armiensis" 1äf,t auf 5Bittcn hcr Stano
nitcr 9Ht 0 [a u £\
an 9 e unh ,p ein r i cf)
0 r Ilt cf a n h
unb 'De£\ (;\;(el11ofinarin£\ .p c r man n (& 0 1n e n ans
utftabt
hm:dJ bcn 9lotar .tht rrl) a r h
art e m '6 erg ba£\ Xeftament
hc£\
utftäbter
om
11'0\'fte£\
)m 0 (a u £\ G) r 0 tf a n \Jom
22.
ecbr. 137
trmt!3inmircn. Dat. in HeiJsberg a. d.
Mccccij. Indict. x. POllt. Bonifacii IX. anno XIII. mensis
.l\Ial'cii die vij.
'restes: Jv7ulIInes Pi:,:,,,,. 1I0tarius publicus ct Simlall., (/J'illgi.wlmf
t
gt. J)
ClI 911'. 89.
.NI 370.
1
02. 13. W:
ril.
eil\8&trß. -
crfcf)rei'6ung Des
.
.peinrid) \J. (;\;r1l11. Über 1 1 12 9J1arI .8in!3, \ve1d)c hcr 5Bifal'in!3
nrg
l1th .perman bon
artemberg fÜr feinc 5Bital'ie in
ber StoHegiatftift£\fird)c ön
ntftaht angetauft
attc.
IIß bem £:'riginal im
rd)i\)e ber 5rird)e 311 @ntftabt. Q. 8.
Nos He i n ri c u
dei ct apostolicc sedis gracia Epis-
copus W armiensis
ci1'c volnIDns tenore presencium vniuers08,
L
-
>>>
M 371. [1402.]
353
quod discretus vir dominus Burghardus Hermanni de
Warte mb erg, vicarius perpetuus in ecclesia sancti Salua-
toris et omnium Sanctorum in Gutenstad nostre diocesis,
consensu et voluntate nostris ad hoc accedentibus, pro se
suisque successoribus et ad dictam suam vicariam a Petro
et Philippo de Reysseu predicte nostre diocesis, de con-
sensu vxorum et heredum suorum, pro quorum ratihabicione
bona fide promiserunt, vnam marcam cum dimidia annui
census pro decem et octo marcis monete pruthenicalis, quas
dictus dominus Burghardus eisdem Petro et Philippo, prout
ipsi asseruerunt, in bona et parata pecunia numerauit et
persoluit ac legitime comparauit, in de et super octo mansis,
quos dictiR Petrus et Philippus ibidem in Reyssen possidere
dinoscuntur. Qnam quidem censum vnius marce cum di-
midia dicti Petrus et Philippus et eorum heredes et succes-
sores prefato domino Burghardo et successoribus suis in
dicta vicaria singulis annis in feato Penthecostes absque
mora dispendio debent persoluere, quousque dicti Petrus et
Philippus aut aliqui heredum vel successorum suorum pre-
fatum censum simnl, non successiue, cum solucione census
et tocius capitalis pecunie in prefato termino iuxta consue-
tudinem huius patrie ad se duxCl'int reemendum. In quorum
testimonium sigillum nostrum secretum presentibus duximus
appendendum. Datum in castro nostro Heilsberg Anno
domini MO. CCCCij o. xiij. die Aprilis.
Dtigina1 auf
etgament mit bem @)eftet be{j 58ifd}of{j an einem
ergamentftteifen.
n einet \)Cifd)e mit got
ifd)en SBet3ierungen ift baI!
58rufttJHb bet Sungfrau 9J1aria, auf bem tinfen 2(rm ba{j Si:inb, in ber
red}ten o\)anb ein I0ce
tet
a1tenb. Unter
a1tJ betfdtJen anf einem unten
0\)a1 genmbeten !illawenfd}Hbe ein nalf) tinf{j tJtidenbet Si:o
f eine{j
\Dlenfd}en mit einem Si:ran3e im o\)aar. Umfd}rift: ,,+ S(ecretum).
HEINRICI. DEI. GRA( cia). EP(iscop)I. W ARMlENSIS". - 2(tJ.
flf)riften in Be rendt's Transsumpta p. 426 unb Cromeri Descriptio
Eppatus Warm. fol. 61, tJeibema1 mit ber UetJetld}rift: Census emptus
pro Vicaria S. Eufemiae.
JW 371.
I1J.02. 16. mpril.
rdutnburR.
Ct£\
omfCt
itef bon
rm(Ctnb unb
ber
Ctrb bon
(nbCtn mit feinen @5ö
nen
ernennen gct1Jiffe @5d)ieMrid)ter 3nr
ei(egnng i
re£\ @5treite£\
t1Jegen beß '.tJorfeß '.tJitterßborf bei trranenburg.
u{j bem Dtigina1 im 2(tlf)i\)e be{j
omfaV. 3u
rtJg. L. \)Cr. 24,
In nomine domini amen. Per hoc presens publicum
instrumentum omnibus innotescat, quod anno Natiuitatis eiusdem
23
>>>
354
.N2 371. [1402.]
:M °CCCCij 0, Indiccione decima, die xvj mensisAprilis, bora nona
uel quasi, Pontificatus sanctissimi in Cbristo patris et domini
nostri, domini Bonifacii diuina prouidencia pape. viiij. anno
terciodecimo, in mei notarii publici testiumque subscriptorum
presencia personaliter constituti, venerabile capitulum War-
miense ex vna, et filii strennui militis Eberhardi d e BI udow,
Johannes, :Maternus, Conradus, et Burghardus, gener
dicti domini Eberbardi, vasalli dicti capituli Warmiensis,
promittentes pro ratibabicione predicti domini Eberbardi
micbi notario solempniter stipulanti, parte ex altera. Post
longarn controuersiam inter partes predictas uentilatam,
volentes redire ad concordiam et pacem, et parcere labo-
ribus et expensis, non coacti sed sponte et libere, matura
prebabita deliberacione, compromiserunt in venerabiles viros
et dominos Jobannem Ryma:n prepositum Pomezaniensem
et Nicolaum Wigandi decanum Premissliensem, decre-
torum doctores, tamquam in arbiiros ab ipsis concorditer
nominatos et electos, presentes et omnes buiusmodi pro
bono pacis sponte suscipientes, de et super articulis infra-
scriptis, videlicet, solucione vnius lapidis cere per dictum
militem suosque beredes dicto capitulo Warmiensi facienda,
et an lapidem Lubicensis vel Culmensis ponderis predicti
nobiles soluere sint astricti. Item super tribus mansis, in
quibus dictus dominus Eberbardus vna cum filiis et genero
suo prenominatis se dampnificatos racione cuiusdam Com-
munis mensuracionis assCl'ebant. Item de et super septua-
ginta septem lastis cimenti non soluti, soluendi tarnen iuxta
intencionem nobilium prefatomm. Item de et super solu-
cione vnius talenti cere et sex denariomm Culmensium se-
cundum tenorem cuiusdam litere desuper ut diciitu concesse
et sigillo capituli sigillate. Et super omnibus causis, litibus
et controuersiis, occasione predictorum articulorum ex ipsis
prius ortis vel in posterum orituris. Dantes et concedentes
dicte partes supradictis dominis doctoribus, arbitris, arbitra-
toribus seu amicabilibus compositoribus, liberam et plenam
potestatem cognoscendi, pronuncciandi, diffiniendi, arbitrandi
siue laudandi, alte et basse, summ arie et de plano, sine
strepitu et figura iudicii, diebus feriatis vel non feriatis, se-
dendo vel stando, in scriptis vel sine scriptis, vtraque parte
absente vel utraque presente vel aItera presente aut altera
absente, penam. quantamcunque apponendi et parti non
seruanti laudum seu ipsorum pronuncciacionem infligendi, et
alias ipsam distribuendi et adiudicandi, cuicunque et quibus-
cumque ipsis videbitur expedire. Promiserunt insuper vene-
>>>
M1 372. [1402.j
355
rabile capitulum Warmiense ex vna et predicti vasaUi Jo-
hannes, l\1aternus, Conradus et Burghardus pro se et pro
dicto domino Eberhardo de Bludow, patre ipsorum, suisque
heredibus, parte ex altera, per solempnem stipulacionem
parere et obedire pronuncciacioni, diffinicioni et arbitrio siue
laudo dictorum dominorum ipsorum, sentenciam approbare et
in nullo contrauenire, quocunque modo, veruo vel facto, per
se vel interpositam personam, directe uel indirecte, tacite
vel expre8se. Renuncciantes expresse omni solempnitati
iuris, iuramelltis, excepciollibus, appellaciollibus, et simpliciter
omnibus, que huiusmodi compromissum siue ipsorum arbi-
trorum prolluncciacionem et laudum quomodolibet possent
infringere vel impedire, in toto vel in parte, sub pena per
ipsos dominos arbitros in ipsorum laudo, selltencia seu arbi-
trio, appollellda, quam pars cOlltrafaciells tociells soluere
bona fide promisit, quociens contra arbitrium sentenciam seu
laudum domino rum doctonun predictorum venerit quoquo
modo, sentencia sen diffinicione arbitrorum cum omnibus
suis articulis dependentibus et cOllnexis nichilominus perma-
llentibus in sua finnitate. De quibus dictum capitulum War-
miense et nobiles predicti pecierunt sibi fieri vnum vel
plura publicum vel publica instrurnenturn sen instrumellta per
me notarium publicum infrascriptum. Acta sunt hec in stu-
bella minori curie episcopalis apud ecclesiam Warmiensem
anno, indiccione, die, hora, mense, pontificatu, quibus supra.
Presentibus discretis viris Laurencio Theoderici de Re-
sem burg clerico Pomezaniensis diocesis, Nicolao Masow
et Johanne :Molendinatoris de Wormedith, clericis
Warmien. testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis.
Et ego Petrus Steynbuth de :Melsag,
Sign. Notar. clericus Warmiensis dioc., publicus Imperiali
auctoritate Notarius, - interfui etc.
JW 372.
1402. 1'1. q{pril.
rautn&urß. 0djiebsridjterHdjer
Wusfprudj über beu Streit öttJifdjen bem
omtapite{ von
rm{anb unb
berI}arb \.Jon ).8{ubau mit feinen 0ö
nen
megen
ittersborf.
U(j bem Dtigiual im
t
iI.1 be(j
omrajJitef(j in \Jd;g. @)djie6r. L. 91t, 86.
Dudum suborta questione inter Venerabile Capitulum
Warmiense ex vna, Eberhardum, strennuum militem de
Bludow, filiosque suos Johannem, :Matern um, Con-
23*
-
.iI
>>>
356
M1 372. [1402.]
radum, et Burgbardum, generum predicti domini Eber-
hardi, vasallos dicti capituli Warmiensis, parte ex altera, de
et super solucione vnius lapidis cere per dictum militem
suosque heredes et successores dicto capitulo Warmiensi
facienda. Pro fundanda intencione sua supradictum capi-
tulum prescripcionem tanti temporis, cuius contrarii memoria
non existit, allegans ; Econtra pars aduersa solucionem in-
debiti vigore cuiusdam priuilegii exhibiti pretendebat, quo
solucio talenti cere, non lapidis, continebatur, cuius eciam
continenciam a tanto tempore, ut asserebat, ignorabat, adi-
ciebatque nonnullos articulos aHos aduersus capitulum me-
moratum. Nos vel'O J 0 h a n n es, decretorum doetor, pl'e-
positus ecclesie Pomezaniensis, vna cum venerabili viro
Nieolao Wygandi, decretorum doctore, decano ecclesie
Premissliensis, arbitl'i a supraeictis partibus concertantibus
mera voluntate electi super predictis articulis eum clausulis
et modis in forma compromissi sufficienter declaratis et ex-
pressis, visis iuribus parcium et auditis hincinde propositis
et allegatis ab eisdem, Cristi nomine inuocato, solum deum
habentes pre oculis, arbitramur, pl'onuncciamus et diffinimus :
Quod exnunc et in antea dieti nobiles ac eorum heredes et
successores supradicto capitulo Warmiensi in signum re-
cognicionis dominii et subiectionis vnum lapi1em cere in
pondere Lubicensi et qualitate talem, qualern a longissimis
temporibus ipsi suique progenitol'es soluerunt bona fide, de
villa dicta Dytrichsdorf alias Wosyen soluant, et ad
eundem soluendum singulis annis in festo sancti Martini
sint astrieti, dicto capitulo contemplacione premisse recog-
nicionis de plus petendo in cera perpetuum silencium im-
ponentes. Tandem super tribus mansis, in quibus dictus
dominus Eberhal'dus Vl1a cum filiis suis et genel'e suo pre-
nominatis se dampnificatos racione cuiusdam mensuracionis
et communis ordinacionis granicarum assel'ebant, pl'ommc-
ciamus et diffinimus, capitulum Warmiense ad restitucionem
dictol'um tl'ium manSOl'um, reintegraeionem finium aut re-
compensacionem, non teneri, ipsum capitulum ab impeticione
predictorum nobilium quo ad hunc articulum perpetuo ab-
soluentes. Verum coram nobis questio mota fuit pel' nobiles
supradictos contra dictum capitulum de septuaginta septem
lastis cimenti debitis et non solutis, ut assel'ebant. Quamuis
capitulum ex aduerso allegahat , compensacionem dudum
fuisse factam et bunc al'ticulum transaccione sopitum, tarnen
propter bonum pacis et concordie dicimus et pl'onuncciamus,
quod dictum capitulum gratuite et pure re mittat dictis no-
t
>>>
I
.M 372. [1402.]
351
bilibus quatuor lapides cere neglectos et non solutos a
quatuor annis proxime preteritis, quos soluere ut premittitur
tenebantur, quibus eciam ex superhabundanti dictas cimenti
lastas compensamus, ut ex nunc et in antea ab eorundem
nobilium impeticione dictum capitulum in perpetul1m sit
quitl1m penitus et solutum. Omnia ergo predicta sic arbi-
trata, et a nobis l1t premittitur pronuncciata, volumus et
mandamus ab utraque parte bona fide et sine fmude arcius
obseruari sub pena centum marcarum prutenici numeri et
monete prutenice, quarum triginta ad ecclesiam kathedralem
warmienscm, triginta ad ecclesiam parochialem in BI u d 0 W ,
et residuum parti seruanti nostrum laudl1m siue arbitrium
adiudicamus, et volumus tociens quociens pertinere et exsolui,
quociens aliqua parcium contra nostram prouuncciacionem
venerit uel ipsam violauerit, in toto uel in parte, nichilo-
minus dicto arbitrio siue laudo in sua firmitate pennansuris;
reseruata nobis potestate declarandi, interpretandi, corrigendi,
sepedictam nostram pronuncciacionem cum omnibus suis
articulis dependentibus et connexis, ubicunque et quando-
cumque et quocienscumque oportuerit et nobis videbitur ex-
pedire. Et ut omnibus premissis stetur et adhibeatl1r plena
fides, idcirco per scribam fidelem Pet rum S t e y n b u t h de
){ eis ag, pl1blicum imperiali auctoritate notarium tunc pre-
sentem, mandauimus hanc nostram pronuncciacionem cum
omnibus suis articulis in form am publicam redigi et se no-
mine suo et signo solitis subnotari. In quorum omnium tes-
timonium sigilla nostra, quibus tune utehamur, presentibus
sunt appensa. Datum et actum in curia episcopali apud
ecclesiam Warmiensem Anno domini MO CCCCij 0 Indiccione
decima, die xvij mensis Aprilis, hora terciarum vel quasi,
Pontificatus sanctissimi in Christo patris et domini nostri,
domini Bonifacii diuina prouidencia pape . viiij. anno tercio-
decimo, presentibus discretis viris
Iarco Heinrici de
Brunsberg, JacoLo Bröyel de EILing, clericis War-
miensis diocesis, et Symone Stanislai de Cracouia,
testibus ad hoc vocatis specialiter et rogatis.
Sign. :Sotarii. Et
go Petru
Stey.n buth d
:\Ielsag,
clencus Wamnen. dlOC., pubhcus Impe-
riali auctoritate notarius, predicte pronuncciacioni per vene-
rabilem dominum Johannem, decretorum doctorem, prepositum
pomezanien. facte, de consensu expresso sui college domini
Nicolai Wigandi, necnon et pene apposicioni omnibusque
aliis . . . . . .. interfui . . . . .. et exinde presens publicum In-
---
J
>>>
358
:N2 373-374. [1402.]
strumenturn ...... eum appensione sigillorum venerabiliuD1
dominorum Johannis ct Nicolai arbitrol11m ... signaui ete.
Drigina( auf lj3ergament mit bem
roeitelt @iiegd; für\! erfte ift
nur nod) bet lj3ergamentftreif l1or
anben. 2Ute 21bfd)rift in bel: Ma-
tricula eccl. Warm. im
e
. 21rd).
u ,\j;gfib, @idjic{)r. LI. 9h. 54,
foI. 42-43.
JW 373.
Ill02. 2. rolai.
tilßbtrft. .peinricf], 58. b.
rm1.,
erUärt bon $tibete €'afien, €'cf]uIöen, unb .pannni3
ifto.
IOlUen, 58elUo
ner in
ibiten, bie W(ü
Ie in
i bit e n öugIeicf]
mit bem .Btnfe bon bem
ruge, lUeIdjer am \.j3farr
ofe
gegenü'ber bet:
ircI)e nacI) .peiIi3berg öu liege unb bereinft
an
ed)arb bon ber W(m aui3getI)anfei, getauft öu
aben.
acf]
beut bii3I)erigen
ebraucf]e foH aucf] ferner ber jet,?ige 58e.
ft
er .peinricf] 58e
er ben Strug ölt frü
erem ffiedjtc l1ef)aHen,
jä
rHcf] ö u illcartini eine illcarl öhtfen unb bie "servieia
communia Warpoten et seharwerk vulgariter nominata"
fOlUo
I für ben
rug aIi3 bie illcÜ{)Ie Ieiften, ba bet: ölt
entricf]tenbe .Bini3 ein mäfiiger fei. Datum in eastro n.
Heilsberg a. d. Mceeeij die seeunda mensis Maij.
21bfd)rift C. 1. foI. 97.
.JW 374.
Ill02. 6. rolai.
rautn&urß.
erfdjreibnng bei3
om.
fa.piteIi3 über ben .por
ogdf ang.
21Ufi F. foI. 16 unb 64.
I. D. d. a. Nouerint vniuersi presentes et posteri pre-
sencium noticiam hahituri, quod nos Ar no 1 du s deeanus,
Tilo eustos, Johannes eantor, totumque capitulum eeelesie
Warmiensis, vtilitatem capituli nostri diligeneius attendentes,
eontulimus disereto viro Ludeman Berlin eiusque veris
heredi1ms ae legitimis suceessoribus, eum vsque modo litteras
non habuerit, euriam Vogilsang eum quatuor mansis ad
ipsam pertinentibus iure eulmensi perpetuo possidendam; sie
tarnen, quod ipse suecessoresque sui legittimi de predictis
iiijor mansis duas marehas monete currentis nobis et sueees
soribus nostris annis singulis in festo beati :Martini episeopi
nomine eensus et pro omni seruieio rusticali, quod Seharwerg
wlgariter dieitur, . soluere tenebuntur, eustodialibus tarnen et
ad expedieiones faeiendas contribueionihus sem per saluis.
Sunt autem graniee predietorum quatuor mansorum ab vna
parte contingentes Kirehhusen, ab altera molendinum
>>>
:Ni! 375. [1402.]
359
Kinappel, a tercia NUwenhof, et a quarta parte versus
mericam capituli I), sie quod intra yam dictas granicas
quatuor mansi plenarie includantur. In cuius rei euidens
testimonium presentes sibi litteras dedimus sigillo nostri ca-
pituli sigillatas. Datum V r 0 wen bur g, Anno domini )Iille-
simo Quadringentesimo secundo, pridie Nonas Maii.
nbere
tifdjriften in E. fol. 13 unb 53. B. fol. 12 unb 49.
JW 375.
1l102. 1'7. 5uni. 9löffd. .peinridj,
. b.
., beftätigt
bie \.j3riefter
ntberfdjaft in ffiöffe£ uub ber1ei
t i
r WbHiffe.
U(j bem }BruberldJait(jtiud]e \Jon 1605 im IJ3larrard]i\J 3u
ölle(.
In nomine domini Amen. Nos Heinricus dei gracia
Episcopus Warmiensis notum facimus tenore presentium uni-
versis, qllod coram nobis propter hoc constituti discreti viri,
domini Petru s Hundertmarck et Bartholomeus Krantz,
vicarii oppidi Rü se I Ilostre diocesis, nobis humiliter sllppli-
carunt, quatenus fraternitatem corum, quam principaliter ad
honorem dei omnipotentis ct gloriosissimc Marie virginis ge-
netricis sue et omnium Sanctorum pro sua et parentum
suorum et omnium tidelium defunctorum salute fecerunt, cum
ordinationiblls et statutis suis, de communi consilio et COD-
sensu eorum ceterorumque vicariorum ibidem commorantium
conditis, que inferius describuntur, approbarc, lalldare et
confirmare dignaremllr gratiose, offcrentes nobis quandam
schedlllam, in qua continebatur, quandoquidem ipsi statnerunt.
(1) Quod fratres fraternitatis huiusmodi singulis annis, feriis
secundis proximis post festa Sancte Trinitatis et Nativitatis
heate Marie sem per virginis, nisi festum Exaltationis sancte
Crucis in huiusmodi feria occurrerit, et tune in crastino
eiusdem, hora vesperarum vel circa, ad vigilias novem
lectionum, et in crastino ad missas devote celebrandas cum
sllperpelliceis suis in ecclesia parochiali Rüsel convenire
teneantur. (2) Item quicunqlle sine causa rationabili sese
tune absentaverit seu venire non curaverit, unnm talentum
cere pro luminaribm; eiusdem fraternitatis solvcre teneantur.
(3) Item quandocunque aliquis fratrum fraternitatis huiusmodi
decedere contingit, omnes convenire dehent ad exeqnias de-
functi fratris, ubi fnncs presens fnerit vel aliquod signum
loco funens puhli ce positum, peragendas. (4) Item qllod
quilihet frater huius iraternitatis defuncti fratris memoriam
I) Se
t ,,
after\1)alb".
-
...
>>>
360
M 375. [1402.]
agat in omnibus missis suis per unUm integrum annum.
(5) Item quod quilibet unam missam in septimana per
annum integrum pro dicto fmtre defuncto, nisi ex causa
rationabili prepeditus fuerit, debeat celebrare. (6) Item quod
quilibet semel in mense ad vigilias novem lectionum et Imam
missam tenendam sit adstrictus. (7) !tem quod quilibet
frater in missis suis tarn vivorum quam mortuorum fratrum
memoriam faciat, quamdiu vivit. (8) Item quod quilibet in
quolibet anno det unum seotum ad pixidem, pro ueeessariis
ad divinum eultum eomparandis. (9) Item quod fratres dis-
eordantes eoneordes fratres, nostra tarnen jurisdietione salva,
coneordare possint. (10) Item quod delinquentes vel loea
suspeeta visitantes nobis vel eommissario nostro teneantur
denunciare. (11) Item quod oblation es, que tune per ipsos
eonfratres et quoslibet alios obtate fuerint, applieentur rectOl'i
eeclesie paroehialis. - Nos itaque attendentes, quod illue
debitum officii Ilostri impendere debeamus, ubi salus an1-
marum et devotio populi magis ae magis augeri speratur,
fraternitatem huiusmodi eUlu statutis suis predietis laudamus,
approhamus et tenore presentium, quamdiu uobis et sueees-
soribus nostris plaeuerit, confirmamus. Ut igit.ur devote turhe
fidelium tune ad eeclesiam predietam, quando dicta frater-
nitas inibi peragitur, diligentius aecurrant, omnibus vere pe-
nitentibus et eonfessis, qui predietis vigiliis interfuerint, quadra-
ginta diesj qui vero proeessioni, que post vigilias et etiam
ante summam missam fiet, interfuerint, similiter quad1'aginta
dies; et qui summe misse, que eum cantu solenniter fieri
debet, inte1'fuerint, q uadraginta; et qui sermoui, qui infra
dictarn missam fiet, interfuerint, quadraginta i et de qualibet
missa, que ibi dieetur, quadragintaj iis etiam, qui ad predietam
fraternitatem manus suas porrexerint adiutrices, quadraginta;
et qui antiphonis, videlieet de Corpore Christi et de beata
Virgine, que post vigilias eum versiculis et colleetis deean-
tabuntur, interfuerint, quadraginta; et qui eoram reliquiis
eiusdem fraternitatis, in quadam eruee argentea deaurata et
bUl'Sa seriea reconditis, tria Pater noster et totidem Ave
Maria ßexis genibus dixerint, quoties hoc fecerint, quadra-
ginta dies indulgentiarum de omnipotentis dei miserieordia
et beatorum Petri et Pauli apostolorum eius auetoritate con-
fisi de iniunetis eis penitentiis misericorditer in domino re-
laxamus. In quorum omnium testimonium presentes litteras
fieri et nostri sigilli minoris fecimus appensione muniri.
Datum in castro nostro Rösel anno domini M. CCCC. ij. die
deeima septima mensis Junii.
>>>
Ml 376. [1402.]
.NI 376.
1402. 30. 5uni.
ti(ß&trß. - .peinridj, 58. b.
.,
gene
migt einen .8in£\tauf feiner eJdjtuefter Wbef
eib.
U{! bem Driginal auf lj3erg. mit f5eftet im
at
fjard)i\) ou 5illomlbit. 91r. 23.
Nos Heinricus dei gracia Episcopus Warmiensis, scire
volumus tenore presencium vniuersos, quod discreti viri A ugus-
tinus de Trankwitz, pro se et vxore sua Margaretha,
presente et consenciente, necnon Theodericus de Czeyn,
tutor et tutorio nomine Johannis, pupilli quondam J oh ann is
de VIsen, laici warmiensis diocesis, de nostris licencia con-
sensu et voluntate, coram scabinis in iudicio terre bannito,
quod wlgariter dicitur Lantgehegtdyng, in Wormedith,
opido nostro dicte Warmiensis diocesis, facto et habito, re-
aliter rite et legitime vendiderunt prouide et circumspecte
domine Alheide, relicte quondam Claukonis Mathie de
Hogedorf, sorori nostre germane predicte diocesis, pro se
suisque veris et legitimis heredibus et successoribus ementi,
quinque marchas monete pruthenicalis annui cemms pro
sexaginta marchis eiusdem monete, predictis Augustino et
Theoderico nominibus ut supra integre et realiter numeratis
et persolutis, prout hoc eidern expressius recognouerunt, in
de et super curia, fundo eiusdem curie, et sedecim mansis
terre in bonis Schalmia dicte w!1rmiensis diocesis con-
stitutis, et ad prefatos Augustinum :Margaretham et
Johannem pupillum pertinentibus. Quem quidem censum
quinque marcharum predicti Augustinus, Margaretha et Jo-
hannes pupillus, eorum in predictis bonis heredes vel suc-
cessores, prefate domine Alheidi, et post ipsius obiturn eius
heredibus aut successoribus veris et legitimis, singulis annis
in festo beatorum Petri et Pauli apostolorum soluere sine
strepitu et figura iudicii quibuslibet et absque cause penitus
cognicione tenebunturj alioquin aduocatus vel burggrauius
nostri opidi B ru n sb erg, nullius eciam alterius iudicis ad
hoc implorato auxilio, predictos Augustinum, Mal'garetham
et J()hannem pupillum, aut bonorum predictorum ut prefertur
heredes vel successores, impignerabit. Que quidem pignera
prefata domina Alheidis seu ipsius heredes ve) successores
premissi vendet, alienet et alias distrahet, quandocumque
voluerit, nullo eciam penitus ad hoc requisito, et absque
quacumque iuris solempnitate, iuxta libitum et sue bene-
placitum voluntatis, quemadmodum premissi venditores ad
hoc se libere et voluntarie astrinxerunt. V oluitque prefata
domina Alheidis ex specialis fauoris beneplacito, quod pre-
361
>>>
B
:M 3'i'i. [1402.]
dicti Augustinus et Johannes pupillus, aut eorum he-
redes vel successores prefati, supradictum censum quinque
marcharum coniunctim et simul pro sexaginta marchis pru-
thenicis reemere valeant, quandocumque voluerint et ree-
mendi habuerint facultatem. Supradicta vero vendicione, sic
ut prefertur, coram scabinis et iudicio bannito facta et cele-
brata, per scabinos eiusdem iudicii ad nos huiusmodi vendicio
est deducta. Nosque eandem de licencia consensu et vo-
luntate nostris factam confirmauimus et confirmamus harum
testimonio literarum nostri sigilli secreti appensione, quo ad
huiusmodi contractus vtimur, munitarum. Datum in castro
nostro Heilsberg diete Warmiensis diocesis, anno domini
MO CCCCijo. vltima die mensis Iunii. Presentibus venera-
bilibus et discretis viris dominis magistro Nicolao Wigandi
decretorum doctore et decano Primissliensi, magistro Bar-
tholomeo Borusschow canonico warmiensi, Materno de
Rosemberg presbitero pomezaniensis diocesis, Tiburcio
Grabow vicario perpetuo in Rastemburg warmiensis c:1io-
cesis predicte, Sandero de Campo vasallo nostro, et aliis
pluribus fidedignis testibus ad premissa.
JW 377.
1402. 4. 5uli.
tilß&trß'
meuerte .pallbfefte be
SDorfeß
a
ell bei .pei(
berg.
Uß C. 1. foI. 95.
I. n. d. a. Nos Heinricus dei et apostolice sedis
gracia Episcopus Warmiensis notum facimus tenore pre-
sencium vniuersis
quod constitutus propter hoc coram nobis
fidelis noster LUdiko de Kawern, opidanus in Heilsberg
et scultetus ville nostre Katzen, exponendo nobis humiliter
supplicauit, quatenus cum ipse litteras super bonis iuribus et
libertatibus dicte ville primo sculteto et villanis ipsius datas
et concessas casu fortuito, videlicet per incendium domus
fidelis nostri dilectiHartwici deRutembergnostre ecclesie
vasalli, prout eeiam idem Hartwicus coram nobis confessus
est, amiserit, dignaremur sculteto et ville predictis de aliis
litteris premissa continentibus graciose prouidere. Nos igitur
de amissione predictamm litterarum et earum tenore ac aliis
premissis plenius informati, recognoscimus in hiis scriptis,
primo scu1teto dicte ville et eius incolis eorumque succes-
soribus per bone memorie dominum Hermannum episcopum
Warmiensem, predecessorem nostmm, lvj. mansoS pro loca-
cione dicte ville assignatos et collatos fuisse jure Culmensi
>>>
:N2 378. [1.102.]
363
hereditario perpetuo possidendos. De quibus eidern seulteto
suisque posteris legittimis sex mansos liberos racione loea-
cionis cum offieio seulteeie, cum iudieiis minoribus ad quatuor
solidos vel infra se extendentibus ac tercia parte muletarum
seu obueneionum maioris iudieii per aduoeatum eeclesie nostre
iuc:1ieandi, eUm faeultate libere piseandi in ßuuio Alne ad
mensam suam tantum et non ad vendendum, necnon et me-
dietate eensus taberne inibi eonstruende assigl1auit, dedit et
eontulit, jure predieto libere perpetuo possidendos. De re-
siduis vel'O quinquaginta mansis voluit et ordinauit, vt idem
seultetus aut eius successores neenon ineole prefati buius-
modi mansos possidentes de quolibet manso dimidiam marcam
monete eurrentis et duos puIlos quolibet anno in festo beati
Martini episeopi et eonfessoris Episeopo Warmiensi pro eensu
dare et soluere perpetuo teneantur. Verum quia per agri-
mensuraeionem, inter bona ordinis domus beate Marie de
domo Tbeutoniea ex vna, et bona ecelesie Warmiensis parte
ex altera dudum faetam, deeem mansos vel quasi dicto
ordini per buiusmodi mensuraeionem de predietis quinquaginta
sex mansis fuerint applieati: nos, dicto Ludikone volente et
eonseneiente, ita ordinauimus, quod de xlvj. mansis ad
dictarn villam remanentibus idem scultetus et sui posteri le-
gittimi quinque mansos liberos ad seulteeiam racione loea-
cionis perpetuo debeant retinere; de quolibet vel'O residuorum
xl. mansorum, vel quotquot ibi fuerint, census, ut supra ex-
primitur, persoluatur. Que omnia et singula ratifieamus et,
prout prouide et vtiliter facta sunt, auctoritate ordinaria eon-
firmamus et, quatenus de iure POSSUUlUS, innouamus, volentes
ipsa perpetuis temporibus inuiolabiliter obseruari. Volentes
insuper et decernentes, quod, si littere quondam Merunen
dicte ville primo seulteto super locaeione eiusdem ville per
predietum dominum Hermannum eoneesse, que per incendium
ut predieitur amisse dieuntur, unquam ex nune produeerentur
seu apparerent, quoad omnia et singula suprascripta sint
inualide et nuIlius roboris vel momenti. In quorum omnia
et singulorum testimonium presentes litteras fieri et conseribi
et nostri sigilIi feeimus appensione muniri. Datum in castro nostro
Heilsberg anno domini MO CCCCijO quarta die mensis Julii.
.M 378.
1402. 10.
uli.
tif
&trR. .peinridj,
. b.
.,
erneuert bie .panbfefte be
orfe£\ 9h u.
r 0 U e n bor f
(91euenborf) born 23. ,3uni 1364 (bgt H. nr.365). Datum
>>>
364
M 379. [1402.]
in castro nostro Heilsberg a. d. MO CCCCijo. decima
die mensis Julii j presentibus honorabilibus et discretis
viris dominis Arnoldo Longi canonico Warmiensi,
Materno de Rosemberg presbitero, Glinthero de
Rogiten.
2!m mcmbe nad}gettagen in C. 1. fol. 84.
J\? 379.
1'«02. 29.
ufi. l1lom. - 580nifaciuß IX. tieboUmädjtigt
ben IDomfantor bon Q:rmlanb, feinem 58ifdjofe
ur @riinbung
bon 53e
en, SBertaufd}ung unb SBeräuBerung bon
ird}en.
gütern bie vävftlidje @ene
migung
u ert
eUen.
2!uß C. ]..fol. 43.
Bonifatius episcopus, seruus seruorum dei. Dilecto
filio .. Cantori ecclesie Warmiensis, salutem et apostolicam
benediccionem. Personam venerabilis fratris nostri Heinrici
episcopi Warmiensis nobis et apostolice sedi deuotam paterna
beneuolencia prosequentes, illa sibi libenter concedimus, per
que possit ecclesie sue utilitatem et commodum pro curare.
Sane sicut exhibita nobis nuper pro parte ipsius Episcopi
peticio continebat, quod ecclesia et mensa episcopalis War-
miensis nonnullas siluas ac terras incultas et inhabitatas
necnon quasdam alias possessiones non multum utiles habere
dinoscuntur, que, si ad culturam redigerentur, aut pro uti-
lioribus possessionibus permutarentur, seu pro annuo censu
uenderentur, maiores fructus et utilitates possent exinde
ecclesie et mense prouenire predictis. Quare pro parte dicti
episcopi nobis fuit humiliter supplicatum, ut sibi de huius-
modi siluis et terris incultis et inhabitatis aliquas pel'sonas
discretas, que eas ad culturam redigant, prout utilius fieri
poterit, infeudandi, et possessiones eiusdem ecclesie minus
ntiles pro utilioribus permutandi, et eciam, dum expedierit
aliquas ipsarum possessionum pro perpetuo censu annuo
eidem ecclesie persoluendo uendere, pecunias exinde reci-
piendas in utilitatem eiusdem ecclesie conuertendi, licenciam
concedere de benignitate apostolica dignaremur: Nos igitur,
qui bona ecclesiastica nostris temporibus adaugeri intensis
desideriis affectamus, huiusmodi supplicacionibus inclinati,
discrecioni tue, de qua in hiis et aliis specialem in domino
fiduciam obtinemus, per apostolica scripta committimus et
mandamus, quatenus in hiis consideratis diligenter circum-
stanciis vniuersis, que fuerint attendende, si hoc in eui-
>>>
M 31S0. [1402.]
365
dentem ecclesie et mense predictarum utilitatem cedere con-
spexeris, super quibus tuam conscienciam oneramus , de
huiusmodi sHuis et terris incultis et inhabitatis personas
discretas, que eas ad culturam redigere uelint et possint,
prout hoc pro eisdem ecclesia et mensa utilius fieri poterit,
infeudandi, ac huiusmodi minus utiles possessiones pro uti-
lioribus permutandi, necnon aliquas de eisdem possessionibus,
de quibus tibi uidebitur expedire, pro perpetuo annuo censu
dicte ecclesie singulis annis persoluendo in perpetuum uen-
dendi, et pecunias ex eis recipiendas in utilitatem earundem
ecclesie et mense conuertendi, cuil1scunque super hoc licencia
minime requisita, plenam et liberam auctoritate nostra pre-
fato episcopo licenciam largiaris; Iuramento de non alie-
nandis bonis dicte ecclesie per eundem episcopum prestito
ac constitucionibus apostolicis et aliis contrariis non obstan-
tibus quibuscunque. Datum Rome apud sanctum Petrum
iiij. Kalendas Augusti, Pontificatus noshi Anno Terciodecimo.
.M 380.
1.402. 29.
uU. iRom. 58onifaciu9 IX. ernennt hie
58if
öfe von £u{m,
omefanien unh @;amlanh 3u £onfer"
vatoren her
ir
e
rm[anh9.
9lad) eincm 5ttant!fumvt bct! !Bifd)eft! .j)cintidj III IJen
amfanb IJem
20. IDIlitA 1406 im 1:ID. 2ftdjiIJ AU jfgt!(,g.
djic(,{. LI. 9lt. 27.
Bonifatius episcopus, seruus seruOl'um dei. Venera-
bilibus fratribus .. Culmensi et .. Pomezaniensi ac .. Sam-
biensi Episcopis, salutem et apostolicam benedictionem. Ad
hoc nos deus pretulit in familiam domus sue, ut oportuna
singulis prouisionis auxilio fidelis seruitutis iniuncte prudencia
pro tempore dispensantes, eorum presertim necessitatibus in-
tendamus et occuramus dispendiis, ipsosque ah oppressio-
nibus releuemus, qui assumpti in parte sollicitudinibus pocioris
sunt dignitatis titulo insigniti. Saue venerabilis fratris nostri
Heinrici, episcopi Warmiensis, conquestionem percepimus,
quod nonnulli archiepiscopi, episcopi, aliique ecclesiarum
prelati et clerici ac ecclesiastice persone, tarn religiose quam
seculares, necnon duces, marchiones, comites, barones, nobiles,
milites et Jaici, communia ciuitatum, vniuersitates opidorum,
villarum, castrorum et aliorum locorum, ac alie singulares
persone ciuitatis et diocesis Warmiensis, et aliarum parcium
diuersarum, occuparunt et occupari fecCl'unt castra, villas et
alia loca, terras, dom os, possessiones, jura et jurisdictiones,
necnon decimas, fructus, census, redditus et prouentus, ac
>>>
366
.Ni! 380. U 402.]
nonnuUa alia bona, mobilia et immobilia, spiritualia et tem-
poralia, ad episcopum predictum et mensam suam episco-
palem Warmiensem spectantia, et ea detinent indebite occu-
pata, seu ea detinentibus prestant auxilium, consilium uel
fauorem. Nonnulli eciam ciuita.tum et diocesis ac parcium
predictarum, qui nomen dei inuanum recipere non formidant,
eidern episcopo super predictis castris, villis et locis aliis,
terris, domibus, possessionibus et jurisdictionibus, fructibus,
censibus, redditibus et prouentibus eorundem, necnon aliis
quibuscunque bonis, mobilibus et immobilibu8, spiritualibus et
temporalibus, ac aliis rebus ad eundem episcopum et mensam
suam episcopalem spectantibus, multiplices molestias iniurias
inferunt et iacturas. Quare dictus episcopus nobis humiliter
supplicauit, ut, cum ei reddatur ualde difficile pro singulis
querelis ad apostolicam sedem- babel'e recursum, prouidere
sibi super hoc patema diligencia curaremus. Nos igitur
aduersus occupatores, detentores, presumptores, molestatores
et iniuriatores huiusmodi, illo uolentes eidern episcopo re-
medio subuenire, per quod ipsorum compescatur temeritas et
aliis aditus committendi similia precludatur, fraternitati vestre
per apostolica scripta mandamus, quatenus uos vel duo aut
vnus uestrum, per vos uel alium seu alios, eciam si sint
extra loca, in quibus deputati estis, conseruatores et iudices
prcfato episcopo efficacis defensionis presidio assistentes, non
permittatis, eundem super hiis et quibuslibet aliis bonis et
iuribus ad dictum episcopum et mensam suam episcopalem
spectantibus ab eisdem uel quibusuis aliis indebite molestari,
uel ei grauamina iniurias seu dampna irrogari, facturi dicto
episcopo, cum ab eo uel procuratoribus suis aut eorum aliquo
fueritis requisit.i, de predictis et aliis personis quibuslibet
super restitucione huiusmodi castrorum, villarum, terrarum
et aliorum locorum, iurisdictionum, iurium et bonorum, mo-
bilium et immobilium, reddituum quoque et prouentuum, ac
aliorum quorumcunque bonomm, necnon de quibuslibet mo-
lestiis, iniuriis, atque de dampnis, presentibus et futuris, in
illis videlicet, que iudicialem requirunt indaginem, summarie
et de plano, sine strepitu et figura iudicii, in aliis uero,
prout qualitas eorum exegerit iusticie complementum; occu-
patores, detentores, presumptores, molestatores et iniuriatores
huiusmodi, necnon contradictores quoslibet et rebeUes, cuius-
cunque dignitatis status gradus ol'dinis uel condicionis exti-
terint, quandocumque et quocienscumque expediel'it, auctori-
tate nostra per censuram ecclesiasticam appeUacione post-
posita compescendo, inuocato ad hoc, si opus fuerit, auxilio
,
>>>
M 380. [1402.]
367
brachii secularis; non obstantibus tam felicis recordacionis
Bonifatii pape viij. predecessoris nostri, in quibus cauetur,
ne aliquis extra suam ciuitatem et diocesim, niRi in certis
exceptis casibus, et in illis ultra vnam dietam a fine sue
diocesis, ad iudicium euocetur; seu ne iudices et conserua-
tores a sede deputati predicta extra ciuitatem et diocesim,
in quibus deputati fuerint, contra quoscunque procedere, siue
alii uel aliis uices suas committere, aut aliquos ultra vnam
dietam a fine diocesis eorundem trahere pl'esumant, dummodo
ultra duas dietas aliquis auctoritate presencium non trabatur;
Seu quod de aliis quam de manifestis iniuriis et uiolenciis,
ac aliis, que iudicialem indaginem exigunt, penis in eos, si
secus egerint, et in id procurantes adiectis conseruatores
se nullatenus intromittant, quam aliis quibuscunque constitu-
cionibus a predecessoribus nostris Romanis Pontificibus, tam
de iudicibus delegatis et conseruatoribus, quam personis ultra
certum numerum ad iudicium non vocandis, aut aliis editis,
que uestre possent in hac parte iurisdictioni aut potestati
eiusque libero exercicio quomodolibet obuiare; Seu si ali-
quibus communiter uel diuisim apredicta sit sede indultum,
quod excommunicari, suspendi uel intel'dici, seu extra uel
ultra certa loca ad iudicium euocari non possint per literas
apostolicas, non facientes plenam et expl'essam, ac de uerbo
ad uerbum de indulto huiusmodi et earum personis, locis,
ordinibus et nominibus propriis, mencionem, et qualibet alia
dicte sedis indulgencia generali uel speciali, cuiuscunque te-
Iloris existat, per quam presentibus non expressam uel tota-
liter non insertam uestre iurisdictionis explicacio in hac parte
ualeat quomodolibet impediri, et de qua cuiusque toto tenore
de uerbo ad uerbum in nostris literis habenda sit mencio
specialis. Ceterum volumus et apostolica auctoritate de-
cernimus, quod quilibet vestl'um prosequi ualeat articulum
eciam per aUum inchoatum, quamuis idem incboans nuno
fuerit impedimento canonico prepeditus, quodque a data pre-
sencium sit vobis et vnicuique vestrum in premissis omnibus
et eorum singulis, ceptis et non ceptis, presentibus et futuris,
perpetuata potestas et iurisdictio attributa, ut eo uigore eaque
firmitate possitis in premissis omnibus, ceptis et non ceptis,
presentibus et futuris, et pro predictis procedere, acsi pre-
missa omnia et singula coram uobis cepta fuissent, et juris-
dictio uestra et cuiuslibet vestrum in premissis omnibus et
singulis per citacionem uel modum alium perpetuata legit-
timum extitisset, constitucione predicta super consel'Uatoribus
et alia quacunque in contrarium edita non obstante, presen-
>>>
-
368
M 381. [1402.]
tibus perpetuis futuris temporibus duraturis. Datum Rome
apud Sanctum Petl'Um iiij. Kalend. Augusti, Pontificatus nostri
anno Terciodecimo.
.M 381.
.1102. 31. oCftober. 9löffd. - 5Bereinigllng bes ffiittel'
i(ip "on [BHbenaw mit bem ffiat
e bel' @:)tabt 58 i f dj ° f s
burg wegen @:)tallung be
[Baffel's an bel' @:)djneibemü
(e.
2Iu{j C. Nr. 1. foI. 172.
Wir Heinrich von gots gnaden Bisschof czum Bruns-
berge, Bekennen offenbar in desem briefe, das mit vnserm
willen der erbar vnd strenge ritter, herr Philips von Wil-
denaw, von eyner wegen, vnd Michel Opetz, Burger-
meister, mit den Ratmannen vnsjrs wicbildis Bisschofsburg,
von der andern wegen, vrüntlich oberein sein komen von
der bestowunge wegen, die der vorschrebne herr Philips mit
seiner sneidemölen of ire vreiheit hat gestowet, also das der
selbige herr Philips, die Temme derselben bestowunge sal
halden, vnd des Wassers der ganczen bestowunge czu not-
dorft seiner sneidemölen sal genysen, vnd dm'ane süllen yn
vnd seyne rechten erben vnd nochkömelynge die vorge-
schrebnen Bürgere vnd die vom Pudelynge vnd ire erben
vnd nochkömelinge nicht irren noch hyndern. Vnd die VOr-
geschrebnen Bürgere vnd die vom Pudelynge süllen ge-
nysen der stowunge bynnen yren greniczen mit visscherey
vnd hölczunge, vnd wo mete sie der genysen mögen, vnd
dorane sal sie der vorgeschrebne herr Philips, noch seine
erben vnd uochkömelinge nicht hyudern. Ouch sal man
von der vorgeschrebnen sneidemölen vlysen vor pfingesten,
vnd of die pfyngsteu mit dem vlysen ofhören bes czu sente
Bartholomews tage des Apostels, of das man den Bürgern
adder nymande do mete schaden möge an weesen noch an
audern dyngen. Vnd von deme selben sente Bartholomews
tage mag man vorbas das iar vlysen, wenne des notdorft
ist. Ouch so gunnen wir deme sneydemölnere, adder wer
do von der mölen vlysen wart, das er die slüsen mag halden
vnd bessern czu notdorft seyns vliswerks, ane vnsern vnd
vnser lüte schaden. Vnd czu eyner bestetunge vnd geczüg-
nisse deser vorgeschrebnen dinge haben wir vnser cleyne
ingesegil vnd der vorgeschrebne herr Philips sein ingesegil
an desen brief gehangen. Geben czu Resil, an der Iarczal
Christi Tusent vierhundert vnd in dem andern iare, an aller
gotsheiligen abende.
>>>
M 382. [1 -102.]
.Jw? 382.
11102. 13.
o"ember.
ormbitb. -
)1otariat!3
3nftrurnent Über ben 2{ntauf ber '.Dörfer
fd)enau unb
rabtfen burd) ba!3 StoUegiatftift in
utftabt, nebft beffen
oUmad)t fÜr ben '.Dorn
errn 3acobU!3 IDMfag "orn
3a
re 1401.
U{j bem Driginal im
ird}en'
rd}h) au Q}utftabt. O. NI'. 8.
IN nomine domini amen. Anno domini :Mo. ccccj 0 In-
diccione nona, die vltima mensis februarii, hom terciaruUl
nel quasi, pontificatus sanctissimi in Cbristo patris ac domini
nostl'i, domini Bonifacij, diuina prouidencia pape noni, Anno
duodecimo, in mei notarii publici et testium infrascl'iptorum
presencia personaliter constituti, venerabiles et discreti viri
domini l\lagister Ni cola u s S t u 13 e n b erg prepositus, Her-
mannus de JIiIelbingo dccanus ceterique canonici ecclesic
Sanctisaluatoris et omnium sanctorum in Gutenstad war-
miensis dyocesis, capitulariter et meliori modo jnris, via,
causa et forma, quibus melius et efficacius potuerunt et de-
buerunt, et possunt et debcnt, fecerunt, constituerunt et sol-
lcmpniter ordinauerunt suum verum et legittimum procura-
torem, sindicum, actorem, factorem, negociorum suorum ges-
torem ac nUllccium specialem, videlicet honora13ilcm et dis-
cretum vil'Um dominum Jacobum Melsag, canonicum ecclesie
predicte ac eorum in temporalibus adruinistratorem, presentem
et onus procuracionis Imiusmodi sponte in se recipientem,
ad emendum, persoluendum et acceptandum, vice ac nomine
canonicorum predictorum ac pro ipsis et eorum in dicta
ecclesia successoribus canonicis, certas villas G rau den et
Escbeno w nominatas a circumspectis viris Petzscboue,
Alberto et Jobanne, fratribus germanis de Kamalwen,
feodalibus, earumque villarum predictarum possessionem in-
trandum, nanciscendum, regendum, ct tenendum, cum omnibus
suis pl'oprietatibus, juribus, pertinenciis et libertatibus, ad
postulandum et recipiendum earum resignacinnem, priuilegia
juris, instl'Umcnta publica seu quascunque litteras alias ad
dictas villas pertinentes, necnon de empcionibus et solu-
cionibus huiusmodi factis recognicionem et protestacionem
petendi et recipiendi, et de solucionibus factis finem et qui-
tacionem de ulterius non petendo faciendum, ac generaliter
omnia et singula alia, que in premissis et circa ea fuerint
necessaria uel opportuna, agendum et exercendum. Pro-
mittentes iidem domini constituentes, ratum et gratum ha-
bere, quidquid per dictum dominum Jacobum, sindicum et
24
369
.-
..I
>>>
.....
370
N2 3S2. [1402.]
procuratorem suum, actum factum seu gestum filerit in pre-
mISSIS. Acta fucrunt bec Gutenstad in refectol'io domi-
norum pl'edictorum, anno, indiccione, die, mense, hora et
pontificatu, quibus supra, presentibus ibidem honorabilibus
et discl'etis viris domino Nie 0 I a 0 Cer don i s presbytero et
Jobanne Rawe, pictore de Heilsberg, layco Warmiensis
dyocesis predicte, testibus ad premissa vocatis ct rogatis.
DeilIde vero aImo domini :Mo. ccccij ° immediate se-
quente, lndiccione decima, quintadecima die mensis Nouembris,
horis quasi vesperarum, pontificatu prcfati domini Bonifacii
pape noni anno terciodecimo, in opido Wormedith dicte
dyocesis, in domo hahitacionis discreti viri :M i c L a e I i s
Pi chi I layci, coram stl'enuo viro domino Caspare de
Baysen, judice, ac circum
pectis viris 'l'heoderico de
Eldythen, Claucone de Campo, Gonthero de Ro-
gettel et Bonifacio de Arnsdorf, tune scabinis prouin-
cialihus ibidem in iudicio bannito, quod wlg'ariter lantding
dicitur, sedentibus, ac me notario puhlico et testibm; infra-
sCl'iptis, personaliter constituti prefati, videlicet Petz L 0 et
Jol1annes vna cum l\Iargaretha vxore Alherti predicti
cum suis liberis, non compulsi nec coacti, sed sponte ac
liberc seu deliiJerato proposito publice dixerunt ct l'ecognouerunt,
de cousensu domini lIeinrici episcopi \Varmiensis se ven-
didisse pl'enominatas villas EscLenaw videlicet et Grauden
cum omnibus juribus libertatilms et pertinenciis suis, sie sicut .
ipsi eas Lactenus possidenmt, pro octingentis march, prv-
thenicalibus domino Jacobo, sinclico seu procuratori preli-
bato, ac eciam ab eodem domino Jacobo solucionem per-
fectam et integram ipsarum octillgentarl1m marcbarmn in
boua monetha habuisse et plenc percepisse, et dictum do-
minum Jacobum procuratorem nomine, quo supra, in toto
quitauerunt, sibique dictas villas cum omnibus iuribus, per-
tinenciis et libel'tatihus suis, secundum buius terre conswe-
tudinem, ac earum possessionem resignauerunt, omnique
juri accioni seu exccpcionihus quilmscunque racione dictarum
villarum ipsis suffmgantibus renuncciauerunt, et dicto domino
Jacoho procuratore et sindico, nomine dictorum prepositi,
decani et aliorum canonicorum, eum velle releuare ab onmi
impugnacione seu molcstacione racione dictarum villarum
Eschenaw et Grauden, et ratum et gratum omnia et singula
premissa fratrem ipsorum Albertum tunc absentem Labere
promiserunt. Acta sunt Lee anno, indiccione, die, mense,
pontificatu et aliis, quibus supra, presentibus ibidem honora-
bilibus et disCl'etis viris Hennanno dicto Jungeherman
.......
>>>
.N2 383. rt.102.j
371
et 1\1 ich a eie dicto Kr e c z e me r ac eciam sculteto et tribus
tunc scabinis dicti opidi W ormedi th, propterea ad hoc
uocatis et requisitis, coram quilJUs et aliis quampluribus fide-
dignis in judicio \}annito constitutis. Prefatus Peczo de Ka-
malwen cum fratribus suis dixit, se consimilem resignacionem
hahuisse et fecisse. Super quibus omnibus et singulis pre-
fatus dominus Jacohus procurator et sindicus, nomine qno
supra, sibi per me notarinrn infrascriptum peciit fieri vnum
uel plnra publicum sen publica instrumenta.
Et ego Burghardus W artemherg,
(S ign n m :x 0 tari i.) clel'icus Warlllicnsis dyocesis, publicus
impeliali auctoritate notarius etc.
Drigillat auf
ergCtlneut. -
bid)rift iu tlerenbt'(j Transsumpta.
:Nr. 10, pag. 8]-84.
M 383.
ll.t02. S.
t
tmbtr. 910.... Xieß '13C1\Jftes
oltifClcills' IX.
ltbll(geI13'(JllHe fÜr bie
fClrrtird}e 3u \MClII.
utj bem Driginal im .Irird)enardjib i\u £ofau.
Donifatius episcopns, seruus seruOl'llll1 dei. L ninersis
christifidelibus presentes litteras inspecturis, salutem et apos-
tolicam henedictionem. Lieet is, de cuius l11unere uenit, ut
sibi a suis fidelibus digne et laudahili(te)r seruiatur, de
abundancia sue pietatis, que merita snppliculII excedit et
(vota), bene !';eruientibus sibi ll1ulto maiora retribuat, quam
ualeant promel'eri; Nichil(omin)us tamen desiderantes domino
populull1 reddere acceptabilem et bono(rum operum secta-
torem, fide)les ipsos ad complacendul11 ei quasi quibm;dall1
allectiuis muneribus, indulgenciis uidelicet et remissionibus,
inuitamus, ut exinde reddantur diuine gracie aptiores. Cu-
pientcs igitur, ut ecclesia pal'l'ochialis sancti Johannis Dap-
tiste in Locaw Wannien. dioc. congruis bonorilJUS frequen-
tetur et eciam conseruetur, et ut christifidcles eo libencius
causa deuocionis confluant ad eandem, et ad conseruacionem
dicte ecclesie manus promptimi pOl'l'igant adiutrices, ipsos ex
hoc ibidem dono celestis gracie uberius cOllspexerint se re-
feetos, de omllipotentis dei miscricordia et beatorum Petri
et Pauli Apostolorum eius auctoritate confisi, omnibus uere
IJenitentibus et confessis, qui in Natiuitatis, Circumcisionis,
Epyphanie, Resurrectionis, Ascensionis et Corporis domini
nostri Jhesu christi, Penthecostes, RC Natiuitatis, Annuncia-
CiOllis, Purificacionis, Assumpcionis, Concepcionis et Visita-
24*
>>>
372
.Nil 38-1. [tJ02.]
eionis beate :Marie, ae Natiuitatis saneti Jobannis Baptiste,
(dietorum) beatorum Petri et Pauli Apostolorum, et Dedi-
caeionis ipsius ecclesie festiuitatihus, ac celebritate Omnium-
sanetorum necn(on per ipsarum) Natiuitatis, Epyphanie, Re-
surreetionis, Aseensionis et Corporis domini, ae Natiuitatis et
Assumpeionis beate Marie et Na(tiuitatis sancti Joha)nnis et
beatorum Petri et Pauli Apostolorum predietorum festiuitatum
Octauas, et per sex dies dictam festiuitatem pe entheeostes
immediate) sequentes eeclesiam ipsam deuote uisitauerint
annuatim et ad ipsius eonseruaeionem manus promptas por-
rexerint adiutrices, singlllis uidelieet (festiuitatum et cele)-
britatis Septem Annos et totidem Quadragenas, Octauarum
nero et Sex dierum predictorum die bus, quibus dietam ecclesiam
(deuote uisita)uerint annuatim, nt prefertur, Centum dies de
iniunetis eis penitenciis misericorditer relaxamus. V olumus
autem, quod, si alias nisitantibus dietarn eeclesiam uel ad
eins eonseruacionem manus porrigentibus adiutriees seu alias
pias inibi ele(mosy)nas erogantibus aut aliqua alia indul-
gencia imperpetuum uel ad certum tempns nondum elapsum
duratura per nos concessa fuerit, presentes littere nullius
existant roboris uel momenti. Presentibus perpetuis futuris
temporibus duraturis. Datum Rom e apud Sanetumpetrum
vj Idus Deeembris, Pontifieatus nostri Anno Quartodeeimo.
M. de Saneta agatha F. de Aontepolieian
J. de papia
(Ab extra) Pro Officio N. dc Goldaw
DtiginaI auf \j3etgament mit bet 5Bleifmne 5BoltifaciuB viiii an
tot
et unb ge{bet eJeibe. 1)ie blttd} Wläufeftafi entftanbenen
üden
ronnten nad) anbeten eJteUen in ( ) etgänöt wetben.
M 384.
1l.t02. 29.
tCtnabtt". mraunt\btt"R' - Ue'bereinlommen
be£\ ffiatf)ß öll 58rallns'berg mit bem
farrer wegen geUJiffer
intünfte unb
ere
tfame.
Acta praetorii beB \Rat
Batd}ibB ölt 5BtaltnBbetg,
o1. 91t. 84, 5B1. 22 b.
Wissentlich vnd offenbar sy alle den kegenwertigen
vnd ezukunftigen, dy disse schrift sehen horen ader lesen,
daz eyne berichtunge vnd eyne eyntraeht ez geseheen
czwisehen dem herren pfarrer czum Brunsberge, her Niclos
B em e genand, vf dy eyne site, vnd ezwisehen dem rate
vnd der gemeyne van der stad wegen dar selbist vf dy
ander site, Also daz dorezu sint gekoren czwene erbal'
---
>>>
:M 3
4. [1402.]
373
manne, als her Diterich van Visen, unsers herren Bisch-
hoffs Officialis in den gecziten, uf des pfarrers site, vnd her
He in r ich :F I u c k e uf des Rates vnd uft' der gemeine site.
Czum ersten haben sy ober eyn getragen, das man mit den
tafelen, dy czu den Kirchen gehoren, mag usgeen als schire,
als dy Epistel ez gelesen. !tem zo ist der pfarrer vnder-
wiset vnd hat daz gantz vnd volkomen obergegeben als
vmme den 'retczem in der Owe, das her keyne manunge
czu ewigen gecziten dorvmme thun wi1. Item das gesetcze
van der vrowen wegen, als vmme den Kirchgang, daz ez
gekundiget van dem Rathuse, also daz dem vorgenannten
herren pfalTer doran wol hat genuget. Item vmllle dy
leselicht, dy hat der vorgenannte he ne pfarrer Oell ober-
gegeben deI' heilgen Iuncfrowen sente Katherinen czu ere
vnd czu lobe, vurbas dy nicht czu manen. Item wen der
rat eynen nUgen schulemeister ader eynen nÜgen Glockener
setzet vnd sy den belibet haben, zo sullen sy deme vorge-
nannten herren pfarrer boten senden, vnd offenbaren im,
daz sy dy vorgenannten arumechte vorlegen haben, vnd
bitten in, daz ez syn wille RY; vnd das hat bel' voryawort
vor dem sitczinden rate, daz her dowider nicht sprechen
wil vmme gntel' eyntracht wille, vnd so \Vii der rat den
vorgenannten aml1lechtis luten beuelen, daz sy dem pfarrer
gehorsam vnd bequeme sullen syn mit allen dinghen, dy
van alder gewonheit czu der kirchen gehort. Item zo hat
der vorgenannte herre pfarrer obergegebell durch got vnd
in dy ere vnser lieben vrowen alles, das do wirt geoppirt
vnd gegeben in das husgen uf sente katherinen kirchhofe,
vnd in stöcken vnd uf tafelen czv sente Johannes, vnd in
stöcke vnd uf tafelen czu dem heilgengeiste, vnd in stöcke
vnd uf tafelen czu sente Jurgen, daz das bliben sulle by
den kirchen. Sunder alleyne usgenomen bilde vnd crUcze,
dy man ussetzet ader nslegit in den vorgenannten kirchen
an dem guten fritage, czu nachte ader an dem tage, daz
oppir sal man antworten deme vorgenanten herren pfarrer
vnd daz steet denne czv synen (genaden I), ap her daz den
kirchen wil widergeben. ltem als vmme dy Buchse, dy do
hengit vor dem beilgen lichnam, hat der herre pfarrer vor-
yawort mit dem rate, allez daz doryn gegeben wirt in dy
ere dez heilgen lichnams, dor sal man eyne lampe mete
halden vor dem heilgen lichnam, vnd czu derselhigen buchsen
sullen syn czwene slussele, den eynen slussel sal haben der
]) außtabitt.
>>>
374
Nil 3S5. [UU3. J
pfarrer, vnd den anderen sullen haben dy kirchenstiffeter,
dy vall dem rate dorczn sint gesatzt. Ap doran gebreche
vnd nicht also viI doryn gegeben wurde, domete man dy
lampe kvnde gehaiden, zo sullen dy kirchenstiffeter alz vii
dol"CZU legen von der kirchen gute, das man dy lampe do
mete halden Illoge. Were js och sache, das icht mer in
dy vorgenannte buchse wnrde gegeben, wen man hedurfte
czu der lampen, daz sal man an der kirchen nutz legen
noch dez pfarrers rate. Disse eyntracht von der vorge-
nannten buchsen sal also lange steen, alz js dem pfarrer
nutze vnd gut dunket s}n, vnd wen her sy wider von
danne haben wil, daz mag her thun ane vordecl1tnisse. Alle
disse vorgenannten artikel Imt der vorgcna1lnte herre pfarrer
gelibet vnd voryawort vor dem 8itczindcn rate, Anno do-
mini MO cccciij proxima feria vj I!: post natinitatis Christi.
M 385.
l
mJ. 23.
ebruar.
eifßberß.
crfc1jrcibung ii{1cr
bic 9JCütj(c in a; i f c n 11) cd.
ll(! C. 1. fol. 41-43.
I. n. d. a. .Kos Heinricus dei et ap0l'tolice sedis
graeia EpiscoPU8 Warmiensis notumfacimus tenure presencium
universis, quod pro utilitate ecclesie ct mense 1IOl'tre de
con8ilio et cousensu honorahilis fratris nostri domini J 0-
hannis de Essen, cantoris Warmicnsis, nobis ael infra-
scripta faeienda auctoritate sanetissimi in Christo patris et
domini nostri domini Bonifatii divina providencia pape noni,
prout ccrtis litteris per euudem dominum llostrum papam
nobis concessis et inferius annotatis seu insertis de huius-
modi auctoritate legittime constare potest, licenciam largicntis,
de molendino in 115 e n wer k, quod primo intra granicas
villc Myn g ei 11 emu una rota situatml1 ct locatutll fnit et
ad scultetum eiu8dem ville pertinebat, et postea de licencia
et conscnsn domini Hei 1Irici, Lonc memorie predecessoris
nostri immediati, ad alium locum translatnm et intra gra-
nieas ville Isenwerk CUlU eluabus rotis constructnm ac inre
culmensi liberc si ne OI11ni scruicio expositum et tentum ex-
titit, prout in litteris dieti predeccssoris nostri continm'i
vidimus, duas partes, quas de alienatis a mensa nostra ad
eandem dei adiutol'io recuperauimus, cum discreto viro
Jaeobo Smedes rite et lcgittime permutauimus, et eidern
permutacionis titulo dedirnus pro quarta parte molcnelil1i in
Pot riten, que ael dictum Jacohum pertil1ebat, et centurn
L
----
>>>
.M 3S5. [1403.J
375
marchis prutenicaIibns, qnas idem nohis addidit, quas pro
Jicte eccIesie et mense nostre utilitate, videlicet quinqua-
ginta marcbas pro quarta parte molendilli in Se b n l' g', quam
emimus, et reliquas qninquaginta marchas pro fnmIo terre,
in qno nounm fossatum, in qno .A In a fluit, prope molendinum
nostrnm in He i I s bel' g, et pro melioracione ipsius molendini
fieri fecimns, exposnimus. Qnare nos eidcm Jacoho et snis
heredihus ac sncccssoribus lcgittimis dictas duas partes mo-
lendini in lsenwerk contulimus et assignauimus ac presen-
tibns cOllferimns et assignamus CUlU omnibns pertinenciis suis
ac eo inre, qno ipsum molendinnm ut prefcrtur expositum
est, et quo tercia pars eiusdelll moleudini habetur ct tenetur,
videlicet Clllmensi, perpetuo libere possidcndulD j sie taIllen
qnod idem Jacobns et sui in predicto molendino heredes et
snccessores nobis et nostris suecessoribns singldis annis in
1'esto heati l\Iartini confessoris et ponti/icis qnatnor marchas
monete usualis de eisdem dnabus partibns pro censu per-
petuo solvere teneanturj snluo nichilominus censu unius
marche dednohusmansisdndnru pcrHe rmann um P adirhorn,
opidannm in Wormdith, pro locacione eiusc1cUl Hlolcnc1ini et
aqna stagnanda ct tenelllla ac aliis ipsi molendino utilihns
et llccessariis in campo vi\lc lsenwcrk cmptis ct comparatis,
et cidem Hermanno per pre/htnm predcccssorem nostrum
sine scrnicio rusticali, scharwerk vulgariter dicto, assignatis,
qni ccnsus Imins marchc singldis annis eo tcmpore, qno
cellsns eiusdem ville persolnitnr no bis et nostris succcssorihns,
per iIlnm, qui terciam partem in ipso molcndino habnerit
pro tcrnpore, pcrsolvi debcbit. Contnlimusque et presen-
tibus conferimns dicto Jacoho ad predictm; duas partes 1110-
Iendini ct snis in cisdem hcredibus et sncccssoribus pro
pascuis et }ignis snb inrc ct ccnsu quatuor marcbarnm pre-
dictarnm unum mansnm mcricc ct mcdinm munsum agrorum
suis granicis infra dcscribcndis pcrpetno possidcndum j sie
tamcn IInod Imiusmodi mansns mcrice et medius mansus
agrorum ct ligna in cis existcncia pcr dictnm Jacobum
beredes et sncccssores suos aut qncmcunqnc alinm nnllatenus
a prcdicto lllolcndino vendi SCll alicnari, sed pcr cos pro
einsdem ll10lendini edificiorum vide1icct et ignis necessariornm
usn dnmtaxat conseruari debcant diligenter. Qnodqne idem
Jacolms ct sui bcredcs ac sncccssores premisHi facultatem
piscandi in piscina eiusdem lllolendini hahm'c valcant cum
paruis instrumcntis ad mcnsam suam tantllm et nullatenus
ad vendendull1. Ipse quoque Jacobns bcrcdes ac sncces-
sorCf: sui predicti, ac eciam ille, qui tcrciam partem eillsdcm
>>>
376
Nil 385. [lol03.]
molendini habuerit pro tempore, de molendino huiusmodi et
omnibus mansis predictis ad aliqua servicia nobis et nostris
successoribus facienda non erunt obligati. Concedimus in-
super eidern Jaeobo et suis heredibus et successoribus, prout
eciam aliis eiusdem molendini possessoribus a dicto prede-
cessore nostro concessum fuit, quod inter granicas dicte ville
Myngein et eciam in ipsa aqua, que super dictum molen-
dinum fluit, infra spacium medii miliaris ab coderu molen-
dino, necnon in loco, ubi quondam molendinum in .l\1yn n e n-
bel' g fuit, aliud molendinum per nos aut successores nostros
seu quemcunque alium edificari non debeat, cum eciam de
agris ad locacionem et piscine instagnacionem dicti molen-
dini in Mynnenberg quondam collatis mense nostre per in-
colas ipsius ville l\fynncnberg iJ;l tantU\lJ de ccnsu videlicet
due marche annis singlllis solvatur, quantum dc ipso molen-
dino, dum ibidem extitit, solvcbatur. Granicie vero supra-
dicti mansi cum dimidio sunt hee, videlicet quod dictus
medius mansus agrorum situs est inter fluviull1 Drewancz
et fluvium dictum Rammenflys, sie quod paries rectus
eiusdem medii mansi protenditur a granica aciali eampi ville
Mynnenberg versus locum, ubi quondam fo rnax pi cis sita
fuit circa predictum ßuvium Rammentlys. l\Iansus autem
merice consistit circa unam granicam ville Ca s s eh une n
sitam pro pe dictum fluvium Rammenflys, sie quod idem
mansus includatur ibidcm intcr et circa fluvium Rammenflys
ct mcricam opidi "\Varmditb, prout ipsi Jacobo huiusmodi
mansum cmn dimidio ibi mensurari et graniciis fecirnus con-
signari. Preterca ad nostram noticiam legittime est deductum,
quod dudull1 per quendaru Andream Nielaws, ad quem
tercia pars eiusdem molendini in Isenwerk pertinebat, huius-
modi tercia pars vendita cxtitit cum duobus ortis et jugere
agrorum ac horrco frumcnti pl'Ope ipsum molcndinum sitis,
necnon CUIll una parte vidclicet mit eyner abseyte domus
estiualis ipt;ius molendini, que omnia ad huiusmodi tcrciam
deputata fuerant; et quod cxtunc de huiusmodi molendino
taliter fuit ordillatum, videlicet quod ille, qui terciam partem
ipsius molendini habuerit pro temporc, septem fertones, de
quibus nobis et nostris successoribus unam marcbam de
duobus mansis pro locacione et pis eine instagnacione ipsius
molendini, ut supra dicitur, emptis, et tres fertones ei, qui
duas paltes eiusdem molendini habuerit pro tempore, annis
singulis pro censu solvere, et terciam partem fructuum seu
frugum, que de ipso molendino provenerint, habere debeat,
ceteris duabus partibus fl1lctuum seu frugum buiusmodi
>>>
:Nil 385. [1403.]
377
necnon facultate fruges suas libere molendi absque mensura
videlicet Metcze ei, qui duas partes dicti molendini halmerit,
reservatis. Idem eciam, qui terciam partem dicti molendini
habuerit, pro strnctura et reformacione pretacti molcndini ac
singulis necessariis, que ad ipsum molendinum requiruntur,
terciam partem faciat seu tercium denarinm exponat, et ille,
qui duas partes molendini habuerit, residuum faciat seu ex-
pendat. Quitquid autem in ipso molendino necesse fuerit
de lignis, videlicet Kylholcze, Tripholcze, Posholcze, de hoc
ille, qui duas partes lllol.endini babuerit, providere, et iste,
qui terciam partcID habuerit, huiusrnodi ligna ad ipsum mo-
lendinum deducere et ad usus consuetos et necessarios ipsius
molendini preparare debcbunt. Et idem, qui terciam partem
molendini halmerit, poreos, quos ille, qui duas partes ba-
buerit, ad ipsum molendinum ordinabit, pro tercia parte
nutrict ct tenebit et de huiusmodi porcis inibi nutriendis et
tenemlis quilibet, tarn ille, qui duas partes et qui terciam
partem habuerit, precium pastorale de sua parte porcorum
tenebitur expedire. puHos eciam ille, qui terciam partem
molendini habuerit, pro medietate tenebit, et tantulll duos
cquos et duas vaccas poterit ibidelll tenere. Canes vero
feroces et llocivos aut venaticos habere non debent, et quod
idem, qui terciam partelll molendini habuerit, participare
debeat cum incolis supra(licte ville Isenwerk in silva eorum
dicta hegellwalt, quellladlllodum alii ipsius ville incole de
duobus mansis iu ipsa silva recipient et habebunt. Ceterulll
de uno lapide cere seu eius valOl'e in denariis, de decem
mansis liberis, quondam per bone memorie dominum E b e r-
hard um predecessorem nostmm H einrico et '1'heo de rico
fratribus, primis 10catOl'ibus ville "Myngein, in campo eiusdem
ville ex speciali gracia collatis, necnon de taberna et mo-
lendillo ibidem, ecclesie nostre kathedrali aunis singlllis in
supradicto festo sancti Martini solvendo, prout in privilegio
per prefatum domiuum Eberhardum super dicta villa Myngein
concesso continetur, dictus Jacobus et sui in prefato molen-
dino in Isenwerk successores septimam partem huiusmüdi
lapidis cere seu eiusdem septime partis valorem in denm'iis
dicte ecclesie nostre katbedrali annis singlllis de eodem
molendino solvere tenebuutur. Tenor vel'O supradictarum litte-
ramm apostolicarum de verbo ad verbum sequitur in hec verba:
Bouifacius episcopus etc. Dilecto filio . . CantOl'i ecclesie
'Varmiensis, salutem etc. Personam venerabilis etc. \g( .
l)1r. 379. Dat. Rome apud sanctum Petrum iiij Kat Augusti,
Pontificatus nostri Anno Terciodecimo.
>>>
378
.M 386-388. [1403.]
In quorum omnium fidem et testimonium presentes
litteras fieri et nostri RC supradicti honorabilis fratris nostri,
domini Johannis cantoris Wal'miensis, no bis ad premissa
facienda auctoritate apostolica licenciam largientis, sigillorum
appensione fecimus communiri. Datum et actum in castro
nostro He i I s b erg, Anno domini Millesimo Quadringentesimo
tercio, die vicesimaquinta mensis Februarii.
.NI 386.
1403. 12. IDlär
.
eileberg. - ,peinridj,
. v. Cf.,
verjdjreibt an
eter SI:IJÜnifen ben strug in
u I tJ t} n (
o{tJen)
3 u cuhnifd]em ffiedjt unb geftattet bafe{bft ben 5Betfauf von
rob,
ier, ,päring,
a{3, anbern Cfjhvaaren unb @e=
tränfen.
er jä
r{jdje .öin£\ beträgt 3 5Bierbllng an ben
bifdjöf1idjen stifdj unb 3 5Bi
rbllng an ben
dju{3en. Dat.
h. cast. Heilsbel'g a. d. MO CCCCiij o. xij 0 die mensis Marcii.
2(bf
tift in C. 1. fo1. ] 49.
.NI 387.
1403. iS. Wprif. ID.!ormbit. ,peinridj,
. v. Cf., er=
neuert auf
itten be£\ @?dju{3en ,peinridj Cfrwefte bie burdj
einen
tanb vetforene ,panbfefte be£\
orfe£\ (£ a ff une n
(stofdjaunen) nnb erUärt:
ei bel' erften @rünbung burdj
ben
ifdjof ,permann
abe ba£\ 1)orf 35,pufen 3u cu(mifdjem
ffiedjt 3 u gewiefen erI)aUen, wovon 3um @?dju(3enamte 4
{'Yreir)ufen mit ben {{einen @eridjten unb einem 1)rittef bel'
grofien ge
ört
ätten. 5Bon ben übrigen 31 ,pufen
ätten
23 je eine ()a{be Wad unb 2 ,pü
ner, bie anbem 8 aber
nur je einen 5Bierbung 3lt IDCartini ge3injet. Dat. in castl'O
n. W ormedith a. d. JI;l 0 CCCCiij o. quinta die mensis
Apl'ilis, pl'esentibus - - dominis Alberto deCalba,
magistro Johanne Philippi et Arnoldo Longi,
Warmiensis et Tarbatensis ecclesiarum canonicis.
2!bfd)rift in C. l. foI. 41.
.i'W 388.
1403. 23. 2tpril. ID.!ormbit. ,peinridj,
. v. Cf.,
verfdjreibt bem 1)orfe storbi sb 01' f 2 1 / 2 ,pufen Uebermafi gegen
16
fotjä
r{jdjen.8ins3uIDCartini. Dat. in castron. Wormdith
a. d. 1\1 0 CCCC 0 tercio. xxv die mensis Aprilis.
{bfd)tift in C. 1. fo1. 41.
>>>
w¥1 389. [1403.]
.Ni 389.
1403. 2
. rolai.
itftnburg. --
er ermIänbijdjc
St(etitu£\
atob .partmalln, bon bem
ijdjofe .pcil1ridj \.1on
G:rl1t(anD a{£\ tJötJftHdjer
deg(tt in einer @)treitfadje bor
erid}t citirt, a:ptJdtitt \)on i
11t an Den a:poftoHfdjel1 @)tu
(.
U{! eincr gfeid,iöcitigcn
6fd)rift.
In nomine domini amen. Anno a natiuitate eiusdcm
MO ecce. tercio, Indiccione vndecima, die uero xxiiij mensis
1IIay, bora vesperorum "ei quasi, Pontificatus sanctissimi in
Christo patris et domini nostri, domini Bonifacii diuina proui-
dellcia pape (ix U anno) xiv. in parocbia opidi ResinlJurg
Pomezaniensis diocesis, in mei notarii publici et testium
sulJscriptorum ad hoc yoeatorum et rogatol"Ul1J presencia,
personaliter constitutns discretus vir Ja c 0 bus Ha r t man n i,
clericus 'Varmiensis diocesis, habens et tenells in suis manihus
qucndam papiri cedulam infrascriptum tenorem in se con-
tinentem, quall1 animo allegandi, appellandi et ad sanctam
sedcm apostolicam prouocandi, de ucrho ad uerbum alta voce
legit et interposuit, cuius tenor talis est: CU\l1 appellacionis
remedium in oppressorum subsidium visibiliter in opprimi
timcntes salubriter sit inuentum, hillC est, quod ego Ja-
cobus Hartmanni, clericus Warllliensis diocesis, animo et in-
tencione causas racionalJiles allegalldi, quare coram rene-
rendo in Christo patre ac domino, domino Hin ri co dei
gracia Episcopo W armiensi
tanquam a sede apostolica iudice
delcgato, comparerc non debearu, ncqne fui asstrictus, ac
eciam animo appellandi et ad sanctall1 sedem apostolicam
prouocandi, coram vobis dorninis hie asstantibus et presen-
tibus et vohis domino not3rio pnblieo, tanquall1 publica et
autentica persona, dico et in scriptis qucrolose propollo, quod
lieet dudum iurauerim ad saneta dei ewangelia - (vene-
rabili) et circumspccto viro domino
icolao de Wolauia,
comiti palatino, preposito sancti Egidii Wratislauiensis,
nomine sacri Imperii ro.... fidc.... solitum juramentum, ut acta,
que alicui parcium prodesse et alteri obesse poterint, sen
prothocolla per mc conscripta - - non vellern ct ulli
manifestare, donec de mandato iudicis aut alias exigente
iustieia debeant promolgari, prout in forrna ipsius iuramenti
plenius poteI'it apparere, tarnen reucrendus in Christo pater
et dominus, dominus Hiuricus dci gracia Episcopus '" ar-
miensis, asserens se vigore cuiusdam pretense commissionis
suc bulle contra ritum et morem curie romane IJer cameram
.extracte iudicem vnicum a sede apostolica specialiter de-
379
----
>>>
380
](g 389. [1403.]
legatum, in causa seu causis uertentibus seu uertente inter
quosdam prouisores, vitricos nuncupatos, hospitalis pauperum
sancti Spiritus opidi B l' uns bel' g et extra muros ex una,
et dominum Marquardum Bedekendorf et Katherinam
eius coniugem parte ex altera, circa villam Sc haI m i e COlll-
ruorantes dicte Warmiensis diocesis, rue per quendam cita-
cionis papiri cedulam, ut dicitur, citauit et citari ruanda -
ut xij a die post execucionem citacionis sue huiusmodi mihi
factam, si ipsa xij juridica fuerit, alioquin proxima die iuri-
dica immediate sequenti !Uane bora terciarum in loco, ubi
tune ipsum in dicta Warmiensi diocesi ad iura reddenda pro
tribunali sedere contigerit, coram eo legitime apparerem, ad
producendum protbocollum meum super instrumentis in causa
vitricorum hospitalis predicti et :Marquardi Bedekendorf et
KatllCl'ine sue coniugis per me extractum, vel causam l'a-
cionabilem allegandum, quare hoc facere non deberem; qua
propter dico et allego, quod ex eo et pro eo non debeo
comparare neque sum artandus, citandus, vocandus per
ipsul11 neque trahendus in causam - et prothocollum meum
super instrumentis inter partes predictas extractum pro-
ducere per me non debere, emu facere id iuste et legitime
sine consensu parcium non possum, saluo iuramcnto meo
dudum per me prestito. !tem allego et propono, quod in
huiusmodi citacionis papiri cedulam locus comparicionis mee
nominatim, ad cuius instanciam sum citatus, non est ex-
pressus, cum quelibet citacio a iure debeat locum, actores,
iudicem ct dicm in se continere. Item allego et propono,
quod a reuerendo in Christo patre Episcopo Warmiensi pre-
dicto, tanquam imlice a sede apostolica delegato, ac eius
iurisdictione extitit pro parte l\larquardi et Katherine con-
iugum predictorum contra buiusmodi commissam (?) bullam
per cameram expeditam ad sedern apostolicam appellatum,
cui appellacioni adhereo et adherere volo, quam facio ('?)
pro parte mea et mihi adherentibus et adherere volentibus.
Item allego et propono, quod idem reuerendus in Christo
pater Episcopus Warmiensis, sua gracia sem per salva, fri-
nole inique contra iuris processum et de facto, cum de iure
non posset, quendam Ambrosium H unthoupt de Hun-
ten berg, clericum 'Varmiensis diocesis, procuratorcm pre-
lictorum Marquardi et Katherine coniugum, et quendam J a-
cobum Salomonis, notarium publicum in causa predicta,
clericnm coningatum Pomezaniensis diocesis, nonnullos actus
scribentem, non sol um tamquam iudex sed - cause Mar-
quardi et Katherine predictorum inquietauit, perturbauit,
>>>
:N2 389. [t.103.]
381
vexauit, ineareerauit et aliquamdiu tenuit, prout adhue Ja-
cubum Salomonis notarium predietum, ut b:aditur, inhuma-
niter et erudelissime afflictum in aqua et pane in - diris
carceribus detinet maneipatum, quas quidem inquietaciones,
p el1urlJaciones, vexaciones, persecueiones - - et incar-
ceraciones propter metum mei corporis merito peroreseo, et
timens incidere rerum et persone pedculo, et cum a reue-
remlo in Christo patre Episcopo predicto ae eius iurisdictione
pro parte :Marquardi et Kathedne eoniugum predietorum ad
sanctissimum in Christo patrem et dominum nostrum do-
minnm Bonifacium papam nonum ct eins sanctam sedem
apostolicam exstiterit appellacio, ac dictos dominum Am-
brosium Hunthonpt clerieum et Jaeobum Salomonis notarium
inbumaniter cruciauit et dirissimis carcel'ibns afflixit, sie ex
causis eisdem et aliis prenarratis me, si comparerem, timeo
similiter affligi. Idcirco Christi nomine inuocato, ego Ja-
cobus Hartmanni, clerieus \Varmiensis diocesis, sel1eiens me
in huiusmodi vaga inepta pemic(iosa) va ... et inepte ae
male formata citacionis papiri cedula ex causis iam alle-
gatis fore grauatum, timens me persona et rebus, ut Am-
brosium et Jacobum prcdictos, plus posse grauari, a dicta
prctensa citacionis papiri cedula et a dicto reuerendo in
Christo patre pretcnso et suspecto iudice et cius iurisdictione
ex causis et grauaminibus suprascriptis et aliis, que co .. gi
poterint ex premissis, ad sallctissimuUl in Christo patrelll et
dominum nostrum dominum Bonifacium prcdictum et eius
sanctam sedem apostolieam ... hiis scriptis prouoco et
appello, apostolosque mihi dari peto primo, secundo, tercio
et peremptorie, instanter, instal1cius, instantissime, sepe,
sepius, sepissime, licet vnico verborum contextu, si quis sit,
qui mihi eos dare velit siue possit, subiciens me et omnia
bona presencia et futura protexioni, tuicioni sedis apostolice
al1tedicte, protest ans, quod dictarn meam appellaciül1em volo
insinuare, notificarc - corrigere, emendare, in parte vel in
toto, ubi, qualldo, quociens et quilJUs expcdiells fuerit et
videbitur expedire, et protestor quod dictarn me am appella-
cionem libenter insinuare reuerendo in Christo patri Epis-
copo \Varmiensi predicto in sua presencia sed facere minime
valeo propter metum - et rerum; Requirens testimonium
omnium astancium personarum et precipue vcstri notarii
publici, ut mihi super premissis prouocacione et appellacione
conficiatis unum vel plura, publicum seu publica instru-
mentum seu instrumenta. 'rel1or citacionis talis est: Hin-
ricus dei gracia Episcopus Warmiensis, iudex unicus cause
>>>
382
M 3!)0-391. [1403-1404.J
sen causis ac partibus infrascriptis a sanctissimo in Christo
patre ac domino domino Bonifacio diuina pl'Ouidencia pape
nono specialiter dele
,:atus etc.
er @3djlufi fel)!t.
IDaß !j3ergament biefeß geetariattjinftrumentetj ift aum
erfa
'6Iatt
beß ljeIiauteu Cod. Mser. V. IC f. 7. ber !j3e!pIiuer @iel1tiuarbilJliet
ef
berl1.Jaubt unb bal)er {lefdjnitteu Iverben, n.'eburdj am (;!nbe ber Beilen
einige 5Budjfta'6en 1mb ber gau3e @5d}fnfi fL'rtgefaIieu finb.
.JW 390.
11103. 13.
Catnaber. 9löffd. .peinridj,
. b. G!.,
erUärt: @:iein ull1nittcf6arer '8orgänger
abe bon ben 3 u m
orfe (
rofi;)
0 U en 3u cuhnifdjem ffiedjt berfdjriebenen
100 ,pufen (bgL II.
(r. 284) 30 .pufen abgetrennt unb
CUt matJoto bon ben .pöben 3um
e
n berHe!)en.
on ben
übrig gebliebenen 70 .pufen feien a!£!
rei
ufen für bie
ier
erbaute
'irdje 5, bellt @:idjn!3Rn 7 nnb auj;erbellt nodj eine
bom Uebennafi iibcriaffcn. 6crncr
abc bcr edjui3 bie Ueinen
@eridjtc, ein
rittc( bel' groi3ell @eridjtsgefä((e, ben
(l!ben
.Bins bOIlt Shuge unb bel'
lJlii()le (ie
teren mit bel' a((einigen
autJf(jdjt), bie ß-ifdjerei im €5ee \StI)rtafire mit tfeinem
e3euge (ausgenommen bie stictJtJe) für ben eigenen Xifdj
er
aften. 5Bon ben übrigen 5H ,purcn foHe für jcbe 3 U
Weif)nacf)ten 1/ 2 ffilarf, ein €5c1)cffcl @erfte nnb 2 ,pü
ner
ais Bin£! geöal)ft Iverben.
iei e£! aHe£! beftätige er.
nd)
feien ben
e!vof)nel'lt 3 ,pufen 5llia!b auf bel' @relW nad)
5R cu (Ö Ue n t 1 erfanft, bon bencn jebe 1/ 2 ffilarf 3infet; werben
biefe jebocf) 3 u r
lIftur gebrad)t, muu bon i
nclI audj Da£!
€5djar!vert, wie \Jon bcn übrigcn, geieiftet !verbcn. Dat.
in cast. }{esil a. d. 1\11.' CCCCi:j o. xiij die Decembri:s.
'6fd)rift in C. 1. fol. ]56-157.
..!W 391.
(111011.) 2'1. ZSanuar. ilRarienburf1. [)er .podjlneifter
befd)eibet
Ubert I),
!bminiftrator bes crm1änbifd;cn
om
fatJitels, !vic mit jcnen
ütCl'lt 3nberfa
rcn fei, !ve!djc nuraHein
G! r b re dj t berfdjriebcn I)Clbcn.
UI3 c. 1. fol. 13.
Homeistcr dutschcs ordcns.
Demc crsamen herren .. hmtprobstc der kirchen czur
Vrowenbu rg. Ersamer liber her lantproust. Als yr vns
I) IDer 9lmne ift in ber Ue{'erfd)riit IUtferer Iepie genannt. IDa ber
IDem
crr
t'6ert \.1en Iall'l1 altj
bl1tiniftrater eber
anb.\Jrevft be
erml.
IDemfCl.\JiteIß 1404 \)(\rfemmt, ift bie Urfunbe ('ci biefem Sa
re lIIitget
eHt;
fie fann jebedj, l1.JeH bie f'1pitnliirifd)en
emtcr gelt1ö
nIidj mlf brei
a
re,
l1.Jenigftentj in f.\Jliterer Beit, iI'6erge{'en 1t\llrben, in bie bei ben \)(\r
erge
enben
eber nadif(\lgenben Sa
re gc
ören,
>>>
Nil 392-394. [1-10.1.]
383
habt lasen vorbrengen, begernde, euch czu vndirrichten, wie'
wirs mit vnsern lüthen vnd iren gutern halden, die in iren
brifen erbrecht beschreben haben, vnd nicht culrnisch noch
prUsch recht etc. So wisset, das wirs vnd vnser Gebitigere
domitte also halden. Was luthe in iren brifen erbrecht, vnd
nicht culrnisch noch prUsch recht beschreben haben, vnd
wen die gesterben, das alle serneliche glitere der herschaft
ansterben gleich prUsschem rechte. Dornoch wisset euch
ouch czu lichten. Geben czu Marienburg aw Sontage vor
Purificacionis Marie.
.M 392.
1",0",. 13.
ebruar.
ei(£\berg. .pcinridj,
. b. G!.,
berfdjreibt an .peinridj bon
arfen ben !trug im
orfe
5lli a ft er£! m U
f 3u erbHdjem ffiedjte gegen eine Wad jä
r
Hdjen Sin£! "sine tamen servicio, quod Warpote vulga-
riter dicitur". Dat. in castro Heilsberg, a. d. MO CCCco
qualto, xiij die mensis Februarii.
{,fd)riit in C. 1. fo1. ü4.
M 393.
1404. 3. rolär
. eteburg. .peinridj,}S. b. G!., berfauft
mit @cne
migung be
_
omfantor
o
anne£! G!ffen a(
vävftHdjer
eboUmädjtigter an bie
rUber
artifo, sr
eo
beridj, .peinridj unb
onbifen au
bem
orfe
u nife n bor f
2 .pufen Uebermau fUr 28 Warf unb einen jä
rHdjeu Siu
bon 1/2 W1arf fUr bie .pufe, unb befreit fie bom
djarl1Jerf
fUr biefe .pufeu. Dat. in cast1'O n08t1'O Seeburg, a. d.
:M ° CCCCo quarto, quinta die men8is Marcii.
{,fdJrift in C. 1. foI. ] 70.
M 394.
1404. 12. rolär
. Steburg. .peinridj,
. b. G!" berfauft
mit
etle
miflung be
olltfantor£!
o
anne£! bon {:!fjen
tJon feinem 2{Uobiullt bei
eeourg an ben edju(3en unb
bie
orfidjaft
0 e 0 m 4 1 / 2 311Jifdjen bem 2{(1obiullt,
OeOI1J, W1abefel)ueu unb bellt @:iee
oeom gefegene ,pufen,
mie fie bel' ffiitter 9(ifo((tU
steten er ougel1Jiefen
at, für
20 W1arf bie .pufe. 2{u .Bin£! unb edjarl1Jerf 3a
(t jebe
.pufe 16 @:ieot 3U
martini. 2{uuerbellt er
äU bel' \.j3farrer
fUr biefe 4 1 / 2 .pufen jäf}rHdj an Weugetreibe 2]/4
djeffef
ffioggen unb ebenfotJief .pafer. Dat. in castro Seeburg,
Anno d.:M° CCCCo quarto, duodecima die ll1ensis l\Iarcii.
{,fdJriit in C. 1. foI. 170-171.
>>>
384
:M 395-396. [1-10-1. J
.J\? 395.
1404. 18. rolätA. Nom. .58onifacius IX. 6eauftragt bie
.58ifd)öfe
tno(b von Q:u(m unb .peiutid) von(h:m(aub,
unb ben
16t
at06 von DHva, 6e
uf!3 ber von ben
ifd)öfeu
o
anne!3 von
omefanieu, .pcinrid) von
antfanb,
.peinrid) l
or60m) von i£rm(aub, bem .pod)meifter u. a. 6e
antragten .peiHgf
red)ung ber Q33ittttJe '!)orot
ea von ill1ontau,
fid)
erjönHd) nad) ill1arienttJerber 3u 6ege6en uub nad) bem
von
eter vou 5ffiormbit
,
roturator be!3
omefauifd)en
ifd)of!3, augefertigten i£ntttJurf Über S3e6en, $erbienfte unb
5ffiuuber berjel6eu burd) .8eugenverne
utultg bie $orultter
jud)ultg eiIt3u{eiten. Dat. Romae apud sanctum Petrum,
quintadecima KaI. Aprilis, Pont. n. anno quintodecimo.
Adriani de Lillda, Vita b. Dorothcae. Dantisci 1745. 4.
p. 7. Th. Chr. Lilienthai, Historia b. Dorothea. Dantisci 1744.
4, (5, 133. $gf. SCl'ipt. rer. Pruss. 11. ]80. unb Bzovins, AunaI.
eccI. ad 1399 ur. XII.
.
.lVi 396.
1404. 13. rolai.
ei(ebetR. .peinrid),
. v. i£" vertaufd)t
bie Gjüter
e gin e n unb sr a tl) m e b i e u gegen
d)arnit ultb
Dcf!3 mit ber tyamific tujen.
u!j C. 1. fol. 16U I).
I. n. d. a. Nos Heinricus, dei et apostolice sedis
gracia Episcopus 'Varmiensis, notl1mfacimus tenore presencium
vniuersis, quod, suadente euidenti utilitate ecclesie et mense
nostre, pluribus tractatibus maturis et deliberatis cum vene-
rahili capitulo nostro prehabitis, ac meliora prospicientes, de
licencia sanctissimi in Christo patds ac domini nostd, domini
Bonifacii div. provo pape noni, necnon de expresso ipsius
nostri capituli consilio et consensu, quandam permutacionem
bonorum infrascriptorum cum fidelibus nostris dilectis, do-
mino Kirstano milite, et Sandero ac Heinrico fratribus
de VIsen, neCllon Jacol)O Padeliichen, nomine Ermetrut
I) 21m
(tnbe: "Nota in hac permlltacioue dati sunt L. mallsi pro
villis seiHcet OIsa et Schardenick, que etiam L. mallSOS contiuebant, ut
pro villa Legiueu satisfactum sit. Deinde habebant isti nobiles hic ad
curias ambo decem mansos et vi,j. jugera, pro quibus aCCeperllUt quin-
decim mallSOS in K
medie. Sic sUl!t LX mausi vij jugera iu OIsa
et Scharnic, OIsa xxmJ cens. nullum hberum, Scharnic xxxj- ceus. Scul-
teto per dominum Franc
scum ep!scopum inscripti sunt sex mansi ad
unum seruitilllll cnID OffiClO scultetle anno 1430. Si ita habet unIDerus
mansorum, tunc sculteto desunt octo jugera, sed privilegium est. Marcus
Heynike petit novnm privilegium 1545" (ti
tiget 28. 24JtH 1555. C.3. f.449).
>>>
M 396. [1404.]
385
uxoris sue, sorons dietorum Sanderi et Heinriei, fecimus
forma modo et eondieionibus infraseriptis, videlicet: quod
pro villis eorum Sehardenyte et VIse nominatis, eeelesie
et mense nostre utilioribus, in eameratu Seeburg sitis, que
quinquaginta mansos eontinere debent, dedimus et eontu-
limus eis et eorum heredibus ae legittimis suecessoribus
titulo permutacionis, ut prefertur,. villam mense nostre Le-
gynen, in eameratu Resil sitam, eciam quinquaginta mansos
habentern, ecclesie et mense predictis minus lltilem. Quam
quidem villam eum omni utilitate et usufructu, infraseriptis
tarnen saluis, eum iudiciis maiOl'ibus et minoribus ad manum
et ad eollum se extendentibus eis titulo huiusmodi permu-
tacionis jure eulmensi in feodum ad duo seruicia contu-
limus perpetuo possidendam; sie tarnen quod dieti dominus
Kirstannus, Sanderus, Heinricus et Jacobus, eorumque heredes
et legittimi suceessores, de predictis quinquaginta mansis
eum duobus spadonibus competentibus et totidem viris armatis
iuxta huius teITe eonsuetudinem nobis et nostris suceessoriblls,
quandocunque ad hoc requisiti fuerint, contra quoscunque
huius terre inuasores debeant fideliter deseruire; et de
huiusmodi duobus seruiciis duas mensuras tritici et duas
siliginis, et in signum recognicionis dominii ae libertatis duo
talenta cere et duodecim denarios eulmenses singulis annis
in festo sancti Martini episcopi no bis et nostris successoribus
soluere perpetuo tenebuntur. Homines eciam eorum eum
eis in predictis bonis manentes Custodiales suo tempore, dum
et prout alii nostri homines, dabunt, et an mllnieiones terre
nostre nouas eonstruendas ae veteres reficiendas et ad in-
dagines faciendas dicti dominus Kirstanus, Sand03rus, Hein-
ricus et Jacobus, eorumque heredes et sllccessores, ac ho-
mines prefati, prout alii nostri homines, nos iuualmnt.
Adicimus eeiam, quod dicti dominus Kirstanus, Sanderus,
Heinricus et Jacobus, eorumque heredes et legittimi succes-
sores, jus patronatus seu presentandi personam yuoneam
ad ecelesiam parochialem in dicta villa Legynen, eum eam
per eessum vel decessum vacare eontigerit, perpetuo debeant
obtinere. Insuper pro piscatura, quam in lacubus Pisse et
Loeaser habuerunt, eis et eorum heredibus ae suceessorilms
in lacu Sprogen neenon in lacu Weddern in parte ecelesie
nostre cum rethi, quod Cleppe wlgariter dicitur, et eeiam
parvis instrumentis, vide1icet Stoehnetcze, W orfnetcze, Secke,
Warfangel, Harne et Hantwate nominatis, ad mensas eorum
tantum et non ad vendendum piseandi contulimus facultatem;
sie tarnen quod piseator, quem ipsi pro piseatura huiusmodi
25
>>>
386
M 396. [1404:.]
tenuerint, partem Suam piscium, que sibi eedet, ineolis diete
ville Legynen et uon alias vendere valeat, eum ipsi in
huiusmodi laeubuB ad mensaB suas tauturn et non ad ven-
dendum eum paruis instrumentis piseandi habeant facultatem.
Dictos eeiam ineolas piscaturam et alia iura, prout in litteris
super loeacione eiusdem ville Legynen eonfectis eontinetur,
volumus obtinere. Preterea eoncedimus eisdem ineolis, quod
infra eorum terminos in littore lacus Sproge eum eorum pe-
eoribus et pecudibus, si huiusmodi lacum diminui eontingat,
paseuis uti valeant, proprietate et dominio littoris huiusmodi
diininucionis, et quod eundem lacum extunc sem per
in pristinum statulll libere restagnare et retinere possumus,
nobis et nostris successoribus reseruatis. Insuper volumus,
quod Kirstanus, Sanderus, Heinrieus et Jaeobus predieti, et
eorulll suecessores, molendhUlm seu molendina infra pre-
dictos mansos edificare seu habere non valeant, et quod in
riuulis, de lacubus Sproge, Weddere et Cl a wog e decurren-
ti bus, nullum obstaculum seu aliquid aliud, quo transitus
piscium vel meatus aque impediri valeat, facere debeant,
nec in aliis lacubus, quos suis granicis contingunt, et si qui
forte infra quinquaginta predictorum mansorum granieas
fuerint, piseaturam aut aliquid iuris, nisi quod pecora sua et
incolarum ville Legynen ibidem aquis et pascuis infra pre-
dictas granieas uti possunt, quomodolibet sibi vendicare
valeant seu habere. Quodque lacus predictos, videlicet
Sprogen, .Weddern, in antiquis eorum littoribus, et Clawogen
ad beneplacitum nostrum, cum rimllis inde deeurrentibus, pro
utilitate molendinorum nostrorum libere stagnare, aggerare,
et tenaeulis ae aqueduetibus tenere et habere, ac terram
pro huiusmodi aggeribus faeiendis, quociens oportunum fuerit,
ibidem libere reeipere et fodere, et quod molendina in eadem
villa Legynen vel circa, ubicunque infra limites dictorum
quinquaginta mansorum oportunum fuerit, pro utilitate mense
nostre nos et suceessores nostri libere edificare et faeere
valeamus. Et si aliquid extra predictam villam pro
huiusmodi molendinis per instagnacionem et piseinam
molendinorum occupari eontigerit, bominibus, quibus per
instagnacionem dictOl'um lacuum seu piseine dampnum
illatum fuerit, et eciam si ad dictarn villam minus quam
debitus numerus quinquaginta mansorum per mensuracionem
repertus fuerit; hoc iuxta granicas eiusdem ville, ubi id
nobis conueniencius fuerit, recompensare et supplere valeamus.
Quidquid autem molendina et stagnacio seu piscina huius-
modi intra eandem villam occupauerint, ad hoc supplendum
>>>
Ml 396. [1404.]
nos et successores nostri non tenebimu1', cum ex hoc incolis
dicte ville non modica utilitas dinoscitu1' p1'oueni1'e. Conce-
dimus eciam dictis Kirstano, Sandero, Hein1'ico et Jacoho,
eorumque successoribus, in piscinis molendino1'um huius-
modi, si que edificata fue1'int, cum instrumentis prenotatis ad
mensas suas tantum et non ad vendendum piscandi facul-
tatern. Et si quis ex eis aut eorum heredibus et succes-
soribus eandem villam tamquam feodalis et vasallus ecclesie
nostre inhabitauerit, idcm in molendinis huiusmodi pro mensa
sua tantum, sed non pro colonis suis aut aliis, fruges libere
molendi absque mensura, videlicet Metcze, hahere debeat
facultatem. Preterea quia Kirstanus, Sanderus, Heinricus et
Jacobus, predicti, inter prefatos quinquaginta man sos nouem
mansos minus octo iuge1'ibus in VIsen, et in Schardenyte
unum mansum cum dimidio in Allodiis habuerunt, et eos
nobis libere assignauerunt, nos in recompensam eorundem et
pro eisdem quindccirn mansos in Kat he me di e, eciam in
cameratu Resil situatos, quos a J 0 ha n ne sculteto in K no g-
stein et ab Alheide matre ipsius pro pecuniis nostris vi-
delicet centum et viginti marchis comparauimus, eis et COl'um
succcsso1'ihus eciam titulo permutacionis ad Ullum seruicium
jurc et modo contentis in litteris, super infeudacione huius-
modi quindecim mansorum quondam per bone memorie do-
minum Johannem predecessorem nostrum confectis, contu-
limus; addicientes, quod judicia maio1'a et minora dumtaxat
ad homines eorum in predictis quindecim mansis residentes
deheant obtinere. Nomina vero honorabilium fratrum nos-
t1'orum dominorum de capitulo, de quorum consilio et con-
sensu, ut premittitur, huiusrnodi permutacionem fecimus, sunt
bec: magister Bartholomeus de Borusschow decanus,
Tilo Glogow custos, J ohannes de Essen cantor, Albertus
deCalba, Johannes deRogetteln, Andreas Symonis,
Johannes Pes, Johannes Namslaw, Andreas Grotkow,
Conradus We tirheym et Arnoldus Longi, canonici War-
mienses, quos propterea per sonum campane capitularis capi-
tulariter fecimus congregari. In quorum omnium fidem et
euidcns testimonium presentes litteras fieri fecimus, et nostro
ac dicti capituli nostri necnon honorabilis fratris nostri do-
mini Johannis de Essen, cantoris Warmiensis, nobis ad pre-
missa facienda auctoritate prefati domini nostri pape licenciaru
largientis, sigillis fecimus communiri. Datum ct actum in
cast1'o nost1'o Heilsberg AlU10 domini MO. CCCCo quarto,
terciadecima die mensis Maji.
25*
-
>>>
388
:M 397-398. [1404.]
.M 397.
1404. 22. rolai. iYlationsef.
et' .pID1. Q:onrab bon
3ungingen erneuert ben mit bem
roufürften 5ffiitaut bon
mtt
auen im 3a
re 1398 abgefcf)loffenen tyrieben. Dat.
in flnvio Visla prope castrum Raeyansz dioe. Wladis-
lavien. feria quinta proxima ante festnm s. Trinitatis.
a. d. MCCCCIV.
'restes: Arnoldus ep. Culmen. Johannes ep. Pomezanien. - -
Johannes Rymann canonicus Pomezanien. et Johannes de Rogetteln
canonicuB Warmien.
Dtig. auf !j3etg. im
gI!6g. IJItdj. 53, 6. Bunge, Livl. UB. IV
Reg. 77. nr. 1962. $oigt, @efdj. !j3teufj. VI 268. !j3ti\)ilegia bet
€5tänbe !j3teufjenl! fol. 3-5.
.N9. 398.
1404. 13.
uni.
Utn,ltin.
lbert bon Q:alba,
bmi
niftrator bes erm1änbifcf)en
omtavitels, tauft bie
teUe
eines
a(ben .paufes bei bem
cf)loffe in
l1enftein nebft
einem
arten unb über1äut bem ffiat
e bafe1bft einen .8ins
bOI1 4
cot.
IJIUI! bem Dtiginal auf !j3etg. im IJItdj. bel!
omfapiterl!
u fit6g.
In nomine domini amen. Anno Natiuitatis eiusdem
Millesimo Quadringentesimo quarto, Indiccione duodecima,
die quintadeeima Mensis Innii, hora vesperorum uel quasi,
Pontificatus sanetissimi in Christo patris et domini nostri,
domini Bonifaeii diuina prouidencia pape. viiij. Anno quinto-
decimo, in mei notarii publici testinmqne infraseriptorum ad
hoc speeialiter rogatorum et voeatorum preseneia, persona-
liter eonstitutus venerabilis vir dominus Albertus de Calba,
tune temporis Capituli warmiensis administrator, dixit et
asseruit, se rite et racionabiliter emisse quandam aream di-
midie curie in opido Allenstein proxime eastro adiaeentem
a discreto viro Heynrieh Vffezayl, dicto ibidem opidano,
eum vno odn quatuor scotos annui eensus expediente singulis
annis, tali condicione obstante, quod in dicta area dimidie
curie de eetero nequaquam aliquod debeat construi seu erigi
edificium habitacionis propter perieulum seu adustionem deo
preeauente sepedieti eastri. Quibus faetis, dictus ibidem ve-
nerabilis vir dominus Albertus de Calba, tune temporis Ca-
pituli Wal'miensis administrator, dedit necnon resignauit ipsis
senioribus seu eonsulibus tune temporis opidi predicti me-
moratos quatuor scotos annui eensus pro ipso spacio horrii
foris dictum opidum prope leprosos eonstructi seu edificati,
tali tamen obligacione interposita, quod dictum horrii spaeium
>>>
N2 399. [1404.]
389
seu sepis ampUus nullatenus debeat augeri sen ampliari,
necnon nulla habitacio hominum seu pecorum eomparaeio
desuper fieri seu eonstrui. De et super quibus ad petieionem
partis vtriusque presens instrumentum per me infraseriptum
notarium est conseriptum. Acta sunt hee in eastro Allens tein,
quibus supra, presentibus fidedignis et diseretis viris Hannus
de Wuzen tune temporis aduocato eapituli Warmiensis,
Hannus Zame eamerario, Godeke seulteto in Dewythen,
Cour a d 0 et Mi eh a eIe familiaribus dicti castri, testibus ad
premissa voeatis specialiter et rogatis, Anno Indieeione die
Mense hora et Pontifieatu (quibus supra.)
Et ego Wenezeslaus quondam Spo-
(Sign. Notarii.) riczeri, elericus Pragensis dioeesis, pub-
lieus imperiali auetoritate notarius, ete.
.M 399.
14011. 24. 5uni. mlcuientvnber. '!:Jie
ifd)öfe
rno(b
bon Q:u(m unb .peinrid) bon i£rm(anb unb ber
'6t 3ato'6
bon DHba (affen fid) bie 5BuUe
onifachti3' IX born 18. ID1ärA
b. 3., bie Q:anonifation ber '!:Jorot
ea bon ID10ntan be
treffenb, :präfentiren. Anno d. MCCCCIV. Ind. XII. die
Martis XXIV. m. Iunii, pont. Bonifaeii IX. anno XV.
in Choro pomezaniensis ecclesie. Presentibus dominis
magistro Bartholom eo decano, Nico lao Longo, ea-
nonieis eecI. Warmiensis, rl'heoderieo de Ulsin de-
cano ecel. S. Salvatoris in Gutenstadt warm. dioe. et
Martino decano et Nieolao Gerco officiali, eanonicis
eecl. Culmensis.
1404. 24.-2"1. 5uni. mlaritntv
rbtr. '!:Jiefe1ben ber
ne
men in ber 3nfirmatie be
:pomefanifd)en '!:Jomta:pite(i3
40 Sengen.
Us 910tate fungiten babei Paulus Winekelman
de Gardtzei, elericus Pomesanien. dioc. publ. imp. auet.
notarius. Johannes Sternchen de Bartenstein, clerieus
Warm. dioe. pubt. apost. et imp. auct. notarius. Petms
Steinbutte de Melsak, elericus Warmien. dioc. publ.
imp. auct. notarius. Arnoldus Stapel de Gotiswalt,
Wladislavien. dioe. publ. imp. auet. notarius.
14011. 2"1. 5uni. rolaritnt\Jtrb
r. '!:Jiefe1'6en eitiren
in betfeiben
ad)e AU einem fpäteren
ermine anbere .seugen.
Dat. in dicta Infirmaria sub a. d. :MCCCCIV. die Venel'is
xxvii ID. Iunii, Pont. Bonifacii IX. anno XV.
ProceSSUB in causa canonisazionis b. Dorotheae, p. 1, 27-58.
Adr. de Linda p. 4, 70 ff. LilienthaI p. ]27-145. Script. rer.
Pruss. 11, 181.
>>>
f 390
:N2 400. [t.l04.]
.M 400.
14011. 19.
uguft. WrauenfJurg. '!:Jas '!:JomfaVite(
b.
. ber(ei
t ö ur
ei(egung eines ffiecf)tsftreits bem '!:Jorfe
nge(!3 tu afb e
afaUenrecf)t.
U!j F. foI. 65.
I. n. d. a. Universis et singulis presentcs littcras au-
dituris vel visuris Nos Bartholomeus deeanns, Tilo custos,
J 0 hannes cantor, totumque capitulum eeclesie Warmiensis
eupimus innotesei, quod, dissensione et lite dudnm suborta
inter nos et eapitulum nostrum ex una, necnon subditos et
vasallos nostros Nitzkonem Tolk et eius Uxorem ac
liberos eorundem, et Kat he ri n a m, relictam quondam Nie 0 lai
de Rogetteln, eum snis heredibus parte ex altem, super
servicio rusticali, quod wlgariter scharwerk nominatnr, rns-
ticorum et incolarum ville Engelswald in territorio nostro
Melzak situate, et quamvis alias in cadem causa et dis-
sensionis ruateria tarn pro parte nostra et capituli nostri
quam ipsorum nobilium et feodalium iunctos venerabiles viros
tamquam in arbitros juris et eompromissarios fUel'at COll-
promissum, per quos dicta causa minimc extitit expedita, et
ne diucius huiusmodi causa seu dissencio maneat indecisa:
binc est quod attendentes et consideracioncm habelltes pre-
seltim ad donaeionem, dudnm per eapitulum nostrum et
predecessores nostros quondam fideli nostro Ernesto, pro
tune advocato nostro in :Mclzak, et legittimis heredibus suis
ac succcssoribus, licet condiciol1aliter, iuxta tenorem antiquum
privilegii factam, volcntes itaque prefatis fidelibus nostris
Nitzkoni, marito quondam reliete Ernesti ad vocati nostri,
necnon Katherine, relicte quondam Nicolai de Rogetteln cum
filiis suis, tamqnam legittimis heredibus et successoribus,
graeiam facere speeialcm, prehabito super hoc per nos
tractatu capitulari ae matura deliberaeione premissa, omnium,
quorum interest, eonsilio et eonsensu, disposuimus huiusmodi
lites dubietates inter nos penitus rescil1dere et scripturis
auetenticis perhennare, propter bonum pacis eum eisdem in
hunc modum concordavimus, videlicet, quod predictam villam
Engelswalt cum eisdem Nytzkone, nxore et liberis, ae Ka-
tharine cum snis heredibns permutavimus pro villa Sonnen-
feld nunceupata et situata in predicto territorio nostro Melzak,
quam nobis in capitnlo nostro omnino libere et absolute
absque omnimoda eontmdictione dimittere teneantur eo jure,
sieut ipsi eam babuerunt et possedernnt, CUm omni utilitate
et dominio ae usufruetu una eum littera et privilegio eis
.,
>>>
:N2 401. [1404.]
)
91
desuper eoneesso. Eisdem suisque veris heredibus et le-
gittimis suecessoribus dietarn villam EngelswaIt in campo
Salwyten et nemoribus adiaeentibus xxxviijO mansos minus
xxj. jugeribus et non plus nee ultra cum omnibus suis per-
tinenciis et utilitatibus ae usufruetu, necnon judieiis mayo-
ribus et minOl'ibus ad manum et ad eollum se extendentibus
seu quocumque alio nomine vocentur, jure pheodali et eul-
mensi hereditarie possidendos pro predicta villa Sonnenfelt
libere coneedimus et donamus absque omni onere et ser-
vicio quocunque, sie tarnen quod in quolibet festo sancti
Martini episeopi nobis et capitulo nost1'O in signum dominii
vj. libras cere et sex denarios eulmenses dare singlllis anms
sint asstricti. Predictam villam Engelswalt taliter possi-
debunt in suis limitibus et graniciis, sieut prius eam mensu-
rari fecimus et limitari, videlicet quod ab acie ville Laysen
versus limites ville Gangen, abinde ad agros seu campum
Petirswalt ad silvam nostram Damerow versus villam
prutbenicalcm Pr e w il t e n; deinde usqne ad equalem primi
parietis quantitatem et tune redeundo ad predietam bonorum
ville Laysen aeiem versus occidentem sem per linialiter pro-
eedendo, et si plures inter predictas granieas reperti fuerint,
similiter ab omni jugo euiusvis servitutis libere possidebunt.
Iil quorum omnium certitudinem et robur firmitatis perpetue
appensione sigilli nostri capituli Warmiensis presentem litteram
duximus roborandam. Datum aput ecclesiam Warmiensem
in capitulo nostro ex more in crastino beati Agapiti martiris
solempniter celebrato, que fuit dies xix a mensis Augusti,
Anno domini MO CCCCiiij o.
nbere
fd}riften in E. foI. 53. B. foI. 50.
.M 401.
111011. 19.
.uRu,l.
rauenburR. '!:Jer '!:Jetan
art
o
(omäu!3, Q:uftos
Ho, Q:antor 3o
anne!3 unh has '!:Jom
fa:pitei von (i£rmianh erneuern
1) auf
itten hes "Hannus de Wusen, advoeatus noster,
et Sanderus patruus eius, nomine eorum et fratrum eorundem
necnon heredum ville de Wusen" ha£\ hurdj 5ffiurmfrafi ])e
fdjähigte
riviiegium von 5ffi 11 fe n vom 27. 31tH 1289 (vgi. I.
lll'. b3). Dat. apud ecclesiam Warm. - - die xix m.
Augusti a. d. MO CCCCo iiijo.
2) hie .panhfcfte von 3omenborf vom 22. 3uH 1363
(vgi. 11. lll'. 347) mit foigenhen ,ßufät.}en: 5Bon hen 6 %rei
11fcn
he!3
dju{3en finh an
0 m a
52 i 11 0 tu öroei hnrdj Stauf ii])er
-
,
.......
..I
>>>
392
.M 402. [140-l.]
gegangen, roeld)er bon jeber
ufe pro omni servicio 3 5Bierbung
u 5IDei
nad)ten
u
a
(en
at.
ud) fei haß angrenöenhe aUe
Uohium hes '!:JomfapiteHl bon 9'/2
ufen her '!:Jorffd)aft
u
cu(mifd)em ffied)t berfauft unh
a'6e hiefe('()e bon jeher
ufe 3
$ierhung unh bon her
al'6en 9
fot. öu 5IDei
nad)ten für ,ßins
unh
d)arroerf öu erlegen. Dat. apo eccI. Warm. - a. d.
M, cccc. iiij.
3) '!:Jiefe1'6eu '6eftätigen hie an i
ren getreuen ffit]ttu t]n fd)on
frü
er gefd)e
ene 5Berlei
ung bon 5 O:rei
ufeu (in 5ID 0 P P e n)
tuifd)en ben '!:Jörfern 5Srunstua1t,
piege1'6erg,
ishefat]n unh
her homfa
itu1ärifd)eu
eihe Öu :fr'6redjt. $erfdjrie'6en tuerhen
ein ffiitterhienft Öu ffieifen unh öur
anhtue
r, 5Surgeu'6au, ein
d)effel 5IDei ö en unh ein
djeffel ffioggen, ein '.pfunh 5IDad)s,
6 culmifd)e
fennige, freie O:ifd)erei im
ee :fr1ing mit f(einem
@eöeug e ö u
ifd)es 5Seharf ubh 30 ID1ad 5IDe
rge1h. Dat.
roie öUbor.
4) '!:Jiefel'6eu gene
migeu hen
nfauf her IDl a rq ua rh s.
ID1ü
le ne'6ft 4
nfen Öu culmifd)em ffied)t hurd) hen ID1ü(fer
ans '!:J
lotu, tueld)er jä
rHd) (j
aft ffioggen, 3 öu Dftern unh
3
u ID1id)aeH, unh 6 fette
d)tueine, ein jehes tuenigftens
16
cot tuert
, bie eine
ä(fte öU 5IDei
nad)ten, hie anhere
u
aftnad)t, auf ha
d)lofi
(fenftein öu liefern ii'6ernimmt.
us
befonherer
unft er
äU er freie O:ifd)erei im IDlü
(enteidj mit
f(einem
eöeug öu
ifd)ei.\ 5Seharf. Dat. tuie
ubor.
21:'6fdjr. F. fol. 66, 102, HJ2, 195. E. fol. 54, 85, 158, 160.
B. 53, 78, 133, 134.
.M 402.
1404. 0. eettembtr.
eileberfJ.
einrid), 58. b. :f.,
erneuert hen 5Sefif,}ern
eter
rushen unh
ihemann 30hen
i
re berlorene 5Berfdjrei'6ung ü'6er 4
ufen im ';Dorfe
arfiten
u cu(mifd)em ffied)t.
ie
a'6en öU (eifteu:
bon jeher
ufe 1/ 2 9Jlarf ÖU 9Jlartini, unh bon jehem
fIuge
(aratrum) hie annona, que vulgariter P6ugkol'll dicitur
nemHd) ein
d)effe( Sffieiöeu unh eiu
d)effel ffioggen; ferner
has 5IDartge1h (custodiales) unh hie iura rusticalia, haß
d)artuerf ausgenommen, tuie hie ii'6rigen ,ßins
ufen.
ie
fte
en unter her
erid)ts'6adeit hes
d)u(öen. Dat. in
castro Heilsberg a. d. bio CCCCO quarto, nona die
Septembris.
21:'6ldjr. in C. 1. foI. 171.
..........
>>>
M 403-405. [140-1.]
393
.M 403.
1404. 29. @;e"temfJer.
eU
btrg. .peinrid),
. b. i£.,
ber'(ei
t 6 .pufen 9
.morgen im '!:Jorfe Stt}rfen, meid)e nad)
'benannte
reufien '6i£!
er o
ne .8ins olt
reufiifd)em ffied)t
'befeffen
a'ben, nltnme
r Ou cu'(mifd)em ffied)t, un'o omar
1. an 'oie
rü'oer
eorg, 91ifo(aus un'o ill1artin,
ö
ne
'oes '!:Jt}ltgen, 1 1 /2 .pufe 21/4 ID1orgen. 2. an 2tn'oreas
Stantein 1 .p. 1 1 /2 W. 3. an 91ifo'(aus 5ffiuge'o'oen
2 .p. 3 IDC. un'o 4. an 2t(
ei'ois, Sffiittme 'oes .pans
Stoitt)ten, 1 1 / 2 .p. 21/4 ill1. 1)abolt
a'ben fie für je'oe
.pufe % ID1art un'o für je'oen ID10rgen einen
d)itiing a{!3
.8in£! ou ill1artini, ferner 'oas
fIugtorn, 'oas 5ffiartgei'o
un'o 'oie iura rusticalia mit 2tusna
me 'oe£!
d)armerfs Oll
'(eiften. Dat. in castro Heilsberg a. d. MO ecce 0 quarto
xxix die mensis Septembris.
bfd]t. in C. 1. fol. ]71.
.M 404.
1404. 13.
ftober. - 6. 9lobtmber. rolarien,
werber. '!:Jie
ifd)öfe 2trno('o \)on (\£u{m un'o .peinrid)
bon i£rm{an'o un'o 'oer 2t'bt 3ato'b bon DHba berne
men in
'oem (\£anonifations
rooefi 'oer Wittme '!:Jorot
ea 158 .8eugen
un'o bertagen barauf 'oie meitere \Berne
mung auf ill1ittmod)
ben 29. 2tprU.
Processus p. 58-290. Lilienthai p. 131. Script. r. Pl'Uss.
11 181.
.M 405.
1404. 2. i'lobembtr. @;teburR. - .peinrid),
. b. i£.,
tauft ben bierten
eU 'oer IDlü
le in 'oer
ta'ot
e e'b u r 9
für ben 'bifd)öfHd)en
ifd).
Uß C. Nr. 1. fol. 100.
Nos Heinricus dei gracia Episcopus Warmiensis re-
.cognoscimus per presentes, quod pro vtilitate ecclesie et
mense nostre rite et legittime emimus a Johanne Pfluge,
quondam molendinatore in Seeburg, quartam partem maioris
molendini ibidem, que ad ipsum pertinebat, pro centum et
quadraginta marcis prutenicalibus, de quibus sibi quinqua-
ginta marchas plene persoluimus, prout de eis coram testibus
infrascriptis nos quitauit penitus et absoluit. Residuas vero
......
t
>>>
394
M 406. [l!0-l.]
Donaginta marchas, ipso consenciente et volente, sibi assig-
nauimus percipiendas et tollen das a sculteto et incolis ville
nostre L 0 ca w, qui nobis easdem nonaginta marcas pro
quatuor cum dimidio mansis, quos eis de campo Allodii
nostri siti prope Seeburg (velldidimus), soluere tenebantur;
sic quod scultetus et incole prefate ville predicto Johanni
super festo Natiuitatis sancti Johannis baptiste proxime fu-
turo decem et octo marcas et deinceps singulis annis super
eodem festo sancti Johannis totidem soluere debeant, quo-
usque huiusmodi nonaginta mm"che per eos, ut premittitur,
plenarie fuerint persolute. Quemadmodum scultetus et con-
sules dicte ville no mine eorUll1 et ceterarum incolarum ibidem
huiusmodi nonaginta marcbas coram nobis, ut prefertur, bona
fide soluere pl'Omiserunt. In quorum omnium fidem pre-
sentes literas fieri et nostri sigilli minoris fecimus appen-
sione muniri. Datum in castro nostro Seeburg, Anno do-
mini Millesimo Quadringentesimo quarto, secunda die mensis
Nouemhris, presentibus honorabilibus et discretis viris domino
Nicolao Te tener de Lusieyn milite. Siffrido procon-
sule in Seeburg. Mathia de Proliten. Glinthero de
R 0 g i t e n, vasallis ecclesie nostre, et aliis pluribus fide-
dignis testibus Rd premissa.
.N9 406.
1404. 31.
tttntbtr. l'lom.
a
ft 3nnocen3 VII. be.
ftätigt ben
täfaten unb Stanonitetn 'oet gtofien
tä'ben'oen
baß ffiedjt, 'oie 5.Bitatienfte(fen in i
tet
omtitdje 3U befe\}en.
!](u(! bet Matrieula. Eecl. Warm. im IDD. Wtd),
u
(!l1g., @5d}iel1f. LI.
Nr. 54. fol. 35-36.
lnnocentius Episcopus, seruus seruorum dei. Venera-
bili fratri episcopo et dilectis filiis capitulo Warmiensi, sa-
lutem et apostolicam benedictionem. Is (sic), que eccle-
siarum et ecclesiastiCal'um personarum honorem et statum
concernunt, libenter intendimus iHa, que fauoribus prose-
quimur oportunis. Dudum siquidem felicis recordacionis
Bonifacio papa, viiij. predecessori nostro pro parte uestra
exposito, quod olim uos attendentes, quod perpetue vicarie
in ecclesia warmiensi pro maiori parte uel quasi super
redditibus dubiis et incertis et ad libitum censuariorum pro
tempore redimendis fun date et institute essent, ac timentes,
quod per successum temporis, fideli guhernacione iuxta eas
deficiente, vicarie ipse penitus perire possent, et propterea
j
>>>
M 406. [l-lO-l.]
395
pro augmento cu1tus diuini et pro conseruacione vicariarum
earundem statuistis et eciarn ordinastis, qllod quilibet pre-
latorum ipsil1s ecclesie racione sue dignitatis seu prelatUl'f:'
vnam talltum, quilihet uero canollicorurn maiores prebendas
in eadem ecclesia, in qua rnaiores et minores prebende fore
noscuntur, obtinencium racione canonicatus maioris prebende
sirniliter vnam dumtaxat dictarum vicariarnm, olim per
clericos seu personas ecclesiasticas fllndatarum, conferre
haberent, et in earn, dum vacaret, perpetullm vicarium libere
instituere ualerent, quamuis eciam nonuulla alia beneficia
ecclesiastica cum cura et sine eura ad disposieionern vestram
communiter uel diuisim pertinere noseebantur, qui quidem
vicarii per uos sic instituti et instituendi eertis a1taribus,
quibus maiores prebende eiusdem eeelesie ad honorern diuilli
nominis onerate sunt, tenerentur pro tempore laudabiliter de-
seruire, prefatus predecessor, uestris in ea parte supplica-
cionibus inelinatus, statutum et ordinacionem huiusmodi ex
certa sciencia per suas litteras auctoritate apostolica confir-
mauit, prout in eisdem litteris plenius continetur. CUIll
autelll sicut exhibita nobis nuper pro parte uestra peticio
continebat, lieet uos predictorum statuti et ordillaeionis ae
eonfirmaeionis uigore guhernacionem vicariarulll huiuslllodi
ac possessionelll iuris instituendi personas ydoncas in eisdem
ad uos receperitis, ac eeiam nonuullas ydoneas personas in
aliquibus ipsarum vieariarum, que interim uaeauernnt, insti-
tueritis, timetis tarnen litteras sedis apostolice uel legatOl'um
eius, aliquibus iam forte concessis aut in futurum eonce-
dendis, super prouisionibus de henefieiis ecclesiasticis cum
eura uel sine cura uaeantibus uel uacaturis, ad vestram
eollaeionem, prouisionem, prescntacionem seu quamuis aliam
disposieionem, cornrnuniter uel diuisim, pertinentibus sibi fa-
ciendis, presertim per clausulas et non obstaneias generales
in eisdem litteris poni eonsuetas, statuto et ordinacioni ae
eonfirmaeioni prefatis derogari, et propterea predietas viearias
passim ad pristinum statum, in quo erant ante statutum ordi-
nacionem et confirmacionem predicta, posse reduci in earum
ae diuini cultus in ipsa ecclesia detrimenturn, pro parte
uestra nobis fuit humiliter supplieatum, ut prouidere super
hoc oportune de speeiali graeia dignaremur. Nos igitur
huiusrnodi supplicaeionibus inelinati, apostoliea uobis aueto-
ritate presencium tenore coneedimus, quod per huiusmodi
litteras sedis et legatorum predietorum eisdem personis hae-
tenus coneessas uel forte inantea coneedendas, necnon clau-
sulas et non obstancias generales in eis poni consuetas, ut
...-
J
>>>
-
396
:N2 407-408. [1405.]
prefertur, statuto et ordinacioni ac confirmacioni predictis
non debeat neque possit in aliquo derogari, decerneutes
irriturn et inane, si secus super hiis a quoquam, quauis auc-
toritate, scienter uel ignoranter, contigerit attemptari. Nulli
ergo omnino bominurn liceat, banc paginam nostre Con-
cessionis ct constitucionis infringere uel ei ausu temcrario
contraire. Si quis autern hoc attemptare presumpserit, in-
dignacionern omnipotentis dei ct beatorum Petri et Pauli
apostolorum cius se nouerit incursurum. Datum Rom e apud
sancturn Petrurn ij KaI. Januarij, Pontificatus nostri Anno Primo.
:M 407.
IlJ03. 30.
ril bie '1. mlai. mlad
ntu
rbn.
$Die .sB.sB.
rno(b Don
u(m unb .peinri
Don (ifrm(anb
unb ber
ht 3atoh Don DHDa Derne
men in bem
anoni.
fations\Jroöefi ber $Dor(lt
ea no
62 .Beugen, f
Hefien
barauf bas .BeugenDer
ör unb te
ren
n i
ren Sfir
en
öurüd, na
bem fie ben @3
(uj3termin auf @3onnahenb Dor
@3e
tuagefima unb bie fo(genben 4
age (6-10 6ehr. 1406)
anheraumt
ahen.
Processus p. 319-357, Lilienthai p. 132. Script. r. Pruss.
11, 181.
.NI 408.
IlJ03. 6. mlai. iirau
nbut"R. $Der SDetan .sBart
o(o.
meus, £antor 30
annes unb bas SDomta
ite( Don (ifrm(anb
berfaufeu :
1) i
re Wü
(e
u $ 0
\J e n mit 3 ffiäbern an ben ID1üUer
.penfe1mus unb benen @3
kUiegerfoIJn
er(a
u cu(mif
em
ffie
te erhH
, nehft 2 @3äe. unb
eibe.
ärten auj3er
a(h bes
$Dorf5area(s,
us hefouberer
nabe geftatten fie i
nen ben
ntauf bon 2 $Dorfs
ufen, kUe(
e fie fd)arkUedsfrei gegen einen
.Bins bon ]/2 Warf für bie .pufe
ahen foffen, unb freie
(Yif
erei im Wü
{enteid)e mit t1einem
e
euge für ben eigenen
ifd). 5Bon ber Wü
(e finb jä
rHd)
u IDlartini 3 2aft moggen
unb 3 fette @3d)kUeine, ein jebes 3 5Bierbung kUert
, auf bas
Sd)(0j3 ffi?e
(fad
u Hefern. Dat. apud eccl. Warm. in capi-
tulo nostro ex more in die b. Johannis ante portam latinarn
solempniter celebrato, que fuit dies vj a mensis Maii a. d.
MO CCCCV o .
2)
iefefben fd)Hd)ten
ren
ftreitigteiten
kUifd)en ben $Dörfern
a(t\)n unb Sfitf\)n einerfeits unb
a\)(e,
eterskUaU, 2Hient
a(
unb
angen (hei WeIJ(fad) anbererfeits ba
in, bau bie (e\}tern
>>>
]{g 409. [U05.]
397
$Dörfer in ben {aut i
ren .panbfeften berfdjriebenen
ren
en ber"
bleiben foUen. .Bur
ntfdjäbigun9 berer bon $attt)n unb
irft)n
hJeifen fie 6 .pufen (eedjs
ufen
u 5traut
ig)
hJifdjen
Uenftein,
1)rahJsfen (5traut
ig), lniccfosborf unb 5Bot)gt
borf (O:ittigsborf)
frei unb 3U bemfelben ffiedjte, hJie fie i
re anberen .pufen
aben,
an, unb finh bon i
nen nur bie in i
rer erften .panbfefte ber"
fdjriebenen ffiitterhienfte 3u leiften. Dat. 2pud eccl. Warm, a.
d. :M 0 CCCCvo.
{,fd)t. F. fol..66. 144. E. fol. 54. 119. B. foI. 33. 103.
.NI 409.
1403. 13. rolai. mraunebertt. - .peinridj, .sB. b.
.,
ed1ärt bie .panbfefte ber
tabt .sBraunsberg unb ftJridjt bie
barin bedie
enen ffiedjte nur ben .sBürgern inner
alb ber
tabtmauer, nidjt aber ben .pofbefit,jern in ber etabtfrei
eit 3u.
t\fd)tift im mat
(!atd)i
1I 58taulI(!"6etg, 58b. 77, foI. 6-7.
Nos H en ri c u s dei gratia Episcopus Warmiensis,
notum facimus vniuersis, ad quorum noticiam presentes littere
peruenerint, quod orta dudum materia questionis inter prouidos
et circumspectos uiros Joannem Sassendorff et 'Yer-
nerum Schonenberg proconsu1es, etJoannem Bötcher,
Wi1he1mum et Petrum Lange, He1mikum LÜdiken,
Jacobum de Leysse, 'fidemannum Wo1kwin, Jo-
annem Schötte1e, Nico1aum Kistenbuck, Rotteherum
Bekman, Leonardum Wicke et Gerungum de Hun-
tenberg, consu1es ciuitatis nostre Brunsberg Warmiensis
diocesis, nomine suo et totius communitatis eiusdem ciuitatis
ut asserebant ex una, et inhabitatores seu possessores
curiarum et agrorum in Huntenberg, Rud1offhouen, In
der Owe et aliarum curiarum circumiacentium intra granicas
bonorum eiusdem ciuitatis existentium, vide1ieet Gerungum
et Paulum vs der Ouwe, Joannem Tidemanni, Her-
mannum Kiliein et Nico1aum Trumpe de Hunten-
berg, Joannem Katten et Petrum Hartman de Kat-
tenhouen et Rotteherum Prange de Rud10ffh ouen et
a1ios huiusmodi curiarum possessores parte ex altem, occa-
sione seruitiorum rustica1ium, que dicti proconsu1es et con-
su1es assel'ebant eis et suis predecessoribus dicte ciuitatis
proconsulibus et consu1ibus nomine ipsius ciuitatis et ad
ipsorum mandatum facta per possessores dictarum curiarum
a prima ipsarum curiarum fundatione seu expositione, que
......
11
11
.,j
>>>
5
MI 409. [1405.}
seruitia et alia onera rusticalia dicti proconsules ef" consules
a dictis curiarum possessoribus tanquam ab aliis agricul-
toribus infra grauicas bonorum et extra muros eiusdem ciui-
tatis residentibns petebant et exigebantj necnon occasione
;urinm et libertatum ciuibus et incolis einsdem cinitatis in
prima sua fundacione per hone memorie dominum Hen-
ricum predecessorem nostrum 'Warmiensem episcopum iuxta
prinilegium super Loc conscriptnm concessorum, quibus pri-
uilegio et iuribns, videlicet venatione et piscatura, et aliis
in ipso prinilegio expressis, prefati curiarum possessores ob
hoc, quia se pro incolis einsdem ciuitatis gererent et cel1seri
deberent, plenarie tal1quam iucole intra mnros einsdem ciui-
tatis habitantes nti et gaudere voleballt, asserentes se etiam
ob hoc ad predicta seruitia et onera l'l1sticalia nulIatenus
obligari, sed tanquam incole. intra mnros ipsins ciuitatis
habitantes debere ratione dicti privilegii omni libertate
gaudere. Constitutis ergo predictis partibus coram uobis
volentibusque a nobis tanquam ab ipsornm domino meri
dominii interpretationem et declarationem dicti priuilegii
audire, concorditer et instanter petiuerunt, quatenus ipsum
prinilegium, tanquam ipsorum dominus, ad quem huinsmodi
interpretatio de inre pertinere videretur, interpretmoi et de-
clarare ac dissensionis materiam inter eos sedare digna-
remur. Nos vel'O eOl'l1m petitioni1ms rationahilihus anuuentes,
in presentia honorabilinm fratrum nostrorum, dominornm
Magistri Bartholomei de Borusschov decani, Joannis
de Essen cantoris, Alberti de Calba et Arnoldi Longi
canonicorum Warmiensinm, ad nos propter premissa specia-
liter vocatornm et llobis ibidem assidentium, habito cum eis
maturo consilio, pcrlecto prins et diligenter inspecto tenore
dicti priuilegii, de expl'esso consensu et libera voluntate
dictarum partium, nt premittitur, Christi nomine innocato,
pronunciamns, declaramus ct interpretamur: predictum pri-
uileginm cnrn venatione, piscatnra, iuribus et libertatibus in
eo contentis, ad dictarn ciuitatem Brnnsberg et ipsins ciues
et in colas, quantnm ad ea, que pro ciuibus et incolis in ipso
priuilegio exprimuntur, intra ipsius ciuitatis muros habitantes
tantummodo pertinere, et non ad dictarnID cUriarl1lll posses-
80res seu alios quoscunque extra ipsius cinitatis muros nbi-
libet residentes. In quorum omnium fidem et testimonium
presentes litteras per notarinm publicum infrascriptum scribi
et publicari, et nostri minoris sigilli appensione mandauimus
communiri. Datum et actnm in castro nostro Brunsberg
dicte diocesis, Anno domini Millesimo Quadringentesimo
>>>
:N9 410
[1405.]
399
quinto, Indictione tertia decima, mensis Maij die tertia
decima, hora tertiarum vel quasi, Pontificatus sanctissimi in
Christo patris ac domini nostri Innocentii diuina prouidentia
pape vii. Anno primo, presentilms discretis et validis viris
domino Joanne Knorre vicario perpetuo in ecclesia War-
miensi, Guntero de Rogitten, Sandero de Campo,
Pet schone von den Houen, Nicolao Crossen de EI-
bingo, warmiensis 1iocesis, et Hermanno Witten de
Cu Im e n Culmensis diocesis, vasallis et armigeris, testibus
ad premissa vocatis et rogatis.
Et ego Petrus Stenehutte de :Melsack,
(Sig. Not.) clericus warmiensis diocesis, puhlicus impe-
riali auctoritate notarius etc.
nbete mfd)tift im 5Bifd)öff. 2!td). 3u U'r6g. A. ]0, fol. 2]2.
Ue
rude a. a. D. E. e. 1. unb im
td). be(j
cmfa\Jitd(j 3u U'r6g.
.M 410.
lljO
. USo rolai. mraunebtrtt. .peinridj,.sB. b.
"
entfdjeihet einen
t\'eit bel' 53e
n
{eute bon ffi e gi tt en ii1)er
bie
efäUe bon i
rem Struge.
u(j C. 1. fol. 14.
Wir Heinrich von gots gnaden Bisschof czum Bruns-
berge, thun kunt mit desem hrife, das vor vns syn gewest
vnsere liben getruwen ber Jorgen ritter von Rogiten von
eynem teile, vnd Catherina etwan Clauke Nickels hus-
frowe vnd ire kyndere doselbest von dem andern teile, vmh
czweitracht, die do von der czinshUnere wegen von deme
luetscheme czu Rogiten czwisschen yn entstanden was, so
das sie beiderseit saczten die selbige sache czu vns mech-
ticlicb czu entrichtende. Des hahen wir die sache also
entrichtet vnd vsgesprochen, das her Jörgen vnd syne erben
vnd noch köm linge stmen haben alle die hünere, die man
von dem vorgenanten kretscheme pfleet czu czinsende, vnd
Rötcher von Rogiten vnd syne erben vnd nochkömlinge
süllen hahen den dynst von demeselbigen kretscheme, vnd
die vorgeschrebne vrowe Catberina vnd im erben vnd noch-
köm linge stmen haben den broch von dem kretschemere vnd
von synem gesynde. Aber das gerichte öbir den kretschemer
vnd syn gesynde slillen die herschaft miteynander richten
czu Rogiten, als her Jörgen, dieselhige vrowe Catherina,
Rötcher, GUnther vnd Otte, vnd ire nocbkomlinge. Was
aber sUst bröche gescbeen in dem kretscheme von andern
.......-
...I
>>>
400
."Ni! 411-413. [t.105.]
ltithen, die stillen die vorgenante herscbaft miteynandel' be-
halden. Dese berichtunge haben alle die vorgenanten von
Rogiten vorlibet, vnd gelobet steticlich czu halden, vnd czu
eynem geczügnisse deser vorgeschrebnen dynge habeJ1 wir
vnser kleyne il1gesigil an desen brif gehangen. Geben of
vnsel'm huse czum Brunsberge am vreitage vor deme
Sontage Cantate, im vyrczenhundirtsten vnd fÜmften jare Christi.
.JW 411.
IltO
. 26.
u"i.
tit
btrR. .peinridj,
. b. Q:., be
ftätigt ben burdj mitfdje ID1erun, @;dju1lJen bon sra
en, unb
benen g:rau
nna boU30genen 5Berfauf bon 5 .pufen an
.pannu£\ IDlarfgrebe bon ID1erunen
oue (IDlaraunen
of).
'!)rei biefer .pufen finb jenes Uebermafi 5wifdjcn Sta
en
unb bem .pofe be£\ feUgen
itter!'3 IDlerune, wefdje£\ ber
.
.peinridj (@5or{)Om) berfd}rieben
at (bg1. oben mr. 25).
$Die beihen anbern finb bon ben bei ber erften
rünhung
be£\ ,pofe£\ berfie
enen 4 .8ini$
ufen aIJgetrennt. tjiir je be
,pufe IJetriigt ber Bin£\ 1/ 2 IDlart; edjarwert frei. SDie
5Bertäufer refignirten auf i
r
efi
t
um "coram ... domino
Caspal'o Baysen protune advocato ecclesi
nostre et
judicio bannito opidi nostri Heil s be r g in suburbio
castri nos tri Heilsbel'g propter hoc facto et habito".
ffiiihiger,
ruber bes 9C. IDlerune,
at ben .:ronfens gegeben.
Dat. in castro Heilsberg 3. d. 1\1 0 CCCC 0 quinto, die
vicesima sexta mensis Junii.
bf
tiit in C. 1. foI. 96.
.JW 412.
IltO
. 2.
uli.
eit
btrg. .peinridj,
. b. Q:., ber
fd}reiIJt bon jenen 6 .pufen im $Dorfe
oUolJm, we1dje
bi!1l
er
reufien 5U tJreufiifdjem ffiedjt o
ne .8ins
atten, 3
an
oreto unb 3 an mido!1l
(abltnlJnen lJu cu(mifdjem
ffiedjt, für we1dje 1/ 2 ID1art bon ber .pufe lJu Q:4'i4'
anie 5u
5 in fen unb ba!1l anbere lJu (eiften ift, we1d}e!1l bie
auern
be£\ SDorfe!1l bon i
ren .8in£\
ufen 1eiften. Dat. in castro
Heilsbel'g a. d. MCCCC quinto, secunda die m. Julii.
bfdjr, in C. ]. foI. 100.
.J\? 413.
IltO
. 1"1. (September).
eit
berß. - .peinridJ,
.
b. Q:., - inftituirt auf bie burd) ben
ob be£\ 5eitigen ffiettor£!
>>>
MI 414. rlJ05.]
401
ID1adus vatant gekUorbene
farrtird)e
u - in O:o{ge her
räientation bes sromtf)urs bon
a{ga (3of)annei:.\) von
@:iat)n als
farrer hen 3of)annes bon
e{au bon GHfgen.
'burg (Joh. ab Delaw de Ilgenburg). Datum in Castro
nostro Heilsberg - Quadringentesimum anno quinto,
decima septima mensis (Septem )bris.
IDat! DriginaI ift 3um
intem .!Borftofj6Iatt bet! illljft. ber
dv[jner
@)eminarlJi6{jot
ef V. K. b. 22. ber\1)anbt unb fein
interer %
ej( alJ.
gejd)nitten. IDie @)d)rift ift gtilutent
ej{t! bet\1)ijd)t unb nut olJiger
3n
aU lieu fid) mit illlü
e ent3ifiem.
.N9 414.
Ilt03. 21. 9loueUlber. wrauenburR.
ie
eftaments.
etutoren bei$
ombefan5
rno{b bon
rgeften treffen
.sBcfHmnumgcn ii'bcr hefien 9(ad){ajj.
n(j bem DriginaI auf
erg. im
td). bet! IDomfcqJite{t! in
tbg. Testam.
F. Nr. 5. 1.
IN Nomine domini amen. Anno Natiuitatis eiusdem
Millesimo Quadringentesimo quinto, Indiccione terciadecima,
mensis Nouembris, die vicesima prima, hora quasi terciarum,
Pontificatus sanctissimi in Christo patris ac domini nostri,
domini Innocencii diuina prouidencia pape septimi anIlO se-
cundo, apud ecclesiam warmiensem in domo habitacionis
discreti viri domini Ja C 0 b i He s sen, perpetui vicarii in
eadem ecclesia, meique notarii publici ac testium infra-
scriptOl'llm pl'esencia, personaliter constituti honorabiles viri
domini Albertus de Calha, canonicus warmiensis et am-
ministrator, etJohannes Danczk, vicarius in dicta ecclesia
warmiensi, executores testamenti venerabilis viri domini
Arnoldi de Ergsten, quondam decani ecclesie wal'miensis,
Vlla cum honorabili domina Elizabeth, matre et fideicom-
missaria decani antedicti, ita disposuerunt et ordinauerunt de
vnanimi omnium consilio consensu ct assensu de bonis re-
lictis per eundem dominum Amoldum et ad certos usus
nondum dispositis, sed consilio consciencie et fidei sue ut
asserunt commissis, sic quod antedicta domina Elizabeth
quatuordecim marcas et dimidiam marcam lotone minus red-
dituum et census hereditarii infl'ascripti, de pecuniis dicti
domini Arnoldi de prebenda et canonicatu ac decanatu iustc
acquisitis comparatas, ad vitam suam habeat et retineat
dumtaxat. Quorumquidem reddituum pl'edictorum decem
marce reddituum aut census monete pruthenicalis in viginti
mansis in villa Heinrichstorff, et quatuor scoti cum medio
scoto census in taberna ibidem in Heinrichstorff, quelibet
26
>>>
402
:N2 4U. [1405.]
vel'O marca censUs pro viginti marcis et quatuor mal'cis;
insuper quatuor marce et vnus ferto census hereditarii in sex
et dimidio mansis in villa BI udow warmiensis diocesis, que-
libet marca census pro viginti quatuor 11mreis monete pru-
tllenicalis sunt comparate, prout in instrumentis publicis siue
literis plenius super huiusmodi contractilms confectis conti-
netur. Sed post mortem dicte dOllline Elizabeth due marce
census dominis callonicis et vna vicariis remaneant pro anni-
uersario dornine mcmoratej alias autern xij marcas lotone
minus domini JohaIllles Danczk et Jacobus Hesse,
vicarii in ecclesia warmiensi, ad vitam duntaxat ipsorum re-
tinebunt. Vno tarnen eorum defuncto, pars sua scilicet vj
marce. v scoti et vij denarii secundum consilium capituli
warmiellsis pauperibus erogentur in honorem dei et eius
matris virginis gloriose. V oluerunt eciam dicti executores
et ordinauerunt cum domina supradicta, quod post mortem
predictorum duorum vicariorum fieret vna elemosina in eccle-
sia cathedrali uel parochiali ciuitatis Warmiensis de xij
marcis lotone minus monete pruthenicalis pro vno pres-
bitero temporali, qui singlllis annis pro salute animarum pre-
missorum domini decani et Elizabeth matl'is eins fideliter
deum exorare deberet, et de qua elemosina nullus alius
disponere habeat potestatem, quam aduocatus dominorum
de capitulo in ciuitate Warmiensi vel burgrauius castri
Alleynstein, qui pro tempore fuerint; qui elemosine ante-
dicte nullUlll preficere debeant, nisi presbiterum vel qui
saltem infra annullI ad omnes sacros ordines se faciat pro-
moueri, et eciam aliud impedimentum racione alicuius officii
alterius non habeat, quod tamen conscienciis aduocati et
burgrauii reliquerunt. Et predictus presbiter uel alius sic
receptus ad dictam elemosinam in casu, quo se minus honeste
regeret, quod ad iussum capituli, quicunque foret, alllmo-
ueri deberet sine omni contradiccione et obstaculo, et de
consilio dominorum de capitulo aduocatus seu burgrauius
prefati ad elemosinam sepedictam aliulll preficient temporalem,
qui se honeste regat et officium suum debite et deuote exe-
quatur, alias tociens quociens 11l'efatus temporalis est et erit
ammouendus iuxta libitum et consilium dominorum de Ca-
pitulo warmiensi, presertim cum redditus ad ipsam elemo-
sinalll speciantes sint mere temporales. Acta sunt hec
Anno Indiccione :Mense die hora Pontificatu et loco, quibus
supra, presentibus discretis viris dominis Cristano et Jo-
hanne Rodecopp, vicariis perpetuis in ecclesia warmiensi
sepedicta, testibus ad premissa rogatis et requisitis, Ante
>>>
:M -115-416. [lJ05.]
403
omnia ego notarius subscriptus protestor, quod prcfati testa-
mentarii vnum ornatum rubeum, et calicem et ampullas de-
auratas, cuß! pecuniis predicti domilliA.rnoldi de Ergsten
comparatos, ad elemosinam ut prefertur factam donauerunt,
et hoc iu premissis non ex malicia obmissum
sed ex ne-
gligencia et errore.
Et ego Bertoldus Folparti, cle-
(Signum JSotarii.) ricus imperiali auctoritate notarius,
Carninensis diocesis, etc.
aM 415.
Um I.ljO
. .8in
{(luf \Jon hem ,peiHgen.Q)eift..pofV itai 5 u
rauns'berg.
Acta praetorii beB 9iat
Bard)iIJ 3u
M'g.
o(jant 8!. !B(. 20h.
Wissentlich sy allen, die dissen brif an sehen ader
horen lesen, daz mit rote gunst vnd willen dez erwirdigen
in gote vaters vnd herren vnsers genedigen herren, hern
Heinrichs Bischhof czu dem Bl'Unsberge, wir nochge-
schrebenen Burgermeister vnd RaduJallne der stad Brunsbergh,
her Heinrich Baehus Burgermeister, her Johan Sassen-
dorf, her Jacob Rode, her Johan Plastewik, hel'
Willam Lange, her Helmik Ludiken, her Gerlach
Arlldes, her Tydeman Volquin, her Detmar Jaeobi,
herJacob Schnlcze, her Johan Ronefelt, Gering vam
H u n te n b erg e, radmanne in den gecziten, du.reh nutz vnd
fromen willen dez spitals des heilgengeistes czum Bruns-
berge, der erbat'n vrowen Elyzabeth van Ergeste, muter
dez erbam herren her Arnoldes van Ergesten, der do
ist gewest Techand czu der Frowenbnrg, mit syme gelde
vnd czu eyme seelgerethe recht vnd redelieh uf daz vorge-
nante spital der stad Brnnsberg vorkouft haben x. mark
jerliches czinses vmme ij hundert mark gewonlicher muntze,
dy sy deme selbigen spital mit gereytem gelde hot be-
czalet, dy in dez vorgenanten spitals nutz vnd fromen sint
gekomell, also daz man derselbigell erbam vrowen Elyzabet
etc. edjiuj3 fel)it.
.:Ni 416.
IljO
. 28.
oUtmbtr. ;etdJUr
. -- @5entenö bes
Dffi5iais \Jon Q;rm{anh übcr bie DffertoriaHcn an her
Stirdje öU
öttenau.
2!Utl bem Driginal im 2!rd)iIJe ber
ird)e in
utftabt. D. Nr. 7.
In nomine domini Amen. Per presens publicum instru-
mentum cunctis pateat enidenter, quod anno eiusdem l\1ille-
26*
>>>
404
.M 416. [1405.]
simo quadringentesimo quinto, Indiccione terciadecima, vi-
cesima octaua die mensis NOl1embris, horis terciarum uel
quasi, pontificatus sanctissimi in Christo patris et domini
nostri, domini Innocencii diuina prol1idencia pape septimi
anno secundo, in castro ZebUl'g Warmimlsis diocesis, coram
honorabili viro domino magistro Ni co I a 0, curie Warmiensis
officiali, in meiql1e notarii publici et testium infrascriptorum
presencia. dominus Nie 0 Ja u 13 Neu e , rector parrochialis
ecclesie in Sc hai mi a dicte diocesis, tanquam actor ex vna,
et Pauthelitz de Pottilkau, vitricus seu prouisor prout
asseruit ecclesie filialis ibidem in Pottilkau, nomine eiusdem
ecclesie tanquam reus parte ex altera, in iudicio constituti.
Dictus dominus Ni cola u 13 Neu e contra et aduersus vitricos
et prouisores ecclesie filialis predicte proposuit, quod ipsi
vitrici ecclesie eiusdem in dicti domini Kicülai non modicum
preiudiciulll et grauamen a priIilis vesperis usque post se-
cundas vesperas festi Dedicacionis ecclesie prefate cum
quibusdam tahulis per nonnuIlos annos et per singtllos dies
ibidem celebres infra misRarum solempnia, non attendentes
aliarum ecclesiarum confinium consuetudines, transiuissent et
visitassent, habuissentque et baberent in eadem ecclesia
filiali cistalll et corbanam seu truncum, 3d quas et ad quem
essent facta et in die fierent offcrtoria, quibus quidem offer-
toriis et pluribus aliis offertoriis, videlicet iumentis pecorl1m,
cera, lino, canape et aliis factis, ipsum contra deUlll et ius-
ticiam spoliassent et spoliarent, seu de eis sibi, ut vero suo
curato seu plebano, non responderent. Hiis non contenti,
eciam offerre volentes induxissent et in die inducerent ad
dandum sua offertoria pro fabrica ct alio usu ecclesie ma-
tm'ialis predicte, et non pro plebano, necnon campanas
eiusdem ecclesie cultui dei deputatas preter necessitatem
frequenter pulsassent seu puls3ri procura8sent aut permi-
sissent. Peciit igitl1r dominus Nicolaus sepefatus super hiis
fieri iusticie complementum. Dictus vero Pauthelitz res-
pondit, nullos vnquam fuisse per eum uel alios diete ecclesie
vitricos seu prouisores inductos ad offerendum pro fahrica
ecclesie, et alios articulos suprascriptos confitebatur, dicens
sie ex antiqua consuetudine seruatum esse et serum'i hucusque.
Visis itaque dictis testium super premissis et ecclesie filialis
in PottiIkau et ecclesiarum confinium consuetudine pro duc-
torum, habitisque illformacionibus plurimis et matura deli-
beracione super eisdem, dictus dominus magister Nicolaus
officialis inter dictas partes ordinauit et per eas ita seruari
voluit et mandauit, in omnibus tarnen iure domini episcopi
>>>
r--
M 416. [1-105.]
405
'Varmiensis sem per saluo, quod omnia offertoria ad tabulas
predictas, quotquot eciam ipsarum tabularum fuerint, in dicta
die Dedicacionis ecclesie a primis uesperis usque post se-
cundas vesperas facta, et que fuerint ad ipsas tabulas per
singulos dies anni, dum steterint, et queque ad carbanam
ueI aHa instrumenta, eciamsi fuerint extra illam ecclesiam
filiaIem et tarnen infra ipsius metas obIata fuerint, recipiat
.. plebanus in Schalmia medietatem dictOl'um oblatorum, et
reliquam medietatem pr.: fabrica uel alio usu ecclesie filialis
in Pottilkau predicte relinquat, ni si talia oblata fuerint esui
horuinum apta, utputa vacca, ouis etc. et potabiIia, et iHa
habeat dumtaxat pie banus; si vel'O fuel'int alia non edibilia,
medietatem iuxta veram estimacionem recipiat p]ebanus, et
reliqua fabrice ecc]esie filialis predictc depntentur, eciamsi
oblata fnel'int linum canapem et talia pro ]igminibus valencia,
et siquis signanter dixerit, se hoc uel illud offerre seu dare
pro fabrica seu a]io usu ecclcsie predicte fi]ia]is. !tem
omnia ob]ata per Sil1g'ldos dies anni ad tabu]as predictas
post cantnrn offel'tol'ii, dnm ipse tabn]e transiel'int, ni si esset
in festo dedicacionis ecc]esie, de quo pl'emittitur, dnmtaxat
cedal1t usni ecclesie filia]is sepius memorate. Rursum ordi-
nauit et sie habere vo]uit et mandauit, quod solum in ues-
tibulo ecclcsie predicte habeatur cista uel aliud reseruacuIum
pro huiusmodi oh]atis resernandis et ammodo vitrici ecclesie
predicte et rustici a]ii i tÜdern nequaquam inducere debent
offerre volentes, ut pro plebano non offerant sed pro ecclesia,
pcrmittentes eos in sua voluntate, nec iidem rustici pul-
sauunt seu pulsari faciant carupanas ecclesie fiIialis sepefate,
nisi in usn ipsius ecclesie et contra aeris internpestatem,
ignem aliaque dampna, que possent communi bono seu vti-
litate imminere. Premissa omnia et sing'ula itaque dictus
dominus
ico]aus officia]is ordinauit et ita serual'i mandauit,
sa]uo iure domini episcopi 'Varmiensis, et in quantum huius-
modi ol'dinacionem idern dominus episcopus ratam dignaretur
habere. Acta sunt hec pl'esentibus honorabilihus viris dominis
Johanne Sternchen, p]ebano in Ditterichswalt, et Cas-
paro, plebano in Seburg, sepedicte diocesiR, testi1ms ad pre-
missa vocatis specialiter et rogatis.
Tandem eadem die horis nona uel quasi partes pre-
dicte, volelltes audire super huiusmodi ordinacionem volun-
tatem reucrendi in Christo patris et domini domini He in ri c i
episcopi Warmiensis, ipsnm accedel1tes, vt huic ordinacioni
assensum prebel'e ac eam admittere dignaretul', instantel' et
humiliter dictus dominus Nicolaus Neue supplicauit. Reue-
>>>
-I
406
M -117. [1405.]
rendus igitur in Christo pater et dominus dominus Heinricus
episeopus Warmiensis predietus, sue patemitati leeta per me
notarium publicum infl'asel'iptum hac ordinaeione, assensum
ei adhibuit ac ipsam admisit sub protestacione, quod sie
ipsam Ol'dinacionem stare et obseruari vellet, quousque ipse
uel successor suus pro tempore episeopus W armiellsi
aliter
duxerit ordinandum, saluo eciam suo iure, quod ad premissa
habeat scu habere posset, cui per hanc ordinacionem pl'O-
testando noluit in aliquo derogari. Acta sunt hec presen-
tibus venerabilibus dominis Alberto de Calba canonieo et
amministratore eeclesie Warmiensis, Ar n 0 I d 0 L 0 II g i cano-
nieo ecclcsie 'Varmiensis pl'edicte, et discreto viro domino
Petro :-;tcinboth capellano et notario reuerendi in Christo
patl'is et domini domini Heinrici episcopi Wal'miensis preno-
minati, testibus ad premissa yocatis specialiter ct rogatis.
Super quibus omnibus et singulis dictus dominus Kicolaus
Neue sibi per me notarium publicum infrascripturn vnum uel
plura publicum seu publica sibi fieri peciit instrumentulll uel
instrurnenta. Acta sunt hec anno domini indiccione die
mense horis loco et pontifieatn quibus supra, prescntibl1s
testibus premissis actibus, quibus subscribuntur, ad hoc spc-
cialiter vocatis et rogatis.
EtegoJ acobus1\Iagnide Heils berg,
(S i gnu m Kot a I' i i.) clericus Warmiensis diocesis, pub-
licus imperiali auctoritate notarius etc.
Dtigina£ anf l.j3etgament. -
{bfd]tift in BC1'enilt's Transsumpta
Nr. 8, pag. 21-27.
.Nl 417.
1403. 11.
tcember. ?!ßadenburR. .$)einrid),
.
tJ. (;S;., tJerfd)reUJt 9 1 / 2 .$)ufen
a{b (silva) Ueoennafi an
ben @5d)U{3en unb bie jßctuo
ner (incolae) be£i
orfe
HbetuarU)enoet'g 3u bemjclOen ffied)t, tuie fie i{)re anbem
.$)ufen
af:ctt, gegen 1/ 2 9J
art EiniS Don ber .pufc unb o
uc
@5d]artuert, es fei betm, bafi fie uroar tuerbcn.
(5 (;S;nt
fd)äbigung fUr bic feinem
orgänger aogetretenen 10 j,JJ1orgen
3um
la
e unb
eid)e fUr bie 9JCii
(e o{eUJen 5 ill10rgen
3ht
frei, unb ber @5d)u{3e, tueldjcr bie .$)1i(fte bel' @efä((e
Don bel'
JJW
{c Oe3icl)t,
at für bie anbcrn 5 9J1orgcn beu
EiniS 3u 3a
{en. ffieferDirt Meiot für bie oifd)öfHd)en @e
Mube unb 9JUif)lcn bas jßau
o{3, tueld)es bie :;Dorffd)aft
nur 3u eignern .\Bebarf, nid)t 3um
edauf tttitoenu
en barf.
trerner Derlei
t er berfc10en 10 1 / 2 .$)ufen .$)eibe (merica),
>>>
:M 4,18. [tJ05.]
407
ö\Uifd)eu
((be\Uart
eulJerg, 0ebbeu,
amero\Ue, 6tol
e uub
bel' .peibe bel' Stauouiter iu 0utftabt, au bel' @renöe be
lJifd)öf1id)eu uub fa\Jitu(ärifd)eu $territoriums, \Uie fte feiu
Q30gt 91itolaus Don 53uiiet)u öugemefien
at.
ebe .pufe
öinfet 8 6cot, frei DOU @5d)ar\Uerf.
ie 6tämme ölt
ieneulJeuteu 1J1eiIJen bel' .perrid)aft tJorlJe1)aUen.
er
'.13faner be!i\
orfe!i\ er
äU als annon:.t missalis DOU ben
9 1 / 2 .$)ufeu 5llia(b eut\Ueber feiuen 2Int
ei( an .polö uad)
.puf eu ö a f)l, ober, \Ueun iie nrlJar gemad)t \Uerben, DOU je
2 .pufeu eiueu @5d)effe1 ffioggeu unb einen 6d)effe1 .$)afer;
tJon ben 10 1/ 2 .pufen aber ent\Ueber feinen
nt1)eil an 5llieibe
unb .po(ö, ober, \Ue111t er biefe!i\ nid)t \Ui((, für aUe .pufen
3 u fammen 8 C0d)iUinge, ba er früf)er Don iI)nen, \Uo fie nad)
vreufiiid)em ffied)t öu einem SMegsbienfte Der1icI)en \Uaren,
nur 4 C0d)iUinge et'
aUen f)at. Dat. in castro W arthen-
herg a. d. :MCCCC quinto, die undecima mensis De-
cembris. ·
.c.
.
erfcflJe Derfd)rcilJtbem ',;Dorfe 53 a n 9 e t) n lJei ;ruartenlJurg
12 .pufen 5llialb ö\Uifd)en 2anget)n, C0d)i
ertat)m, bem
ee
;ruabangen unb bel' @re1W bes lJifd)öfHd)en unb ta
itu.
1ärifd)en 0ebietes.
m Uebrigen faft glcid)lautenb \Uie 5 u tJor.
'lI{.{d)t. C. 1. fo1. 174.
.JW 418.
1403. IS.
tcember. .$)einrid),
. D. G:., DminlJart
iid) mit ben 2ef)n
(euten Don ffiegerte1n über bie tyifd)erei
im C0ee C0abangen.
2(u
C. 1. fo1. D.
Am vyrczenhundirsten vnd fumften jare Christi, im
vreytage neest vor sente Tbomas tage des Apostels, syn bey
eynander gewest der erwinlige in gote vater vnd herre,
heue Heinrich, Bissehof czum Brunsherg, von syner vnd
siner kirchen wegen von eyncm teile, vnd Gunther vnd
Heinrich von Rogetteln von ircr vnd von alle der
wegen, die do als lee(n)manne gehoren czu den hundert
huben czu Rogettel, von dem andern teile, vnd syn vmb die
czweitracht vnd schelunge, die czwisschen in was, von der
visscherie wegen, obereyn kornen 1S beiderseit also czu
halden vf eyn vorsuchen bes czu sente :Michels tage neest-
komende, als hyr noch steet geschreben, also doch ab mans
noch dem vorgeschrelmen sente :Michels tage nicht weide
vorbas also halden, das dese obereynkommunge iclichelll
>>>
408
MI 419. [1381-lU2.J
teile vnschedlich sey an seynern rechte. Czum ersten das
die vorgeschrebnen von Rogetteln sullen haben visscherye
alleyne in dem See Sabangen czu irer notdorft vnd nicht
czu vorkoufende, Doch sie noch ire visscher, vnd das sy in
demselben See rnogen desen wynter visschen mit eynem
garne von vyr stucken, vnd dm'noch den neestkomenden
sorner mit kleynem geczoy, als hantwate, stochnetcze, wor-
fangel, secke, harne, vnd doczu gan in der herre Bischof
dorinne czu visscbende mit der kleppe czu irer notdorft vnd
nicht czu vorkoufende, noch sie noch ire vischer, als vor
steet geschreben. Ouch sal der herre Bissehof denselben
See nicht vormyten noch keyne vissche dor vs lasen vor-
koufen, vnd darinne nicht lasen czyhcn mit dem grosen
garne, vnd sal vortme keynen andern visschereye dorinne
dirlouben, ane den die do v1rmaIs bes bel' recbt dorinne
haben gehadt czu visschende. Idoch so behe1t im der
herre Bischof visschereie in dem See czu synem tissche vor
sich vnd syne ampt1lite, wenn mans wirt bedorffen. Ouch
sullen die von RogetteI iren visscher, den sy do werden
haben, brengen vor den Burggreuen CZUl' Gutenstad, so das
her is wisse, wer ire visRcher sey. Ouch sullen sie keynem
do irlouben czu visschende, wen alleyne irem visschere.
Vnd czu eynem gedechtnisse haben die von Rogettel eynen
gleichen brieft' in sotanem lute vs dem briefe gesneten bey
in behalden.
J\'g 419.
13S I-lljI2.
e1:idJiebene 5Be1:01:bnungen bC5 ffiat
e5 ölt
raun£ioerg.
Acta l'raetorii beß \)iat
ßatd). AU 58i6g.
oriant 84, 58f. 48, 58 ff. 27 fr.
(1) Der Rat hat obir eyn getragen, welch anteyl
reysen sal, welche partya oder virteyl nicht achte dage
vsen ist, der sal sine reyse nicht getan haben.
(2) Ann 0 domini MO. ccc o . xcv o. in dominica Judica
(28. 9Jlär ö ), do worde wir eyns, das man bir zaI czappen,
als man vor hat getan; vnd wer das czappen wH, der saI
CZVlll mynsten haben als gut als x mark.
(3) Itern zo sal nymant melczen, her habe denne eyn
eygyn erbe als gut als xx mark.
(4) Item wer selben brliet, der sal keyn bir yntragen;
treyt her bir yn, zO sal her nicht briten.
(5) Anno domini :Mo. ccc o . xcviijo. feria vja an te
Oculi (8. W1ä1:ö), do wart der Rat eyns, wer burgerrecht
r
>>>
Nil 419. [1381-1412.]
409
gewynnet ader eyn hantwerk tI'iben wil in unser stad, zo
sal das mynneste gelt sin j mark 1). - Item wer eyn treger
ist vnd burgerrecht gcwynnet, zo sal das mynneste gelt sin
viij scoter. - Item wer buwer rechte gewynnet, der saI
geben viij scoter.
(6) Item zo ist der Rat. eyns worden, wer e,yne fleisch-
bank hat, der saI sy bestellen vnd fleisch £lor vffe veyle
haben, her habe sy gemytet ader gckouft, vnd sal glich £10
von t.vn. Ouch sal nymant fleisch tragen von eyme lede
vf das an der. Vnd wer syne bank nicht hcstellen wil, der
sal sy bynncn eyme jare in wcrende bant brengen.
(7) Item Anno domini 1\10. ccc o . xcix in die Petri,
do wart der Rat eyns, daz man dem schulemeister von der
vigilie vnd von dem conducte dy liehe in dy kirche czu
holen vnd czu dem grabe czv brengen sal geben j. firdung
vnd nicht mer.
(8) Anno domini 1\1 0 ecce primo, in dominica ante
festum Thome apostoli (18. ',;Dc3cmlJcr), £10 wart der rat eyns,
welche burger kornhuser mit enallder haben hir vor der
stad, "nd besserunge bedurfen, dy simen dy besseren, als
hir steet beschreben. Czvm ersten: dy sweBen vnd dy
grunt, do dy swellen uffe legen, vnd dy vnderlagen, dy
vndene steen, do dy £leIen legen, als man geet in daz
kornhus, vnd dy stender vnd dy balken vnd muwerlatten
vnd sparrcn, hanebalken vnd dach, daz sullcn sy miten-
ander besseren alle, dy czu dem kornhuse gehoren. V ortmer
so sal jderman syne wende selben besseren czu den siten,
an dem gibei, ader wor is 8Y, dy mag her besseren also,
als is im nucze vnd bequeme dunket wesen. Dis ist der
rat eyns worden, alt vnd jvng.
(9) Anno domini 1\1 0 eccc primo, in dominica ante
festum Tbome apostoli. £10 wart der rat eyns, wy is der
stad wechter mit der wache suBen halden. ezvm ersten
von sente Mychels tag bis czv Ostern, zo sullen sy nemen
von iczlichem erbe viij pfennige, vnd vordan von Ostern
bis czu sente Mychels tag zo sullen sy nemen von iczlichem erbe
vj. d. 'Ven das vmme komen ist, zo suBen sy wider anheben,
vnd sullen von iczlichem crbe vun sente Michelstag bis czu
Ostern aber viij pfennige ufbeben, vnd von den husgenosen
vnd von kellern vnd von wusten bouesteten vnd von den
1) !Bgt !Boigt,
eld). '+3r. VI. 730.
>>>
410
419. [1381-1412.]
buden, dy vormytet syn vnd nicht los, nemen och VllJ.
pfennige, vnd denne vordan von Ostern bis czu sente
:Mychels tag von iczlichem erbe vj. pfennige vnd von den
husgenosen vnd von den kellern vnd von wusten houesteten
vnd och von buden, dy vormytet syn vnd nicht los, nemen
och vj. pfennige.
(10) Anno domini MO CCCC primo circa festum Thome
apostoli, do hup sich dy wache an an Heynen by dem
£lore, also daz dy erbe sullen wachen, vnd och dy hus-
genosen vnd I,eller, wnste houestete vnd buden, dy vor-
mytet syn; vnd wen is wieder kvmmet an Heyncn by dem
dore, zo sullen dy erbe wachen vml nicht dy husgenosen.
(11) Anno domini 1\1°. CCCC iijo. in die Petri, do
wart der Rat eyns, das alle, dy £10 wonen vf deme K 0 s-
Iyne vnd kü haben, dy sullen )mczins geben iiij scoter. _
!tem zo sullen dy vam Huntenberge jr vy nicht tryben
in dy nüge Herczowe; vynden sy dy pandeherren do, sy
sullen sy pfcnden.
(12) Item zo saI man steynbrucken hynder der bade-
stoben vnd sal eyne pforte durch dy mU\ver lasen geen.
(13) Hem dy vnmundigen kinder in der fleischer gulde
sullen nicht bir beczalen, daz sy nicht trinken.
(14) Hem 'I'ymme Holtzte sal den garten wider in
werende hant brengen, den er von der stad hat empfangen,
ader sal do vor czinsen.
(15) Anno domini 1\P' CCCCiijO, do wart der Rad
eyns, wen der rat eyncn houptman ussendet us dem Rate
in die reyse, zo saI man im us czween maygcn czwey
pferde thun, vnd itzliche mayge sal dem houptmanne geben
als vii, als man eynem wepener pfleet czu geben, vnd do
saI der houptman dem kncchte von Ionen I). Och saI man
dem houptmannc j. pferd thun von der stad, dorczu saIman
im mete thun von der stad j, mark czv syner nsriclItunge.
- Hem zo saI man eyme wcpeller gebcn den tag, der in
dy rey
czüet, bynllen de siegen j, lot vnd busen den
siegen IJ, scot., vnd dem knechte j. scot. vnd deme pferde
j. scot:
(16) Anno domini 1\1 0 CCCCiij 0 in domini ca ante
Natiuitatis Christi (23.
e5emlJer), £10 wart der Rad eyns,
wo bnrger adel' vmmundige kinder leginde grunt lJaucn, £10
sullen sy alle ir gut vorreysen. - Hem zo ist der Rad
eynes worden, wen ne man reysen saI, zo sal man czwene
I) $ß1. $oigt,
eid).
r. VI. GSO.
-
>>>
M 419. [1381-1412.]
411
henen us dem rate £lore zu senden; zo sullen dy selbigen
herren von ydermall synen eyd nemen, daz jderman SYll
gut recht vorscbosset hat.
(17) Item so ist der Rad eyns worden, das man das
hus, daz do steet an dem orte by der badestobe, das etzwell
Bernd Gysen hot gebort, daz sal man wider inwert huwen
us dem gange, der do geet czwiscben der badestoben vnd
dem selbigen huse vnd sal stcen also, als is von alders hot
gestanden.
(18) Item Anno domini Mn CCCCiiijO in die Petri, do
wart der Rat eyns, das nymand busen rnarktagis sal putter
veyle haben, sunder alleyne dy hoken "nd dy buden vnd
dy keller ynder dem ratbuse.
(19) Item was czins
s geste haben in der stad buche,
wer des bedarf van burgeren ader burger kindere, dy mogen
in koufen vnd czu in lösen. - Item was czinses her Gruben
hot czu syner vicaric, als von ewigem czinse van dem r'1t-
buse, dcn sal man von jore czu jore wider kowfen, uf daz
her wider korne uf daz rathus.
(20) ltem anno et die qUO supra, do wart der rat
eYDs. wer wuste houestcte hot bynnell der stad, der sal sy
buwcn ader brcngen in wcrcnde hand bynncn jRre vnd tag
by x. marken, ader wil hcr sich der vorczigen vnd ober-
geben, zo wil sich der rat des vnderwinden.
(21) Anno domini MO CCCCiiijO do wart der rat cyns,
was man von czigil vorkowfet busen der stad friheit als
von dachsteyne, so sal man das tusuut beczalen vor xx
scot. vnd daz tusunt muwersteyn vor iij. firdung. !tcm dy
burger bynnen der stadmuwer sullen den rnuwersteyn be-
czalen vor xiiij scot. vnd den dacbsteyn vor f mark; item
busen der stad, in der stad vriheit, das tuscnt mmversteyn
vor xvj scot. vnd das tusent dachsteyn vor iij firdung.
(22) Anno domini MO ccccvo in die Petri, do wart
dcr rat eyns, daz man sal geen mit sente Jurgens korbe
uf der Nugenstad. WiI in ymaml icht geben, daz gan man
in wo1.
(23) Item van eyrnc rosgarten czu buwen, als Peter
Kylien hot gewurben, wen do korne stect, zo mag bel' ez
vmrne czüncn; wen ez broche liet, zo sal cz bliben legen
czu eyme gemeynen nutze.
(24) Item welche bl1rger ader burgerynne wonen
bynnen der stad, vnd gut haben in den dorfe rn adcr in den
hofen, wen dy dorfer adel' hofe reyscn ader scharwerken,
so sullen sy il' gut vorreysen vnd vorscharwerken gliche
>>>
412
Nil 419. [1381-1412.]
iren nakebern, daz sy do selbist haben in den dorfern ader
in den hofen.
(25) Item welche partye reysen sal, dy sullen komen
uf daz rathus vnd thun ir eyde, daz sy ir gut gantz vnd
volkomen vorreyset haben.
(26) Anno domini MO ccccvjo. do wart der rat eyns
am Suntage nach Petri, wer eyn hus mytet vnd hurger ist,
der mag saltz vorkowfen vnd ander war glich eyme andern
burger, der eyn eygen erbe hot. Item zo saI keyn hus-
genose saltz vorkowfen by £lerne steyne; by der last vnd
by £lerne pfunde mag hers wol vorkowfen vnd by der
tvnnen; pena j mark.
(27) Item nymal1d sal korne messen van den waynen
vnd brengen daz in dy pramen, beyde hir vnd by £lerne
roten Wasser I); man saI ez Ug den Ieymhusern tragen in
dy pramen, pena j. firdung.
(28) 100m nymand saI gut abeIeg'en van der brucken
ader van £lerne dornepusche ader van £lerne roten "\Vasser
ader us dem holwerk, her saI vor czu den kornen, dy
dorczu gesatzt syn vnd geben syn palgelt, pena j. finlung.
(29) Item' Anno domini MO ccccvij in die Petri, do
wart der rat eyns, wenne eyne hochcziit ist adel' wen eyne
vrowe czur kirchen geet, wiI ymand dcnne lasen uff den
orgeIen syngell, der saI geben dcr kirchen j. scot. vnde
dem schulemeister j. scot. Ader der sust amlcr messen
wiI lasen singen, der sal och der kirchen gehen j. scot. vnd
deme schulemeister j. scot.
(30) Item zo mogen dy hokcn des mm.ctagis kowfen
glichp andercn hurgeren. Sunder husen marktagis sullen
sy nicht er kowfen, e dy glocke vij sleet des zomers, vnde
des wynthers, e sy viij sleet. Vndc sy sullen keyn gut
nicht kowfen czu vorkowfen, das sy vordan ken Danczik
furen wellen, by vorlust des gutes.
(31) Item so sal man daz rvm nicht vorbuwen hynder
der hadestube, is sal vry blihell.
(32) Item zo mogen dy hantwerks knechte tvnnen bir
trynken, wen sy wellen, - Item das meygebir saI man
trynken uf dem rathuse. - Item dy gros
malczit sal man
halden, als man sy vormolcs hot gehaiden.
I) 1Jie aqua ruffa, a((!
ren36eftil1tmu11g fd]oJt in bet .\)a11bfefte boJt
58rauJt(!6erg erl1JIiI)Jtt, f!Jeifet nod]
eute bie \BrJtn11en bet
{(tftabt mit $affet
lInb ttei6t bie $ed1i
.9Jlil
(e.
>>>
:M 420. [1406.]
413
(33) Item wer der schroter werk wii gewynnen, mit
deme sal mans halden noch alder gewonheit, das nymand
czu vor vor yn arbeyten saI.
(34) Item zo ist den luten czugegeben, dy do wonen
vnder deme mthuse in den buden, das sy mit dem becher
mogen usmessen gliche den hoken.
(35) Item zo hot sich der rat vnderwunden der lake
by der czigelschullen vnde wellen das haben czu eyme vischtiche.
(36) Item 80 sal der swyne hirte triben uf dy morgen uf
dem aldellkirchhoue also, als hervormoles dorufhot getreben.
(37) ltem Anno domini 1\10 ccccvijO in dominica :Mise-
ricordia domini (10. 2!prH), do wart der rat eyns, beyde
alt vnd jung, daz man nymande sal ackir vorlangen ader
llflasen in der 0 u w e, her sal denne eyn burger syn, vnd
sal eyn hus haben in der stad.
(38) Anno domini .Mo cccc xjO in die kathedra Pctri
(22.
e1"r.) do wart der rat eyns, alt vnd jung, wen eyn
hubener gewynnet buwerrecht, der sal geben viij scot. czu
buwerrechte; vml wen eyn gertener gewynnet Imwerrecht,
der sal geben iiij scot czu IJUwerrechte I).
(3
) Anno domini MO ccccxj 0. in dominica Judica
(29. ffi1lirö) do wart der rat eyns, das dy borger, dy do
wonen bynnen der stad muwer, sullen gehen vor dy last
kalkis czu bornen j. firdung. Item dy do wonen busen der
stad, in der stad vriheit, sullen geben vor dy last kalkis
czu bornen vij scot. Item dy do wonen busen der stad
vriheit, sullen gehen vor dy last kalkis czu bornen viij scot.
Item welch borger syn geblide \ViI besseren mit czigel vnd
mit kalke, das her busen der stad lllUwer hot steen, so sal
her daz tusunt beczalen, als vor steet geschreben.
(40) Anno domini :M 0 ccccxijO in die sancti Petri ad
kathedram, £10 wart der rat eyns, das dy wel'cken vnder
in mogen ir harnascb vorkouffen, vnd nicht us dem wercle
420.
Ilt06. 6.-10.
e&rtlar. rola
ientvcrber.
ie
iid}öfe
lrno!b Don
uhu nnb .peinric'£) Don Q;rm!anb uub bel'
U"t
3afoIJ \.1011 (JUDa fc'£)Uefieu unb !Jciiegc(n bie
(ctel1 in bcm
auol1ifationspr03efi bel' 5IDitUue
orotI)ea, unb ij!JergclJen
fic Dercibigtcn
oten, um iie bcut 'ßapftc 3nno c en ö VII
öU
:n:lifcntircu.
Processus p. 357. Lilienthai p. ]32. Sc1'ipt. 1'. Pruss. 11. 181.
I)
g{. $oigt,
e\d). I.J3t, VI. 730.
.....
j
>>>
414
M 421. [l-i06.]
421.
11l06. 20. rolär
. iiifdJl)auft'u. - ,peinridj \.JOIt
cefC(b, SBifdJof \.JOIt
amian'o, 'ourdJ eine
u{{e 'oe£\
a
fte£\
SBonifaduß IX bom 29. ;snfi 1402 fidj a{{
£onferbator
ber ermiän'oifdjen
irdje iegitimiren'o, iabet 'oie
djuiöen,
ben SBürgermeifter, 'oie ffiat{Jiente unb 'oie ganöe @emeine
'ocr @3ta'ot SBifdjofftcin bor fein @etidjt, um fidj Ivegen 'ocr
bon i
nen in
efif.? genommenen un'o 'oem l1ifdjöf1idjcn Xifdje
entöogenen SBefif.?ungen un'o ffiedjte 3u bert
eibigcn.
1Ie bem Drigillal im IDD.
rd). oll Sig{jl)g. @5dJieH. LI. j)lr. 27.
He i n ri eu s dei et apostolice sedis gracia Episeopus
Sambiensis, vnaeum infrascriptis nostl'is in hae parte collegis
cum iHa clausula, quatenus vos uel duo aut vnus veBtrum
per vos uel aliulll seu alios ete. Conseruator ct J udex a
sede apostoliea ad infrascl'ipta specialiter deputatus, Vni-
uersis et singulis Prepositis, Decanis.. Cantorilms, Custodibus,
tamCathedralium quam Collegiatm'um eanonieis, parrochialium-
que ecclesiarum rectOl'ibus seu eorum locatenentibus, cete-
risque presbitcris cmatis et non euratis, notariis et tabellio-
nibus puhlicis ac clerieis quibuscunquc, per ciuitatem ct
diocesim 'Varmiensem ae alias uhilibet eonstitutis, ct eOl'llm
cuilibet in solidum, ad quem uel ad quos prcsentes nostre
litere pcrucnerint, salutem in domino et mandatis nostris
ymmo uerius apostolieis firmiter obedire. Literas fclicis
memorie quondam domini Bonifacii pape noni, cius uera
bulla plumbea in eordula canapis irnpendentc more romane
curie bullatas, sanas et integras, non viciatas, non eancellatas
neque in aliqua earum partc suspectas, sed onmi prorssus
vicio et suspieiune earcntes, nohis per disCl'etum virum J 0-
hannern Sternchen, rcctorem parrochialis ecclcsic in
Dyterieh swalt Wannicnsis diocesis ae l'cl1el'endi patris et
domini domini Hein ri ci eadcm gracia Episcopi Wanniensis
procuratorcm, prout dc suo pl'Ocuraeionis mandato lcgittimarn
nobis fecit fidem, coram notario publico et testil:ms presen-
tatas, nos cum ea qua deeuit reuereneia l'ecepisse noucritis,
tenorem, qui sequitur, de uerho ad uerbum continentcs.
ßonifatius episeopus ete. Vcnerabilibus fratl'ibus ..
Culmcnsi et .. PomezRniensi ae .. Sambiensi Episcopis ete.
Ad hoc noS cte., Ivie 911'. 380. Datum Ro m e apud S.
Petrum iiij. KaI. Augusti Pont. n. Anno xiii.
Post quarum quidcm literarum apostolicarum presen-
tacioncm ct l'ecepcionem, nobis et per nos ut premittitur
faetas, prefatus Johannes proeurator quo supra Homine
I.
.
1
>>>
:Nil 421. [U06.}
415
coram nobis querulose proposuit, quoll nonnulli vi£1elicet
Jacobus Messcr et Stephanus Messer pro Scultetis, et
Clauke Kretschem er pro Magistro ciuium, Heinricu8
Prassite, Heinricus Koseler, Johannes Knogstein,
Johannes Seyfrids pro consulibus cuius£1am pretensi
opidi Byschofstein £1iocesis Warmiensis se gerentibus,
necnon tota communitas et inhabitatol'es dicti pretensi opidi,
nonnullas possessiones, agros, villas, mansos, ct specialiter
in villa Schonenflys alias Strowangen dicta quinqua-
ginta mansos, ac quatnor seu pi ures mansos, quotquot
fnerint, predictc ville adiacentes, item in villa Dameraw
triginta mansos, CUlll omnibus et singulis fructibus, reddi-
tibus, prouentilms, censibus, utilitatibus, seruiciis, jurilms,
jurisdictionibus, lacubus, aquis, riuis, riuolis, piscacionibus,
siluis, nemoris (sic) , pratis, in cameratibus Z e bur g et
Resyl diocesis Warmiensis constitutis, necnon certas pe-
cuniarum summas ct res alias et co rum occasiones, com-
muniter et £1iuisim, ad prefatum dominum Episcopum War-
miensem et mensam suam episcopalem spectantes et per-
tinentes, contra deull1 et iusticiam communiter et diuisim
occupaucl'Unt, detinucrunt, occupant ct dctinent, ac occupari
fecerunt per alios, ct faciunt de prcsenti, ac in snos con-
uerterllnt et cOl1Uertunt usus, multiplices in hoc molestias,
iniurias et iactur3S dicto £1omino episcopo et mense sne
episcopali inferendo, in maximum £1icti domini episcopi et
mensc sue episcopalis £1ampnum preiu£1icium et grauamen.
Quare fuimns suhsequenter per prefatulll Johannem procura-
torem quo supra nomine cum instancia £1ebita requisiti, qna-
tenns super preu1issis et eOl1lm occasionibus sibi nomine
qno supra de oportuno reme£1io pl'oui£1ere, ac alias iuxta
dictarum literarum apostolicarum tcnorem ct formam pro-
cedere, sibique citacionem contra ct aduersus prefatos Ja-
cohum, Stephamun, Clauke, Hcinricum et Heinricum, Jo-
hannem ct Johannem, ac alius lll'edictos, nccnon omnes alios
et singnlos, quorum intel'est nel intcl'ierit aut intcresse
potm'it quomo£1olibet in futurum, in furma solita ct consueta
dccernere et concedere dignaremur.
os igitnr Heilll'icus
Episcopus, conscruator et iudex prefatns, atten£1entcs requi-
siciuncm huiusmodi fore iustam et consonam racioni, volen-
tesque in causa seu causis lmiusmodi rite et lcgittime pro-
cedere ac partibns predictis dantc domino iusticiam minis-
trare, ut tenemur, vos omnes ct singulos pre£1ictos, quihus
presentes nostl'e littCl'e £1iriguntur, et vestrum quemlibet in
solid um tenure presencium requirimus et monemus, primo,
-
>>>
j
416
:Nil 421. ra06.]
secundo, ter(cio ac) peremptorie, vobisquc nichilominus et
cuilibet vestrum in virtute sancte obcdiencie ct sub excom-
municacionis pena, quam in vos et quemlibet vestrum ca-
nonica rnonicione premissa fecimus in biis scriptis, ni si
feceritis, quod mandamus, districte precipiendo (52üde bon
etwa 2
ortcn) infra trium dierum spacium, postquam pro
parte prefati domini I1eimici Episcopi Warmiensis princi-
palis fueritis requisiti seu alter vestrum fuerit req uisitus, ita
tarnen quod in hiis exequendis vnus vestrum alium non
expectet, nec vnus per alium se excus(et, qu)orum trium
dierum vnum pro primo, vnum pro secundo, et tcrcium pro
tercio ac peremptorio termino et monicione canonica assig-
namus, prefatos Jacolmm, Stephanum, Clauke, Heinricum et
Heiuricum, Johanncm et Jobannem, et alios predictos com-
muniter et diuisim ex aduerso principales in pcrsonis propriis,
si ipsorum presenciam commode babCl'c poteritis, alioquin in
loco, ubi dicta communitas et homines dicti pretensi opidi
communiter conuenire solent, ucl in ecclesia parrochiali
ibidem inÜ"a missarum solempnia, du(m) ibidem populi mul-
titudo conuenerit ad diuina, aut aliis ccclesiis et locis pub-
lieis et ydoneis, ubi quando et quociens expediens fuerit, et
fueritis requisiti seu alter vestrum fucrit requisitus, ita quod
uerisimile sit citacionem nostmm huiusmodi ad notieiam eorum
peruenisse publice, alta et intelligibili uocc, cx partc nostra
ymmo uerius apostolica, peremptorie citare curetis, quos nos
eciam tenore presencium sie citalllus, quatenus quarta feria
post dOlllinicam Quasi modo geniti, que erit xxj a dies mensis
Aprilis, proximum futuram post citacionelll nostram huius-
modi per vos uel alterum vestrum eis factam il1lnediate
sequentem, si dies ipsa xxj. juridica fuerit, ct nos uel alter
forsan loco nostri per nos ad predicta sl1rrogandl1s uel sub-
delegandus iudex ad jura reddenda in prescnti causa mane
hora terciarum pro tribunali sederimus uel scderit, alioquin
proxima die iuridica extunc inmediatc sequente, qua nos
uel subdelcgandum prcdictum ad jura reddenda pro tribu-
nali sedere contigerit, cOlllpareant in iudicio legittimo coram
l10bis aut subdelegando prcdicto, in castru nostro Vi s eh u sen
nostre Sambiensis diocesis uel alibi, ubi tune forsitan DOS
uel subdelegandum predictum in dicta nostra diocesi Sam-
bicnsi residerc uel esse contigerit, per se uel procuratorem
seu procuratores suos ydoneos sufficienter instructos, prcfato
domino Heimico Episcopo 'Yarmiensi principali seu eius
legittilllo procuratori, de et super villis, possessionibus tenis,
agris, domi1ms, mansis, ccnsibus, seruiciis, pccuniarum summis
>>>
M 421. [U06.]
417
et aliis predictis, communiter et diuisim, et eorum occa-
sionibus ad dicendum et opponendum, quitquid dicere et
opponere voluerint contra commissionem nobis factam, um'bo
uel in scriptis et alias, de iusticia responsuri, necnon in
causa seu causis huiusmodi ad omnes et singulos actus,
gradatim et successiue, et usque ad diffinitiuam sentenciam
inclusiue debitis et consuetis terminis et dilacionibus prcce-
dentibus, vt moris est, processuri, et pl'ocedi uisuri, ae fac-
turi, dicturi, auditm'i et recepturi, quod iusticia suadebit et
ordo dictauerit racionis; certiticantes eosdem citatos et
eorum quemlibet, quod siue in dich) citacionis termino, ut
premissum est, comparere curauerint siue non, nos nichi-
lominus uel subdelegandns predictus ad prcmissa omnia et
singula et alias, prout de jure poterimus, procedemus sen
procedet, dictorum citatürum absencia seu contumacia in
aliquo non obstante. Diem uero citacionis buiusmodi, et
qnitquid in premissis duxeritis t'aciendum, no bis uel surro-
gando aut subdelegando predicto, quantocius poteritis, per
vestras patentes literas seu instmmentum pnblicum intimare
curetis. Absolncionem uero omnium et singulorum, ql1i prc-
fatas nostras scntencias uel earum aliquam incurrerint quo-
quomodo, nobis uel sl1periori nostro tantummodo reSerllaml1S.
In quorum omnium fidem et testimonium pn
sentes nostras
litteras seu presens publicum im;trulllentnm, prescntem cita-
cionem in se continentem, per notarium publicum et pre-
sentis c
mse coram nobis scribam infrascriptum subscribi et
publicari mandauimus. nostrique sigiHi iussimus appensiolle
comml1niri. Datum et actum in castro nostro Vi s c h u s e II
predicto, nobis ibidem pro tribl1nali sedentibns, Anno domini
:MiHesimo Quadringentesimo sexto, lndiccione xiiij. die uero
vicesima mensis Marcij, hora terr.iarum uel quasi, Pontiti-
catus sanctissimi in Christo patris et domini nostri domini
Innocentii diuina prouideneia pa pe vij. anno secundo. Pre-
sentibus ibidem honorabilibus viris dominis Nicolao Eber-
hardi, presbitero diocesis Wladislauiensis, cappeUano do-
mini Episcopi Sambiensis, et Ja co b 0, presbitero diocesis
Pomezaniensis, capel1ano in Lochsteten, ae pluribus aliis
fidedignis testibus, ad premissa vocatis specialiter et rogatis
in testimonium premissorum.
Et ego Jobannes Doring de Brunsberg,
Sigll. Notar. clericus Warmiensis dyocesis, sacra impe-
riali auctoritate notarius publicus etc.
aß eiegd if! "erioren; baß l.j3ergameut
at a6er ben @infdiuitt
AU bemfd6en.
-
27
>>>
418
NJ. 422. [lJ06.]
.M 422.
1.1106. 12.
prif. ijrauenburR. - .peintid),
. b.
., taufd)t ba
@5d)u(oenamt in bet @3tabt 5illatieufmtg
gegeu
edei
ung bon 30 .pufen mit vetfd)iebenen @eted)t.
fanteu ein.
U(j C. Nr. 1. fol. 99.
In nomine domini amen. Nos Heinricus dei et apos-
tolice se dis gracia Episcopus Warmiensis, Notum facimus
tenore presencium vniuersis, quod cum proconsul et consules
ac incole opidi nostri Wartbellberg sculteciam eiusdem
opidi cum suis censibus, prouentihus, bereditatum libertatibus,
piscaI'iis et pertinenciis emissent,
os, utilitatem ecclesie et
mense nostre ac firmiorem ct longiorem concordiam inco-
larum eiusdem opidi et mansionariorum foris ipsum opidum
commorancium, que ex hoc prouenire poterit, attendentes,
matura deliberacione prelmbita, de licencia honorabilis fratris
nostri domini Johannis de Essen, cantoris warmiensis,
nobis ad infrascripta facienda auctoritate relicis recordacionis
domini Bonifacii Impe noni licenciam largientis, necnon
de expresso consilio et consensu venerabilis nostri capituli,
prefatam sculteciam, prout ipsam predicti incole emerant,
obtinere decreuimus, et propter hoc omnes mansm:, qui ad
eandem scuIteciam pertinebant, ab ipsorum possessoribus
rite et racionabiliter pro certa pecunia pro allodio lllense
episcopalis emiulUs et comparauiml1s, et tandem cum eiusdem
opidi incolis super ipsa scnltecia suh modo et forma per-
mutacionis taliter duximus concordandum. Sic quod primo
persolutis per nos sexaginta marchis, quas ipsi de eadem
scultecia adhuc persoluere tenebantur, et demum residua
pecunia per ipsos incolas pro predicta scultecia persoluta,
videlicet ducentis et quinquaginta marcis, necnon pecunia,
pro qua triginta mansos, qui ad Allodium mense nostre,
situm iuxta campum et granicas eiusdem opidi in via, sicud
itnr ad villam H i r s be r g, pertinebant, ad certmn censum
annuum vendidimus, videlicet ducentis et quadraginta marcis
simul computata et hincinde coequata, decem marce ipsis
incolis in pecunia per eos ut premittitllr persoluta eis per
nos restituende accreuernnt. Nos prefatam sculteciam cum
suis censibus, prouentibus, hereditatnm libertatibus, piscariis
et aliis ad ipsam sculteciam pertinentibl1s, habere et obtinere
libere debeaml1s, Pro qua scultecia dicti illcole prefatos
xxx. mansos CUln duouus paruis laculms intra eosdem xxx.
mansos sitis, .Mutelyng et Gertepeawne wlgariter dictis, I
>>>
:Nil 422. [U06.]
419
necnon quandam insulam, in lacu Pissen prope dictos xxx.
mansos sitam, siue lmiusmodi insula dimidium mansum siue
plus uel minus continet, perpetuo debeant obtinere. Quare
nos eosdem xxx. mansos cum laculms 1\Iutelyng et Gerte-
peawne ac insula predictis contulimus et assignauimus ac
presentibus conferinllls et assignamns incolis et opido pre-
dictis Jure Cnlmensi, sine omni seruicio rusticali, scharwerk
wlgariter dicto, perpetuo possidendos; sic tarnen quod ipsi
in festo beati Martini confessoris et pontificis proxime ven-
turo de quolibet dictorum xxx. mansorum vnum fertonem et
deinceps singulis annis in eodem festo dc quolibet huius-
modi mansorum dimidiam marcham monete usualis no bis et
nostris successoribns pro ceusu perpetuo soluere teueantur.
Preterea ut tran situs pe co rum ipsorum incolarum ad dictos
xxx. man sos eo conueniencius habeatut., contnlilllus eisdem
incolis istam partem agri, que snpererat de duobus mansis,
qui ad castrum nostrum ibidem pcrtinebant, et quondam per
dominnm Johannem predecessorem nostrum pro castro
ibidem et pascuis equorum ad mensam episcopalem reser-
uatis, prout in ipsius litteris, quibus presentes nostre litere
sunt annexe, continetur, in quibus eciam duo bus mansis
piscina molendini ibidem instagnata et ortus seu pomerium
fra trum minorum ibidem locatum cxistit. Quequidem pars
agri de predictis duobus mansis incipienda est a vaUe, et
ex alia parte ipsius vallis site in orto equorum retro dictum
110strum castrum vltra montem, qui tangit piscinam molen-
dini, que vallis a iugcribus incolarum dicti opidi ibidem
sitis usque ad predictam piscina m se protendit, et a dicta
vaUe vlterius circa eandem piscinam usque ad granicas
campi ville Rttsschcnhain ascendendo, ita tarnen quod, si
imposterum nos aut successores nostri fossaturn per dictam
vaUem fieri decreuerimus, tantum quantum fossaturn et terra
de ipso fossato fodienda ct ad aliam partem ipsil1s fossati,
vbi ista pars agri ipsis incolis ibidem ut premittitur per
nos coUati incipit, pericienda occuparet, nobis et dictis
nostris successoribus libere reseruamus. Pro qua quidem
parte agri istam partem agri seu terre, que sita cst circum-
quaque prope montelll nostrulll inter ortos curiarum ipsins
opidi, videlicet houegarten ct jugera incolarum ibidem, in
qua parte terre horreum laterum ecialll locatum est, siue
eadem pars sex iugera siue plus uel minus continet, nec
non istud pratum, quod ad communem utilitatem tam inco-
larum quam mansionariorum predictorum quondam coUatum
.et deputatum est, prout in supmdicta litera presentibus an-
27*
>>>
420
:N2 422. [1406.]
nexa narratur, situm inter fluuium molendini ibidem et fluuium
dictum Pissenflys et ipsum opidum, tantum quantum de
eodem prato ad ipsos incoIas pertinebat, nos et successores
nostri habere et obtinere Iibere debeamus. Pro eo autem,
quantum de eodem prato dictos mansionarios concernebat,
nos eisdem mansionariis in aIiis agris sufficientern recom-
pensam fecimus, prout in Iiteris super hoc dante domino per
nos conficiendis plenius exprimetur. 111 supradicta eciam
parte tm're si ta prope montem nostrum predictum, et in
qua horreUln laterum locatum est, argilla pro dicto 11Oneo
laterum seu pro lateribus preparandis fodi Iibere potest et
debet, tarn pro nostra et successorum nostrorum quam eciam
pro incolarum utilitate predictoruru. Et quod cum hoc nos
et nostri successores a persol!1cione supradictarum decem
marcharum, que ut premittitur ipsis incolis in pecunia per
eos pro scultecia persoluta accreuerunt, et eciam ipsi incole
a persolucione pullorum et seruicio videlicet scharwerk per
eos nobis et nostris successOl'ibus de dictis xxx. mansis fa-
ciendo debeant esse Iiberi et perpetuo supportati. Insuper
plebanus ibidem pro annona missali, que ad ipsum de supra-
dictis xxx. mansis pertinere posset, participare debet et
partem in omnibus libere habere in eis dem xxx. mansis,
quemadmodum alii incole ibidem de vna integra cmia re-
cipient et habebunt. Nos eciam et successores nostri de
allodio mense nostre foris dictum opidum sito, necnon man-
sionarii extra idem opidum habitantes, participare debeml1s
cum prefatis incolis in dictis xxx. mansis in pascuis duru-
taxat, ligna vel'O in eisdem mansis existencia ad usum et
utilitatem eorundem incolarum debent tantummodo pertinere.
Quodque census proueniens de ortis et brasiatoriis, sitis inter
curiam quondam scuIteti, vbi nunc allodium mense nostre
existit, et fluuium moIendini