Wiadomości, R. 8 nr 35/36 (387/388), 1953

I Cena 2s. 6d. I 


I Dzis 6 stron 


Rok VIII nr 35/36 (387/388) 


LONDYN 


6 wrzesnia 1953 


HELENA ORCHONIOWA 


SUITA 


I'anll Leonowi PonImen.owi 


Echo piosenki od lasu 


,,/It'j tarn pod borem, pod horem 
koczujq Cygany. 
J ed-na tyl-ko Cy-ga-necz-ka, 
jak kwiat razany"... 


Andante 


.. .njzany platek zetlaly, 
zesehnirty na U'onny popi(jl, 
It'sp01nnicnie, strzfpy melodii 
i sm1dek - to rni zostalo, 
terlO Bog Sl'rell nie odjql. 


Oto rnoia N ekeia, 
moja biblia eygm'iska: 
rozpaez i beznadzie ja, 
opuszezenie bezpan::.kie, 
sarnotnosc, gorzka lJUstka: 
lJamiqtki: rozy listl'k, 
glos we snie, oczy, llsta 
i jeszeze kilka listo/c... 
To ehyba wszystko? 
Talc, to juz It'szystlco. 


Nokturn 


C:arny las dookula, gorq, c.-mrne niebius{l, 
gdzie w obj
eiaeh ksi
zyea kona samotny ublok. 
Po dnie eiemnosei brodz
 1" l)aj
ezynaeh, 
[me/Ill, 1V rosaeh; 
z kazdym krokiem narasta w splakanyrn 
[se1"eu poplueh. 


Sklrpin sir szklanq nawq eisza, c1sza 
[ dzwoniqca 
('zy to ty, nieodga{lla noey, rnilezeniem 
[.
piewasz I 
Cos lIeif'ka, eos z t1"zaskiem suehe fJal
zie trqea, 
i przez sen nies]Jokojnie szeleszezq zl
kle 
[ d1"zewa. 


Az do r!na pod snu fair opadarn i [mi rni sif, 
Zf' jrk slyszr. nie..
iony or!deelzem muzyki: 
,.(,he faro senza Euridire t... 
Caz lJOezn
 be,: Eurydykit'.... 


Oboz 


Ro:luzyli CUll ni, sniad:.:i Cyganie 
na lqce lJor! lasern 
cyyanskie obozowisko: 
spftane konie si
 ]Jasq 
lI'ozy kryte plaehtami - 
ogniska. 
Tam p6jdf. Niech 1crozka powrozy 
i odezyni uroki i gusla. 
To jest kres. JllZ nie mO!J
 dluzej. 
Chef :::apomniec glos, oezy i usta, 
spalie w plomiennym klrbowisku 
naiu;ny 1'OZY listek, 
pamiqtki, kilka list6/c 
i wszystko. 
Wszystko. 


Inwokacja niedokonczona 
Ktom 11' jrku oszalalych skr.:ypicc 
Il'yrastasz niemq kolumnq" 
yro.tna bladym obliczern 
CUI ror!::.iejko. kaplanko r!umna, 
cckinami dzu'i{!eZ1W, kmsnq ehustq s.:ulIlna; 
Mora 1!'str,:asas::: w/"(jzebnym bfbl'nkirln 
i u:rzami s;Jlq.fanyeh warkoc,:y, 
az ksir-zyca tareza z hcojl'j rfki 
.
ciftq glult'lf 1(' popiell' si{! toczy, 
a noe cichn.ie i eie1"pi bez jrku; 


J6ZEF LOBODOWSKI 


SMIERC 


Cdy z tu;w'",q ud plomienia czarnq, 
jJobity zmorq, '[n"zez rodzinnq, szedl Firen.:e, 
jak gdyby pmgnql w ezule ujqe 1'
ce 
Palazzo Vecchio, kated'rfJ i A1"1W, 
o co przechodniow spoznionyeh zapytae . 
cheial? Jakirn slowern lwarde serea w.::ruszoc I 
On - opuszezony od wszystkieh banita, 
be;?: 'lc1os1a 
i bez Wirgiliusza. 
To sen byl tylko, sniq,cy si
 niezmiennic, 
sen natarczywy, zeslany lJrzez diabla. 
JV znienawidzonej i obcej Rawennie, 
widae, modlit1ca zwi
dia i osiabla, 
albown5t nie dornkn
li leniwi dozorey. 
Cdy gose nocny lJochylil si
 sniadym obliezern, 
z ust rnu opadl bezsiln,y egzo'rcyzrn 
i zaezql woiac: "Ratui, Beatryezel". 
Ale oezy zielone uderzyly z bliska. 
ze nie rnogl juz swi
tego irnienia powtorzyc 
i dal sifJ uniese 10 krqg siarezanych blyskan, 
stratowany 
kopytarni burzy. 
Takie sarno spoj'J'Zenie i profil w onyksie 
btfy, co no r!ymach i oparach wsclwdzil, 
gdy krew splywala po WZbu1'zonym Styksie 
i zfby potfpienc6w d,a-r'ly bU1'ty iodzi; 


, 
CYGANSKA 


Cyganieho mroezna, ezarnobrewa, 
z twarzq skrzeplrJ od gl'OZY i lez; 
salarnandro. co w ogniu spiewasz; 
ksifJzniczko; Mario Cas([1'es; 
ktora stoisz, niby ciernny aniol 
w iskrach-gwiazdaeh, w dyrnu sinych 
[ ehmuraeh, 


W szeehpot
zna Pani, 
Ty, kt6ra... 


Odczynianie uroku 


"Czarod:iejski knW trzeba .::atoczyc 
(jak wiejskie dzie1l'ezyny: w lewo), 
:amknqe UJn
ezone oe:::y 
i nwgiezny za.
piew zaspiewac. 


I okr
eic sif 1ckolo poU"oli, 
a lJotem comz szybeiej i prfdzej 
i powiedziec sobie: juz nie boli - 
i powtarzae: nie rnysl 0 nirn wifcej. 
Potem rozgiqe zacisni
te dlonie, 
nucie skarby 1V huezqee o!lnisko 
i z usrnieehern patrze{:. jak plonic 
rozany li,;tek 
i i:.:y 1C popiele, 
7':/l'f(Jlone ll'slJOmnienic 
i kilka listow 
i 1cszyst ko. 
JVszystko". 


Agitato 


Nie ehe{
1 Nie chCfl Aeh, zbudzie Slf ze snul 
P1'ecz odtrq,carn tu:e gusla i czary: 
Inusz
 trsknic, eierpiec. plakac jeszc,?:e, 
znow upadac pod slodkirn ei
zarern! 
WierzfJ 'IV rnilosr, co zu'yci
za wszystkol 
Wierz
 ze 'IV tej chwili on jest przy rnnie... 


--------------- 


DogorYll'a sarnotne ognisko - 
i rozwiewasz sifJ w blfkitnyrn dyrnil'. 


Echo piosenki od Iqki 


"Siwe oezk(#', co placzeeie! 
Juz rnnic U'irl:iee nie bfdzieeie 
na /Vieki, na '/Vieki, 
bo .ia eltlopak daleki'.... 


Andantino 


.. . {lrt/eki t lakot zvo:.:ow - stukaj,! kopyt([ _ 
udjczdza eYYll11.ski talJ01'; 
cicJmq glosy w
d1'o1Vc6w sniadych 
i rzenie spr-tanyeh koni. 
(.JllZ ci
 0 1Vr6zby nie l J ytam: 
moze wif:ks:
e sq, ezary ukryte 
LV mojej pustej, zaeisni
trj dluni!). 


Finale 


JllZ swita. JVzdyeha.i(J drzell,'a. 
Rosa na trawie, tra1Va po kolana. 
Budzq si
 ptaki. Na skmju nieba, 
1t' pi
ciolinif {}al
zi 'lcplqtana, 
drzy dzwif!czna {}wiazda ])01'anna. 


Pod nowiutkirn, blyszczqcym niebem 
z mojq ubogq, rnqdr08ciq 
stojr- i mowif do siebie, 
do dl'zew, ptakow, paproei 
i do wiatru, co 1V klosach podzlcania: 
"Nil' rna. nie rna '}Jl'U1cdzhrej milusci 
be:; rozstania". 


Helena OrchonIJ\\'''. 


BEATRYCZY 


ta sama aureola, ]Jul'purowo-szara, 
nad gl01l1q, mu swieeila... glowq jakze smutnql 
jak gdyby juz spoczywal na ])lugawych rnaracll, 
o/cini{!ty w smiertclne zadzurnionych p16tno. 
I zlqczyla ieh boleSc, :.:lqezyia na wieki 
rozpacz tyeh sarnyeh lJolarnan,ych skrzydei. 
Noc niosla spiz zaloby or! d::.wonnie dalekieh, 
i z loza si
 poderwal i u'olal: "Juz idf/". 
Darernnie rnu na progu rozwiqzal si
 sandal, 
prnzno za ]Jlaszez go ehwytal 
trwoznych dzwonow alarrn. 
Wybiegl - po raz ostatni, na zawsze banita. 
- Lo gio-rno se n'andava 
i zyeie dopala. 


A rankiern, z lJiersi odwaliwszy ZI11')I f, 
sam na sarn z grzechern, 
twarzq, w tu.'([1'Z z surnieniern, 
poznal ze noe t
 sp
dzil z swym wlasnym 
[upiorcm, 
ze wszystko byio sen i nawiedzenie; 
ze IV pustym niebie nie rna Beatryezy 
i ze zgnilizna zieje ze zbutwialyeh te1"eyn. 


A tylko ])oz08talo, skomlec i skoU'yrzc{:, 
plornieniem pif'kla spopielone seree. 


.J6zef LobodowBkI. 


TYGODNIK 


MICHAL SOKOLNICKI 


OSTATNIE 


Moje stosunki osobiste z gen. Wla- 
dyslawem Sikorskim ukladaly si
 w 
okresie drugiej wielkiej wojny - po- 
dobnie jak i przedtem - rozmaicie: 
dobrze i i]e. Zamierzone odwolanie 
mnie z ankarskiej p]acowki dyploma- 
t
czn('j nie udRlo si
 ty]ko ze wzg]
- 
dow fonnalnych, ale juz w zimie 1939 
otrzymalem uprzejme pismo Premie- 
ra: zawiadamial mnie ze podzie]a cal- 
kowicie zapatrywania moje na kwe- 
stil,! tworzenia annii polskiej na 
Wschodzie i ze w s]ad za mojl! inicja- 
tywl! . prosi mnie 0 da]szl! wspolprac
 
w teJ dziedzinie. Przeszkody si]niej- 
sze od naszej woli nie pozwolily na 
peine urzeczywistnienie tej idei. Jed- 
na!cze w dwa lata potem gel]. Sikor- 
Ski, zatrzymujl!C si
 na B]iskim 
Wschodzie w drodze powrotnej z 
Moskwy, wezwal mnie na spotkanie 
w Kairze. Bylo to w koncu grudnia 
!!}41. 
Przyj
1 mnie urz
dowo i raczej 
sztywno. Pomimo to stopniowo, w cil!- 
gu kilkakrotnych dlugich rozmow, 
stosunki nieco si
 wyrownaly. Sikor- 
ski opowiadal mi szczeg610wo 0 poby- 
cie w Moskwie, 0 rozmowach ze Sta- 
Iinem, 0 odwiedzinach wojska. Byl 
do. gll,!bi wstrzl!sni
ty przezyciami pol- 
sklmi w Rosji, nieoczekiwanie krytycz- 
ny w
bec Sowietow, ni('ufny wubec 
dalsze.l przyszlosci. Jezcli mial kie- 
dr . zludzenia co do po]ityki sowiec- 
kw.l, . zostaly one w znacznym stopniu 
rozwmne. Podkreslal jedynie ze sam 
Stalin jest postacil! duzego formatu: 
("Jest to taki swego rodzaju Pilsud- 
ski") i ze z faktem tym polityka pol- 
ska b
dzie musiala sil,! nadal ]iczye. 
Pewne zblizenie nastl!pilo podczas 
obiadu wydanego przez Generala w 
pose]stwie po]skim. Pr6cz mnie i mo- 
jej zony uczestniczyli w nim charge 
d'affaires Tadeusz Zazulinski, dwie 
Zofie Tarnowskie, ktore los kaprys- 
ny az do Egiptu zap
dzH, i adiutant 
Janusz Tyszkiewicz. Po obiedzie w 
dtugiej rozmowie w cztery oczy Gene- 
ral nie tail swej niehamowanej zlos- 
ci nit Jozefa Becka: 
- Rozumiem i uznaj
 pilsudczy- 
kow, nie uznaj
 i nie to]eruj
 be- 
ckowcow. 
Poza tym skariyl si
 na niesnaski 
w swoim otoczeniu, na bezustannie 
znoszone mu p]otki. 
- 0 panu mi tez opowiadano ie 
panstwo [t.zn. moja zona i ja] pro- 
wadzl! w Ankarze robot
 przeciw 
mnie. 
Odpowiedzialem dose twardo: 
- Nie jest w moim charakterze i 
nie lciy w mych zwyczajach intrygo- 
wanic przeciw szefowi rZl!du, ktory 
reprezentujl,! wobec obcych; jesIi bl,!- 
d
 chcial cos skrytykowae, uczyni
 to 
bez przylbicy. 
Chodzilismy wzdluz duzego salonu 
poselstwa polskiego na Zamaleku i 
wlasnie w trakcie tego dose przyk
e- 
go epizodu rozlegl si
 huk: jak sil,! 
okazalo, w drugim koncu pokoju spadl 
ze sciany cil,!zki obraz, rw
c sznury, 
na jakich byl zawieszony. Zbiegli si
 
naraz wszyscy goscie, wystraszeni ze 
taki obrot przybrala nasza rozmowa; 
bylo troch
 smiechu, i General wez- 
wal mlode panie by mu wyjasnily 
jaki jest sens wypadku. Powiedzialem 
mu wowczas: 
- Tak sarno pan general powinien 
rozerwae siee intryg ktorl! chcl! pa- 
na sp
tae. 


. 


. 


. 


Uplynl,!lo znow poltora roku. W ma- 
ju 1943 otrzymalem zawiadomienie 
ze gen. Sikorski, w czasie pobytu na 
Bliskim Wschodzie, poswi
conego in- 
spekcji naszych wojsk, pragnie zoba- 
czye mnie w Bejrucie. Spotkanie 
wyznaczono na 23 czerwca w Brum- 
mana, gorskiej miejscowosci w Liba- 
nie, nad Bejrutem. Aby zd
zyc przed 
tenninem, wybralem komunikacjl,! nie- 
zbyt dogodnl); samo]otem do Adany, 
nocnrm poll!czeniem p9ci
gowym z 
syrYJskim Trypnlisem, w koncu samo- 
chodem do Bpjrulu. Wspaniala auto- 
strada nadbrzezna byla uszkodzona, 
i samochod musial objezdzae wysokie 
stoki Libanu, skros przez pi
knl.; plan- 
tacje i ogrody z dalekl!, cil!gl1! wizjl! 
bl
kitu morskkgo na wiunokr
gu. 
Guy oszolomiony zakr
tmni drogi, za- 
kurzony, zjawilem si
 w hallu hote- 
lu Saint-Georges, dowiedzialem "i
 
ku memu zdumieniu ze gen. Sikor- 
ski znajduje si
 na larasie. I'rzyj
1 
mi
 tym razem zyczliwiej niz daw- 
niej, i zaraz nawil!zaly si
 mi
dzy 
11ami zywe rozmowy. 
Istotnie, bylo 0 czym m6wie. So- 
wiety daly nam podarunek wie]kanoc- 
ny w formie zerwania stosunkow z 
Polsk1!. General byl zatroskany 0 sto- 
sunek Anglii do tego sporu. Utrzy- 
mywal w tym czasie dose zYWI! kore- 
spondencj
 z Churchillem, CZl,!sto do 
niej w rozmowach powracal. Mialem 
wrazenie ze czegos oczekiwal, Ze spo- 
dziewal si
 posrednictwa angielskip- 
go i liczyl z mozliwoscil! ponownego 
zobaczenia si
 ze Stalinem. WCil!Z 
konferowal z towarzyszl!Cym mu de- 
legatem Foreign Office'u plk. Caza- 
]etem. Odczuwalem w nim zawod i 
powazny niepokoj 0 stan sprawy po]- 
skiej na terenie mi
dzynarodowym. 
Co do mnie, mialem klopoty na 
wlasnym podworku. Poczl!wszy od kon- 
ca kwietnia z8stanawialo mnie zacho- 
wanie sil,! moich kolegow brytyjskiego i 
amerykanskiego w Ankarze: unikali 
jakiC'gokolwipk pozoru zainteresowania 
sprawo.mi polskimi i zabipl{ali usilnie 
o wzgll,!dy ambas.'ldora Z.S.R.S. Rzecz 
przybrala rozmiary karykaturalne, 
gdy dowiedzieli si
 ze urzl!dzam w 
ambasadzie msz
 zulobnl! za dusz
 
s.p, Kazimierzowej O]szowskiej, zo- 
ny pierwszego ambasadora polskiego 
w Turcji, rozstrze]anej nif'dlugo 
pl'zedtem przez Niemcow w Warsza- 
wie. Ambas.'ldnr brytyjski Knatchbull 
Hugessen zwrocil si
 do mnie w sam 
dziol 3 maja z propozycjl!, abym na- 
bozenstwo odwolal, gdyz moze ono 
wywolae komentarze w zwi
z- 
ku ze sprawl! Katynia. Ambasador 
Stanow Zjednoczonych Steinhardt za- 
powiadal mi przedt('m ze zjawi sil,! w 
naszej kaplicy na czelf' pf'1n('go skla- 
du swej ambasady, ale w ostatniej 
chwili zmienil zdanie i id/}c za przy- 
kladcm brytyjskiego kolegi, swiecH 


SPOTKANIE 


z 


SIKORSKIM 


nieobecnoscil!. przed samym n
bozen- 
stwem czynniki jugoslowiailskie i 
czeskie w Ankarze pl'obowaly jeszcze 
wplynl!e na mnie, by uroczystose sil,! 
nie odbyla. W koncu jednak Czesi, 
w odroznieniu od Jugoslowian, byli 
obecni. 


"" 
\ 



 


':10. 


proszl,!, panic ambasadorze, odtl!d mi 
donosie osobiscie 0 przebiegu takich 
spraw... Bl,!d
 musial sam si
 tym za- 
jl!c... 
Odtl!d widywalismy si
 codziennie. 
Sikorski byl w rozmowach ze mnl! 
coraz bardziej otwarty, a zarazem 


.., 


.il 


" 
'" 
-+. 
""'-- 


-"" 


, 


'. .\ 


,
 


WLADYSLA \\ SIKORSKI 


Redakcja i administracja: 54, tHoomsbury St., 
London, W.C.l, tel. LAN 6894. - Prenumerata 
kwarta]na 20s., w Stanach Zjednoczonych i 
Kanadzie 3 dolnry, w Be]gii 150 fl'. belg., we 
Francji 980 fr., w Niemczech 13 DM., w 
Szwajcarii 14 fl'. szw., we Wloszech 1750 
Iir6w, w innych krajach rownowartose 3 do- 
]nr6w. - Zmiana adresu Is. - Czeki nalezy 
v.ystawiae na "Wiadomosci". - Ogloszenia: 
The Carlton Berry, Grand Buildings, Trafal- 
gar Square, W.C.2, tel. WHI 6800. 


Stanczyk, kt6ry niedawno powrocil z 
Indii, zaniepokoil si
: 
:- No, jak pan general mi
 tam 
posle, to pojad
, ale na milosc boskl!, 
ni
 
osylajcie tam prof. Kota, bo za 
mleSll!C cala Ameryka zbuntuje si
 
przeciw rZl!dowi... 
- On to robi bardzo prosto, _ 
dodal po chwili objasniajl!co, - wy- 
biera sobie wsz
dzie po kilku pupi- 
]ow, i ci w czasie krotkim zostajl! 
jego najwi
kszymi wrogami... 
Podczas gdy na tarasie podawano 
kaw
 udalo mi si
 kilka dobrych 
zdj
e fotograficznych, po czym odby- 
lem znowu dluzszl!, poufnl! rozmow:! 
z Generalem. M6wilismy gl6wnie 0 
Turcji: Sikorski juz przedtem okazy- 
wal peine zrozumienie dla jej wstrze- 
mi
iliwej polityki i po]ecal mi zapew- 
niae rzl!d turecki 0 tym zrozumieniu; 
teraz utrzymywal swoj
 zasadnicz
 
]ini
, a]e byl podrazniony ze Turcy 
uchylali si
 od wyznaczenia repre- 
zentanta przy rz
dzie po]skim. Mimo- 
chodf'm wspominal 0 Iiscie Prezyden- 
ta Rooseve]ta, zawierajl!cym nowe 
obietnice. Ku memu zdziwieniu nie 
traktowal ich zbyt entuzjastycznie. 
- Stany Zjednoczone - mowil _ 
maj
 tylko posrednie ze sprRwami 
europejskimi zwil!zki; poIityka ich w 
tej dziedzinie jest kaprysna i zmien- 
na; musimy liczye si
 przede wszyst- 
kim z AngIiI!, z jpj politykl! bardziej 
europejskl! i stal
. 
2
 cZf'rwca odbyla sil,! "odprawa" 
w domu konsu]atu polskiego: zgro- 
madzili si
 wszyscy obecni w Bejru- 
cie urzl,!dnicy naszej sluzby. Expose 
Sikorskiego bylo obszerne jego tekst 
zachowal si
 w protokola
h zebrania. 
I'otem wygloszono kilka mniejszych 
referatow, i w koncu niespodziewanie 
wyst1!pil reprezentant ministra infor- 
macji Stanislawa Kota, Tabaczynski. 
Zarzucil on premierowi ze nie odebral 
paszportu i ze toleruje dawnego 
ur

dnika naszej sluzby zagranicz- 
n
.I, szanowanego zresztl} powszech- 
me. 
- Niech pan powie co zrobic, _ 
przerwal mu Sikorski, - niech pan 
postawi swoj wniosek. 
] w koncu si
 zniecierpli wil: 
- Co mi po panskich wyrzeka- 
niach, co mi
 obchodz/} wszystkie te 
swary! 
I gdysmy si
 potem wszyscy zebrali 
na wydane przez premiera sniadanie, 
nie opuszczal Sikorskiego gniew: 
wskazujl!c poprzez stol Tabaczynskie- 
go, l'zekl: 
- To glowny p]otkarz, popisywal 
si
 dzisiaj. 
A dojrzawszy po chwili Badera. 
- No, minister jest nieco lepszy, 
choe tez potrafi... Mowiono mi prze- 
ciez: nie reprezentuje jak nalezy 
Rzeczypospolitej, zam
t tylko wpro- 
wadza... 
Czue bylo w ci1!gu tych ostatnich 
slonecznych dni w Bejrucie, ze pro- 
bowano znowu Generala uwiklac w 
personalia. Widae bylo, jak Sikorski 
chcial si
 od tego uwolnie. 
- Przeciez to naturalne, - mo- 
wil mi w jednej z tych szczcrszych, 
bardziej pogodnych rozmow, - te 
wszystkie nastroje Sl! zrozumiale, ci 
]udzie sl! czwarty rok poza Krajem, 
poza tym tak wielu bylo w strasznej 
Rosji... 
A gdy mu w tejze rozmowie wspom- 
nifilem 0 p]otkach, ktor
'mi chciano 
utrudnie jego stosunki z wojskiem, 0 
pogloskach dotyczl!cych nieporozu- 
mien pomi
dzy nim a gen. Andersem, 
zasmial si
 gorzko: 
- Tyle 0 tym mowiono, tak mi
 
buntowano, ostrzegano, ze w koncu 
musialem im powiedziee: "Dose tych 
gadan, zolnierz zrozumie si
 z iolnie- 
rzem". 
. . . 
28 czerwca 0 9-ej ranD gen. Sikor- 
ski odlecial z Bpjrutu. Na lotnisku 
zegnali go najwYzsi przedstawiciele 
wladz francuskich i bl'ytyjskich i my 
wszyscy. Pozegnanie bylo krotkie: 
Sikorski kierowal sil,! do nmie ale 
wskazalem mu wysokiego komi
arza 
Francji Helleu, ktory juz od dluZsze- 
go czasu sil,! niccierpliwil. I'otpm tyl- 
ko uscisk dloni i ostatnie slowa... 
"Liberator" opisal wielkie kolo i _ 
chyzy - wychylil si
 nad morze. 
. . . 
Odk1!d nast
pila gibra]tal'ska kata- 
strofa, nil' moglt'm nigdy nswobodzic 
si
 od drl,!czl!cej mil,! !nysli ze rzpczy- 
wiste przypadki Sl! bardzo rzadkie. 
N ic moglem stlumie w sobie przeko- 
nania ze smiere Sikorskil'go w tej 
wlasnie chwili byla wie]u czynnikom 
(lotrzelna, ze stawal si
 coraz wi
cej 
niedogodny, z(' przeszkadzal jako 
uczestnik i jaku !lwiadek. Dla mnie 
w Bejrucie, w koiicowych dniach 
czerwca, bylo jasne ze Sikorski doj- 
rzewal do swej roli, ze wyrastal _ 
moze dzi
ki okolicznosciom, moze dzil,!- 
ki swojcj energii, moze dzil,!ki ambicji 
osobistej i dumie narodowej b
d
cej 
najlepf;z
 cechl! jego charakteru. Nie 
bylby sil,! pnddal, nie stalby si
 Miko- 
lajczykiem, 0 ktorym w Kairze i w 
Bejrucie mowil do mnie z lekcewaze- 
niem i z trudem Uum10nl! niech
cil!. 
Nie zasiadlby do obrad w Moskwie 
w chwili gdy s
dzono jego podko- 
mendnych i wspolpracownikow, Jan- 
kowskiego i Okulickiego. Nie poje- 
chalby do Warszawy w orszaku kar- 
lowatego moskiewskiego slugi Bie- 
ruta. 
Liczni przyjaciele Turcy - a byli 
mil,!dzy nimi ludzie wysoko postawie- 
ni i dobrze poinfonnowani - nie kry- 
li przede mnl! ze nie wierzl! w wy- 
padek w Gibra]tarze. Z daleka zasta- 
nawialo mi
, jak dziwny i nienatural- 
ny przebieg wzil,!lo s]edztwo w spra- 
wie jego przyczyn. 
wiezo przybylo 
wazkie, choe prl,!dko przemilczane, 
swiadectwo czlowieka, ktory zajmo- 
wal wowczas jedno z czolowych sta- 
nowisk w hierarchii swiatowej, pod- 
sekretarza stanu Sumner Wellesa. 
Moze nie jest to tylko zbieg okolicz- 
nosci ze zJozyl je podczas dochodzen 
przeprowadzanych przez amerykan- 
skI! komisj
 w sprawie mordu katyfi- 
skiego. Tym sposobpm nazwisko Wla- 
dyslawa Sikorskiego zna]azlo si
 w 
jednym sZt'I'egu z towarzyszami broni 
z listy katyi1skif'j. 
Michal 8okolnlck.L 


o tych wszystkich sprRwach i 0 wydawal mi sil,! coraz bardziej nie- 
wytwarzajl!cym sil,! trudnym i nie- spokojny 0 przyszlose. Wspominal mi 
szczerym stosul]ku obu ambasado- 0 proj('kcie inwazji Balkanow i 0 
r6w anglosaskich do ich polskiego zaraz wysuni
tym przez Kreml za- 
"doyen"n donosilem z urzl,!du kierow- strzezeniu, aby nie dopuszczono wojsk 
nikowi ministerstwa spraw zagranicz- po]skich do tych rcjonow. Mowil 0 in- 
nych, ale od pewnego czasu odczuwa- trygach Renesza, ktory mu si
 zno- 
lem trudnoSci w zwil!zku z przekazy- wu. "wyslizgnl!l" i probowal podst
p- 
waniem moich rapoltow. Dowiedzia- neJ gry w Waszyngtonie. Opowiadal 


r 


-........ 


;' 


.. 


'" 


11 



 : 


WLADYSLA \\ SIKORSKI I MICHAL SOKOLNICKI 


lem sil,! ze irodla zaslugujl!cego na 
zaufanie ze polska poczta dyploma- 
tyczna, idl!ca przez Kair, jest tam za- 
trzymywana i dokladnie badana \\' 
urzl,!dach angielskich, z umiej
tnym 
zdejmowaniem piecz
ci, fotografowa- 
niem aktow i t.p. Odt
d stracilem 
zaufanie do sojuszniczej sluzby ku- 
rierski4'j i raporty polityczne wysy- 


.
 
.... 


ze nieraz w rozmowach z sojusznika- 
mi powracal do kwestii paktu czte- 
rech z r. 1934 i przekladal iz pakt 
ten byl jedn/} z przyczyn wojny. 
- Obecnie zastrzegalem si
 znowu 
najostrzej przeciw powtarzaniu tego 
raz juz skompromitowanego ekspery- 
mentu, wznawianiu tej poronionej 
mys]i. 


'" 



 


,,
 


..--- 
" 
c--'. -;t 
. 


,
k' 
/' ..... 
... 


., 


, 
........ 


.. 


/,' 

 


WLADYSLAW SIKORSKI. YICTOR CAZALET 
TADEUSZ RO
\lER, JAN TABACZYNSKI ' 


lalem jedynie drogl! pewnl!, t.zn. za 
posrednictwem niecz
stych kurierow 
wlasnych. W danym wypadku re]acj
 
mojl! 0 drazliwych stosunkach mi
- 
dysojuszniczych wiozlem osobie. 
Pierwsza z rozmow odbyla si
 w 
nastroju odp
zenia po podrozy. Gdy 
miala si
 juz ku koncowi, General 
za pytal : 
- A przywioj!1 pan jakie raporty, 
papiery? . . 
Sil,!gnl!lem do t.kl 1 oddalcm ko- 
pertl,! przygotowanl! dla ministerstwa 
spraw zagranicznych. 
Sl!dzilem ze Sikorski przybyl do 
Brummana dla wypoczynku, ze w go_ 
rl!cu czerwcowym unika Rejrutu i ze 
zobacz
 go dopiero na poiniejszej 
konferencji. Miala mi
 spotkae nie- 
spodzianka. Kiedy nazajutrz pilem 
herbat
 na tarasie, dojrzalem zbliza- 
jl!cego sil,! do r:mie Generata. 
- To wrl,!cz nieslychane, prosz
 
pan a, to zachowanie si
 panskipg-o 
angielskiego kulegi; te kacyki za 
wiele sobi(' pozwa]ajl!; to tak si
 
skonczye nie moZe, bt:dl,! 0 tym mu- 
sial rozmawiae z Edellem; jPst tu 
zresztl! Cazalet z nami... 
- Nic wiem, panie generale, - 
odparlem, - czy warto. Nic zapew- 
ne nie zrobi
, a tymczasem zadraznia 
si
 jeszcze stosunki w Ankarze, juz 
i tak napil,!te. 
Gl'nt'l'al si
 obl'Uszyl: 
- Tak nie m01l:1! wygll!uae stosUll- 
ki mif,:dzysojuszllicze... Bardzo pana 


Odnosil si
 podejrzliwie do naj- 
nowszego projektu Edena - "powo- 
jennpj rady siedmiu, do ktorcj natu- 
ralnie z urz
du weszlaby Polska". 
- Zapewne innym proponowal to 
sarno w innej odmianie - dodawal 
z sarkazmem. 
W zamysleniu, z oczami wpatrzo- 
nymi w morze, mowil z naciskiem, 
]owoli : 
- Tak, mam nadziej
 ze nas nie 
zdradzl!. 
W posr6d tych rozmow i spotkan 
rozpocz
ly si
 wlasciwe narady poli- 
tyczne. Otworzyl j(' General sniada- 
niem wydanym w Rrummana dla ze- 
branvch politykow i dyplomatow. 
Hotei byl skromny, ale polozony na 
krawl,!dzi goor, wsrod wiplkich drzew, 
z niezmierzonym widokiem. Anglicy 
wyna]eili d]a Generala to ustronne 
miejsce i chcieIi by byl ich gosciem, 
ale Sikorski grzecznie si
 wymowil. 
- Woll,! placie sam - mowil. 
Na tym zebraniu ]udzi z r6znych 
stron - minister Jan Stanczyk, am- 
basador Taueusz Romer, swiezo mia- 
now:my ministnm stanu w Kairze, 
Karol Rader poslujl!cy w Teheranie, 
szpf biura inf0rmacyjnego w Jero- 
zolimie Jan TabaczyTIski - pano- 
wal nash"oj napil,!ty, ukazuj
cy we- 
wr:etl'zne tl'uunosci. Ty]ko Stanczyk 
spdnial sWI! tradycyjn
 roll,! i z nie- 
wzruszonl! powag
 wyglaszal l'ZPCZy 
przesmieszne. Guy ktos wspumnial 0 
projektowanej misji do Ameryki,
>>>
2 


WIADOMOSCI 


Nr 3H7/3H8 


JAN FRYLING 


p 


o 


J 


ml opowlada
 iz wraca z Nowego S!!, 
cza dok!!,d w6wczas wyewakuowano 
gal1cYJskle n Imlestmctwo Z zUJl,!tego 
przez RosJan Lwowa 
- Bylem u Korytowskiego - m6 
wd - wstawI
 Sl
 z 1 kllku biedaka 
ml cudzozlemcami kt6rych wpako- 
wano do ciuPY 
WymlCml kl]k 1 nazwisk 
Fr lOCUZ Mourat 
- MOJ n lUczyclel fr lOcuskIego 
wtr
cllem 
- Tak, lie on byl takze kuplt I 
nem strze]cow w rezprwle RosYJskl 
rewolucJomst 1 U]J loOW 
Przypommalo ml to nazwisko rok 
1913 Wtedy to latem w Poromme w 
trzech sl!slRduJl!cych domach p Paw 
10weJ GutoweJ mleszk lly zaprzYJaz 
mone rodzmy J lOostwa Kasprowlczow, 
K lZlmlerzostwa Twardowsklch oraz 
mOJa matk 1 I slOstr 1 S 1m sp
dzalem 
to ost Itme przed wOJnl! lito na BllleJ 
RUSI, u Wah Gr lbowskleJ W czwar 
tym domu p GutoweJ mleszkah Ja 
cys RosJ Ime 
_ Wlcle, me lubIe Ik - zWlerzala 
Sl
 mOJeJ slostrze - Br Ilmng! ma 
Jom porozklldane na stohkach 
_ J ednego s Ima Sl
 b 111m - opo 
wmdala ml po powrocle z wakacJI 
slOstra, osoba wcale me bOJazhwa 
_ Przcch ldzal Sll,! zwykle WlCczora 
ml, sam, w dlugleJ pclelyme, ml
k 
klm k Ipeluszu lub sportoweJ czapce 
Twarz pos
pna, zadumana czy smut 
n 1 N lzywat Sl
 U]J loOW 
Mleszkamec domku p GutoweJ JUZ 
w l' 1917 mill n lroblc sporo szu 
mu na sWlecle Odwledz 11 go ponoc 
w Poromme Stef lo tcromskl I - 
br It AlbeIt Apostol miiosci apostola 
men lWISCI Nlewlem, czy zn lOe Sl! 
komu szczegoly tych odwledzm Wlem 
tylko od ludzl, ktorzy zc Lwowa pod 
sowlecklm z lborem, zdolah UJsc do 
Rumunn, ze Jesleml! 1939 ppwlen ma 
llrz, w
szl!cy "z kudy wlter dUJet", 
nam llowal obraz przedst lWIaJ1!CY 
rozmow
 teromsklCg'o z Lemnem 
Obrlz ten wldm 11 dlugo W wltryme 
ktoregos z ex sklepow Iwowsklch 


brych szermlCrzy kt6rzy stawaU od 
wazme 
Przypomina ml "II,! partla - Jak po- 
Jedynek nazywano wtedy - ml
dzy 
Pollklem leobenczyklem kt6ry we 
Lwowic bawd przeJazdem I korpo 
rantem zydowsklm Mlloiimcy ",ztUkl 
szermierczeJ mlel1 wtedy uzywanie bo 
pOJcdynek trwal JUz godz1nl,! a zauen 
z walcz1\cych me zostal nawet dra 
sml,!ty Byl to PI' lwdziwy pOplS walkl 
na szable Po godzlme gdy z r&bl& 
cych pot splywal clUrkiem a pod na 
ml asystuJ&cyml ugmuly SI
 nogl 
prowadz!!,cy walk
 zaproponowal se 
kundantom stron obu zakonczenie 
walkl po trzech Jeszcze starcIach 
honorowych Gdy i te pozostaly bez 
krwawe pOJedynek zakonczono prze 
ciwnicy podaU soble rl,!ce a !lpraw
 
uznano za zalatwlon& ku honorowl 
stron obu W sprawie teJ nlezwykle 
bylo to ze walcz&cy zobaczyU sll,! na 
placu po raz pierwszy w zyclu but 
Sl
 bowtem Jako przedstawtclele dwu 
grup w rezuLtacie obraz;y zbioroweJ 


Stamslaw MackiewIcz w zakonczl 
mu ktoregos artykulu poswl
cIl kll 
ka krotklch slow SWOlm pOJedynkom 
Te wlasme slowa odemknl,!ly z Itrzask 
paml
cI, z taJemmczeJ skrzynkl wy 
skoczyly spll!ce w meJ flgurkl I Zl 
cz
ly odgryw lC dawno z Ipommane 
widowisko tragedlante - comme 
dllOte 
Scena przedstawIaI L mllsto mOJe) 
mlodoscl, Lw6w CZas lata poprze 
dzaJl!ce bezposredmo pIerwsz
 wOJn
 
swmtowl! Osoby'l Zbyt dlugl bylby 
aflsz, gdyby chclec wszystkle wyh 
czyc Obok mezapomm lOych przy) 1 
CI61 - maskl meme, ktorym cz IS z 1 
m lzal JUz rysy tw lrzy Ten krOl n 1 
"m llego rycerza", t Imten upozowal 
Sl
 na Cyran 1, Jeszcze mny, to wnuk 
Papkma po Artemlzle czy kuzyn ry 
cerza z Tarasconu U dolu aflsza 
Kawalerowle D Imy ZlodzleJe Gam 
ratkl 
Nad przelomem XIX I XX w WI 
slala splesmala Itmosfcra wJeczne 
go - zdaw 110 Sl
 - pokoJu Podobno 
premier austrIackl, Taaffe, stworzyl 
ongl me d IJI!CY Sl
 przelozyc cza SENS l\IORALNY 
sowmk "foltwurstcln" Nlby by prze Teraz kiedy z perspektywy lat ty 
klelbaslc z dma na dZlen coraz bar lu patrz
 na te epizodY przcs.zlo
c1 
dZleJ pl
trzl!ce Sl
 trudnosci Chyb 1 przypommam soble "DIscours sur 
I obccna ponura epoka st 100WI po les Duels Brant6me a kt6ry poka 
dobnl! - tym razem bezn IdzleJn
 - zuJe jak bardzo 6w wspamaly ga 
prob
 przeklelbaszama Ty]ko ze wte w
dziarz byl poza dobrem I zlem Za 
dy ChClllo Sl
 przekJ( Ibasz lC, grz
z r6wno pojedynek ze slluertelnym w
 
nl!c po uszy w nudneJ wygodzle, a mkiem Jak pozbawione JUz wszel 
dZls czym Sl
 to s Imo za marme klch teatr l]nych akcesol'Jow pospoh 
chroml!c
 od wlchru, ost Itm
 oc llull! te "krytob6Jstwo jest dla mego ty]ko 
scmnl! zbomb lrdow lOego domu tematem swietneJ anegdoty lub Jed 
WOJny hlszp lOsko ameryk lOska, ne] wI
ceJ belle histOlre A SeIlS 
bursko lOgle]sku, ekspedyc]a chmsk 1, moralny'l Nie ma sensu moralnego 
nawet wOJna rosYJsko Japonska, byly cho
 to Jest XVI w epoka na wskro!l 
to, mlmo wszystko, ty]ko d llekle chrzesciJanska POJedynkl 6wczesne, 
aw lOtury kolomalne W zwycI
stwo b
d&ce zazwyczaJ zab6Jstwem utrzy 
rewolucJI rosYJskle] prawle mkt wte manym w ramach pewnych rygor6w 
dy me wlerzyl Az doplero w l' 1908, i ceremomalu SI\ wtedy zJawlskiem 
klcdy Aehrenthal zaanektowal dll tak cz
stym Jak katar albo ,mala 
mon ll"Chn h IbsburgskleJ Bosm
 I fruncese 
Hercegowm
, gruchn
lo niB llka Sam przekroczylern kl'lj.g pojcdyn 
nach I zamoslo Sl
 na glubsz
 chrYJ
 kowy na tereme Lwowskiego Klubu 
Wllsme px re tego gruchm
cII po Szermierzy gdzle wlelklm mistrzem 
JawII Sl
 w Jt'dnym z plsm lwowsklch krwawych obrzl,!d6w byl starszy m6] 
artykul, za ktory d Ilbym dZISlRJ mu przYJacle] Wlodt'k M 
la z rZl,!dem Z Ipomm loY auto l' do Szenmerz doskonaly, nosz1!cy na so GL09NE SPRA\\Y 
wodzll ze z chwIlI! wybuchu z lWleru ble bliznami wyplsan& histori
 wla W ZYClU ak Idemlcklm Lwow 1 byly 
chy n 1 Balk lo lch, Europa weszll snych star
 stal sI
 z czasem jakby wydarzem 1, po ktorych pOJedynkl sy 
w stuletm okres woJen, ktore zu instytuc]1!. zalatwianla spraw honoro plly Sl
 Jak grad Po slynnym wlecu 
pelme zmlCml! JeJ obhcze Mocno Sll,! wych On to pocI&gn&l mOle za sob!!, BratmeJ Pomocy Studentow Poh 
z tego lrtykulu natlZl!sano w ]wow Brantllme wspomma ze w XVI w techmkl, kledy to odlam lla Sll,! od 
skich red lkcJach, knaJp lch I kawlRr byl1 znakomici specJaU!lci nieraz sla meJ nowa org mlzaCJa, WzaJemn 1 
mach Tymczasem bezlmlenny prorok wni prawnicy poswl
caj&cy si
 zalat Pomoc, wyblto kllk lo ISCle partn 
JUz 45 lat wygr 11 Jeszcze tylko 55, wlaniu spraw honorowych Czyms w Spraw 1 mllnowama ks KazlmlelZ 1 
a trzeba 
dzle wydobyc Jego naz tym rodza]u byl Wlodek przed czter Zimmennann 1 profesorem socJo 
wisko z dna mcpaml
cI I zapls lC Je dZlestu laty we Lwowle, dobiera]&c logn na Umwersytecle JagICIIollsklm, 
ml
dzy prorokl soble w tych trudach towarzyszy nie ktora rozp
t lla ko]os Ilnl! chrYJ
 w 
Zmkly ImperIl NiemIec I Austro ruz zaszczycal mnie swym wyborem Kr lkowle, odezwala Sl
 I we Lwowle 
Wl,!gler, mleJsce c lrow rosYJsklch za Zlosl1wcy wyplsaU nam kiedy!l cen glosnym echem WlCce, straJkl, pro 
Jl,!h carowle SOWlecCY, up Idly mon lr mk z kt6rego usmlal1smy sl
 ser testy, no I poJedynkl Mlody student 
ChlC TUl"CJI, HIszp Iml, Portuga]n, deczme Honor lrJ 1 poblerane rzekomo prlwa, Rom 10 Abraham, wycIl!1 
Wloch, Rumunu, Serbn I Bulgarn w Poradni honorowej p p X Y, Z WOWCZ IS SlRl"Czyst
 pl1m
 n 1 glowle 
Trudno powledzlec, ze Europa wy byly nast
puj&ce Wyzwanie prze radykalnego hterata, Henryka Strn 
pl
kmall, ale Olewl!tphwle zmlemla ciwnika 100 koron posiedzenie sekun- gera Obadwa] rychlo potem gdzle 
obhcze dant6w 20 koron splsanie jednostron- mdzle] mleh pIers n Idstawmc 
Jedn lkze nawet po kryzyslC bal nego protok61u 15 koron obecnoii
 na Strenger zgInl!l w plerwszych bo 
k lOsklm, probow 100 ]eszcze "fort placu starcil 50 koron, odwlezleme Jach legIonowych, mJr (pozmeJ gene 
wursteln", latac co Sl
 prulo, ugtaskl khent 1 do khmkl 30 koron, udzlRl w I'll) Abrah 1m w obrome Lwowa 
wal: gdzle Sl
 gmewano Tymczasem pogrzeble khenta, WlCmec I mowa nad wlasn
 pl
knl!, Jun lckl! kartl,! z lplsul 
temperamenty graly, n Ibrzmlile so trumnl! - bezplltme" Jak Sl
 rzeklo, mach 100 sz lbe]k 1 
kaml orgamzmy dom 19 lly Sl
 pusz POJedynek me byl u nas w kUku ml czasem 0 sprawy gardlowe, cz
s 
czema krwI, a me maJl!c ku temu dziesl&tkach lat poprzedzaJ&cych cleJ 0 glupstwa 0 Jakles mefortunnc 
okazJI w JakleJs wI
ksze] blJltyce, plerwsz!!, wojn
 sWiatow!!" :Z;Jawlsklem przeJ
zyczeme scmal Sl
 Wlodck z 
probow lly wyczublc Sl
 w pOJedynkl,! wyj
tkowym 0 czym wyratnle przYJaclelem Tadeuszem ZWlslocklm 
Gdzles, w clemnych z lkamarkach tiwiadczy zwiercmdlo obyczaju - po- ObydwaJ dobrzy szennlelZe, obelwah 
duszy, krYJe Sl
 t
sknota do boha wieM polska U Prusa pojedynkuj& sl
 porz
dme od razu na pocz
tku star 
terstw 1, pragmeme dreszczu, zawle 1 Wokulski i mlody Adler I pan We- Cil w mespodzmnym "coup fourre" 
szema zycm nad brzeglem przepasci solowski u Sienklewicza - Maszko, Wlodek, ktoremu palasz rowlloczes 
Moze by potem lepIeJ odczuc wdzl
k u WeY98enhoffa - Jan Belzkl Kie- me ramon ego przeclwmka rozoral ]e 
swobody od Il,!ku" I poczuc sllmeJ dys dysertacja doktorska na temat w
 skron, pohczek I nos, broczl!c z 

ozkoszny smak oc llonego Istmcma po]edynek w powiesci polskiej wI
 otw lrteJ temporahs, wrzasnl!l odru 
Mo
e Jakis lut teJ tl,!sknoty kryl cej takich przyklad6w wyliczy chowo "Touche''', Jak na s Ih szel 
si
 w namll,!tnym p
dz1e do szlachet Politycy l'Ij.bali si
 cz
sto g
sto mlerczeJ 
neg o wsp6lzawodnictwa wsr6d na W Wledniu odbylo sll,! kllka pOJedyn- W suteren lch Czytelm Ak ldemlc 
szych taternlk6w'l Czy karkolomne k6w mi
dzy politykami polskiml a kle] bIll Sl
 kIedys dwaJ, znam poz 
Vispmaczkl me Virrosly bodaJ CZ
SCIO nlemieckimi More Stefan Badenl, me] szeroko pohtycy ObydwaJ wy 
wo z tego wlasme podlo
a? znaj!!,cy lepieJ szczeg 6l y uzupelnJ gll!d Ih JUz Jak czeladmcy rzezmccy, 
Siedz1\c w Himalajach widzialcm mOJ!!' gawl,!d
'1 farbuII!C suto z hcznych drobnych 
z dosy
 bliska ostatme wyprawy bry Stosunek Kosciola do po]edynk6w sk l]eczen, z ktorych Jednak zadne me 
tyj9klj, 1 szwaJcarsk1\ na Mount Eve zwlaszcza od soboru trydenckiego powodow 110 mezdo]nosci wIld 10m 
rest Obydwie byly przeprowadzemem kt6ry zabronU lch ,na calym obsza- brom
 Wreszcle wyzszy zaczl!l ostro 
obUczonego w najdrobnieJszych szcze rze chrzescijaflstwa byl nJeprzeJed naClerac, a mzszy, Adam Skwarczyn 
g61ach doiiwladczenia naukowego nany Prawo tiwleckie 0 Ue sprawa Ski, paruJl!c CI
CII, powoh ustl,!pow ll, 
Element niespodzmnki sprowauzono nie nabrala rozglos u przymykalO az wreszcle zn l]azl Sl
 pod SCI 101! 
do mozliwego minimum Ilez to razy oczy Rozpraw :z; bronl& w rl,!ku od Wowczas at lkuJl!cy podmosl szab]I,!, 
nasze wysokog6rskle wyprawy byly mawlali socJal1!1cl niepomnl a mo
e mby cep (zaden z blJ
cych Sl
 me 
szturmem na tajemnicz& tWleruzl,! 0 Wllsme pomm ze Lassalle zgml!l w mml pOJl,!cm 0 szermlerce), I zaooJ 
ktoreJ ob]egaJl!cy me wledzleh pr 1 pOJedynku czym ClOsem uderzyl z gory w prze 
wle nic Wlalime w niewledzy byl dla Nleraz ludzie honoru stawall wobec clwmka Bylby go mechybme prze 
nJch gl6wny urok teJ przygody Moze traglcznych konfUkt6w Wiele sie m6 cI1!1 po z
by, gdyby me to ze szabla 
dlatego polska wyprawa na Mount wllo swego czasu chyba przed p61 1 k 
Evere9t miala w sobie cos z pl
kna wleklem, 0 sprawle zawodowcgo of Ice wyrzn
la w SClRn
 I ty ko tyn posy 
n I ta I c m kawalerll n I czol g l Dala ra annn austl'lackle J, kt6ry odmowll pal Sl
 J lk g
ste platkl smegu 
Inny gloiiny pOJedynek z mepohty 
r6wnie
 podobne tamtym wyn1kl pOJedynkowama Sl
, oswmdczaJl!c IZ cznych toczyl si
 powod6w Warunkl 
Jako katohk me moze macze] poSt
plC byly ostre trzykrotna wymIana ku] 
BURSZE I KORPORAC.1E Trudnoii
 pOlegal a na tym ie jako b k 
Ch y ba g dzles w te j dz1edzmie umie oflcer bl
 sI'" musial Sprawa dotarla 8. VI razie raku wynlku CI
Z ie pa 
... lasze bez banda.zy ze sztychami 
Aci
 na]ezy pOJeuynkl kt6re w latach do naczelnego wodza Franciszka J6 hors de combat Pozme]szy odbr1!zo 
poprzedzaJ!!,cych bezpoiirednio pierw zefa I kt6ry z pewnoScil\ nie chelal wiacz Sienklewlcza Olglerd G6rka 
szI! wOJn
 swmtowl! staly Sl
 u nas narazi
 ne szwank swej opinU ka odm6s1 w teJ walce zwyel
stwo nad 
zjawlskiem nJemal codz1ennym Po- toUckiego monarchy Nle znam pr7.e- mlodym znakomicie zapowladaj&cym 
wodem lch byly cz
sto sprawy po blCgU sprawy, wlem tylko ze ow s1
 krytyklem literacklm Tadeuszem 
watne pol1tyka 1 milo

 Ale Ue
 ra- of IceI' opuscil szeregl annn Za D&browskim 
zy spowodowane jakl\ti blahostk!!, J
te przez niego stanowlsko wymaga J W L dl 
stawaly Sl
 rodzaJem ryzykownego 10 bez w!!,tpiema wI
cej charakteru i e wowle wspommano ugo po 
sportu albo bunczuczn!!, awantut't\, odwagl nJzeli p6jscie na plac Jedynek mll,!dzy adwok Item Medweyem 
wzorowaI1& w du
eJ mierze na nie POJedynkowaU si
 profesorowle li I Wlktonm Brodzklm Brodzkl zostll 
mieckich przykladRch 0 Ue
 Jednak teraCl dz1ennikarze aktorzy Swletny no. placu a Medwey znalazl Ri
 na 
nlebezpleczniejsz
' aktor J6zef Sosnowski 0 piorunowym lawle oskarzonych Bronn go I wy 
Kiedy wspomn
 z czas6w uniwer glosle straell oko w pojedynku z pe bronil zdobywaj&c 11\ sprawlj. plerw 
syteckich w Niemczech, str6j w jaki wnym kupcem lwowskim Kupiec ten  zy stoplen do slawy grodu p6znicj 
przed mensurQ opatu]ano bursza, muslal sI
 dobrze bi
 bo tak
e w szy wielkiej miary obronca Michal 
timiech mnie bierze Nakladano mu po]edynku ranil w ram1
 syna znane Grek 
czapl,! z ogromnym daszklem OkLlrtl go lekarza lwowskiego C1
ele bylo Ale n lZWISko Brodzkl przypOmInol 
ry mensurowe (Paukbnllen) wsuwa powazne ale nJegrozne Tymczasem ml ZgOl1 mnl! hlstol'l
 
no na rl,!kl,! tiredniowieczn!!, r
kawic
 zbyt p6zny czy nJedbaly opatrunek 
bandaze chronlly sZYJ
 1 arterie gru spr lWn zc cal& rl,!k
 od ramienia wy 
bo watowane plastronY zaslanialy padlo amputowa
 
pier!l I caly front Na ci
cla wysta OJciec m6J sekundow 11 w sprawle 
wione byly tylko pol1czkl t kawalek honoroweJ ml
dzy Janem Kasprowl 
przedr Imlema OczywlsCle pod czem a adwokatem TadeuS!Zem Dwer 
czas poJedynk6w nie przywdziewano nicklm 
tego mensurowego stroJu UoM ban Namlestntk Galicji Witold Kory 
da.zy okreslano w warunkach 9potka towskl ozdoblOny byl gl
bok& bhz 
nia bylo ich tyro mnJej 1m warunki n!!, blegn&c& od skronJ przez policzek 
byly cI

sze Ale do pojedynk6w na zapewne wskutek pot
znej tercJi cho 
ostrych warunkach dochodz110 w Claz niekt6rzy twlerdz1l1 ze byl to 
Niemczech 0 wiele rzadziej ni
 w pol- slad konsklego kopyta pamilltka slu- 
sc
 zby w kawalerll pruskle] 
Burszenszaft6w I bursz6w nle bylo BYI wida
 Korytowskl miloiinlklem 
wtedy w polsce prawie zupelnie W j
zyka polsklego bo zaledwle obJ!!'w 
Kr61estwie trafIali si
 nJezbyt licznl Ezy godnos
 namiestnika (po Mlcha 
czlonkowle korporacjl polskich w Ry Ie Bobrzynskim) wydal ok6lmk za 
dze Dorpacie czy Charlottenburgu a branlaJ&cy uzywanJa w plsmach urzl,! 
IstnJaly one r6wn1ez w Leoben 1 w dowych tak ulublonego przez blUro 
niekt6rych austriacklch 1 niemiecklch krat6w galicyjsklch przymlOtmka ta 
mla9tach uniwersyteckich. W GaUcJI kowy Kt6reti z brukowych pisemek 
ten niemieckl obyczaJ przYJ
1I - lwowsklch przyn1oslo 0 tym WIaUo- 
rzecz dziwna - niemal wyl!!,cznle moii
 pod ogromnym tytulem Stra 

ydzi We Lwowie korporacji polskiej szne morderstwo' Namlestnik Kory 
wtedy nJe bylo Do burszenszaftu towski zab6jcl\ Takowego' 
,LeopoUa" w kt6rym nleraz Bachus 
wytr&cal szpad
 z r
ki d Artagnana 
nalezeli Polacy RusinJ i 
ydzi Na 
tomlast korporacJi zydowskich bylo 
sporo, zostaly ml w pami
ci nazwy 
Judei. Hasmonel' I Emunhy Na 
trZl\sano sl
 dowoli z zydowskich 8zer- 
mierzy 1 uklad mo Ich kosztem nle 
zliczone anegdoty Hie zlo
Uwosci te 
byly meusprawleuhwione Wsr6d kor 
porant6w 
ydowsklch bylo sporo do- 


DYORESJA PORONINSKA 
Zbleg nazwlsk Kasprowlcza 1 Ko- 
rytowskiego przypomina ml wydarze 
nia z zupelnie Innej beczkl 
W polowle wrzesnia 1914 Jechalem 
na kr6tkl ur]op do Zakopanego W 
Nowym Targu wsladl do mego prze- 
dzialu KaSJlrOWlcz z Tadeuszem Na 
leplnsklm SpoJrzal bez entuzJazmu 
na m6j legionowy mundur 1 zaczq,l 


DYGRESJA RAPPERSWILSKA 
Z koncem l' 1914 wyslal mme MI 
chal Soko]mckl do SzwaJcarll K" 1 
te
 glownl! mmlem w Rapperswllu 
I tam bod II po rIZ plerwszy spotk L 
lem SII,! z rzezbaml Wlktora BrodzklC 
go, ktorych oryg-malaml ]ub od]ew I 
ml zastawIOny byl westybu] zamko 
wy Prace te dowodzIly ze Brodzkl 
byl rzezbmrzem 
redmeJ mmry, po 
slusznym bezduszneJ konwencJI pocz 
clwego Pll,!kna drugleJ polowy XIX w 
- A mechze p lo powle P lwlowl 
by pan 1 kledys oprowadzll po mu 
zeum, setme Sl
 pan ubawl - do..a 
dZ11 ml dyrektor muzeum Konstanty 
tmlgrodzkl czy tez blbhotekarz St 1 
mslaw Zulmskl 
Wozny P lwei byl na ppwno ,ednym 
z clekawszych okazow wsrod ra)l)ll r 
swdsklch zblOrow Lat soble hczyl 
pon Id 80, kr
py, w hberll przypoml 
naJl!ceJ mundur wo]skowy, poruszal 
Sl
 zwawo, me bardzo zwracaJl!c uw 1 
gl,! n 1 pyt 1m 1 zWledzaJ, I!cych byl 
bowlem dobrze przygluchy Tw lrz 
mill mleczno rozowl!, oczy Jasnome 
bleskle, ble]utkle WI!SY I czuprynl,! 
ostrzyzonl! na Jeza Nle Wlem, ]aklm 
sposobem dostal Sl
 do muzeum ten 
zolmerz z ViOJny francusko prusklel 
I zuaw p.lPleskl PewnlP plzygaln
1 
go ktos z d lwnPJ emlgracJI I z lJlP\\ 
ml st lrpmu spokoJny k1!t n 1 ostatnH 
] It 1 zYCIa 
Pawel - mIrabde dlctu - mena 


E 


D 


y 


WldZ11 TrzeclcJ Uepubhkl Nlf byll 
tu plZyczyn1! wlcrn 1 mllosc do n 1 
po]eomdow, me - puwody byly mne 
I bardzo matenalne Pawel U\\ lZ II ze 
FrancJa powmn 1 mu przyzn lC, za 
] Ita sluzby I za l' lo
 odmeslOne w 
JeJ obrome st lie z IOpatrzeme Pisal 
prosby do wszystklch Prezydentow - 
z lwsze n Idaremme sClany Jego IZ 
debkl zdobIla g lIei'll obI' lZOW sta 
nowIly J
 portrety Prezydentow Fr.1O 
CJI, od Carnota IZ do Pomc lrego 
K lzdy z tych portretow pokluty byl 
setk Iml szpIlek Tak Pawel mscil Sl
 
za BWOJe zlgnorowane pod Ima, WlC 
rzllC mocno ze kazda wblt 1 szpdka 
odezwle Sl
 bolesme na zywym clele 
Prezydent 1 
W towalzystwle Pawl 1 wszedlem 
do muzeum przez lis rzezb Brodzkle 
go Posrodku, na wysoklln coko]e, 
st lla nag 1 postac Wenery, trzymolJI! 
ceJ n 1 r
ce dwa gol
blC Rzezb 1 byla 
banalna, w sam raz do "Bleslady 
Liter lckleJ ' 
Pa \\ el wsk lZ 11 palcem pOS1!g I za 
CZIlI swoJe obJasmcm I 
- To Jest hrabm 1 PrzczdzlCcka 
P 10 Brodzkl t lk JI! wyrznlll w ka 
mlenlU 
"Cos ten dzmdzlO W pl
tkl,! gom" - 
pomys] l'em Ale wklOtce, kIoczl!c z 1 
mOlm Werglhm, mlalem s 
 dowle 
dZlec bardzleJ zdumlew IJl!cych rze 
czy 
Bylo w teJ, J lkze smutne], ruple 
ciaI'm, sporo wyn lllZkow, nler lZ na 
wet godnych uw 19l, dokonanych przez 
t Imtych plC]grzymow I tulaczy Ja 
kles maszyny do hczem 1, graJl!ce ze 
gary, ozdoblOne ruchomyml flgur Iml, 
kunsztowne klodkl, dZlwne mstrumen 
ty muzyczne 
St lO
hsmy przed bardzo dluglm 
te]eskopem, opartym n 1 wysoklm sta 
tywle 
_ '10 Jest - mow II P lwei - t 1 
k L annat 1, z Jaklch slIzylah duwm 
PoliCY 
"PI' lwd 1, - pomyslalcm, - meraz 
"stlZyllhsmy" do gWlazd 
W mneJ sah wIsml1 nl ste]azu 
szara, gruba kurta, pot lrgan 1 w kIl 
ku mleJsc lch Dowledzmlem Sl
 poz 
meJ ze ktorys z hI' Sobansklch nosll 
J
 w katordze syblrskleJ I ze w meJ 
wlasme zdolll UClCC 
- To Jest - CIl!gnl!1 monotonme 
Pawel - kubrak klO] 1 SoblesklCgo, 
w ktorym uClekl ze Syblru 0, tutaJ 
s
 dzlUry, bo Mosk lie zu mm strzy 
lah 


NO
 I SZPADA 
TUlmeJe I zawody szennleIcze od 
bywaly Sl
 kllka razy Ioczme I poz 
w LIlly podzlwlaC wysokl! k]as
 tego 
}JIl,!knego kunsztu Wsrod slawnych 
szabe] tamtych lat zaplsac n llezy T 1 
deusza Sobolewsklego, ktory pozmeJ 
st an 1 1 w plerwszych szeregach kry 
tykow I recenzentow lwowsklch a 
ktorego paml
t Imy Jako Jednego z 
radcow pI 1 wnych M S Z, oraz Kazl 
mlelza P Ipee, pozmeJszego ambas 1- 
do a RzeczypospohteJ 
Byloby Jednak mesprawlCdhwoSCI
, 
g-dyby mowl1!c 0 tych, co nam rl,!k
 
uklad Ih, pomml!c Jeszcze ]ednego 
mlstrza, ktory ViprawdzlC pSlm sw
 
dem, lie w kazdym bl!dz razle wkr
 
CII Sl
 mwdzy czlonkow cmlu profe 
SOl s]uego GdZlC go Wlodek czy ktos 
mny z K]ubu ::;zernllerzy wYWl!ch 11 
- me wlem N lC wlem rownlez, ko 
mu to strzehl do glowy pomysl aby 
uczyc Sl
 "wll(] lma sztyletem" Pa 
ml
lam ty]ko, ze pewnego dma zJa 
wily Sl
 w k]ublC d\\ 1 f1orety, ula 
m 10e Jakles 30 cm pomzeJ gardy 1 
z lkonczone galk Iml bezplcczenstwa 
Kledys Wldzll1em nawet dwoch mlo 
dZlencow, podsk lkuJl!cych ku soble 1m 
guclm obyczaJem I usIluJl!cych Sl
 po 
dZlOb lC tyml ulamkaml szpad Innym 
razem dwoch zapasmkow probowalo 
Sl
 modI! XVI w, trzym lJ
C sztylet 
w Jewel a szpadl,! w prRweJ rl,!ce 
MIstrz roblema brom1! krotkl! na 
zyw 11 Sll,! - trudno uWlerzyc, ze po 
za wodewl] Iml Krumlowsklego czy 
Dommka bylo t lklC n lZWISko - An 
tom Makoll!gwa Z z lwodu byl koz 
larzem t zn z 1 80 centow dZlenme 
nosll cegly na I usztowama huduJa 
cych Sl
 domow Mu]arze Sl! muzy 
kalm I lubl
 splewac, WII,!C meraz z 
gornych pl
ter splywala ku Antkowl 
fJglarn.l par Ifraza plOsenkl z "PI
k 
nel Heleny", z lch
caJl!c 1 go do zWI
k 
szema tempa pI acy 


W la - I18ku Ida trzy bOgInie 
Sp6r Z8 - awzlt'ty wlo - 0IhJ. 
rwraz 
Po - udaJ cegly,!!ok "yule, 
JIl - ut cl m6wl
 tne - eel 
Lraz' 


A]e Antek stach mowcem me byl 
Koz] lrz z musu, nozowlec z zamllo 
wam 1, W zlmle, kledy na budowach 
prac 1 zamlerala, mogl Sl
 pOSWII,!CIC 
W calosci zawodowl plOfesorsklemu W 
Kluble Szennlerzy Ta ped 19o9lczna 
dZllla]nosc u]egala cz lsem meoczekl 
w lOym przerwom, trw IJl!cym od ty 
godma do mlesll!c 1 Kledy prof M 
 
koll!gw 1, nleco przyblldly, Z] lwml Sl
 
znowu na katedrze, a raczeJ n 1 po 
dlUm szernuerczym, mkt me zapy 
tywal go 0 przyczyn
 meobecnosci 
Hyla ml
dzy n Iml Jakas mepls lOll 
umowa, kazl!ca dyskretnym ml]cze 
mem pokrywac zmk Ime naszeg-o plO 
fesol I, ktory w rekolekcYlnym od 
osobmemu rozw lZ 11 trurlnosci pogo 
dzcma bUJnego zyci 1 z podst
pnynlI 
z lS Idzkaml kodeksu k lrnego 
Noz byl w r
ku Antka blyskawlcl!, 
plOrunowym dZlObcm Sl,!p 1, ark mem, 
zawI
zu]l!cym stalowl! p
tll,! dokoll 
sZYI przeclwmka, rozdwoJonym JI,!ZY 
klem zmn, kluJl!cym zmenacka row 
noczcsme w stu mleJscach CIOSY, 
dzgm
cm, p lrady nast
powaly po so 
ble zamm oko moglo Je pochwyclc 
A]e n lzwalem Antka nozowcem me 
sluszme uroczyscle z Ipewm 11 ze m 
gdy mkogo n lwet me zadrasnl!l 
- Ta zamm Ja scyzoryk wyclOng 
ny, ]UZ mkogu n IObkolo mma 
Antek posluglwal Sl
 broml! mnl!, 
me mmeJ okrutnl! Br 11 w z
by ka 
wdlek trzcmy, dlugosci paplerosa, a 
w otwor prlWe] kleszem, poprzedmo 
wyprutcJ, wpuszczal uWIl!zanl! n 1 
sznurku I wypelmonl! mokrym plas 
klem butelk
 z grubego szkla Ula 
mek trzcmy tez me byl pusty pleprz 
z IJmow II mleJsce tytomu w tyro zbo 
lecklm p IplerOSle W chwlh konfhktu 
dmuchml,!ClC w trzcm
 oslepMlo me 
szcz
snego pI zeclwmka a cIl,!zsza od 
maczugl bulll rozcmgala go na zleml 
Mmly Jednak te ]WOWSkll b ltmrvgl 
swoJe \\Iume rycli skl
 kodeksy p
w 
neg) I lZU band 1 studpntow, ])1' 19nac 
wzbog lCIC swoJe folk]orystyczne stu 
dJ 1, wst
plla poznym JUZ wleczorem 


N 


K 


do klubu Antk 1, czyh sllwnego szyn 
ku Bombach 1 n 1 K lZlmerzowskle] 
Jeden z mlodzlencow, lby wzyc Sl
 
od rlZU w dlOmzYlskl! atmosfell;} 
mlCIsca, podszedl do stol1!ceJ s lmotme 
przy szynkVi lSlC damy I zakomende 
row II 
- Dw 1 duze plW l' D]a pamenkl 
I dla mme' 
AhscI za]edwle mleJsco\\ y Gam 
brmus postawll przed mml dw 1 pie 
ml!ce Sl
 "lwowsklC", kIedy I lkby 
spod Zleml wyrosl straszhwy drab, 
tlZymaJl!cy Zl ucho kufe] z CI
zklego, 
]anego szkll 
- T 1 ty mOIl kublCI pllWU sta 
wmsz'l - zlwyl 
I z rozm lchem sz l]eJI!Cego Or! mda 
podmosl kufcl w gor
 a n lst
pme 
okrutnym ClOsem umlCscll go na glo 
wle fundatoIa Grube szklo prysnl,!lo 
Jak banka myd] lOa, ucho kufla zo 
stalo w Il,!ku zboJa, a b Idacz 1 folk 
]oru z Ibr lit ,buda r Itunkow l" W 
wiele, wle]e ] It pozmeJ MlkolaJ Ba 
CZynSkl, senator RzeczypospohteJ, po 
k lZYW 11 bhzszym znaJomym ukryt
 
pod czuprynll bl ll1! gwmzdk
, od kto 
rCJ po czaszce rozblegaly Sl
 promlC 
111" szwow 
Pewnego razu M lkol
g\\a omal me 
zostal profesorem I ldeu"z 1 Pdwh 
ko\\ skIego By'o to w CZ ISICh, gdy 
Pdwhkowskl, PISU II!C recenzJe tea 
tr LIne \\ ,Kullerze Lw 0\\ skim , ob 
dZleral ze skory I smazyl n 1 wo]nym 
ogmu swego nastl,!pc
 na dyrektor 
skim sto]cu te ltru Iwo\\ skiego, Lud 
wlk 1 Hellel 1 
- ,VlC pm - powledzlal ml, - 
ostrzeg ll1! mmc ze Helleh \\ yna]1!1 
Jaklchs dhabow aby mme oblh 
- Cos J Ik w "Romantycznych" 
- A.kuhat tak, J lk w "Homantycz 
nych', ty]ko ze ]a me mam n l\\et 
IlSkl Moze moglby nll pan pozyczyc 
lakls hekwlzyt, n ld IJ1!CY Sl
 do ob 
hony'l 
Tego s Imego lima odbylem konfe 
l"t'IICJI,! z Wlorlklem, ktOIego pokol byl 
m llym us
nalem, I n lZ IJUtl Z zJaw I 
lem Sl
 u Pawhkowsklcgo z wylado 
w mym po brzegl WOI klCm n.l klJe 
golfowe ZawaItosc worka wysyp llem 
n 1 otomanl,! Byly tam bokselY, 0\\1 
JaJl!ce p lice sta]owyml plersclem Iml 
I mne, rog Ite ostryml szplku]caml, 
byly k lstety, zwane podowczas w 
G Ih]el "totszlegeraml , ktorych 010 
WllO
 g llkl,! op]atano skorl! I umlCsz 
czano n I koncu krotklego, gl
tklego 
pr
t 1, byly kll,!pe fmsklC noze I smu 
kle pugmaly weneckle, szerokle ml 
zerykordle, laskl z ukrytyml w lch 
wn
trzu toledansklml rozn lml, zmlJo 
wate bykowce, przecmal1!Ce powletIZe 
Jadowltym sWlstem, mewmne n 1 po 
zor sta]owe trzcmkl, obszyte safm 
nem, Jakles okrutne m lCZUgl, hetman 
skim bullwom podobne, Jakles po 
nure buzdyg loY, plernacze I roh Ityny 
o Ib lch kO]l!cych Jak kaktus 
Pawhkowskl OSIUPlll 
- BOJ Sl
 pan Boga I Czys pan og 
habll zbhoJowm
 Ossohneum? 
Opowledzillem mu obszerme 0 M 1 
koll!gwle I z Ipyt llem czy me chcml 
by WZII!C od mego kIlku lekcJI 
P lwhkowskl pomys]al pIZCZ chwI]
 
_ Nle, dzl
kuJ
 Ja tu nMm w po 
kOJ lch ty]e pohozstawmnych dhobllZ 
gow 
Wybr 11 stalowy prl,!t I glldkl bok 
ser, ktorych zresztl! me ml II sposob 
me wyprobowac, bo mgdy me spotkal 
Sl
 z hellerowsklmi Straforelaml 


DYGRESJA PIELECKA 
Kledy pistoletow me bylo pod rl,! 
k1!, wypozycza'o Sll,! Je w skladach 
brom PlOtra DZlkowsklego lub Stefa 
na PlClecklego 
Pan PlC]eckl, kuplec z zawodu, 
sportowlec z z Imllowama, facecJom 
sta I kawa]arz z fant lZJI, zaslugu]e 
by mu kIlka slow pOSWII,!CIC 
przed wystaw
 lego sk]epu n 1 
AkademlckleJ ch
tme przysta\
ah 
przechodme zasmleVi IJI!C Sl
 z po 
myslow wlasclclela 
Kledy GahcJ 1 wraz z resztl! habs 
hllrskleJ monarchn otrzym III w l' 
1906 powszechne, rowne, taJnp I bez 
posredme prlwo wyborcze I gdy poh 
tyczne tl,!tno Lwowa uderzylo moc 
meJszym t
tnem, w wltryme p Ple]ec 
]nego pOJawI11 Sl
 sl!zmsta pala, z 1 
konczon 1 galkl! me mme] powaznych 
rozmllrO\\ PrzYPI
t 1 do meJ kartka 
glosIla "Laska z olowmnkl!, odpo 
wledma na zgronmdzema, \Vlece I 
zebrama przedwyborcze tUdZlCZ do 
wlasneJ oblOny" Innym razem nad 
pudlem z p lrl! Pistoletow wldm 11 na 
st
puJI!CY napls "PIstolety dla pa 
now pOJedynkulacych Sll,! Pod gW1 
rancJI! me trafla]1! z odlegiosci pl
 
CIU krokow do otw lrteJ stodoly" 
Pewnego l' lZU sprzed 11 ktos p PIC 
lecklemu, ktory hand]owal takze dZle 
llml SZtUkl, ma]utkl obrazek oleJny, 
plzedstlwm]
cy mkczemme wyma]o 
wanego lab
dzla na stawlC z lrosm
 
tym oczeretem Pm PlCleckl, z lpll 
clwszy dWlC korony, mezupe1me byl 
pewICn, czy me dat za obrazek zbyl 
duzo I zapyt 11 0 zdame mal \l'za M Ll 
ce]ego Haraslmowlcza, ktory go te 
g0Z dm 1 odwledZl1 
_ DWle korony'l - zdumlal Sl
 
Haraslmowlcz - Osza]al p 10 'I Z 1 
ten klcz dwoch groszy me warty? 
Pan Ple]eckl z Imyshl Sl
 gll,!bo],o 
Nast
pnego dma labl,!dz zJawII Sl
 
na wystawlC Jego s],]epu z podplsem 
Orygma]ny Arno]d Bockhn Cend 
5 000 koron" Wkrotce przed sklc 
pem 7.f-bral Sl
 spory Hum, komen 
tUJl!cy z podzlwem baJonsk
 cen
 tak 
malego obrazka 
Okolo poludma wp ldl do sklepu 
czlowlek zdIadzaJl!cy wyrazne cechy 
obll,!du 
- Pame, ]
czal, stanl!wszy 
przed Plelecklm - to ]a, to Ja sprze 
d Ikm panu Bock]ma DwadzlCSC18 
lat lezal n 1 strychu' Ktoz to mogl 
\\ ledzlec? J 1 mam troJe dZlecl Zml 
IUI Sl
 pm' Choc polowl,! ccny' 
Ale pRn Pleleckl byl z kamlema 
- J a Wlem, - sk Imlll meszcz
s 
m], - sprzed llem, prlWO Jest z 1 
panem Ale daJ pan choc ze dwa 
tysIl!ce, bo bo w leb soble p Iln
' 
- lIe Ja panu z 1 to zapllcllem'l 
- zapytal wreszcle pan Pleleckl 
- DWle kOlony, dWle korony, pa 
me koch my BOJ Sl
 pan Boga' 
DWle korony 
- D lW IJ pan te dWle korony 
T lk W porz1!dku A tu masz p 1II 
:;wego Rockhna - powledzml PlC 
]eckl - Nle chc
 panskleJ krzywdy 
Nle mog
c uWlCrzyc wlasnemu 
sZCZI,!SCIU, wlasclclel arcydzlell galo 
ppm opuscil sklep, a po kw IdransLC 
zJpzdz II n I plpcach ze schodow G I]P11I 
M I
Jskll J, gdZll nit lrCZywIe usIlow 11 
T Ideuszowl Rutowsklemu sprzedac 
,,orygmalnego Bockhna" 


I 


. ZAllBERBERG' 
W I lZlC potrzeby splsywano plot:) 
k61 Jednostronny, stwlerdza]1!c, ze 
"s)lr ,wa zostall z lkonczona h ty]ko 
ku honorowl p X, a cz lsem dod 1 
II!C, ze ,p Y postl,!pow lmem swym 
wyll!czyl Sl
 z gron 1 ]udzl zdo]nych 
do z1!d mm I dawam 1 s ltysf lkcJI 
hunoroweJ' 
Protokol, zacyto\\ any dosyc zlosh 
wle przez Thomasa M mna w "Zau 
berberg"u, dotyczy sprawy, ktor 1 to 
czyll Sl
 dokoll osoby St Imslawa 
PrzybyszewsklCgo W protoko]e tym, 
piS mym w c Il0SCI mOJI! rl,!kl!, Mann 
zmleml mektore n lZ\
 Isk 1, takzp I 
mo]e, pozosta\\ laJl!c n Itoml 1St bez 
zml my n lzwiska mOIch przy]aclOl 
T Ideusz I KadYJa I Zdzlslawd :!ygul 
skiego 


LEKARZE 
I ekarze podczas pOJedynkow n lie 
zeh do flgur trzeclOp]anowych Jeden 
z n Iszych esku] IPOW, znany chlrurg, 
mleszkal przy u] Le]ewe]a Wyrwa 
mc go przed sWltem z k]eszczy snu 
bylo me]ad 1 zad 1m em MYJ=lC Sl
, 
zbleral mfonn lCJe 0 pOJedynku 
- Jakl dystans'l 
Na wszystko ponad 25 krokow ma 
ch 11 rl,!kl! I pakowal do torebkl, po 
dobme ] lk ]ekarz u Prusa, mstru 
ment bez Vi I!tplema bardzo pozytecz 
ny podcz IS z Iblegow gmekologlcz 
nych Nle znosll zadnych uwag na 
ten temat 
_ Drug 1 strona m 1 lekarza'l 
- No, J lk ma, to nlech on ZlbleIZe, 
co potrzeba 
Clarki chodzlly ml po p]ecach na 
mysl ze tamten rozumuJe w podob 
ny sposob 
InDY lek Ll"Z mlCszkal plZy uhcy 
GlOdeckleJ Z IJezdzlhsmy po mego 
nad ran em, w Zlmle byy;ald to Jesz 
cze szczer I noc Z mloku y; yllm 11 Sl
 
smutny stary ]ecz bezsty]o\\ y, kos 
cIOI sw Anny Z oklen pobhskIel z I 
tl lconeJ k lwmlm "BanzaJ' dobyw 1 
10 Sll,! swmllo I muzyk 1 akordeonu 
UplOrne lozkoszmce, plZeby\\ l]acc 
tam 0 teJ porze w tow lrzystwle pOSI 
] IJl!cych Sl
 po "robocle' notorycz 
nych rzezlmlechow, na wldok grom Id 
kl mlodzlcncow, meraz \\ cyhndrach, 
zawsze w czarnych pllszczach, pro 
stow lly Sl
 na krzeslach, poprawmly 
spracow lOe ko IflUry I zaczynaly Sl
 
wdzl
czyc TaklC sarno wrazeme ro 
bllby trup na kat Ifl]ku fl]uterme 
mrugaJ1!cy oklCm 


NA 
IIEJSC{J SPOTliANIA 
Sbze]ano SI
 we Lwowle w roz 
nych mleJscach II I]CZI,!SCleJ Jednak n 1 
Pohu]ance, na Snopkowle, pod Zu 
bI z l11sklm ] lsem I W parku StrYJ 
skim, w bluszczowym szpa]erze n 1 
lHawo od weJscm Ten szpa]er zy 
skal wkrotce zl
 sll\\
, bo prawle 
wszystkle pOJedynkl konczyly Sll,! tam 
krw lWO Zaczl,!to b Idac przyczyn
, I 
znawcy ust lhh ze rowno]egle scmny 
stlZyzoncgo bluszczu b lrdzo Uiltwil 
I
 ce]owame 
Te wycLCczkl 0 wschodzle odslamaly 
mleszczuchom IZ ldko ogll!d m£' wldo 
kl raz rozowy od slonc 1 ,mlg osy 
pUJacy Sll,! z Iglel sosnowych pod CII,! 
zarem ledwIe pi Zl budzonego ptaka, 
mnym rlzem hhowe klscle bzu, mo 
kre od rosy I spowlte w obi ok z I 
pachu Cz lsem, pod ZUbIZ
, z lJI!C 
zmykat do ]asu, czasem skowron]a 
ogarmal Ko]or ItUrowy szul Bylo 
Pll,!kme I ]ak lS przekorna mys] odzy 
wall Sl
 szeptem "Coz z I glupota" 
Na mleJsce pOJedynku, mer lZ 
znaczme oddalone od mlasta, Jech 110 
Sll,! zamkml,!tym powozem, t zw I m 
dem Bylo dosc czasu n I drzemkl,!, 
totez mewysp 1m podrozmcy klwah 
Sll,! mczym rozmod]ony ch lsyd Zda 
rz llo SII,! Jednak, choc rzadko, ze glow 
ny boh Iter przygody me ty]ko me 
spal a]c n lwet zdr ldz 11 trochl,! zde 
nerwow lnll 
Wlodek byw II bezhtosny wobec 
wlasnych khentow, skoro ty]ko zau 
wazyl z(' przygasa II! I ml;knl! w dro 
dze n 1 pllC Przez ok no powozu 
\\ dZlCr 110 Sl
 blade swmHo pizedswi 
tu, 1 lIa poduszkach powozu podska 
km al zadumany I kw lsno mllczl!cy 
dehnkwpnt Wlodpk zul cos przez 
chwI]e W mIlczemu, az wreszcle za 
czyn 11 
- PlZeplaszam )I ma 
Wyrwany z kontemp] lCYlnych g I,! 
bl, drgn1!wszy calym cillem "plcJent' 
WI' lcal do przytomnosci 
- Czy pan m 1 moze J lkles zlece 
me? Moze Jakls hst? No, wle pan, 
nl wszplkl wyp Idek - cl1!gnl!l okrut 
ny mkwlZytor 
-- Ja'l Jlk? Jak to? 
lakIm wyp ldku p lo mysh'l 
- P Ime drogl, przeclcz pm WI
, 
czlowlek st17.e]a I Pan Bog ku]e nos I 
- WI
C pan przypuszcza'l Nle, 
nlc nle mam 
- J I mc me przypuszczam, 
szkod I Mozemy mlec klopot 
Wrlzeme tych «low bylo zawsze 
wstrzl!s ll
ce WII,!C, mby d]a dodam 1 
oluchy Wlodek drwll JUZ n 1 c lhgu 
z pugll}zonego zupelmc mlodzlan 1 
- J
sh na meclC - doradz 11 - 
pl"Zeclwmk stame panu boklem - 
stan mu pan boklCm 0 lie Jednak st 1 
me p lOU pelnl! plersl
 - - st m mu 
boklem Strzezonego Pm Bog strze 
ze I mech pan mlerzy, podnoszl!c 
pistolet, od pl,!pka do glowy przeclw 
mka Strzellc w polowle teJ hnn 
Cos dost lme z pewnoscl1! Zresztl! 
dod lW 11 po chw Ih z memlloslCr 
nym usmlCszklem - przeclwmk pan 1 
otrzymal Zlpewne taklC same mstruk 
cJe 
Ale mll,!kklch" khentow bylo malo, 
I s Idyzm Wlodk 1 rzadko znaJdowal 
pole do POPISU 
Wspommane st lW Ime na mecle 
,bokIem' moglo mlec zupelme me 
oczeklw lOe nastl,!pstwa P lml
tam po 
Jedynek Tadeusza Kobylansklego, 
pozmeJszego senatora Rzeczypospoh 
teJ, z pe\\nym sluchaczem pohtechm 
kl lwowskleJ, ktory stam
cle "boklCm ' 
zastoso\\ al w meco przesadneJ for 
mle DWle plerwsze wymmny kul me 
daly wynlku Techmk mlal plerwsze 
strzaly, ale chybll takze po raz trze 
CI Zd lwalo Sl
 ze st lrCle skonczy Sl
 
bezkrw lWO KlCdy Jedn lk Kobylan 
ski oddal trzeci - lOSt Itm w tym 
pOJedynku - strzal, techmk zlch 
wml Sll,! I glucho powledzl II 
- Dostalem 
Podbleghsmy do mego wraz z Ie 
karzaml kuh 1m sladu Sledzl III 
soble schow m 1 pod pI' l\\
 lop Itkl!, 
skl!d wydobyto J
 bez wszelklch kom 
phkacJI 
POJcdynkl n I Pistolety odbywaly Sll,! 
plawle zawsz
 w "plein lll"ze, po 
Jedynkl na szablc - w obszerneJ sah 
Kuhsy tych dwoch rodzaJow walkl 
bardzo Sl
 rozmly 


o 


I I zed wa]ka na pallsze lub szp ldy, 
porllog
 posypyw mo suto utartl! n 1 
plUszek k.1l1fom1!, aby kIOkl SZ"I 
mlel zy byly glldkle I POSU\\ 1StI' N I 
rozst lWlOnych dokoll StOllCh ]czlly 
z\\oJe waty, g lZY I mnych opatrun 
kow, z mledmc wypelmonych karbo 
]OWI! wodl! unoslll Sl
 szplta]na won 
Zapasowe sz lb]e byly w pogotowlU 
1 ekarze bandazowah przeclwmkow I 
naclCrah 1m czola \
azehnl!, by w 
I lZle ska]eczema czola, me umemoz 
hw IJl!cego nl]szeJ wa]kl, krew sply 
\\ala n 1 bokl, mp zale\\ lJI!C oczu 
Krwi 1110 Sl
 mer lZ sporo Raz ty]ko 
- I to me w Polsce - wldzmlem CI
 
cle przez carolls, me przYPuszczdlem, 
ze ty]e krwi moze z czlowlek 1 wy 
trysnl!c A]e w oczach poclemma 0 
ml kledy mdzlCJ, I to n 1 wldok malo 
wazne] r loY 
Staszek L lskowmckl przec11!1 swe 
Il1U przeclVimkoYIl nos dosyc gll,!boko, 
poprzeczme, rowno]cg]e do gorneJ 
\\ argl Rannego posadzono n 1 krzes]e, 
a ]ekarz, zablCr 1]I!C Sll,! do opatrun 
ku poprosll mme abym podtrzynml 
g-low
 Jego pacJenta Zaledwle z Ibra 
lem Sll,! do teJ sam uytansklel poslu 
gol, kledym zobacz) I zc dolna cz
sc 
nosa oddzlC]a Sl
 od gOl neJ tak J lk 
by mIll I odp ISC SCI my pokolU prze 
chyhly Sll,! przede mnl! w obydwle 
strony, I rownoczesme uSIYSZ1 em 
wrzask doktora 
- Wsclk Sll,! pan 'I Mdlec Sl
 p lJ1U 
zachclewa'l TrzymaJze p m tpn leb' 
Wldzillem potem mer lZ tego 1'111 
nego tak mu shczme nos wyrepeIo 
w lh ze ty]ko bmll mtka bhzny zo 
stall po rlOlC A Staszek od tego 
czasu Jako profesOl chlrurgn w Um 
wersyteclC Jagiellonskim mnostwo 
okrutmeJszych ran zadal 
PlZY po]edynku nR PIsto]ety wszy 
stko bylo mmeJ zlozone I odby\\ alo 
Sll,! prl,!dze], czasem t
lko pa]ce gl I 
bl I1y podcz lS nabl I mm pistoictow 11 1 
mrozle Prow Idzl!cy wa]k
 podchodzll 
do stol
cych nl st mO\Hskach plZe 
clwmkow I przeprowadz 11 pOWleIz 
chown
, l'lCZel forma]n
 lewlzl
 
Chocmz opowmdano ml zc klCdys w 
klCszemach surduta Jednego z poJe 
dynkuIl!cych Sll,! zna]eZlono cztel y 
cI
zklC, srebrne p Iplerosmce 
Fakt me nowy Blantome oplsuJe 
podobne zdarzeme W plzeprowadz 1 
J
cym I eWlz]1,! pOJedynkuJl!cych SI
 
wzbudzl'a podeJrzeme kaln lCI 1 sko 
IY, wldoczne] spod rozsum
tych sz It 
z lpasmk I Postuk II w ml! P llcem byl 
to porn L10wany na rozowo pancelz 
PrzeClwmkom polec lOQ nl meclC, 
lby podnoslh kolmerze surduto\\, z 1 
sl m aJl!c w ten sposob bmle kolme 
rzykl, stanowll!ce zbyt wyrazny cel 
Pewlen mlody czlowlek zastosow II Sl
 
do tego, pozostawll Jednak w k]aple 
surduta ogromnl! bllll! chryz 1Otem
 
- Prosz
 WYJI!C kWllt z k]apy - 
z.lkomenderow 11 prowadzl!cy Vi llk
 
Bunczuczny mlodzl lo usluchal - 
ale chryzantem
 wZl
1 w z
by I tak 
Sl
 strzelal 
Mo] Boze, 0 medotIzymamc VIS a 
VIS przy k Idry]u I 
Innym lazem po wymlolme kul J!' 
dpn z przeclwmkow skrzywlt Sl
 bo 
II me I zllp 11 z 1 bl"Zuch 
- Dostllem tutaJ - powledzlll 
Ba, l]e me bylo krwl I me by 0 
kl h Wreszcle znalezlOno JI! n 1 ZlC 
ml u stop "rannego" Dyst lOS b) I 
SpOI y, 35 krokow, ladunek zbyt maly 
]ub gatunek prochu meszczego]ny 
dosc ze kula, uderzywszy w brzuch 
przez zWlsaJl!cl! poll,! tuzur] I, osu 
n
la Sl
 po meJ na zleml
 
Innym razem, na Snopkowle, kto 
IYS z pOJedynkuJacych Sl
 marnym 
byl wid lC strzelcem, a sekundanci 
stanl,!h zbyt blsko Imn strzalow Sko 
1'0 gruchnl!l wystlZal, cyhnder nl 
glowJe Jednego z sekundmtow pod 
skoczyl I pl
kme przedzlUlawlOny 
up ldl n 1 tlawl,! 
Kledy mdzleJ pIsto]et wybuchnl!l w 
rl,!ku strzelaJl!cego, 1 odlamkI z lmka 
wblly Sll,! w pohczek Lat mo go w 
szpltalu przez kllk 1 tygodm A]e po 
Jedynek uzn 100 z 1 met lkonczonv 
\\ lec po wyleczemu strze]al Sl
 pow' 
torme 
Kledys Wlodek wpll!tal Sl
 w 
awantur
 z memlecklm burszem z 
Gr lZU, ktory bawII we Lwowle prze 
I lzdem DowlCdzlehsmy Sl
 ze bursz 
oblecuJe uszy Wlodkowl obcJl!c Wlo 
deczek b lrdzo me lublt taklch pogro 
zek - I W druglm czy trzeclm star 
cm pOIOW 1 memJeCklCgo ucha sp tdla 
na podlo
 Zaraz ktol ys z sekundan 
tow "przypadklem" wdeptal JI! w roz 
sypan
 na podlodze kaldfom
, lby 
o JUz, bron Boze, me mozna bylo przy 
szyc 
Kledy po poludmu tego s Imego dm 1 
sledzmlem z Wlodklem w Jego poko 
IU, posllmec przymosl mu SIOlk, w y 
pclmony splrytusem, W ktorym ply 
I]e \\ llo ucho Nlemc 1 SIOlk przykryty 
byl obwl1!zanym wst
zeczkl! pergl 
mmowym paplCrem Napls na pa 
plerze bIZmml "Dem Sieger - del' 
He
legte (ZwycI
zcy - zwycI
zony)" 
Wlodek poslal mu sz Ible, ktoryml Sl
 
blh 
. . . 
DZIS, kledy w d llekleJ swmta stro 
me przychodzl oszuklwac t
skno
 
wspomlnanlCm "tern pons acll", nlC 
raz surowo sl!dzlc wyp Ida t
 wlClkl! 
do awantur pochopnosc, to ryzyko z 
wagl! spr lWy tak CZl,!sto mewspol 
mlerne, to szafowame krwll! I zyclem 
ktore wyzszym celom nllezalo raczej 
pOSWII,!CIC Takl moglby byc - w 
przeclwlenstwle do opowiesci Br lo 
tome'a - sens moralny leI g lWl,!dy 
Ale sl!d, po lat lch JUZ ch'odny, k lze 
ukazac I mne strony tych, sluszme 
pot
planych w l]k Zbyt codzlenne I 
lekkomys]me po]edynkl, kledy 1m Sl
 
przYJrzec przez szklo powIl,!ksz IJl!ce, 
1l111ly meJakl! wartosc obyczaJow
 I 
wychowawczl! Uczyly w pewnym za 
kresle odpowledzmlnosci z 1 czyny I 
slow 1, bezwzgll,!dnego sz lcunku d] 1 
koblety, powscll!ghwoscl w mowl(' I 
ostroznego obchodzema Sl
 z cudzlj, 
dobrl! slawl! 
Zatem "et hoc memmlsse lUvat" 
Wspommam te d lwne - moze dZI 
Wlctwa I moze smlesznostkl, moze 
n lwet bl
dy, wspommam ten frag 
ment mmlOnego obycza]u w cz lsach 
mezmlernego sch Imlema I pog lrdh 
wego odrzucenm wsze]klch fonn Jako 
obJawu z lcofam 1 W epoce, gdy noty 
dyplom Ityczne, mowy parllment lrne I 
mtykuly wstl,!pne poslugula Sl
 ta 
klml zwrotaml, za ktore, uzywa]
cy 
Ich w owych latach, spotk Ilby Sl
 me 
chybme ze sluszme karz
cl! go trzCI 
nl! 
Przeto, tludno ustrzec Sll,! mysh ze 
mlmo wszystko, chyba tamto bylo 
Jednak lepsze. 


01811 Fr,) Uag.
>>>
Nr 387 3
8 


TYMON TERLECKI 


uP 0 0 R 


Sll 8\\ Ilem n 1 to tlOch
 ZYCI l, lie 
me poll lflf;
 powlCdzJ('c C7.y medawno, 
III kOlonlcl
 wystlwlOnl tllgedll 
Thomas 1 Otway I "Vemc' Pleselv d 
or A Plot DISCOV( I d' przeszll kIC 
dykohvlek przez scen
 po]sk:} Ty]ko 
Mleczysllw Ruhkowskl, ktOIY urn lrl 
meda\\no w Kr llU, moglby ml pomoc 
w tym ktopocle Byl to czlowlCk wle] 
kleJ prostoty, wlclklCgo \\dzl
ku I za 
,\ rotne, wlCdzy Te Itr po]skl w ca 
Iym CIagu swego zyci I me mml d] 1 
mego t l)emmc Jak "papiez b l]Z 1 
klstow" Bouteron ze sWOlch slynnych 
flszek" (wldzillem Je na wlasne 

czy w Jego mleszkamu w Instytucle 
F rlOcusklm) potr Lfll powledzlec co 
R l]zac robll tego a tego dma tego 
]ub mnego roku, Ruhkowskl z glowy 
umlll powledzlec z doklldnoscll! moze 
me co do dma lie co do mlesll!C 1 klC 
dy n 1 j lklm staJ lOlU swoJeJ wl,!dro\\ 
kl przebywal WOJclech BoguslawskI, 
"oJclec sceny po]skleJ" Przez dZle 
sll!tkl ] It RuhkowskI nagIom Idzll pa 
kI dokumento\\, OdPISOW, not Itek (co 
Sl
 z mml st.llo'l) I o]brzymlC z Itory 
w18dOmOSCI w mozgu, ale oporme, z 
tl udem wyduy; 11 Je z sleble Rozpr I 
WI,! 0 teatrze warszawskIm w XIX w 
wymusllem na mm medlugo przed 
wOJna tysl1!cznyml zablegaml, tel 
rorem, .lme]sk1! clCrphwoscl1! Po 
wo]me w l' 1948 n 1 klOtko przed 
smlercl1!, oglosll wzrusz IJI!CI! kSla 
zeczk
 "Przyszle teatry w Warsza 
wle Jest to tlOchl,! testament tea 
troman 1 I teatro]oga, trzezwe mal ze 
nlC opeluJl!ce cyfllml, wykresaml, 
wyhczemaml, sen na Jawle, dobrowo] 
ne przywldzeme Wlasme - te Itl 
Bez pomocy RuhkowsklCgO trzeba 
na razle przYjl!c ze zmkomym praw 
r1opodoblenstwem bll,!du ze nasz teatr 
mgdy me og]l!d 11 teJ Xv II wleczneJ 
sztukl Moze laczeJ byll w mm gr 1 
n.l pozna wersJa nlemleck 1 z plerw 
szych lat blez1!ce
o stu]ecIa ,V IS 
gelettete Venedlg" Hugo von Hof 
mannstahll N I ]oglk
 rzecz blOII!C 
wszystko pIZemawll za tym ze pier 
wotna "Vemce Preserv'd mgdy do 
n IS me doszll W XVII w nasze 
zWIl!zkl z Zachod('m, zAnghI!, z tea 
trem anglC]sklm n 1 pewno me byly 
zbyt zywe Dram It restaur lCJI stu 11' 
towskleJ, epokl K lrola II, z lrowno 
komedla cymczna J lk I mmeJ wazna, 
mmeJ typow 1 d] 1 tego cz ISU tragedl 1 
boh Iterska mgdy me mmly \\ zl
cm 
w Polsce Rzecz Otw lya me Jest to 
sztuk 1 n lIez1!c 1 do rasy tych, ktorych 
Sl
 poszukuJe Obsad I ostatmeJ m 
scemzacJI 10ndynskleJ hczyll trzydzle 
sCI n lZWISk, 1 byla ona - mlmo od 
sWI
tnej, koron lCYJneJ ok lZJI 
zmmeJszona 0 bez mala dZleSll,!C osob 
Do taklch sztuk me rWle Sl
 zaden 
teatr, zw IISZCZ 1 teatr notoryczme 
ubogl Zreszt
 co tu mowlc 0 Polsce, 
Jesh w Londyme t
 sztukl,!, ktor 1 
pr lktyczme mgdy me wypadll z zy 
\
 ego repertual u, ost Itm r lZ grano 
w l' 1920 I to az dwa razy 
A Jest to sztuk 1 godna uw Igi z 
WlC]U powodow ze wzg]
du n 1 lUto 
I l, ze wzg]l,!du na czas, w ktol ym 
powst Ilu, ze wzgl
du n 1 m
 s lml! 
I , 
N l' pie I w IUtoI zyl wszystkICgo 
33 lat 1 I to sy; oJ e PI' I wle 11 cydzlclo 
n IplS 11 mlJ lJ
C trzydZlestkl,! Jest w 
Jego losle COS z losu Toulouse Lau 
trec'a, Jest w mm cos z pechowca, 
z samostr.lcenca, z mhlhsty Syn pa 
stora, ukochany I dosc wczesme oSle 
locon) Jedyn lk, me skonczyl StUdlOW 
I J Iko 19 letm chloplec z Iczl!l lwan 
turmczl!, ryzykownl! k l1"ler
 w po 
clOmwelIowsklm Londyme, w epoce 
coffee house ow, peruk wle]klch Jak 

tOgl, perfumo\\ meJ tabakl, w epoce, 
w ktoreJ rollo Sl
 od meblCsklch pt 1 
kow I rozpustnych kobletek, w ktorcJ 
dwor K 11 Old II byl czyms w rodzaj u 
h lremu I czyms me t Ik znowu bar 
dzo od]eglym od domu pubhcznego 
W tym Londyme \\ yrostek drobny 
gladkl n 1 twarzy, sktonny do okrl! 
gloscI, z lczl!l krl!zyc wokot te Itru 
Wt IJemmczal1 go w Jego sekrety 
I byc moze W Jeszcze mne - Jedn 1 
z naJ bardzlCJ t IJemmczych postaci 
czasU Aphra Behn, kobleta szpleg I 
koblCta I ISowy plsarz dram ItyCZ 
ny, M Ita Han I prlWle Zapolsk 1 w 
]edneJ osoble T lk zwany chrzest 
Iktorskl Otw lya odbyl Sl
 w poml u 
ku skanda]u Nle mozna Sl
 temu 
zbytmo dZIWIC, Jesh chlopcu, ktory 
me oSI

n1!1 pelmo]etmoscl, kaz 100 
grac n I pocz:}tek st lrego, zgrzy 
billego kro]a I to w towarzystwle 
Imanta, slynnego Betterton 1, ktOi Y 
hczyl wtedy ]at 40' 
Otway me zostal aktorem, ale dw u 
]l'lme tennmowame w tentrze zaze 
glo w mm dWle f Ita]ne p ISje twOI' 
czosc tr 19lcznl! I traglcznl! nlllosc 
W l' 1675 Vlystawll PICIWSZ1! sztuk
 
o Alcyblldesle, ktor 1 skonczyla Sl
 
gIzmll!CI! k] lP1! Grall w tej sztuce 
Ehzabeth B Irry I mJala Sll,! st IC Je 
dyn1!, meszczl,!shwl! namll,!tnoscll! Je 
go zycm, choc Sl! sw mdectw 1 ze koble 
ty go lubIly 
PlObuJl!c zdobyc t
 lednl! ktOia go 
me ]ublll, probu II!C utrzymac Sll,! na 
powlerzchm ]ondynskwgo \\Iru z Ira 
bmc pleml!dze plOrem w Jedyny opla 
culny wowczas sposob, Otway piS II 
d]a te Itru Szpdl w tym sladaml Szek 
spira, R lsyna 1\'Ioher.l W CI1!gu dZle 
CI
CIU ]at zdobyl nawet zn lCZ1!ce suk 
cesy, ]ak w "Don C lr]oslC", ktOlY 
m 1 dykCJI,! rasynowskl!, Jak w "tIa 

('r1n domoweJ" ,Orphan", I wresz 
cle w "Vemce Preserv d", ost Itmm 
I Jedyme trwalym dZlCle krotklego, 
zm lrnow mego zycm 
Od czasu do cz ISU wypelmaly nU 
Sll,! dZlUrawe I puste kleszeme Po 
SlCroclC" K uo] II z ISZCZyCII go st 1 

owIsklCm wychowawcy Jednego z 
hczn
ch synO\\ naturalnych, urodzo 
nego z ]edneJ sposr6d hcznych n lloz 
mc, slynneJ z urody Nell Gwynn 
Przez chwIlI,! zal'\\lecilo mu slonco 
powodzem 1 Mogl d lC U]SClC dwu po 
mmeJszym P ISJom "a generous 
bottle and lovesome she" A]e w 
gWJazdach miiosci mc Sl
 me ;;Imle 
mlo Panna Ban y szla w gor
 ro]a 
101 meszczl,!shwego wle]blclell, ale n 1 
co dZlen czy co noc, wo]all mnych 
zyla z rozpul'tmklem I utracluszem 
Rochesterem (E lr] '), pozmeJ ze 
swmtowym komedlOPls u"Zem Ether 
be rge'lCm , rodzll.l 1m synow I zdr 1 
dzala Ich n 1 potl,!gl,! NIgdy me dill 
Sl
 uszczknl!c meuleczalme z Ikocha 
nemu poecle Otway plsal dla me) 
SZtUkl, wchodzll w pomz IJace kom 
plomlsy z ]eJ kochank Iml WYSYf II 
dpsper lcklC hsty, w ktOl ych wyzn \ 
wal "lgomes of desire" Wszystko d 1 
remme. 


TOM 


o T W A V" 


Ta nlcszczl,!sUw 1 meoowzaJe'rlmo- 
na mllosc przellmala mu krl,!goslup 
Chclll Sll,! latowac wYJazdem na wo 
Jaczkl,! do Holanoll ale wr6c1l z nieJ 
barozleJ goly mz wYJechal Coraz 
mmeJ czul smaku do zycla do truo 
neJ w Ilkl 0 to nl,!dzne zycle Coraz 
cz
scleJ plzymler II 
Iodem Gibber w 
Lives of the Poets zaplsal tak!j, 
wersJ
 0 Jego smlCrCI Kieoys Otw lY 
wywlokl Sll,! ze "'weJ nory by z('bra
 
na Jedzeme Ktos go pozna I I wetkn1\l 
w dlon gwmeJI,! Otway poblegl do pie 
karm po bochenek chleba Zaczql mm 
zaspokaJ lC tra,\ Il!cy go glod tak lip 
czywle ze udlawll Sl
 na smlerc plerw 
szym kl,!sem Inna wersJa m6wI ze 
umarl spuchml,!ty z glodu (grown 
fat with starvmg ) PISZ1\C P meglryk 
na czes
 nowego kr61a Jakuba II Nie 
zdazyl spleml,!zy
 wymlem
 na ch]eb 
zy"'kownego pochlebstwa 


wlI Sl
 rodz IJ zwany "hlIOlC dl LIn l" 
WplZod Dlydcn uSllo\\al przeszczeplc 
do mg'le]szczyzny rasynowskl l]ek 
s mdl yn I ymowany, ale po me b.lr 
dzo ud mych prob Ich wrocil do wier 
sza billego (t zn merymowanego) 
Mill on sWletn
 tr IdycJI,! f']zblCtan 
skI!, rozblysnl!l na nowo w tym cz 1 
SlC I do dZlS Jest bhskl poezJI angle] 
skleJ 
N 1 tym 
klzyzow.mlU Szeksplra I 
Ras:yn 1 powstala ,Vemce Preserv d ' 
- n I,WIl,!ksze, n IJtrw.lIsze oSll!gm
 
ClC okresu, Jedyna plawdzlwa tr 1ge 
dll restauracJI (mne wSlOd "Five 
Restaur ItlOn TragedlCs', "ybranych 
pi zez Bon Imy Dobree dla zblOru The 
World s CllSSICS, me mogl! Sl
 z ma 
nawet IO\\nac) 


III 
A]e b
dl!c tIagedl q Ieplezentatyw 
II na swoJej epokl, pod pewnyml wzgl
 
Jedyna oszczl,!ozona P rzez d Iml skraJme typow1!, Jest ten utwor 
czas WYISClCm ponad typowosc, Jest ]ak 
sztuka Otwaya tkwi gll,!boko w swo by przezwycI
zemem epokl Nawet 
JeJ epoce Jest to bardzleJ wldoczne Jf'shby Sl
 me znalo hlstorn OsoblsLeJ 
gdy Sll,! J& czyta mz gdy si
 J& ogl!j, Oh\aya, musmlby udeuyc z lrhwy, 
da na sceme Prolog I epilog kt6re namll,!tny ton, szczego]ne natl,!zeme, 
teatr nowoczesny slu"'zme zlozyl do me J ako pryw Itna obecn:sc lutora w 
lamusa Slj. CZl,!sto przetykane przy h 
mowlcmaml do os6b do drobnych co sztuce I w JeJ postacllc Gdy Sll,! 
dZlennych wydarzen \V prologu Jest zna blOgr lfl
 pocty, meteoryczme 
nawet emgmatyczna wzmlanKa 0 krotk
, utk 101! z gwaltownych kon 
Polsce zoaJe Sll,! pozostaJ1\c 1 w ZWllj.Z trastow, dram Ityczme z lkonczon
, 
]ego sztuk 1 n Ibler 1 char lktel u \\ yz 
ku z rzeczywi tyml czy dommema n 10m , W y d IJe Sll,! pr0l ekc J:} wllsnych 
nyml nadZleJaml plerwszego Lorda 
Shaftesbury na tron polski J('go bunto\\ I pi Iglllell w uroJony 
Jeszcze clekawszy Jest hst dedyka wyml II I uloJonych ]udzl CzuJe Sl
 
cYJny Idresow loY do Duchess of glos poety w p lrze boh Iterow J If 
Pcrt mouth a naprawdl,! ambltneJ felr I Pierre, wyobr lzeme 0 kobleclC 
pooobno nawet me bardzo uroozlweJ I mpspplmona t
sknot 1 do koblety 
Francuzkl czy Bretonkl LOUIse de lozs 7 czepill Sl
 takze lla dWle osoby 
K('roua] ktor 1 byll konkubml! K 1 zonl,! J lffelr 1, Be]vlderl,! I kochankl,! 
10] I II Jest cos mepoJf;tego d] 1 111S, Pleue a, kurtyz lol,! Akwlhn
 
mestrawnego w przypochlebnosci te W teJ sztuce Otway wytoczyl spra 
go hstu (grateful Servant your w
 swmtu, swemu ]OSO\\ I I swoJeJ 
Grace s entirely Dl'\oted Creature) epoce, w ktoreJ wyp"dlo mu, Jakze 
Jest Jakls mebywaly bezwstyd w tym n
dzme, zyc I Jeszcze nl,!dZmel urn 
co Otway pisze 0 meslubnym synu rzec Wytoczyl osk lrzeme 0 dWle 
Karola I panny de Kerou II "mlody sprawy, ktore go nl,!k lly 0 ubostwo 
Kj11j.Z1,! kt6rego dalas monarsze przez I mepowodzem \ mllosnc Wymlerzyl 
swoJe kWltnlj.ce cnoty wczeSme obJa soble sJlrawledhwosc, oczyscil Sl
 z 
WIa wartosci rodu z kt6rego wyszeol upokorzen, dopelml bolesne br lkl Je 
A pomewaz to Ty Pam roztoczylas den raz przezyl c Ilego sleble, praw 
nao mm zbozn& oplekl,! kochaJlj.ceJ dZlwego I Jeszcze pr.lwdzlwszego - 
Matkll m1\orego Oplekuna by mu da
 takIego jaklm chcml byc I moze 
szlachetne I godne wychowame mech \\ llsme w tym tk\\ I t IJemmca trw.l 
p6Jdzie ono w zgodzie z Jego warto- losci tego UtWOI u 
sClaml I po mysh Twych zycZf'n Pa ,Vemce Preserv'd' Jest sztukl! 0 
m mech KSI1\zl,! wyrosme na przed Iewo]ucJI I me dZlwne, bo epoka by 
murze swego znakomltego oJca I Pa 11 rewo]UCYJna m(' tak d lwno spa 
trona sWOlch wlernych poddanych dla w Ang]n ] I o]ewsk 1 glowa, sWle 
I t d za byla paml
c krwawego "Popish 
Ten styl me Jest to zresztlj. JeO P]ot" Ty]e ty]ko ze lkcJa jest prze 
nostkowa 
Iabos
 Otwaya choc przy meSlOna do WenecJI, przekupneJ, rzlj. 
brala ona u mego wYJlj.tkowo upoka dzonej przez samolubnych starcow 
rz IJ1\C& prawle patologlcznlj. posta
 w A]e "Vemce Preserv'd' jest t lkze 
dedykacJach dla kochanlm ukochancJ sztuka 0 mIloscl I przYJazm, 0 ml 
MISS Barry lotra spod naJclemmeJ losci szcz
shwel ]ecz dllwlOneJ przez 
szeJ gWIazoy Rochestera Byl to st lrczy egOlzm I przYJazm Jeszcze Sl] 
zwyczaJ powszechny Wynagrodze melszeJ mz mllosc 
me placone za dcdykacJe - plsze Te dw.1 \\I!tkl, re\\olucYJny I uczu 
Mac lullY w Historll Anglll - bylo CIOWY, spleclOne s
 w sposob raczeJ 
czI,! to 0 WIele wIl,!ksze mz suma kto mlsterny :r.Uody \Vemcjanm J Iffelr 
rlj. Jaklko]wlCk wydawca mogl zapla ozeml Sll,! z cork
 senator 1 Pnuh Bel 
CIC za prawo wydama Ten nande] vldeIl!, 11e bez Jego zgody Dumny, 
pochwalaml spowodowal skutkl Ja bczwzgl
dny p ItrycJusz odmdwil ko 
klch mozna bylo oczeklwa
 Pochleb chankom pomocy .1 nawet pozbawIa 
stwo posuml,!te mekledy do g-ranic Ich dachu nad glowl! To zawlklame 
nonsensu a mekledy do gr mle bez I plynl!cy z DIego nastroJ Jaffelr 1 
wstyou me przynosllo poecle llJmy wyzyskule Plene, Jeden z przywod 
NlCzaleznosc prawdomownos
 god cow splsku przeclwko poIZl!dkowl pi 
n()s
 osoblsta nIe byly to rzeczy kt6 nU]1!ccmu w WenecJI, I wCI:}g 1 go 00 
rycl1 swiat od mego z1\dal Prawdl,! zmo\\y SprzysI
zem zl!dajl! od no we 
m6wl1\c pod wzg]l,!dem moralnym 
o spiskowca Be]vldelY J.lko rl,!ko]ml 
}HzedstawIII on cos posredmego lll1e Jego ]oJ lInoscl Ale mebawem ok 1 
dzy raJfurem a zebraklem Mocne zUJe Sl
 ze me sl! om lepsi od tych 
slowa a p moar and a beggar przeclw ktorym powst'lJI! Jeden z 
T 1 cala dygresJa hlstoryczno oby mch uSlluJe zgwalclc zaklldmczkl,! To 
czaJowa Jest uzyteczna J Iko tlo d] 1 wyd lrzeme otw lera u JaffClr 1 kon 
okres]em 1 rodza]u I char lkteru fhkt ml
dzy 10J lInosCl1! rewolucJom 
"Vemce Presprv'd' Nalezy on 1 do sty I przYJ lClcla 1 ]oJalnoscll! 1m 
teatru restauracJl stuartoViskleJ Ot chanka, m
z 1 I syna J Iffelr u]ega 
warto ten teatr ponowme po bez zome, ktorl! wtaJemmczyl w swoJe 
mala dwu dZlCS18tkach lit oblozema rozterkl, wydaje towarzyszy, uzysk 1 
klatw1! I z Imkml,!cII przez I uch pury wszy od senatu uroczyste zapewme 
tanskl Skutek tego zamkml,!CII lak me ze z Idnemu z mch me spadme 
I "kutpk c lleJ re lkc]l purytanow byl wlos z glowy Grly przemewlerczy do 
WllSCIWY wszclklCmu br IkoWI umJa za me dotrzymuje slowa gdy z 1\\ Ie 
ru wsze]kleJ przes Idzle Zycle dwo dZlOny przyjacle] pll,!tnuje zdr Id
, 
IU st llo SII,! wzorem rozwl
zIO'i"1 J lffelr me wldzl sensu w ZYClU I W 
teatr - jeJ obrazem Byl to zreszta miiosci OdkupuJe sWOJ
 wml,!, zabl 
te Itr dworskl, mICJsce spotk lll, f]Il'U laJI!C PIZYJ lClel1 tuz przed h Imeb 
zabawy dwol lkow, "lImost hke clubs nl! 1StI' lsznl! egzekucJI! na kole Tym 
attached to Whitehall" - mowl me samym sztyletem w nast
pneJ chwIlI 
ocemony Macaulay W tym te Itrzc konczy wlasne ZYClC Belvldera pop I 
leJ Vlodzlla komedm konwersacy\na, da w obl
kame I Idzle w I']ady m
z.1 
komedm cymczn 1, obyczaJowo barrlzo I Jego przYJaclCll, ktorzy przychodzlj. 
swobodn I (proba komedlOwa Ot\\ Iya po m
 J lko krwawe wldm 1 
FuendshlP m F lshlOn ' Jest t lk me WenecJ I jest ur Itowan 1 - ten ty 
przyzwOlt 1 ze Jej mgdy nle powto tul nablera u krpsu wymowy Iromcz 
rzono) Trzeba Jednak stwlerdzlc ze neJ I szyderczej Uratowana lest We 
ta komedl.1 Jest cl1!g]e scemczme zy necJu Sodoma, mmsto okrutnych oJ 
w I cZl,!sto wlac 1 n I scenl,! .mglelskl! cow, wmrolomnych wladcow, ]ublCz 
W takle) epnce, w taklm te Itrze me nych I skretymalych statystow, Jak 
b
lo mleJsca n 1 sztuk
 mnego typu senator Antomo W Antomu Oh
 lY 
Ale plzez Kanal szedl Vlply\\ Rasyn I przedstawII podobno Sh Iftesbllry'ego, 
I wedlug tego wzoru probowano stwo ale naJpewmeJ wZI1!1 w mm odwet 
rzyc orygmalna tragedl
 \V ten spo z 1 "Ilsne pomzem 1 mllosne Jest to 
sob obok ,comedy of mannl rs" z]a Jedna Z llalbaIdzlel bezhtosme, Jado 
\V dalszych numerach Wiadomosci m m Stefana Badpnlego La Re 
gence Rosy Bailly Po]acy we Fr mCJI w czasle wOJny Ci co ehcleh wal 
czyc (w przekladzle ZofU BohdanowlczoweJ) Zblgnlewa l,'halki Nocne 
spotkamc', Barhary Czapll kieJ ,MOl przYJaclCle (GoIl,!ble Blawatlu 
Scherzo ) Olglenla Czartory;klego Za Beseler 1 Wspommema z cza 6w 
plerwszeJ wOJny :\larh Damie\\1czoneJ Ku zaspokoJemu clekawOSCI I po- 
zytkowi nauk 200 lccle BrItIsh Museum oraz DZlenmk Karola SI
n 
klewlcza Jan:!. FrJllnga POS&g cztowleka' Ferd
"JIanda Goetla Pue 
miany w AZJI \\ aclawa Orublnsklego Przybyszewskl \\ lad
 slawa 
Gunthera W TurcJI Kemala paszy (z cyklu MOJa sluzba w M S Z ) 
'Jarl lOa Hemara Fraszkopis Plawo azylu I Fraszkl \\aelana 
Inaniuka Monologl I B Inada 0 Kr61u' Alexsa
dra Janty ,Niepu 
rozumleme z kl I Z ka (z cyklu, Notatmk amerykanskl) Staalsl&- 
no. Kallnowsklego ,Rywaika JanllSLa Konaiewsklego Zakll,!te kolo 
lana Lechoms Rozchyl ty]ko zaslonl,! Jana Leszczy ,Przestrogl De 
dykacJa I PI zetak hryczny :\lIecz
 sian a Lurczynskiego Mansourah 
,Pozegname Bhdy I, Twarz Jozefa LobouO\\;. klego ,Kasyda pustym 
Gazela 0 rozpaczy' Kasyda 0 samob6Jstwle Kasyda wygnancza , 
Kasyda 0 meJ Kasyda satyryczna I ,Gazela billym wlerszem (z 
cyklu Kasydy I gazele ) oraz ,Jeslenne mgly Sardana I Demon 
Stanl".lawa :\Jacklewlcza ,Je
zcze za wczesme Juz za p6zno or lZ 
Uma horodelska I Nemmem captlvablmus, Hennlnll NaglerOweJ 
,Georg Buchner konsplrator pocta uczony Jerzego NlemoJowSoklego 
Rlmsklcgo Korsakowa Slowik I r6za Heleny OrchonloweJ ... :\1 1- 
rlana Pankm
sklf'g-o Nowe podplomykl (, Ku cIl,!zklm brwlOm, Polud 
me KWIat) Rronlslawa Prz,lusklego Noc I zmwa Tadeusza Ra 
nlcklego ,Owce Jana Ro.tworowsklego Prosba JuUusza Sakow
kiego 
Rebehe purytamna , :\I1chaJa Sambora ,Opowlaoame wIl,!znia I Byl 
las Tadeusza Slut, Ala]akh zapomm me kr61estwo' F A Voigta 
Zolmerz I wOJna :\Iarka n:aJsbluma Pruski uhlan I szkocka slldbb]e 
(dokonczeme cyklu Na uk os przez slownikl ), Jana \\lnczaklewlC7.8 
Przeklady sonetow hlszpan"klCh Alfreda Zaubermana UstroJe przeJ 
sClOwe i Przeobrazema ludno!ldowe hsty Antoniego Boguslaws.klego 
Przemy"lawa Chr"OSciechowsklego Jana. ryhnga .. ran('lszka Gonczyn 
skiego Kazlmlerza Knlkon ..klCgO Leona Hieronlma RadzlwiUa, :\1 E ROJ- 
ka., Tadeusza Slllty I R
 'Ozarda \\ ragl 
. . . 
Dla UCZczema 200 ]eCla BrItish Museum uk lze SII,! w czasle naJbhzszym 
dodatek specJalny Wiadomosci poswIl,!cony zWllj.zkom Polak6w z 11\ 
mstytucJ1\ W numerze m m anklet 1 na kt6r!j, nadeslah odpowledzl 
nastl,!puJ1\cy plsarze I uczem 
Tadeu;z RrZE"skl :\Iana Danllewlczowa, A F D
 gnas, :\lIeczY!lllan Gler- 
glele\\ 1 z \\ lad, slaw Gunther. '(yr.et .asnun ski :\Iarlan Kuklel, Otton 
1 a",ko\\ ski I R Lpn Ittpr St Im;llw \11('kIPWlf"L, Hf nn k I'aszklewl L 
.'erzy Pletrkle"I'Z. Kazmtlt'rz Smogorzewskl florian Sokolow. Rta.nl;la\\i 
StrofIskl, Tadeu.;z SuUmlrskl Tymon TerltJ('kl, . A Teslar, Stanislaw 
Wes1.fal, WII(tor Weintraub Irena WleczOrkowa. 


WIADOMOsct 


wlCle odma]ow mych postacl JaklC 
zna hteratura dr Imatyczna Wlaz 
z ,
Ieckl! kurtyzanl!", kochank1! 
PlCrre a, Akwlhna, Ant011l0 prowadzl 
w1!tek uboczny, na pol groteskowy 
OSI

 1 on swo, szczyt w mebywale 
zuchw lIeJ sceme masochlzmu seksu Ll 
neg'o Od cz ISU naplsam 1 sztukl t 1 
scen 1 byla doplCro po raz trzeci po 
k Izan 1 w Londyme 
\Vmrolomna, zmkczem11llla, s.lmo 
]ubna \Venecla Pnuhch I Antomow 
lest zachowana przy ZYCIU, bog lctwle 
I wladzy, ale Otway me pozostawil 
zadnych zludzen co do sll, ktore Sl
 
JeJ probo\\aly przeclwsta\\IC Rewo]u 
cJomscl Sl! ty]e sarno w lrCI co strozo- 
w Ie z
mlego porzl!dku N Id sWla 
tern Otw lya Jawnym, blyszcz
cym, 
sytym I tym utaJonym, czaJl!cym Sl
 
\\ mroku, glodnym ch]eb I I pano 
\\ ama unosl Sl
 zro\\ nUJacy bezn 1 
dZlelny pe
ymlzm Oto Jak dochodZl 
on do glosu VI plerwszym dl Llogu 
Jaffelrl I PleHe'a 


JA. FEm Rozmyslam naft tym 
Jak ta przeklfta, zdycha.p)C8. cnota 
naz
""\\ana UCZd\\i08Ci
 zaczeplla 81
 
na tym padole 
PIEERE To wszechmOC'lla Nik- 
czemnos
 osadzlla JIi npr.r;6d ku "18.11 
neJ wygo(}71.e I bezlJieczemitwu ludzle 
uczchvl !iIJ. Jak mlfkkle po(}u zkl, na 
kt6n ch rozwalaJIJ "'II,! I tYJli lotry 
G(}yb
 IlldLkosc skladata sl
 z sa- 
mych nikC7emnlk6w, zde"hllb
 wszy- 
sc)' U'ZcI"os
 Jest OSZlIsn\em wy- 
nalezlonym 1)0 to b) z\\ b)zac rfce 
zbyt bez=etnym i I)rzemysl.nyrn fUu- 
tom 1)0 to by hlazny I tch6rzc mo 
gh 
 I)oko 11ie "" ladac swlatem I rzq. 
dzlt: lepszyml od ",ieble 
JAF." IR Zatem uczcl" osc Jest 
tylko IloJfclt'm 9 
PIERRE :,\;Icz
-m "lfceJ tyiko 
gl'l) sl6n, czyms 0 czym sil,! wiele 
m6wi ale czego nle podohna okrelillc 
Ten kto udaje ze ma w n eJ wleiki 
udzlal, IDa naJmnleJ!'zy Jest to lach 
malliarska {nota lachmanlarzy 


,TIs 1 ragged Virtue' Tak y; y 
raz 1 Sl
 u Otwaya Ibsolutne rozcz 1 
row Ime do S\\ mt.1 I ]UdZI, do wszyst 
klch wartosci mora]nych W tym \\ I 
dzemu ty]ko UCZUCIl, tylko p ISJe Sl! 
czyms d]a czego waIto zyc I warto 
umlCI lC, Sl! Jedynym sensem Istme 
ma Tal Sl
 cos b lrdzo romantycznego 
w teJ boh IterskleJ tragedu I moze 
cos b lrdzo wspolczesnego 
Jeden z ] rytykow angw]sklch 
Haro]d Hobson Z Itytulow II SWOjl! 
recenZI
 "Up to Date" TWlerdzl w 
meJ ze "tragedm Otway 1 Jest row 
me aktu lln I, J lk audycJa radlOwa 
z Pekmu ]ub Waszyngtonu, ]ecz 0 
lIez ]epleJ n IplS 10 1" ZestawIa jl! z 
Les Mams s lies" S lrtre'a, gdzle Je 
den z boh Iterow przez zazdrosc 0 
koblCt
 llmle sohd lrnosc p lrtYJn
, I 
z pewnym dr Imatem hlszpansklm, w 
ktorym rewoluc]omst 1 zmuszony za 
blc krewnngo zdr Idza IewolucJ
 I z 1 
blJa SIPblC ,\Vydarzem 1 rozgTywa 
Il!ce Sl
 TIa sWleclC sprawmJ
 ze wo 
bec tel sztukl 2 mne przedst.lwlcma 
]ondynsklego West Endu wydaJI! Sl
 
staroswlCckle I me.lktua]ne' 
Trudno to sarno powledzlCc 0 fOi 
mle, zwlaszcza 0 dykcJI poetyckleJ 
Otway 1 T 1 tr 1gedm, ktora urodzlla 
Sl
 z zap Itrzem 1 w Szeksplra I Rasy 
na, rzadko kledy oSll!ga szeksplrow 
sk1! autentycznosc poetyckl! I rasy 
nowskl! plawd
 psychologlcznl! Z ca 
lym dZ n IdmlPrnym nat
zemem 
uczuc, mepowscll!ghwym bogactwem 
wyslowlema cz
sto pop Id I W born 
bast, memal oClera Sl
 0 smlCsznosc 


IV 
Ostat11la msc(mzacJa ]ondynska 
"Vemce PIeserv'd", przygotow lo 1 na 
koronacJ
, byll wldowlsklCm repre 
zentacYJnym, ale w dobrym, naJ]ep 
szym znaczemu slowa Na tl,! repre 
zentacYJnosc zlozyla Sl
 obsad 1 aktor 
sk 1 b lrdzo duzeJ k]asy, rezysena w 
wlelklm stylu, opraw.l scemczna pel 
n 1 splendoru I sm lku 
Wyrezyserowal rzecz Petel BIOOk, 
,eden z n IJbardzleJ nowoczesnych, 
naJbardzleJ "kontynent Ilnych" rezy 
sero\\ angle]sklch Nle probowal stwo 
rzyc rekonstrukcjl muzealneJ, me 
traktowal tI 1gedu Otwaya Jako sza 
cownego zabytku Usdowal zobaczyc 
JI! oczaml dZlsleJszego cztowleka, wy 
dobyc to co go moze zaJI!C I poruszyc 
W fonnle scemczneJ, Jakl! nad II 
plZedst IWlemu, uderzalo przede w;zy 
stklm umleJl,!tne, ce]owe uzycle SWiat 
locI em 1, 1 nawet clema, polmroku, 
mroku W Polsce mowIlo Sl
 czesto 
ze smleszn1! zgrozl! ("moJ 1 p 1m' mo 
Ja pam ''') 0 "schlllerowsklch clem 
nosci lch" A przeclez "clemnosc" Jest 
taklm s Imym m IterIalem kompozycJI 
scemczneJ Jak w dramacle p lUZ 1, 
mllczeme czy norwldowskle "plze 
mIlczeme" , M leterlmck wywolywal 
tyml sposobaml wspamale efekty 
Inscemz lCJ 1 Brook 1 byll w cdlos 
ClOp uta n 1 grze kontrastow, grze 
sWIatel I clem, na ozywlemu mrokow 
W ten sposob pesymlzm, pasJa, n 1 
t
zon 1 egzaltacJa sztukl otl zymaly 
odpowledmk wzrokowy, podobny 
lkompam Imentowl muzycznemu 
W tym zakreslC z mscemz Itorem 
WSpoldzlllal dekorator Leshe Hurry 
Stworzyl Uo bardzleJ mallrskle mz 
lrchltektomczne, oparte n 1 zasadzlC 
swmUoclem 1, posluguJl!ce Sl
 obflcle 
konturcm, kresklj. clemuJl!cl!, barwl! 
czarnl! ZmllO
 (sztuk 1 wymag 1 Ich 
az dWanascle) odbywaly Sl
 spr lW 
me I blyskawlczme 
W obsadzle cztery glowne role po 
wlerzono glosnym aktorom Glelgud 
(J Iffelr), Scofflcld (Pierre), EI]een 
Herhe (Belvldera), P Imela Brown 
(AkwIlm 1) W teJ czworce I m
z 
czyzm I kobwty st lOowlh ostre kon 
trasty ale ty]ko Scoffleld oSll!gnl!1 
pelm
 wyrazu aktorsklego Mowil p 1 
tetyczny, bomb lstyczny tekst z t lk 
absolutnl! mocl! przekon 1m 1, wypel 
mal go tikI! sill! dyn Imlcznl! ze na 
bleral on mem 11 brylow ItOSCI, troj 
wyml lrowOscl, ze me dopuszczal u 
sluchacza zadnego wl!tplema Wle]kl 
lktor Wlelka, trudn 1 do zapomme 
m 1 roll 


V 
"Poor Tom Otway'" - z tym 
okrzykl('m poufalym I wspolczuJl!cym 
przeszf'dl autor "Vemce Pleserv d' 
do potomnosCI "Bledny Tom Otway'" 
Ale chyb 1 t lkze - szcz
shwy SZCZI,! 
shwy, bo w te, sztuce ocahl SWOII! 
osobowosc, z Imkn
l na zawsze sens 
swego zalnsnego, r1all'mnl'go Istnlf' 
ma 


Tymun Terlecki 


D. J. WELSH 


3 


TEATRY WARSZAWSKIE 1951.1952 
Wrazenia Brytyjczyka 


MOJe wspommema 0 teatrach war bodny wlatr DunaJewsklego Nie 
szawsktch w latach 1951 1952 slj. na chodz1l1 ona dlugo z afisza, ale gdy 
og61 dos
 ponure postaci na 
cenie poszedlem na ni!j, sala byta do po- 
poruszaly Sl
 lecz cZl,!sto nie by to W lowy pust 1 TrescI!j, operetki Jest 
mch ani odrobiny zyc1a pubhcznoB
 walka obozu demokrat6w z reak 
mer lZ przypomln lla go!lc1 zalobnych cJ!j,' a muzyka oparta Jest Jak twler- 
Nawet wy
tl,!P zespolu ludowego dZll progr 1m na elementach chor 
plesm I tanca M lzowsze' pod kle w lckich I serbsklch piesm iudowych 
runkiem Tadeusza Sygletynskiego Slynna Lucyna Messal wystl,!powala 
naJb lrdzleJ mteresuJ1\ce I oryginal w meJ w podrzt:dneJ roll ale zbie 
ne produkcJe W tym rodzaJu Jakie rala naJwIl,!ksze oklaski PubhcznoB
 
kledykolwlek ogl&dalem mlmo tern sledzmla, do konca przedstawlema me 
peramentu I rozmachu artyst6w, ro- zdradzaJIj.C zywszego zamteresowania 
bUy wrazeme czegos zmechanlzowa- nle dlatego ze operetka byll gorsz 1 
nego automatycznego, koszarowego od innych przyczynlj, byl zupelny 
Ostatm raz wid7.lalem Mazowsze brak zyc1a na scenle 
zczeg6lnie w 
we wrzesniu 1952 Byl szary wlecz6r ticenach zblOrowych Ch6rzysci i ch6 
lat deszcz Moklem na JedneJ z ullc rzystkl poruszali SlI,! lenJwle korzy 
SaskleJ Kl,!py czek IJ1\C na taks6w st III z kazdej sposobnoBc1, by usi&st., 
kl,! Wreszcle zatrzymal sil,! przede gapi
 Sll,! na publicznos
 szepcz1\c I 
mn& duzy s Imoch6d typu zwanego chlchoczlj.c lub przygl&dall Sl
 kry 
popularnle polbleda' Klerowca mlo tycznie gt6wnym wykonawcom 
dZlUtkl wychudzony chlopak, zapytal, Znaczme wil,!ksze powodzeme u pu 
dokl!d nas zawlezc Umowllem Sl
 te bhcznosci mml "Sen nocy ]etmeJ" 
go wleczora z kllkoma przYJaclolml Szekspira w zr
czneJ przer6bce K I 
Anghkaml kt6rych mlalem zabra
 z G llczyiisluego Roll,! Spodka gral z 
u] Narbutta do teatru w Hah MI duzym rozmachem I ekspresJIj. Mle 
rcwskleJ Klerowca poczlj.tkowo me czyslaw Borowy Pukiem byla Be 
chcI II Jech IC, pomew lZ w tamtych mgna SOJecka Trochl,! szanowala w 
stron Ich mleszk II lego dyrektor Gdy figlach i podskokach ale Jest to nie 
by go zlap 11 wIOZI!Cego obcych ]u Wlj.tpl1wle wybUny talent Nalezy ona 
dzi doszloby do awantury Po dro 00 owych rzadkich lktorek od kt6 
dze staral Sl
 odgadnl!c mOJI! narodo rych nie mozna oderwa
 wzrolm gdy 
woSc I ostateczme doszedl do wnio zJawi IJ!j, Sll,! na scenle 
sku ze jestem Wl,!grem Nie I)be
lo Lucyna Messal gr lla r6wnlez Dyn 
Sll,! j lk zwykle w podobnych wypao dalskl\ w ,D Imach I huzarach 
kach, bez zaklopotanla obu s.tron (Teatr Nowy) Orgonow!j, byla Mlc 
przy placemu Kierowca byl zazeno czysJawa CWlkhnska. CWlklmsklj. WI 
wany i me chc1al powleoz1e
 lIe mu dzialem na scenie bezposredmo po JeJ 
sil,! n llezy PeWIen Jestem, zc bylby wYJ&tkowo niem&drych oSwladcze 
zadowolony z 10 zl Dal1smy mu 25 mach w praSle wypowiadaJ(j,cych 
71 Opieral Sl
 z przYJl,!clem teJ zapla WdZlI,!CZnoS
 dla p u'1stwa ludowego 
ty powt lrz IJqC wiele razy ze to kt6re dnJe JeJ moznos
 uczclweJ pra 
ZP duzo cy CWlkl1nska obnoslla swIj. wid 
Hala Mlrowska mog1\ca pomlescl
 kos
 po malej sceme rozkoszuJqC SlI,! 
5000 osob byla przepelnlona Pne wlasnl\ osob
 Istotme ona tylko a 
cIsn
hsmy Sll,! przez Uum I szc;::1,! nikt inny stanoWIla atr lkcJ
 teJ 
sl1wie znalezl1smy na"ze mleJ."ca w sztuki WprawdZle nazwisko JeJ wy 
dwunastym rZl,!dzle Przcd n'lml sie mlenione by to na atlszu w porZlldku 
oZlaly starsze pame najwldoczmej alfabetycznym (nie reklamuJ!j, tam 
rozumleJ1\ce po anglelsku bo przy gw1azd) ale me ulegalo w&tphwosc1 
sluehiwaly Sll,! uwazme na.'1zeJ rozmo ze Jest ulublemc& pubhcznoScI Oso- 
wle I oowracaly Sll,! do nag z pot 1 bIsc1e muszl,! przyzna
 ze nie bylem 
kUJlj.cym usmlechem reaguJlj.c w ten w st InJe oceni
 tego kleJnotu czy 
spos6b na nasze dowclpy steJ wody moze dlltego ze trudno 
Lawkl boczne (po obu stronach) ml bylo wczu
 "JI,! w atmosferl,! pol 
oraz z tylu za naml uJl,!te byly gt6 skieg'o domu I wsi To sarno dotyczy 
wme przez mlodzlcz oboJga plc1 By ,Ml,!za I zony z Janem Kreczmarem 
10 mll,!dzy mml wiele zetempowc6w i Janm& Roman6wn& (Teatr Kame 
z czerwonyml i z6ltyml oznakaml I raIny) oraz Dw6ch bllzn I Mar- 
czerwonyml krawataml oraz studen cowego kaw llera' (Te Itr Domu WOJ 
t6w w czapk lch I kurtkach z pa ska Polsklego) 
sklCm Jesl1 chodzl 0 nudl,! rekord blJ1\ 
Zesp6l Mazowsze - okolo 60 w a p61czesne sztukl polskie NaJglup 
dZlewczlj.t I chlopc6w w wleku lE1t 18 sZ!j, z mch Jest mOim zdamem sztu 
- ustawU Sll,! w trzech rZl,!dach Je ka Leon 1 Pasternaka "Trzeba by 
den za druglm Chlopcy stanl,!li po 10 Iskry wystawiona na mewlelkleJ 
bok lch, dZlCWCZl,!ta w srodku Scen 1 przYJemneJ sceme Teatru KameraJne 
byla tak wysoka ze z mego mleJsca go znaJduJ&ceJ Sll,! pod droglm noc 
w dwunastym rZl,!dzle, zespol ten wy nym lok l]em (Foksal 16) Sztuk
 tl,! 
dawal sil,! gruplj. drobnych flgurek w przed w yst lVIlCmem rekl.lmowall 
znaczneJ odleglosci PommeJszaly Ich propaganda oficJalna ale po premle 
Jeszcze olbrzymle czerwone sztanda rze zdJ
to J& na pewlen czas ze see 
ry z naplsaml Front Narodowy I ny w celu dokon Ima poprawl k, 
Anglo amerykanskl Impenahzm _ uzgodmonych przez odpowiedm komi 
wrog Po]skl wr6g ludzkosci Rcper tet WldZlalem j1\ w cenzurowaneJ 
tuar przedstawlenia byl ten sam co wersJI Jest to dram at w czterech 
zwyk]e Znalem go JUz na wylot tan aktach naplsany przez Pasternaka 
ce kurplOsklC, mazury, krakowllkl, w clqgu Jednego mlesilj.ca w l' 1900 
polka I oberkl z pnysplewkaml Pro Tern Item Jest Jak obJasma program 
gram rozpoczyn 11 Sll,! nie hcuJlj.clj. z ,tworzeme sil,! noweJ morainosCl zwy 
mm piosenklj. mlodzlezow& ale mkt cIl,!skleJ k]asy robotmczeJ ktol"lj. po- 
me zwracal na ml} uwagl Pamenka kazuJe w dialektycznym procesle 
ze splecionyml w warkocze wlosaml Ten proces uJl,!ty Jest bardzo pry 
pow lzme zapowladala kaZdy numer mltywme I raczeJ groteskowo Boha 
programu Przed kazdym numerem terka robotmca st lchan6wka za 
tanecznym chlopcy szybko uprz&tall Jl,!ta Jest przez wIl,!ksZ1\ CZI,!S
 sztukl 
lawki na kt6rych stah denuncJowamem otylego kelnera z 
Publicznos
 naJwldocznleJ lubl ten bufetu na pobhskieJ stacJi koleJoweJ 
zesp61 Nle widZlalem w Warszaw1e ktory mlal baczkl I czarny krlw It 
b lrdzlel zachwyconeg'o ludytormm Kelner zostaJe w koilcu zaareszto- 
Gdy przed spuszczenlem kurtyny go- wany (za scen&) pnez U B 
r1\co oklasklwano wykonawc6w wy T 1 szmlra byla odpowledmo po 
skoczyl nagle z bocznych lawek Jakis traktowana z lrowno przez pubhcz 
,zetempowlec w k03zull koloru kha nosc Jdk przez aktorow, ktorzy zd 1 
kl I czerwonym krawacle I zo'lwolal Vlah SOblC spraw
 z JeJ wartosci 
Nlech zYJe" (nie p Imil,!tam JUz kto Gr Ih om a contre coeur, J.lk gdyby 
I co), staraJl!c Sl
 zachl,!clc pubhcz czuh Sl
 wmm wobec wldzow, kto 
t1OS
 do rytmicznych oklask6w pod rzy me mogh UJRwmc SWl'g'O obrzy 
komendl,! Jak to zwykle bywa na ze dzem 1 Zresztl! aktorom teat row p m 
braniach pohtycznych gdy wymlenla stwowych, na zoldzle I pod kontro]1! 
ne Jest nazwisko Bleruta Ale pu Wlldz, aktorom ktorzy sl! wlasclwle 
bUcznos
 me reagowala n 1 apel ze urzl,!dmk Iml, me za]ezy na tym aby 
tempowca" i ten wr6e1l zawstydzony sztuka mlala powodzeme Sztuk 1 I 
na swoJe mieJsce Ludzle dokola nl\8 tak bl,!dzle szla wedlug plllnu, ust 1 
s.zeptall i smieb Sll,! a starsze panle lonego przez mlmsterstwo 
spoJrzaly n 1 nas pytaj&co Jak gdy Mmlem Jedn.lk wrazeme ze mlmo 
by chcialy sil,! dow1edz1e
 co 0 tym bezdusznego, konwencJona]nego soc 
wszystklm myslimy reahzmu teJ SZtUkl, autor Jel me lest 
Hala Mlrowska Jest za duz 1 na pozbawlOny talentu I ze moze kledys 
tego rodzaJu wyst
py, tracl! one na n Iplsze n Iprawd
 dobrl! sztukl,!, Jesh 
meodpowledmm tie wlelklego pustego 
dZlC mogl plsac to co zechce 
budynku Ale Mazowsze Jest plerw NlC mozna tego powledzlec 0 Hdh 

.zorzl,!dnym zespolem a w Jego wv me AudersklcJ, autorce czteroaktoweJ 
szko]enie wlozono wle]e pracy wysil sztukl p t "Zblegowle" AkcJa toczy 
kU, clerpliwoBci i dyscypliny Sll,! w l' 1788, a tern Item Jest uClecz 
W porownamu z wystl,!paml "M 1 ka chlopskleJ rodzmy spod tyranskleJ 
zowsza", mlmo roznych Jego brakow, wladzy dZledZIC 1 Autorka sf Ibryko 
znaczme slableJ pnedstawi 11 sil,! Pan wala szereg scen bez zWIlzku I sensu , 
Twardowski wystawionv w operze k 6 h .. 
pailstwoweJ Jest to zaktual1zowana po t ryc przewIJaJI! Sl
 manekmy 
wersJa slynnego baletu Ludoffilra R6 ludzkle N 1 50 tym przedstawlemu 
zycklego, autorem nowego scenarlu "Zblegow" w Ateneum nahczylem na 
sza Jest Jerzy Waldorft Rezyserili. sah z lledwle 98 osob, a balkon byl 
byla na pozlOmie kostlUmy I dekora zamkml,!ty Nlehczne grupkl zlewaJ1! 
cJe pomyslowe ale orkiestra grala cych I kaszll!cych wldzow sklad Ily 
bez zapalu odczuwalo sil,! w meJ nie Sl
 przew lzme z "zetempowcow", kto 
chl,!
 I zml,!czenie R6wme charakte rzy otrzymuJI! zmzkowe bllety przez 
rystyczne byly poprawki i moral Jaki swe zWIl!zkl zawodowe Kostmmy 1 
przyni6s1 zaktual1zowany scenar1usz dekoracJe byly banalne, a aktorzy, 
Pan Twardowski Wystl,!puJe w nim J lk zwykle, gr Ih bez przekon 1m 1 
J lko nawr6cony na drogl,! uczclwego 0 wiele popullrnleJsze byly rewle 
ZYCII przez zdrowy ludzkl rozsl!dek' satyryczne w "Syreme", dluglm, WI! 
W latach 1951/1952 odbywaly Bil,! skim teatrzyku przy ul Mar8zalkow 
owa razy mlesil,!cznie w sail Roma skleJ W r 1951 d lwano tam rewI
 
koncel'ty Bymfoniczne Grano prze "Pame dobrodzleJu" z Adolfem Dym 
wazme Beethovena, Schuberta Cho- SZI! I Stef Iml! Gorska W l' 1952 by- 
pma Grlega stosunkowo mnleJ Mo lem na reWll "To Sl
 pok lze _ wlCl 
zarta I CzaJkowski ego - poza tym kl program telewlzYJny" Conferen 
z p6zmeJszych kompozytor6w Kar- cler m
czyl Sl
 w sweJ roh z powo 
Icwlcza, Szymanowsklego R6zyckle du braku konceptow I nadmllru "po 
go I Panufmka Sprowadzano oct cza zytywnych" dowclpow Rew13 ta, wy 
su do cz ISU dyrygent6w z wschod I Z 
mch Niemiec lub innych kraJ6w lecz mlerzon.l g ow me przeclw IchodoWl, 
at lkow lla B B C, "VOice of Arne 
me przyczymlo Sl
 to do podmesle rIca", Bntlsh CouncIl w Warszawle, 
ma pozlOmu Ch h I] T t d t 
Pewien starszy wYksztalcony Po urc I 1, rum lo 1 I ,1 sa yra, 
lak powlCdzml ml ze Jednym z po rzecz prosta, me dotyczyll stosunkow 
wod6w dla kt6rvch zaluJe IZ wr6cU w Polsce NaJwIl,!ksze powodzeme mill 
z Z lchodu w l' 1946 Jest memoznoM numer, w ktorym Gorsk 1 parodlOw III 
sluchama dobreJ muzykl " dobrym swoJe dwa przedwoJenne szlagIery, 
wykon mlU Gra - tWlerdZlI _ Jest plOsenkl kabaretowe, przecI\\st.l\\m 
tutaJ na poziomle wyzszeJ klasy JI!C 1m "post
powy, natchmony Idel! 
ama,tor6w pokoju" hymn Pubhcznosc entuz) IS 
Podczas mego pobytu w Warsza tyczme ok]asklwala te wllsme SZ].1 
wle Halma Stefailska I Henryk gIery, dom IgaJ
C Sl
 blsow Oczywis 
Sztompka wys11\pih tylko po Jednym cle Gorska me mogla spelmc JeJ zy 
raZle natomia"-t Bobstami na koncer czema 
tach byh zwykle Bulgarzy Wl,!grzy BardzleJ Jeszcze lOtyzachodme by 
lub tez uczmowle konserwatorlUm Iy dwa przedstawlem.1 w Teatrze 
warszawsklego Czasaml urz&oZ8J1o Satyrykow, mleszczl!cym Sl
 w d lW 
rowmez koncerty pubhczne w kon nym gm lchu Y M C A, zarekwlrow 1 
serwatorium (w al Stahna dawnieJ nym przez wlldze RewIl "ObJezdzal 
al UJazdowskle) ma spolpczna", wystawlOna w l' 1'152 
W r 1951 Teatr Nowy mlem1\cy zawler III m m skpcz Antomego 
Io 
sil,! .scen!j, komedlowo muzyczn& , mmsklego, uSlluJl!cy o!\mll'Szyc polsk
 
wystawll operetk
 sow1eckq. "Swo emlgracJ
 w Londynle W:y st
powala 


w mm Irena Kwmtkowsk 1 wefektow 
neJ zoUeJ sukm na tie dekoracJl, 
przedst lWlaJl!ceJ Buckmgham P lIace 
Gdy Kwmtkowska w roh zony mUll 
stra n 1 emlgracJI opowllddla, ze w 
W.ll:oZ IWle "buduJ
 sob6r, w ktorym 
IIJa Erenburg wezmle slub z M lrxem 
Engdsem " pubhcznosc smmll Sll,!, al(' 
m1ltem \\1' lzeme, ze smwll Sl
 raczcJ 
z z lrtU 0 budow.lOlU soboru mz z sa 
tyry na Polakow londynsklch, 0 ktorl! 
chodzllo autorowl 
Voskon lla 1 pclna eskpresJI byla 
KWI.ltkowsk.l - w rozowym, wybll 
klym szlaflOku I p IPllotach - w 
monologu Galczynsklego "zona Wa- 
Cia ' 
W programle tym mespodzlank
 
st loOW 11 monolog Czechowa ,,0 szko 
dhwosci pa]em 1 tytomu", gdy recy 
tator zawolal ,,0 Jakzez ChClllbym 
zerwac z tyro zyclem I uClec ''', zdzl 
wlon 1 pubhcznosc zarengowall n.l to 
z pewnym mepokoJem, Jak gdyby do 
brze rozuml lla aktualnl! lluzJ
 
PozmeJ J lo Brzechwa \\YPowle 
dZlal kIlka swych utworow Ukaz II 
Sl
 W eleg lOcklm g lrnlturze z dobre 
go anglelsklego m Itenalu, ktory bar 
dZleJ zwracal U\\ 19l,! pubhcznosCI mz 
Jego poezJe Brzechw 1 czyt 11 prze:il: 
okullry w g'rubeJ rogoVleJ oprawle 
(rzecz mezmlerme rz Idka w Warsza 
\\ Ie, gdzle ludzle n 1 ogol noszlj. oku 
]ary w clenkle) metaloweJ oprawJC, 
przewazme polamaneJ I zw Il!zaneJ 
ka\ .Ilkaml dl utu lub po prostu sznul 
klem, przy czym "zkll oku]arow Sl! 
cZl,!sto rt:kml,!te) Jeden z numerow tCJ 
leWll wycofano po premlerze J lk 
ml opow mdano, byl to monolog gr 1 
b lrza, ktory koleJno wymordow 11 c lll! 
sw1! rodzm
, staraJl!c Sl
 wykonac 
plano\\anl! nonn
 produkcJI w Jego 
zawodzle 
Wldzmlem tylko dw Ie sztukl so 
wleckle, gdyz po kllkutygodmowym 
pobyClC w W.lrszawle, w duzym stop 
mu pod w plywem mOich przYJ lC101 
pO]SklCh, nabralem wstrl,!tu do wszyst 
klego co pochodzl z Sowletow Posze 
dll'm Jednak, mlmo Ich zloshwych 
uwag, na wystl,!PY Lenmgradzklego 
P mstwowego Teatru Dramatycznego 
1m Puszkma, ktory odbywal tournee 
po Polsce Sztuka TolstoJa "zywy 
trup" byll staranme wyst lWlOna w 
sty]u masywnego re Ihzmu, .lle me WI- 
dZI.llem Jeszcze mgdy w ZYClU gry tak 
PrzfSZ lrzow.me, I brut l]neJ w efek- 
t Ich "Gorl!ce serce" Ostrowski ego 
ode
r.lOl) z pewnym um13rem, lecz 
przcdstawleme cIl!gn
lo Sl
 tak lem- 
wle ze me ty]ko I 1, ale I wlelu mnych 
wldzO\
 me dosledzmlo do konca 
\V T('atIze K Imeralnym wldz13lem 
pl
CIO.lktow I! sztuk
 "Eugem
 Gran 
det" (przerobk
 z POWlCSCI Balz lca) 
B
I gorl!cy slerpmowy wlcczor Jak
 
koh
 Ick sztuk
 tl,! grano mewlele r 1- 
zy, r10stalem Iltwo blll't na b llkon 
w ost Itme] ChWlh przed rozpoczl,!clem 
przedsta\\lema Obok mme sledzilla 
dZllwczyna w wleku okolo lat 20 0 
t:YPI(, studentkl - wysok 1, szczupla, 
ubr m I lak kohlet I z ludu, 0 Jasnych 
wlosach, mocno sCIl!gm
tych w tyl, 
za uszy, bez ponczoch I hez Slldu 
szmmkl Poch}hwszy Sl
 n.1 krze:sle 
w klerunku sceny b:y me uromc am 
]ednego slowa, sluch III z n IJWYZSZym 
zamteresow mlem od poczl!tku do 
konca sztukl W antraktach czyt lla 
w zboznym skuplemu program za 
wleraJl!cy, J.lk zwykle, powazne, 7.a 
s Idmcze lltykuly, tym r.lzem 0 do- 
moslosci pohtyczneJ 1 spoleczneJ R 11 
zaca w sWletle n lUkl M lrxa Engelsa 
Byla to zapewna lktywlstka z J lkle- 
gos osrodka, szuk IJaca pozytecznego 
m Iter1llu do dyskusJI n I zebramu w 
sprawach kultury 
Sztukl sowlecklC, dZlsleJsze sztukl 
polskl(, I sztukl mnych satehtow, gr 1 
ne sa mlesll!c Iml przy sah do polowy 
lub nawet w trzech czwartych pu 
steJ, n Itom138t 
'ZtukI naprawdl,! po 
pu]arne (Zapolsk I, Shaw I t d) sto- 
sunkowo nrl,!dko schodz1! z repertu I 
ru mlmo ze na kazdym Ich przedst 1 
wlemu s I] 1 Jest przepc1mona I me 
podobna dost IC bl]etow poz 1 "czal 
nym rynklem', uprawl mym pl"Zez 
mlodych, n
dzmc ubr lOych ]UdZI, kr
 
cl!cych Sl
 dokoll k IS te Itrd]nych I 
proponuJl!cych szeptem bl]ety prz( 
chodmom 
J lk wmdomo, tc It l' w Polsce st 11 
Sl
 Instrumentem p.mstw l, nle m I 
wlasne
o zyci I I t lk Jak mne dzlC 
dzmy SZtUkl, n 1 ktorp panstwo na 
klada sw
 rl,!kl,!, zamlCr I, pozbawlOny 
sokow zywotnych 
Pewlen Jestpm, ze doblze soble Zrll 
]I! z teg'o spr.lW
 aktorzy, rezyserzy 
I autorzy, a w me mmeJszym stopmu 
uprzyt Imm 1 to soble pubhcznosc 
() .1 \\ ell'ih 


POLSI{.A 
APTEKA HURTOWNIA 
G. SHEARLS, M P 5 
165, Edgware Rd, London, W 2 
tel AMBas.s loor 7469 
Wysyla do Polski I Innych kra 
j6w wszelkie lekl r6wniez wedlug 
recept ponadto materialy oen- 
tystyczne okulary i t P 
Rtreptomycyna 10 gr . . £2 I 0 
Penlcyllna 01 8 mil Jedn £0 18 6 
Rlmlfon Roche 100 tabl £0 8 6 
Rlmlfon Roche 600 tabl £1 6 0 
Ceny l&cznle z przesylk!j, 
PrzYJmujemy zam6wlenla z 
USA, Kanady, Austraill, Afrykl 


ILEKARSTWA 
RIMIFON 100 tahl 9/- 
500 tahi £1 66 
ROC H E 1000 tabl £2 12 0 
Streptomycyna 10 X 1 gr £2 2 6 
Peni('yllna oielsta 8 mil 14/- 
Obszerny cennik na paczki 
do Polski I RosJI na z!j,danie 


HASKOBA 


2, Hogarth Road, London, S W 6 


RedakcJa "WladomoAcl" udzlela od- 
powlecb.l w rubryce "Koresponden- 
cJa". Na odpowiedzl Uatowoe aa1ety 
aad5y
 ma.czJd pocz.towe.
>>>
WIADOMoaCI 


Nr 387/388 


4 


.SWI ETEGO 
c 


GROB 


PIOTRA 


Puszka 


otoczeniu 


kapitalistycznym 


Socrealizm w 


zc byc to zalowno grob, Z,lWleraJ
cy XIV w Rcform,ltorzy IMtomMst z 
cml.l l11
czenmkow, J,lk tez Jaklko]- czas6w Lutr.l m.llo Zda\\dh Sl
 PlZY 
wick pommk, k,lphc.l, czy mna 'WI wIl!zywac W.lgl do tCj kwestn I choc 
doczn.l oznaka ku]tu W tYl11 wypad sam Luter wledzml, ze "mektorzy 
ku ,lutor mMI zapewne n.l mysh UCZCl11 tWleldzl!, IZ sw PIOtr mgdy 
.lutentyczne, przyn,lJmmeJ Jego Zd,l- me byl W Rzymw", sam me ChCIll 
mem, groby Sl
 w teJ spr.lwle wypowlold,lC Sta- 
Pomml!c mozemy tu, cz
sto W pole nowisko wsp6lczcsne Wlclklr'J ref 01 
mlk.lch cytow.Ln!', Zlodl.l pozmeJsze macJI odd.lJe \\lasClwle powlCdzeme, 
- z chwI]1! gdy, sluszme czy meslusz- at.lkuJl!ce symom
 nol dworze p.lple- 
me, ust,lhlo Sl
 przckon,lnle 0 m
- skim "An PetIus fUlt Romole sub 
czenskleJ smlercl PlOtra W Rzymle, lUdlce hs est - Simonem Romole 
wszclklCgo rodz.l]u przekolzy, powta fUlsse nemo neg,lt (Sporne Jcst, czy 
lZ,lJI!Ce t
 wloldomosc, m.ljl! Jcdyme PIOtr byl W Rzymw - mkt me prze 
zn,lczeme wtorne czy ze byl tam Symon)" 
W koncu XVII w I z poczl!tklem 
XVIII sformulow,lno po Iaz plCrwszy 
tezy atakuJl!ce tradycJ
 rzymskl! w 
spos6b naukowy, I u protestantow po- 
lowy XIX w panowall l.lCZe] tenden- 
Cj,l zaprzeczama JeJ wartosci Na 
przelomle Jednak XIX I XX w dwu 
uczonych plotestancklch, Harnack, a 
potem Lletzm.mn, wYPowledzmlo Sl
 
w gruntov,rnych rozpraw,lch Z,l Jus- 
tOI ycznoscll! pobytu s\\' PlOtra \\ 
Rzymle Ze strony przpclwne] p,ldaly 
WpI.l'Wdzle b.udzo kategoryczne 
d t- 
m.l (,,],lkako]wlek dZlUr.l w Palesty 
me ma WI!,!CCj szans do chwaly, by 
byc mleJSCel11 smierci PlOh.l, mz 
Rzym", "noga sw PlOh.l me postCila 
mgdy w mlescw n,ld Tybrem"), ,I]e 
wI
kszo
c uczonych przYJmuw,LI.l f.lkt 
pobytu Jako ust,l]ony a]bo tez wstrzy- 
myw,llol Sl
 od wypowmdama zdecy 
dowaneJ opmn Ze strony protest,mc- 
klCJ atakowano raczeJ teologlczne 
wmoskl, wysuwane na podstawle tego 
hlstolycznego f,lktu, t] argumenta 
cJ
, ze powlCrzona PlOtroWI przez 
Chrystusa rola przeszl,l automatycz- 
me na blskupow IZYl11sklCh 


przcwazneJ CZ!,!SCI uczonych katohc- 
klch z,lg,ldmeme takle w ogole me 
Istm!'Je, a]e w k, zdym 1,IZlC Jest to 
pewn.l mozhwosc Ul11eZ,I]eznlem,1 za 
gadmcn hlstOIycznych od trosk dog 
moltycznych 


W CZ.lSle poglZebu PlUsa XI, Pll- 
chowanego zgodme z Jego zyczemem 
w podzlemmch b.lZyhkl sw. PlOtr.l, 
wymkla komecznosc rozszerzema grot 
w,ltyk.msklch I ObmZl'nM Ich POZIO- 
mu W toku tych poprawek n,ltrdflO- 
no na resztkl st,lrozytnych mUlOW, 
co sklomlo wl,ldze kosclelnc do pod- 
J
CI,1 system,ltycznych prac 


nym me Jest spccJalnoscllj. bolsze- 
wlck1!. 
Jest to cnota drobnomlCszczanska 
Sztuka ludowa, chlopska, :rechowala 
plerwotll!!, rados
 ornal11entu I orn,l- 
mentacYJnego ukladu kolor6w Jesli 
chodzl 0 obrazy, chloPI mmeJ u]egaJ
 
.1tr,lkcJI temll.tu, byc moze, do teJ 
pory mmeJ SI!,! w tematach onento 
wall Sztuka rel1glJna przyzwyczaHa 
zresztlj. "Iud" do symbol1kl tematycz- 
neJ, me nasuwala Sl
 potrzeba spraw- 
dzama uswl
conych temat6w od stro- 
ny lch prawdopodoblenstwa tyclOwe- 
go Poszuklwame anegdoty I droblaz- 
gowego real1zmu dokonalo sl!,! w Eu- 
rople w Cll!,gu XIX w wraz z roz- 
przestrzenianlem si!,! cywlllzacJI, wraz 
z demokratYZ,lcJIj. S
tUkl, wraz z od- 
dZlelan1em Sl
 hermetycznego - ongl 
dworsklego - grona zn,lwc6w od sze- 
roklego og61u, kt6ry pragm!,1 mle
 na 8WIADECTWA NOWEGO 
sWOlch !lcianach zlote ramy "iand- TESTA:\lENTU 
szaft6w" I Jakl!,!1 mmeJ lub wi!,!ceJ 1'0- Choc Z,lrzUty takle mogly byc n,l- 
mantycznlj., mnieJ lub wi
ceJ przy- der cz
sto UZ,ls.ldmone. trzeb.l z dIU- 
Jemn!!, historYJk!,! opowledzian!!, na do- gleJ strony przyznac ze st,ln n,lszych 
mowy uzytek Ta poromantyczn,l zrodel 11CZwa]a n.l rozne mterpretacJe 
sztuka drobnomieszczanska rozlala nawet, a raczeJ wlasmc, przy oblek- 
Sl!,! szerok!!, fal!!, po Europie srodko- tywnym do mch podchodzcmu T,lm 
weJ We FrancJI nabrala sWOlstego bowwm, gdZlC mlchbysmy PlolWO ocze 
charakteru me pozbawlOnego wdzl!,! klW,lC n,l]bardzleJ konkretneJ \\ lado- 
ku plastycznego, ale we FrancJi ma- moscl, t J w Aktach Apostolsklch, 
I.lrstwo me bylo mgdy obce \\ arstwle zn,IJduJcmy ,edyme wzmlank
 ze 
mleszczanskleJ I r
kodzlelmczeJ, kul- Piotr, po cudownym swym uwolme- 
tura plastyczna tkwi we wszystklch mu z wI
zlema w Jcrozohmw, Ud.ll 
warstw,lch W Nlemczech, I w Au- Sl
 "w mne mleJsce" - trudno UZIMC 
strll, w 8zwaJc,lrU I w mnych kra- Z,l bezsporne ze tak wl,lsme okIeshl 
Jach Europy srodkoweJ wytworzyl si!,! autor Aktow stohc
 ceS,lIstW,1 W 
i przesunlj.l dalej na wseh6d prawdzl- hstach sw Pawla, w ktorych doszu 
wy styl anegdotyczny, me maJ!!'cy mc k1\vano Sl
 hcznych aluzJI do osoby I 
z m,llarstwem wsp61nego, cos co w losow sw. PlOtr,I, br,lk JakleJkolwlCk 
owych czasach zast
powalo film, fo- pewnel mfOnn,IC]1 WI
ceJ meco do 
tografl!,!, llustrowane plsmo z "pm wmduJemy Sl\) z plerwszego z przyplsy- 
up girls". wanvch samemu PlOtrowl hstow, d.l- 
Nle wolno zapominac ze bolszewlzm tow.;:ncgo "z R.lbllonu", co ozn.lczac 
narodzll Sl!,! w Europle srodkoweJ, Le- ma symbohczme (podobme Jak w 
mn mieszkal w Gcnewie zJazd, n 1 Apok.lhpsle), Rzym _ takw Uum,l 
kt6rym dokonal Sl!,! POdZlol1 na mlen- czulle Jest n.lJPI.lWdopodobmcp;zc, 
szewlk6w I bolszewlkow, odbyl Sl!,! W a]c co do autolstwa tcgo hstu ISt- 
Londyme Pierwsl sw1!,!CI bolszewlccy meJI! powazne wl!tphwOSCI, a pOZ.l 
byli ludzmi obeznanynu z l1teraturl!, tym me br,lk opmn ze "B.lbllon" na 
marxistowskl!" moze I mnlj.. ale sztu- lezy w tym mielSCU Iozumlec dosJow- 
k& Sl!,! me mteresowah Nasl1\kl1 dro- me , cz y to Jako znanl! stohc
 Cha]dm, 
bnomle8zczanskim stylem, tak Jak na- E t 
sllj.kli C,llym stylem drobnomieszczail- czy tez mall! os.ld
 w glpcle eJ sa- ST '\:NO\\iISKO PROTESTANl:KII!: 
skiego zycla RewolUCJa rosYJska meJ n,IZWY. Do tego, zlesztl! b.lrdzo wzg]!,!dne- 
mIala za cel w duzeJ mierze podme- INNE PRZEKAZY LITERAlKIE I go, uzgodmema pogl1!d6w doszlo po 
sleme proletarmtu rosYJsklCgo do po- Poza Now y m Testamcntem, IMJ- wlCkowych dyskusJach 0 lie bowlCm 
z10mu europeJsklego drobnomicsz- w plCrwszych wlCkach chrzescIJanst- 
czailstwa Nle ma nie nowego w starszym plZck.lzem w teJ sprawle wa mkt me kwestlOnowal tl,ldycJI 
stwlerdzemu ze wurstwy uposledzone Jest hst SW. K]emensa rzymsklego rzymskleJ, 0 tyle bl!,!dny Jest, mCI,IZ 
k t Itu 0 Id e al y Z y clOwe na do Koryntmn z konc.l I w - mow a Z e st r o n y k.lto h c klC J W y suw,ln y, za- 
sz a J!!' sw Je w mm 0 przykladzle, Jakl dah "wsrod 
wz6r naJbl1zszcJ soble warstwy nas" PIOtr I P.lwcl N.IJprawdopodob- rzut, zc plerwsze w
tphwosci w teJ 
wyzszeJ 1 d b t SIIl.lWle byly wyna].lzklcm rcfornM- 
Gdy przyszl.l pora "uaktywmema" me] auto l' czym tu .l uZJ
 ()]10 Y U C]I Juz w XIII bowlCm wleku sekt.l 
sztukl I wprz
gm!,!cJa JeJ w progr.lm apostolow w RzymlC, .I1e me wyll!- wa]densow, plzYJmuJI!C,1 JedYl11e au 
"budowy socJal1zmu", podstawlj. teJ czon,l Jest tez mtCIpret.lcJa szeISZd torytet PIsm.l sw, odrzucal.l tez ]0- 
reformatorskleJ dZlaialnoScl musmlo "wsrod n.lS, chlZescIJ,ln" glczme tWlCrdzeme 0 pobycle sw PIO- 
sta
 si!,! to co w umyslach I wyobr.lz- PozmeJszy meco sw Ign,lcy z An- tra w RZymlC Jako tendencYJn
 ]cgen- 
m tw6rc6w pailstwa bolszewlCklego hochn, WYI,lzaJl!c pewne zyczeme w d
 Podobne z.lstrzezema WYPowloldah 
_ zar6wno wczesnych Jak p6znleJ- hscle do Rzymmn, dod.lJe ze moze rowmcz mektolZY humamsci wloscy, 
szych - bylo sztukl!, Pod tym wzgl!,!- Jedyme z,l]ec,lc, a me nakazywac, ],lk Jak np Marsll z P.ldwy z poczl!tklem 
dem w1elkle inteHgencJe Lemna, PlOtI' czy Pawel - zwrot maJl!cy Jl'- 
Trocklego, czy nawet Buchanna, ma- dyme sens, Jezeh apostolowle CI mlCh 
10 rozmly Sl
 od pozmeJszych Gladkl- sposobnosc wydawac t,lkle nakazy 
now, bolszewlcklch Botokudow Aneg- gnume rzymskle] Krytycy tego Uu 
dotyczny, poromantyczny, sentym
n- maczem,l podnoszl! ze bezsporny au 
talny I ckl1wy umoralmaJl!,cy I wspo- torytet, J,lklm cil'szyh Sl
 w calym 
mmkowy styl drobnomleszczanstwa zo- sWlecle chrzescI]ansklm Ob.lJ aposto 
stal zmwmony tylko w rodzaJu aneg 10WlC, .stanowl wyst,lrcZ,l)
cy powod, 
doty NlC m,l me wspolnego z reahz- dla ktorego .wymlema Ich Ignacy 
mem, nawet socJ,lhstycznym reahz- !,rzytoczyc nalezy ]edno Jeszcze 
mem Rodz,IJ tej "SZtUkl", WSk.lzuJe n,l zrodlo, pozostaJl!ce w sClslym ZWII!Z- 
te S,lme ImpresJomstyczme dofarbo ku z ostatmml prac,lml arch

logIcz 
wane zr6dla, z kt6rych plyme pow6dz nyml w "HIstorll koscle]neJ Euze- 
wygladzonych konwencJonalnych opo- bIUSZ.l z,lchow.ll Sl
 fr.lgment dw:'I.l 
Wladan na wystawaeh Royal Aca- k,lplan.l rzymsklego z poczl!tku III 
demy Tylko ze shczna I slodka kon- w, Gmus,l, ktory mow I 0 "tropam" 
wencJa odpowlada w Anglh pewnemu apostolow PlOtra w Watykame, 
optymizmowl dost,lteczme ZYCIOWO Pawl.l na drodze do Ost1l Nle przelo- 
uzasadnionemu Jest w tym sensie zone tu slowo greckw "trop,llon (tro 
,re,ll1styczna' 'w panstwach za ze- feum)" nle m,l znaczem,l sprecyzo\\a- 
lazn1!, kurtynlj. Jest marzemem - nego, okres].mo DIm J,lklkolwlek 
SeI
teJ mleszczanskieJ glowy znak zWYCI
stwa, ktore w nomenk]a- 
tunc wczesnochrzescljansklCJ Iden- 
psndora. tyczne stalo Sl
 z m
czenstwem - mo- 


w nr 370 ,WI.ldomoscl") odczul te 
trzeba M.lteJk
 obromc plzed pozo- 
rzaml pokrewlCnstwa z socreahz 
mem plynl!,cym z tematycznosd. z 
, oflcJalno!lcl", a przede wszystklm z 
real1zmu MateJkl Znalazl tl;1 obron
 
- poza zasl!,!glem mal,lrstwa MateJ- 
kl W protescle przeclw rzeczywisto- 
Sei pol1tyczneJ, w wolnosci tw6rczeJ, 
w rewolucYJnosci" Nle W Ramym 
gatunku malarstwa Ale trzeba si
 
reahzmowl MateJkl przYJrzec IZee 
by mozna ze MatcJko uzywal real1z- 
mil by uprawdopodobni
 rzeczy i 
"prawy zupeinJe meprawdopodobne I 
merzeczywlste 
Real1zm MateJki Jest realizmem 
szczeg616w - real1styezne S1\ zbroJe, 
kaftany I delle, uprzl!,z I drogie k,l' 
mieme, korony aksamlty I tU,ISY, 
re,lhstyczne, ale JUZ w cudzyslowle 
S!!, dlome i twarze, w cudzyslowie dla- 
tego ze sarna koncepcJa postaci Jest 
ponadrzeczywista I pon,ldrzeczywiste 
Jest barokowe napl!,!cle formy, dyna. 
mllm olbrzymow, dynamlka walkl I 
ruchu W "Bltwle pod Grunwaldem" 
spl
trzeme kom I ludzl, kohste zady 
i zgl!,!te w wysUku postaci Sl!, z teJ 
sameJ rodzlny co ,.Bltwa pod Ang- 
hmn" (w wersJi Rubensa), to Jest 
walka 0lbrzym6w, slla 0]brzym6w 
wymarzona W okresle malosci Cala 
kompozycJa Jest nadmlerme ponad- 
realnie I barokowo skl
blOna, zWlja 
Sl!,! w lukach I p6lkolach. by dyna- 
mlk!!, linn I wyd!,!tych form zasug-e- 
row,l
 wielkos
 wysllku I 0 to wla- 
sme Idzle, to Jest cwo dokonanle ar- 
tystyczne, tres
 plynlj.ca z sameJ for- 
my kt6ra dopelma tres
 tematycznlj. 
przydaJe jeJ znaczem,l I sugestywno- 
SCI Nle tylko zreszl1\ w swym okre- 
sle barokowym, ale t,lkze I w obra- 
z,lch bardzleJ klasyczme uspokoJo- 
nych. Jak ,Batory pod Pskowem", sa- 
mo post.lwleme postacl, sarno skom- 
ponowame JeJ w wielkim kol1sku 
]llaszcza (J,lkze podobme uzywal te- 
go motywu Piero deUa Francesca) 
Jest uzyclCm motywu plastycznego. 
malarskleg-o, dla zasugerowama spo- 
kOJneJ wielkosci Tak Jak wspamale 
lsmema zoltego ,lUasu sa czyms WI
 
ceJ mz real1stycznym oddaniem ma- 
teni S1\ sugestllj. bogactwa i wspa- 
nialosci Sztuka MateJkl - w dobrych 
sWOlch okresach - byla sztukl!, pra- 
wdzlw1\ choi: byla tematyczna i pro- 
pagandow.l" ;llbo, J,lk chce Ulatow- 
pkl ,oflcJalna" N,l uslugi teJ oft- 
cJalneJ sztukl mIaI MateJko wspania- 
Iy W swcJ ekspresYJnosci rysunek, 
stokrotme przewyzsz,IJ
CY wszystko 
co stWOrzyl,1 SZtUk,1 monachlJska 
czy francuskl styl "pompier" I wspa- 
mall!, umleJ!,!tnoM kolorystycznq, pel- 
n
 lsnleil I napl
cla Niestety, ko]o- 
rystyczna kompozycJa caloScl cz!,!sto 
u mego szwankowala i nlestety wcze- 
sme. nastlj.pU u niego zmlerzch Ale 
to Jest Inn a sprawa Jak Wladomo 
ocenla sl!,! dokonanla artysty wedlug 
Jego najlepszych dZlel 
Gdyby przylozy
 do sztukl MateJkl 
pytama "zdumlOneJ studentkl", oka- 
z,lloby Sl
 ze me odpowI.lda on,l Ide,l- 
10m socJ,lh!'.tycznego rcaUzmu Gdy- 
by bolszeWlcy mleh Jaklekolwlek zro- 
zumlenie propagandy artystyczmc 
WI,lsciweJ, moze - jako tradycJonall- 
!lCI - narzucll1by MateJk!,! Jako ml- 
strza do na!lladowanla Ale reprodu- 
kUJI!, go dZls me z powodu tego co 
w nim jest wartoScllj., bo tego nie 
rozumleJI!, ReprodukuJI!, go z powodu 
szczeg616w realistycznych Z tego sa- 
mego powodu z jaklego ongl w wo]neJ 
Polsce niedzielne Uumy staly w Za- 
ch
cle przed "Bitwlj. pod Grunwal- 
dem", pllme UCZ1\c Sl!,! nazw1sk po- 
danych na kartce 
lepota na warto- 
sci plastyczne i malarskle, nleumle- 
j!,!tnoS
 odczytama tresci zaW,lrtych 
w J!,!zyku mal,lrsklm w pol1\czemu z 
zalnteresowanlem czysto anegdotycz- 


C'zytaJl!c wYPowledzl Sir Alfred.l 
Munnmgsa, b prezesa Royal Academy 
\\ LondynlC, I porownywaJl!c Je z 
wypowledzIami 8krzeszewsklego, czy 
speca StarzynsklCgo, odnaJduJ
 wlClkl! 
rcfJzmc
, ale me dotyczy ona stosunku 
do sameJ sztUkl R6znica tkwi w 
slowmctwle, w tym ze Sir Alfred me 
oplera Sl!,! na ,prawdach' skodyflko 
w.mych, obcjmu]l!cych w Jeden sy- 
stem wszelklC zJaw1ska, od "bazy" 
do "nadbudowy", tkwi w tym ze b. 
prczes Ak,ldemn pIsze z pewnl! de- 
zynwoltun!, i pogodnie I ze przcdsta- 
wia pogl1\dy Jako sWOJ!!' indywlduaJ- 
n!!, wla
nos
 W tym zreszt!!, punkcil-' 
zalozeme Jest meprawdzlwe za Jego 
pogl!!,d,lmi nie stOl z,lden nakaz, zad- 
na s,mkcja orgamzacYJtla, ale stoi 
cala akademia, cala publlCznoS
, rzec 
by mozna caly rzl!,d, I to dodaJe pew- 
nosci I zwycI!,!skieJ nuty Jego na po- 
z6r osoblstym wynurzemom Sir Al- 
fred wyraza falszywe pogl!!,dy 0 sztu- 
ce I stawla falszywe postulaty w p,lil- 
stwle demokratycznym, Skrzeszewski 
robi to S,lmo zanurzony po uszy w 
total1zmle R6zmea wlelka, - pow- 
t6rzmy, ale me dotyczy ona 
8ztukl 
Jesl1 zaS chodzl 0 sam1!, sztuk!,!, 1'6- 
zmca polcga na tym ze poglil,1y Sir 
Alfreda Slj. postulat,lml blernynH Za- 
lozeme naturahzmu Jest dla niego i 
towarzy zy prawd!!, sarno przez Sl\! 
zrozumlal!!" wszystko co od mf'J od- 
blega Jest godne pogardy, ale me mo- 
ze on teJ prawdy narzuca
 St!!,d Jego 
program me mf!. dynamlki, nie zmle 
rza do przebudowy artystycznego 
sw1at,1 me wprz!,!ga sztukl w rydwan 
og61nego post!,!pu i pl!,!clolatek W So- 
\\ wt lch progr.lmy .lrtystyczne sl! dy- 
namlcznp Sir Alfrcd chwali Sl\) ze 
Jcst tradycJon Ihstf\ 
wlat komuni 
slyczny tWlCrdzl ze Jego poczynama 
s!!, nowatorskw, m('byw,lle, prolcta- 
Jlackle I t P 
U spodu tych r6zmc natury spolecz- 
neJ polltyczncJ, towarzyskleJ, J!'!zy 
koweJ I m lezy gl
boka zgodnosc 
IdealOw ,lrtystycznych Gdy Sir Alfred 
piSM 0 malarstwle holendersklm 
chwa111 me tylko sClsloS
 obserw,lcJi 
malarzy, ale takze w1ernoS
 mCJako 
sytuacYJnlj., anegdotycznlj. uwagl!,!d- 
maJ'\clj. wszystkle momenty czasu i 
przestn:eni, waznos
 spoleczn!!, po- 
Bzczeg61nych postaci I t P 
W dodatku do parysklch "Preuves" 
( Problcmes de l,lrt contempOlam"), 
w artykule Andre Bretona podan 1 
Jest - Z.l "L' Art SovIChque" - kry- 
tyka pewneJ "zdumioneJ studentkl' 
dotycz1\ca obrazu K,ltzmana na te- 
mat Pragn
 pokoJu' ZdumlOna stu- 
dentka pyta "Dlaczego na tym obra- 
z1e gol1\b pokoJu Jest talt dUzy, ze 
me Jest juz podobny do gol!,!bia? Dla- 
czego drzewa na tylnym plame S1\ 
nie wiadomo JaklCgo gatunku? Do- 
kl!,d led gollj.b? Jesli leci do nas, kto 
go wyslal? Jesl1 leci od nas, dlacze- 
go ten iakt me Jest uwiodoczniony na 
obrazle? Dlaczego uczucia malej 
dziewczynkl me SIj. Jasno uzmyslowlO- 
ne w JeJ wyrazlC twarzy? Czy ocze- 
kuje gollj.bka, czy to ona go wypusci- 
la czy zachwyca Sl!,! mm gdy przela- 
tUJe obok meJ? D]aczego w ksi!!,zce 
Jest pl6ro zamlast zakladki? Czy po 
to by zaznaczy
 ze dZlewczynka pl- 
8ze? W ",zkole ucz!!, nas aby szano- 
wa
 kSllj.zki me zas aby zaklada
 
w nie pl6ro To wszystko me Jest Ja- 
sne" "L'art Sovlehque" bardzo chwa- 
11 t!,! kr)'ltyk!,! Andre Breton slusznie 
zwraca uwag
 na Jej denuncJatorskl 
charakter 
Tego denuncjatorsklego momentu 
nie ma oczywlSele w krytykach co- 
dziennych plsm angielsklCh me ma w 
nich tak:re tej 8amej twardeJ 10glki 
w z1\danJu przeprowadzenia postula- 
t6w przenleslOnych z obcego me ar- 
tystycznego zakresu Loglka tych po- 
Btulat6w zastl!,plOna Jest tutaJ przez 
,pochwal!,!" lub "nagan
", przez za- 

hwyt lub Irom
 Podstawy oSl!d6w 
sl\ tutaJ me co zamazane, tam obna- 
zone Byloby zreszl1\ mesprawiedllwo- 
sd1!, m6wieme w tym kontekscie tyl- 
ko 0 malarstwie I krytyce anglelskieJ 
Na calym sWlecle, z wYJl!,tkiem ma- 
Iych grup znawc6w lub ludzi, kt6rzy 
dorosl1 przynaJmmeJ do tego, by 
wstydz1
 si!,! swego braku znawstwa 
I przemllcza
 swoJe prawdzlwe upodo- 
bam,l, dzieJe Sl!,! to sarno 
Nle chodzl tu bynalmmeJ 0 reahzm 
albo Jego brak Real1zm Jest klerun- 
luem w malarstwlC, kt6ry wydal Wlel- 
kle dZlela Nie chodzi tu takze 0 te- 
matycznoS
 Nle chodz1 nawet 0 pro- 
pa
andowosc Ost,lteczme mozn,l by 
pow1edzle
 ze reHgIJna sztuka sred- 
mowlecza byla mp tylko sztukl!, te- 
matyczn!!" ale I propagandowlj. Opo- 
wIadala opisywala sWI!,!te dZleJP I czy- 
mla to po to by w zmacma(: wiar!,!, by 
uzmyslawla
 tresd rellglJne, by prze- 
pOl
 wyobrazm!,! wlernych obraz,lmi 
postaci I zd,lrzeil Tematyczny i , pro- 
pagandowy" w tym sensie byl GlOtto, 
I Jednym z Jego wlelklCh dokonan bv- 
10 to wlat;nle ze kostmeJ1!ce hleratycz- 
me formy oZYWll, dod!11 1m drama- 
tycznosci zbhtyl Je do zleml przcz 
wprowadzcme ewokacJI peJzazu Na 
swoJe czasy GlottO byl w pewnym 
senslC renl1
t
 Nle w szczeg6lach, ra- 
czeJ w dramatyzaeJI, w opowlesct 
opowIadal cale hlstOrIe, gdy mm Je 
symbol1zowal1, I konwencJonalme po- 
wtarzal1 A przeclez to wlasme opo- 
wladanie hlstorn JPst marzenipm so- 
cJl\hstycznych real1st6w Szczeg610wy 
reahzm ho]cndersklch m.l].lrzy, me 
dramatyczny lecz oplsowy wlCrny w 
kazdym drgmemu BWlaUa w kazdym 
wloknie kawalka ml!,!sa czy owocu 
me Jest znprzeczemem artystyczncJ 
warto!ld lCh obraz6w Jest to Jakby 
napawanie Sl!,! soczystl!, matenalno- 
SCI!!, Istmenia rozmIlowame Sl!,! w rze- 
czywistosci takieJ Jaka Jest, szczeg61 
wydobyty Jest w obrazle Jakby po to, 
by mc z nieJ me urom
. za(1nej 
zmarszczkl twarzy zadneJ pory w 
sk6rce cytryny, zadnego blysku w kle- 
hszku z wmem wszystko pozlla
 I 
wszystko oddac I tu Jest rozprawa ze 
8wlatem i z by tern W kazdeJ bodaj 
sztuce czlOWlCk stOi posrodku Istnie- 
nIS I patrzy nail zdumlonymi pyta- 
Jlj.cymi oczaml czy trescII!, JeJ Jest 
plerwotna magla czy B6g I rf'hgia, 
czy WldzI.llna otacz,IJl!,ca rzeczywl- 
E!tos
, czy hlstorta czy indywidualne 
lub spoleczne Istmeme czy formy ab- 
strakcYJne W tym zdumleniu, w tych 
pytanmch I roznoraklch odpowle- 
rlzmch tkwi zappwne znaml!,! sztuki 
Wszystko mne Jest konwencJI!, i ga- 
du)&twem. 
Skoro mowa 0 ma]arstwle tematy- 
c7J1ym I reahstycznym, nalety bodaj 
wl!pomme
 0 Matejce Ul,ltowskl pi- 
SZI\c 0 nim ("MateJko I socreal1zm" 


W\:
IKI OSTAT
I(H BADAN 
Przy tym wszystklm ogloszeme 
wymko\V pldC alcheologlcznych nod 
bazyhk1! sw PlOtra powltane zostalo 
przez katobkow Jako mewqtphwc 
potwlCldzeme wmrogodnosci tradycJI 
o m
czenskleJ smlCrCI .lPostola w Rzy- 
mlc W CZ,ISle bad.m odkryto mUIY 
star!'J bazyhkl Konstantyn.l WlClklC 
go, ktOI,1 w::n.CSlOna zost.lIa w teIe 
me pod wzgl
dem archltektomcznym 
jak naJbmdzlCJ medogodnym, wyma- 
g.l]1!cym ogIOmnego naklddu pracy 
d]a Jego WYIOWn,lnm I odwodmema, 
me mowll!C JUZ 0 komecznosci prof,l- 
n,ICJI polozonego tam poprzedmo wlCI 
klCgo cment,lrz,l Musmly b
c WI
C 
szczego]me wazne przyezYllY d]a kto- 
rych zdecydow.mo Sl
 na p
konyw'l- 
me taklch trudnoscl, I Jedynym wy 
ttumaczemem Jest Istmeme troldycjl 
o m
czenstwle czy pochow.mlu S\\. 
PlOtla \\lasr.le w tym mleJscu Poza 
tym, pod oltarzem ConfesslOne VI y- 
dobyto n,l Jaw skromny }Jom!1lk - 
m!'wle]kl! msz
 w murze z dWlCma 
ko]umnaml, podtlzymuJl!cyml plyt
 
W fonnle daszku utozsamlOny 
pIZez papleza w Jednym z przemo- 
WI en z "tropalOn' PlOtr,I, 0 ktorym 
mowl G,llUS Wokol tego pommka 
zn.lJdow,llo Sl
 kl]k,l uboglch grobow 
z konc,l I w, ktore Uw.lza Sl
 Z,l 
chrzescIJ,lnskle ze wZg]
du na to ze 
cmla zost,lly pocho\\ ane, a me spa- 
lone Pomewaz Sdm cment,lrz byl w 
przcwazneJ wI!,!kszoscl poganskl, pod- 
kres]a Sl
 zc Istmec musI.lI powud, 
dla ktolego wlerm decydowah Sl
 
wbrew ogo]ncJ praktyce plerwszycl1 
chrzesclj,m, n.l chow,uue swych bhs 
klch \\ srod pogan - I znow obec 
nosc rehkwn sw PlOtra wydaJe SIC Je- 
dynym wyUumaczemem 
Pod sdmym Jedn.lk pOl1lmklCm znaJ 
du]e Sl
 z.lg'
blCme zbyt m.lle n,l 
to by moglo kICdyko]WlCk S uzyc Jako 
nOlm.Llny gloh Wpr.lwdzle w plZe- 
dluzemu mszy odkryto resztkl kOSCI, 
a]e mkt me utozsamm Ich z Iehkwm- 
ml apostola Natommst w plZy]eglym 
mUlze natrolflOno n,l mewlClkl! 
skrz
nk
 z mannuru, wypelmon1! 
gruzcm I z,lwleraJl!cl! pOZ.l tym Ja- 
kl(,s CZ
SCI orgamczne, olOWI.lll
 plyt- 
k!,!, monet
 fldncuskl! z XII W, or.lZ 
odlamkl kosci Zd.mwm mektor
 ch 
uczonych, kosci te st,mowIly by wszyst 
ko co pozosta1o z doczesnvch resztek 
sw PlOtI'd 


CZY sWIJ;;:TY PIOTR BYL 
W RZY
IIE? 
Wymkow tych bad.m oczeklw mo 
z duzym zamteresow,mlCm m m I 
dlatego, ze w1lzaly Sl
 one z mozh- 
WOSCI1! odkIycm grobu sw PlOtra, 
co daloby ost,lteczn
 odpowledi na 
sporne zagadmeme pobytu apostol,l 
w Rzymle - kwesh
, w kt6re] tr,lk- 
towamu zamteresow,me strony oskar- 
zaly Sl
 WZ,IJemme 0 uprzpdzenm 
wyznamowe I brak komecznego 
oblektYWlzmu 


DANE ARUHEOLOGICZN E 
WoIzmeJsze sl! moze archeo]oglczne 
dowody kultu ,lpostolow, datuJl!cc Sl\) 
od polowy III w - przyczymaJ1! Sl
 
one ]edn,lk r,lczeJ do skomphkow,lDm 
zag,ldmema, pomeW,IZ wskazuJI! n,l 
cml,l PlOtra I Pawla me w mleJ 
scach, wymlCmonych pIzez GalUsa, 
ale w kat,lkumble przy VI,1 Appm 
D]a pogodzem,l tych, Istotnych czy 
pozornych, sprzecznosci uClec trzeba 
Sl
 by to do hl}Jotezy, zc zwlokl SWI
 
tych - Z'llJcwne w ob,lwle 0 Ich bez- 
plCczcnstwo w okresle przes]adowan 
- przemeSlOne zost,rly w polowle III 
w do k,lt,lkumb, skqd powroelc mmly, 
z chwII:} tryumfu chIZescIJanstw.l, n,l 
da\\ r.e mlC]SCa spoczynku J cst to 
OCZYWISClC mozhwc, .1Ie mCJednokrot- 
me wyrazano wl!tpll\\oscl, czy to rze 
komc przeml'Slcme me oznacz.llo w 
I zeczy\\ IStOSCI cudownego odn.l]ezle- 
ma lehkwn, podobme Jak to byw.llo 
w pozmeJszych ],ltach, gdy odkry\\a- 
no n,lwet resztkl smlertclne prorokow 
St,u('go Test,mlcntu, S,lmue].l czy 
Iz,IJ asza 
z.ldne WI
C ze ilodcl me daJe nam 
c,LlkowlteJ pewnOSCI, ale razem 
WZII! wszy st.mo\\ I
 one t zw w teolo- 
gn "wlqzk
 .ngumentow", gdzle dosc 
lCkompcnsuJe Sl.lbosc kazdcgo z mch 
oddzlelme N.l Ich podst,lwle wytvo- 
rzyl,l Sl\) w ostatmch latach, ]czeh 
nle powszechn.l, to plozew.lzaJ
c.l, 
opnllol uzna] I!C.l za "ysoce WI.II ogod 
nl! tr.ldycJ
 0 m
czcnsklcJ smlerCI 
plCrwszego ,1}Jostol.l w wlCcznym 
mlescle. 


IOBYT E;WI
TEGO PIOTR,\. 
W RZY
IIE I PRY.;\lAT PAPIE
A 
U mektorych teologow k,ltohcklCh 
zaznaczyl Sl
 zresztl! podobny roz- 
dZI.LI Z.lg.ldmema pobytu PlOtra w 
Rzymle od kwcstn Plym.ltU p.lpleza 
T.lk np Dumn BOIkowskl pIsze 
"Rozpowszcchmonym bl
dem Jest, ze 
.lpologetyk.l katohcka musl UZ.l]PZ 
mac p.lplCstwO, ]ako kontynu.lC]
 pry 
m.ltu sw PlOha, komeczme od pobytu 
kSI
cm apostolow w Rzymle Calklem 
t.lk me Jest OcZY\\,SClC, mozna tak 
lOzumowac, a]e me Jest to mezb!,!dne 
Skoro pewne Jest ze Chrystus me ty]ko 
n,ldoll prym.lt PlOtrowl, a]e tez ze 
mowII 0 tym pl-ym.lclc Ja]m 0 czyms 
trw.llym, trzeba Jedyme dowodu ze 
blskupl rzymscy przp)\)h te szczcgol- 
nc plawa Opokl" Podobme mO\\1 
Koster "Mozn.l soble zupelme dobrze 
wyohrazlc ze Piotr ml.mo\\.11 swym 
n.lst
pc
 w otrzym.lI
ym od Chlystu 
S.l prymdcle, plozerlst.lwlclCla kOSCIOI,l 
rzymsI-lego, chocby s.lm mgdy me byl 
w RzymlC" 
SI! to z.lpewne rozwazama teore- 
tycznc, bo z.lden z tych teologow me 
mloll z lmml u pOdW.lZ IC hlstorycznos 
CI pob) tu PIlJtra w RzymH::, ,1 dla 


ZASTRZEzENIA 
J .lk dotychcz.lS, przP\\ .lZH,l CZ\)iC 
pI lC n.l temat now
ch odklYC po- 
chodzl od .lutorow k.ltohcklCh, czy to 
bezposledmo zWIl!z,Lnych £ b,ld.mmmi 
archeo]oglcznYlm, czy tez tych, kto- 
I ym udost!,!pl1lono w odpo\\ led 111m 
,'Z.lSle potrzebny matenal Uczenl m 
nych wyzn.m, czy tez me dek]aruJl!cy 
sweJ lehgu, pozost,lh WI
C mcco w 
tyle KI]k.l ,lrtykulow lub wI
kszych 
}Jrac pozw.ll.l Jedn lk podsumowac Ich 
oblCkcJe, stlcszCzaJ
ce Sle w tWler- 
dzcnIU ze wymk,lJ
cy z ogloszonego 
spraWOZd,LnIol matenal me pozwa].l 
n.l tak katcgoryczne wmoskl Bez 
sporne J€st ze odkryto pommk \\ ystl- 
wlOny pIZez Konstantyr..a WlC]klego 
W mlCJSCU, ktore za Jego CZ,ISOW uwa- 
Z.LnO za plerwotny glob sw PlOha. 
R.lrdzo Jest tez prawdopodobne, ze w 
pommku pod ConfesslOne z,lchow.lly 
Sl
 resztkl "tropalOn", 0 ktorym wspo- 
111lna GalUs a ktory n.l]ezy d.ltowac 
na drugl! polow
 II w N,ltom18st 
mme] Jest pewne cofame teJ tradycJI 
do I w - groby zna]duJl!ce Sl
 w 
pobhzu pommk,l pochodzl! rzeczywIs- 
cle w CZ!,!!iCI z czasow WespazJan,1 
(l.lta G9 79), ale me mozn,l n,l pew- 
no tWlerdZlC, ze zawleraly one cI'!I.l 
chrzescIJ,ln Jedyme n,l podst,lwle ry- 
tualu poglzebowego Wmdomo ze 
wlCle rodzm pogansklch tez grzeb.llo 
swych zmarlych - p,l]eme zwlok b)- 
10 zresztl! znaczme kosztowmeJsze 
Innych ZolS s]ad6w, ze pochow.l1ll tam 
byh wlerm Chrystusa, me mamy - 
Iromczne uwagl ze trudno wym,lgac, 
by przesladowam przez pohcJ
 IZym- 
skI! chrzescIJame pozost,lwmh na glO- 
bach swych bhsklch zbyt wyrazne oz- 
n,lkl sweJ wmry, mogl! byc slusznc, 
,lie me mmeJ prawdl! Jest ze br,lk 
tych ozn,lk czym przynalcznosc gro- 
bow nIeco wl!tphwl! 
Raldzlej Jeszcze dalecy Jestesmy od 
pewnOSCI, czy mannurOW,1 skrzynk.l 
zuwlerala rzeczywiscle resztkl rehkwn 
sw PlOtra - S,lml uczcm katohccy 
me Sl! zgodm w swych teonach co 
do okohcznosci ukI YCI,1 teJ skrzynkl 
w murze przy]eglym do pommka Na- 
wct prZYJmUI1!c dat!,! na]\\CZesmeJsz1l, 
t J okres budo\\ y b.lZyhkl przez Kon- 
st,lntynd WlelklCgo, staJemy wobec 
Z.lgddl11em.l, czy w IV w. poslddano 
]eSZcze .lutentyczne lehkwlC aposto- 
la Na ten tem,lt mc pewnego POWlC- 
rlzlec mp umlCmy Zresztl! I p,lplCZ 
PlUS XII, donosz1!c w swym plozemo- 
wlemu z 23 grudmd 1950 0 odkryclu 
glObu kSI
cla ,lpostolow, dodal ze me 
Jest mozhwe utozsamleme rehkwn 
PlOtra z resztkaml kosci ludzklch, od- 
krytych pod grobem 
DALSZE 
10
LlW08CI 
Z,lstrzezema te w CZ
SCI mogl! zo- 
stac usum
te przcz d.l]sze wymkl b.l- 
d,m - sWlezo rlonoszl! 0 wydawmct 
wle p M.llghenty Gu,lrduccI, pos 
wI!,!conym naplsom na murze Plozy 
pommku, zawleraJl!cym prosby wlel- 
nych pod adresem apostol.l Za 
lezme od Ich d,lty, St,lDOWIC mogq one 
dalszy krok w ustalamu tr.ldycJI - 
trzeba przyznac ze dosc Jest wqtph- 
we by sl
galy one I w, pomeW,IZ 
me mamy sladow aby kult rehkwn 
rozwml!l Sl
 t,lk wczesme. 
. . . 


, 
OBCZYZNIE 


NA 


StOWO 


POLSKIE 


Najwi
ksza ks1
garnia polska na emigracjl 
(LONDON) 
88, Knightsbridge, London, S.W.I, tel. SLOane 2798 
WSZELKIE NOWO
CI WYDAWNICZE W JI::ZYKU POLSKIM 
wydane gdzlekolwiek na swlecie 
na skladzie zawsze ponad 3000 tytul6w 
KSI42KI ANGIELSKIE - DZIAL SPECJALNY 
polonica, zagadnienia srodkowo- wschodnioeuropeJskle 
wsp6lczesne zag,ldnienia wDJny 1 pokoJu 
Polecamy r6wnle
 
POLSKIE PLYTY GRAMOFONOWE wlasnych nagrafl 
Plyty wysylamy za granic
 w przesylkach specjalnJe opakowanych 
i ubezpieczonych 
KATALOGI K8I42EK I PLYT NA 24J)ANIE BEZPLATNIE 


LTD. 


ORRIS 


A*) 


WARSZAW 


M 0 J A 


Czy pastclowy obrazek - walc 
chopmowski w wykonnmu Zbyszka 
RakoWlecklCgo I Fredy Kleszcz6wny 
- Jest na mleJSCU, kledy sytuacJI od 
powladalyby raczeJ pot!,!zne dzwI!,!kl 
marsza zalobnego? 
Czy parodm Goertng,l w wykona 
mu Czeslaw,l Skomecznego kledy 
Luftwaffe 
Czy wykplwame przez Krukowskle- 
go czolgow memlCcklch z m.lsl,l 
kledy Katowice I Bydgoszcz 
Czy proroczy dowclp Hemara , Rib 
bentropa prZYJazn z Moskwlj. taklC 
da wynlkl w Moskwle car-batlUszka 
Stalm, w Niemczech bol
zewikl' 
Czy Mleczyslaw Fog w mundurze, 
na warclC przed Belwederem, w po- 
rywaJ!j,ceJ plesm 0 zolmerzu, czek,l- 
jlj.cym na zmartwychwst.LDlC Mar- 
szalka, kt6ry by go do bOJu I do zwy- 
c1t:Stwa poprowadzll 
Czy wresZCle wlersz TUWlma w 
wykonamu 2el1chowsklCJ, prorokuJ1\ 
cy nowy Grunwald I koncz1\ey Sl!,! po 
t!,!znym akordem ("On les aura On 
les aura") 
Kurtyna poszla do g6ry DZlwna 
premlera Wydawalo si!,! nam, akto- 
rom, ze opowladamy dZleclOm baJk!,! 
tak fantastyczn!!" tak meprawdopo 
dobnlj., ze nawet w umyslach dZlecI- 
publ1cznosci muslala wywola
 odruch 
samoobrony Kurtyna zapadla 
Skonczyla Sl!,! ostatma teatralna 
premlera w mepodlegleJ Polscc 
Wyszedlem na bezn,ldzleJme, clem- 
ne I puste ulICe Warszawy 
J.lklms mepoJ!,!tym skoJarzemem 
przypommalcm soble ,obrazek", kt6- 
I Y szedl n,l sceme te,ltru QUI Pro 
Quo w l' 1930, obrazek p t "Po 
dwudZle:.tu pl!,!CIU latach" 
Na sccme dekoracJa Monte Carlo, 
lawka, na lawce Elna Glstedt I Fry- 
deryk Jarosy, ona - Szwedka, on - 
W!,!gler, przyproszem SIWlznf\ przy 
pommaJ!!' soble czasy sp!,!dzone kle- 
dys w Warszawle, "naJmllszy - naJ- 
pl!,!kmeJszy - n,IJszcZ!,!sl1wszy okres 
w Ich zyciu" WspominaJIj. I marz/1, 
Gdyby ujrzec tak jeszcze raz 
L Warszaw
, 
Do Zlemiaiisklej \\ IUI.8C ns 
Lcza
 ks\\
, 
Na Traugutts bzu za.kupl
 klsc 
I ns pr6
 do tea.tru IS:. 
Zn6w obJec.bae w kl"l).g cale 
L mlasto zerem 
I zobaczyc aut raldowycb sznur, 
Potem clcho drg'lUli: prz.ed 
[Belwederem - 
,On rf'vlfmt tOlljOurs - a ses 
[ amours». 


Loskot, Marmn Rentgen ze swoJI!, gl 
tar!!" tailcz!!, pola NegrI, Halina Jak- 
szown.l, Iza Vern,l, POJ,IWI,IJI! Sl
 no- 
\\ I autorzy I kompozytorzy JUh.lD 
Tuwlm, Andrze] WI.lst, Tur, Jus 
Jerzy Petersburskl komponuJe swoJ!!' 
plCrwSzq plOsenk
 p t ..M,lilka" 8ta- 
lllsl.IW R.ltold splew,l mez.lpomma 
ne b.lJkl Alcksandra Koz,ua-Slobodz- 
kICgo I "Czarn!!, Mank
" FeUksa 
Halpcl"llol, a "chevaher w,lrsz.lwskl", 
ulublemec plel oboJga arbiter acle- 
gantmrum, K.llOI Hanusz - "Pod 
modlym mcbcm Aigentyny" I "Gr.lJ- 
cle czardasz.l" 
Tworzq, Sl!,! podwalmy, zakladaJ!!' 
Sl
 fund,lmenty pod naJlepszy chyb,l 
teatrzyk I1terackl n 1 SWlecle, war- 
szawskl teatrzyk l1teraekl w lat,lch 
1919-1939 


I,t W,ll'::zawa Jego mezapommane 
,Pokoik takl maly" I Dymek z pa- 
plCrosa" 
Rodzl Sl!,! ]ekka plOsenk,1 poIsk,I, 
kt6rl1. stame SI!,! matklj. chrzestn!!, me- 
zlICzonych, znakomltych szlagler6w- 
przeboJ6w splewanych w Warszawle 
plzez dwadzl('sCI.l I,lt mepodlegiosci 
W I 1914, b('zposrednLO po wybu 
chu wOJny, pcwstaJe w War
zawlC 
pierwszy teatrzyk, JUz me przy stoll 
k,ICh, .lle w gmachu teatru przy ul 
JasncJ (poimeJsz.l slCdzlb.l MorsklCgo 
Ok.l) W tymzc roku Teatr M,lly wy- 
St.lWI.l lewI
 0 nastawlCmu antynlC- 
mleckuTI p t "KI.lkuSlk I Warszawk,l" 
PrzcboJowlj. plosenk!!, teJ rewli byl,l 
plOscnka 0 WarszawlC I mlmo ze te- 
mat ten powtarzal si!,! w p6zmeJszych 
In.t lch wlclokrotme w naszych tea- 
trzykach ta plerwsza plOsenka 0 
Warszawle, kt6rlj. usl)'lszaJem b
d!!,c 
Jeszcze uczmem dl ugleJ kl,ISY, na 
zuwsze utkwila ml w pdml
cI' 
Pn:eszlo nad n
 tylc walk I bun 
I zlotych z6n:, 
Koll zswsze zmlennyCb losow wlew 
Syrenl splew. 
('7-\"Sto plocha, 
Zaws7e ISI{'I 8mle
e, nlgd) szlocba, 
A kledy kOMIa, sercem kocba 
I w nawzy('h scrcach wzbudzs zar, 
Takl ma czar. 


ny na wz6r IstmeJ!!,cego w Krakowlc 
Zieionego Balomka. 
Plerwszy warszawskl kabaret hte- 
racln, Jeszcze przy stolikach, ale JUz 
z udzlalem wyllj.cznle polsklCh arty- 
Et6w. Momus, na pI Teatralnym w 
10kalu, gdz1e p6ZI1leJ zainstaluJe Sl!,! 
restauracJa "Oaza" 
Z estrady Momusa przemawIaJI!, I 
splew.l]1! Mery Mrozmska, JOZI.l Ro- 
rowska, Konr,ld Tom, Leon Schillel, 
Jan Pawlowski, Tadeusz Ulanowskl 
(p6znleJszy dyrektor departamentu w 
mlmsterstwle pracy I oplekl spoleczneJ) 
.. mez,lpOmnI.lny, :{Irzedwczesme zmarly 
wskutek ran odmeslOnych na froncle, 
podczas plerwszeJ WOJny sWlatoweJ 
(sluzyl Jako lek,lrz w armn francu- 
skleJ) dr Alfred Lubelski 
PISZI! do Momusa Boy (Tadeusz Ze- 
lenskl), WlodzlmlelZ Perzynskl, Tom, 
Adolf Nowaczynskl 
Klerowmctwo artystyczne spoczy- 
wa w r!,!kach Arno]da Szyfmana, kt6- 
ry plerwszy zrozumlal ze podstawo- 
wym w,lrunkiem Istmema teatrzyku 
I1teracklego, to dobry tekst I rlobry 
wykonawca Kierowniklem muzycz- 
nym jest Wiktor Krupmskl autor 
popularneJ plOsenkl "Za parawanem" 
PowstaJe satyra pol1tyezna Aby me 
narazl
 Sl!,! wladzom rosYJsklm, uzy- 
to bardzo pr08tego tncku, a mlano- 
wicle wysmlewaJ!!'c, wykplwaJ1,c, a 
nawet cz!,!sto krytykuJl!,c w fonnle 
dos
 ostreJ zaborc6w, przenoszono 
dkcJ
 n.l grunt Poznama lub Krakow.l 
Chyba Jedynie tylko cenzor rosYJ- 
ski nie zdawal soble z tego sprawy 
(a moze I me chclal - "kto Ich zna- 
Jet"), n,ltomlolst c,lla W,lrszawa po- 
wtarzala gloSno znakomUe kawaly 
pol1tycZlle Z Momusa Ale byly to 
tylko oczywiscie pr6by, niesmiale po- 
cz!!,tki. skr!,!powane pomimo wszyst- 
ko, ostryml przeplsaml cenzury 
,Momusowcy" stworzyl1 plerwsz!!, 
polsklj. lekk& plosenk!,! kabaretow1\ 
PlOsenk!,! moze zbyt frywolnl!" czasa- 
mi zbyt melodramatycznl!,. Jeszcze 
n,llwn!:j, (wzorowan!!, zresztlj. na typo- 
wych parysk1ch "chansons"), ale 
wreszcle mnl!, odmlenn1! od panuJa- 
cych w6wczas wszechwladnie w War- 
s.zawle romans6w cygailsklch 
Borowska spiewa "Ja Jestem flgu- 
rynka z porcelany", Schiller I P,l- 
wlowskl (w apaszowskleJ c:repce i 
czerwonym szal1ku na SZyI) 
, Wlatr za szybaml smleJe Sl!,!" I "Gdy 
Clemnos
 zapada", Lubelskl (m6wil!,c 
dzisleJszym stylem, gwiazdor . Mo- 
musa") - plOsenkl wlasnego ukla- 
du, z wlasnq muzykl!, sam 80bIC 
akompanlUjlj.C na forteplame. 
Przez dlugle lata bt:dzle powta1'Za- 


Tytul mOJeJ kSI!!,zkl nie ma w so- 
bie mc z zaborczosci czy przywlasz- 
czema t prosz!,! ml w1erzy
, mc z 
megalomanll. 
MOJa Warszawa, to kSllj.zka me 0 
Warszawie powstail I rewolucJl, War- 
EzaWle cierplqceJ I walczl!,ceJ, W,lr- 
szawle wzlot6w I upadk6w, Warsza- 
Wle p.ldaJlj.ceJ w gruzy, alc wierzl!,ceJ 
MOJa Warszawa. to kSllj.Zka 0 tym 
co by to moje w teJ Warszawle, kSllj.Z- 
ka 0 rzeczach drobnych, moze nawet 
blahych I mewaznych, ale tak ml bl1- 
skich I droglch, jak wspommeme 0 
plerwszcj wielkieJ, pr,lwdzlwej milo- 
SCI, kt6ra przeszla I me wr6c1 PrzYJ- 
d1!, mne, gor!,!tsze, IstotnieJsze, WII!,- 
z1\ce na zawsze, ale teJ plerwszeJ, 
nalwnej, nlezbrukaneJ, nikt I mc nie 
wymazc z paml
cI 
W,lrszawa zwyci!,!zy, odrodzl SI!,! Jak 
Feruks z poplOI6w, Jeszcze wspanial- 
sza ale to co w meJ ukochalem, te 
droblazgl blahostki, wlllAnie te rze- 
czy mewazne JUz me wr6c& 
QUI Pro Quo Zlemmnsk,1 Mor 

Iue Oko Ips Simon I Steckl 
Ergo Przednie EgipsklC Adria 
KUrIer Czerwony Cyrulik \Var- 
szawski "Znachor' w kime Capi- 
tol "HeJ, Izy si
 kr!,!cl!," 
Czytelnlk: Pame Kazlmierzu' Nle 
ma Sl!,! czcgo rozezul,l
, pan zapoml- 
na, panic tego, ze w tym samym cza- 
sle robotmk panie tego sanacJa 
panic pulkownlCY Bercza pal- 
karzc" 
Autor: "WlCm' Wlem' Ale ten Mo- 
szkOWICZ Z Adrll, Ordonka, Waiter 
ta czeko]ada WedIa to Jest mOJa 
Warszawa" . 
Kochalem to mlasto I z dumij, mo- 
g!,! stwlerdzl
 ze Warsz.lwa tez mll11e 
kochala 
Kochala swoJego Lopka tak Jalt 
kochala CWlklmslt1\ W!,!grzyn,l. Wle- 
cha Lechoma, Wlemaw!,! I tylu, tylu 
innych Tak jak kochala ,KurJer 
W,lrsz.lwskl" I tramwaJ-dzlewIl!tk
 z 
naplsem \Vola-Mokot6w 
Kochala nas Warszawa j,lk tylko 
matka kocha
 potrafi, me spostrze- 
gala naszych wad, wybaczala nam 
przewlmema, grzeehy, bo wldzlala w 
nas tylko swoJe rozk,lpryszone, c
sto 
lekkomysae, ale kocha]l!ce JI! dZlCCI 
. . . 
Przcdwojenna Warszawa - mam 
w teJ chwUI na mysh wojn!,! z l' 1914 
- te,ltrzyk6w hterackich w naszym 
p6znleJszym pOJ!,!du nie p08md,lla 
Na kllka lat przed wOJnl!, powstaJe 
w Warszawle prototyp p6ZnleJszego 
teatrzyku l1teraeklego, zorgamzowa- 


. . . 
Chyba tak' - Tcatr Ah Bolb 1 przy 
ul KaroweJ pod dyrekcJ'\ artystycz- 
n!!, Krukowsklego I Wlasta, po ogrom- 
nym sukce51e pohtyczneJ rewl1 p t 
,Orzel czy rzeszka", pl6ra Mnr18na 
Hemara, kt6ra utrzymywala Sl!,! na 
,lfISZU od 28 kWletma do 30 SlCrpnJa 
1939, wystlj.pll z premierl!, rewn P t 
"Pakty I f,lkty" w druglm dmu wOJ- 
ny t zn 2 wrzesnia 1939 
Na wldownl byla zaledwie garstka 
publiczno!lCI (Warszawa przezyla te- 
go dnia dwa wlelkle naloty), kllku 
recenzent6w, ,lktor6w, troch
 przy- 
JaclOl Z.l kul1saml teatru zwykla 
trem,l premierowa ust!!,plla mleJs.ca 
tremle 0 duzo Wl!,!ltszym zasl!,!gu Tre- 
mie me ogramczaJ1\eeJ Sl
 do zagad- 
mema czy nowa reWla "chycI" czy 
me, a do zasadmczego zagadniema, 
czy to cO Jeszcze przedwczoraJ llol ge- 
neralneJ pr6blC wydawalo Sl!,! nam 
dowclpem, z lrtem, czyms 0 , gl
bszym 
znaezemu', iub tez chwytem propa- 
gandowym, nie wyda Sl!,! publ1czno- 
BCI na premierze czyms tak daleklm, 
nierealnym i naIwnym ze prawle me- 
potrzebnym 
Dowclp 0 Hltlerze prze
tal by
 
dowclpem - stal si!,! ponurlj. rzeczy- 
wistosci!!, 
2art scemczny 0 Mussohmm - stal 
Sl
 beznadzleJme smutny. 
Czy Jadzia AndrzeJewska w mun- 
durze czlonklm HltlerJugend w saty- 
I ycznym mono]ogu Hem,ll ,1 wyw.:la 
usmlech czy tez uczucle wstr!,!tu 
i menawlscI? 
J ak zareaguJe publ1cznos
 na wzru- 
szaJIj.c& melorecytacJ!'! w wykonanlU 
Leny 2elichow
klej 0 polsklm Gdan- 
sku w chwlh kledy sWolstykl pOWle- 
w IJIj. JUz n I d.wh lC'h tcgo lnmstn a 
portrety Fuhrera pokrywaJ!!' scmny I 
mury starego ratusza? 


Po zaJ!,!clu Warszawy przez NlCm- 
c6w w l' 1915, powstaJI!, teatrzykl 
2ywa Mucha, Sfmks, Czarl1Y Kot, MI- 
raz I Argus 
ZaczynaJ!!' pOJaw1a
 Sl!,! aktorzy, 
zdecydowanl POSWI
CI
 Sl!,! temu no- 
wemu kierunkowl nle znanemu do- 
tychczas w W,lrszawle Tom kt6ry 
po kr6tklm pobycle w MomuSle, wr6- 
cil do Lodzi, gdzle redagowal , KUrIer 
L6dzki". przYJezdZa w l' 1915 na Je- 
den dZlen do W,lrSZa\\y, aby nd pro- 
sb!,! swych przYJacl61 WYSt!!,pl
 na be- 
neflsle MrozmskleJ Nle przypusz- 
czal chyba wtedy ze poz08tanle w 
WarszaWle I ze w CI&gu Itr6tkiego 
czasu z dzienmkarza stanie si!,! Jed- 
nym Z naJlepszych aktor6w, autor6w 
I rezyser6w naszego teatrzyku i fll- 
mu Stame si!,! Jednym z ulubieilc6w 
W,lrszawy przybywa z Kahsza z 
teatru dramatycznego Romuald Gle- 
r8lsieilskl (Juz wtedy Iysy Jak ko]a- 
no), pOJawla si!,! Ludwlk Kierski-Sem 
poliilski, deblutuJe MIChal Zmcz roz- 
poczyna swoJe plerwsze rozmowy te 
lefomczne Pikus Urstein, siada przy 
fortep18nIe And.l Kltschm.m, wscho- 
dzlj. nowp gwIazdy NlUta Bolskn., Ma 
JI,1 Stronska, Walena Dobosz-M,lrkow- 
8ka Janma Madzlar6wna, Wmcenty 


Nalezaloby zatem oddzlehc k\\esh\) 
)lobytu I I;mlerci sw. PlOtra w Rzy- 
mle, ktoreJ n,l ogol Sl
 me z,lprzecza, 
od sprawy ,lUtentycznoscl Jego grobu, 
ktoreJ ostatme pr,lce me rozwll!z,lly, 
mlmo wszystko, tak bezsporme, Jak 
by Sl
 to po plerwszych re],lcJ,ICh mo- 
glo wyd,IW,IC Inna rzecz ze tcologlcz- 
ne zn,lczeme tego zagadnlenI.l Jest 
Jedynle pozornle zasadmcze - osta- 
teczme mkt me moze przypuszczac 
by J,lklCkolwlek mewl!tphwe konklu- 
zJe badan zmlemly rehglJne nast.l- 
wleme czy to protest,mtow czy k,ltO- 
hkow do sprawy prymatu p,lpleskle- 
go Wbrew WI
C oczeklwamu szero- 
klej pubhcznoscl, znaczeme ostatmch 
odkl yc Jest natury raczeJ hlStOI ycz- 
nCJ mz teologIczneJ. 
Tadeusz Sluts. 


Kazlmlen: Krukowski. 


.) Fragmenty wi
kszej caloacl
>>>
r 


Nr 387 388 


Moj notatnik amerykanski 
MORZE, POEZJA, HISTORIA 


WblCW przYJ
tym pogl1!dom, spo 
leczcnstwo amerykanskl
 0 pcwnym 
IJOZlOmie wyksztalcem.l, odzn.lcz.L SII,! 
mezmlCrnl! clekawoscll! I chtonnOSCI.I, 
zcby me powlCdzlec wrt:cz - glodem 
wlCdzy ZJawlsko to StOi u podstaw 
mezmlel nega PO\\ odzem.l kSI1!zek, m 
tehgentme popu].lryzuJl!cych ten czy 
mny dzml naukowych OSll!gnll,!C, Z 
10zezn.Lnm tej potrzeby blorl! Sl
 
lowmez cyk]e wsp.lm.lIe I]ustro\\ a 
nych artykulow, np pOf;WI
cone dZlC 
10m sztukl albo hlstOl'l1 powstam.l 
zl
ml w nlCd.lwnych numerach 
Llfe"u 
" O]brzymlm WZII,!ClCm cleszy Sll,! tu 
n.l przyklad kSll!zka R.lchel L Car 
son "The Se.l Around Us", daJ1!c.l 
podsumow.Lnle wszystklego co wspol 
czesn.l naul-a wle 0 morz.lch ndszego 
globu Jest w meJ m m kl]ka stnn 
poswll,!conych studlOm ZJ.IWISk hydro 
graflcznych nd Baltyku, ktore czyte] 
mka po]sklego powmny szczego]me 
z.l1nteresowa
 
'" . . 


Autolem teorn tlumaczl!ce) zJa 
\\ Isko okresowych zml.Ln khm.ltu lid 
SWleCle Jest oce.Lnogr.lf szwedzkl, 
Otto Pettersson, zmally w l' 1941 
R Iddl on z laboratorIum swego na 
sk.lle Gu]m.lrfJordu hydrogr.lfl
 teJ 
bl amy do Baltyku I zauwazyl ze pra 
cy n.l wschod przyplyw od morza Pol 
nocnego mesle masy wod slonych w 
gl1!b, podczas gdy slodkle wody same 
g" Baltyku przew.llaJI! Sl
 ponad t1! 
fa]1! nurkujl!cego I cz
sto nawet me 
dostrzeg.l]nego na powlCrzchm przy 
plywu W zaleznosci od nat
zema te 
go ruchu \\ od slonych z oce.LnU, ktory 
okIesaml WlC]U wlekow ma]ele ]ub 
wzrasta, POJ.IW18JI! Sl
 w B llt:vku 
lawlce sledzl, meSlOne o\\a podpo 
wlCrzchmowl! pU]S.ICJI! s'onych mas 
wodnych W Sl edmch wlCkach polow 
sledzl na Raltyku bog lC11 przyblZez 
ne ml.Lst.l, pozmel, z ml.lrowym osl.l 
bJamem Sl
 f.Lh tego przyplywu, s]e 
dZlC zostawaly w mOl zu P6Inocnym 
N.l podstawle sWOlch spostlZezen 
Pettersson wysnul mnl! Jeszcze teorI
, 
o zmllnach khmatu w hlstorycznych 
I przedhlstorycznych czasl\ch Ll!czy 
ona naJwyzsze n.lt
zeme plZyplywu 
oceamcznego w B.lltyku (a tym sa 
mym n.lJwl
kszy urodz IJ sledz1) z 
okl esem naJsurowszego oZI
blema 
khmatu, ktore przypadato ost.ltmm 
razem na l' 1433 I powt.lrza Sl
 cy 
khczme co 18 wlekow ZnalduJemy 
Sl
 obecnle w okresle oCleplam.l r!
 
atmosfery I l.lgodzema surowosci kh 
matu polnocnego, a WII,!C w przede 
dmu powtorzema Sll,! tego czasu, gdy 
Zlemle Arktyku rozkuwaJII, Sl
 Z 10 
rlow I por.Lst.ljl! bUJnl! roshnnoscub 
gdy zeg]uga n.l otw.lrtych wodach 
mozhwol Jest da]eko n 1 polnoc (co 
obeJmuJe takze polnoc Sybelll) a ]u 
dZle mleszkac nogl! .IZ poza krl,!glem 
podblegunowym Wedlug badan Pet 
terssona, potwlerdzonych z.lplsk Lml 
hlstorycznyml I s.lgaml przetrw.Llyml 
z t.Lmtych czasow, l' 550 przed ChI' 
odznaczal Sll,! naJwyzszym stopmf'm 
lagodnosci khmatu, a ,eszcze w setkl 
]at pozmeJ smeg I lod ]edwo byl zna 
ny na brzegach Europy, a n.l\\ et n.l 
morzach wokol Is].Lndll I Gren]andn 
OZll,!bmme Sl
 khmatu w Europle 
polnocne] uw.lzane byc moze za glo\\ 
nl! przyczyn
 zywlOloweJ mlgracJI 
plemlOn polnocnych ku poludmowl, 
ktora spowodowala mwazJ
 I upadek 
Rzymu, a okolo l' 700 tr.ldycYJne 
sz].lkl handlowe, blegnl!ce za bursz 
tynem wzdluz Dun.lJu, Wezery I La 
by, przesunl,!ly Sl
 pod n.Lclsklem 
zmIan khmatycznych na wschod I od 
t
d szly przez braml,! mor.lWsk1! I 
koryto Wisly n.ld brzegl B.lltyku 
Baltyk zam.lrzl kompletme w l' 1300, 
komumk.lcJ.l z SzwecJI do Danll I do 
Polski szla po 10dzlC ZnaJdulemy 
echa tych zJaw Isk Jeszcze \\ paml
t 
mkach Pask.l 
Z.lstan.lwmm Sl
 \\] Lf;me, lakl! ro]
 
khmat, ktorcgo cvkhczne przeml.wy 
studlOwane nad blzpglem B.Lltyku, 
tak wlelkl zd lmem Petterssona ma 
]I! wplyw n.l kszt.lltowame Sll,! dZle 
JOw Europy, odegral J.lko czynmk 
detpI"1l1muJl!cy oSled].LnlC Sll,! p]eml')n, 
z ktorych potem PO\\ st.llo panst wo 
pO]SklC, I czy hlstorycy poczl!tkow I 
Plerwszych wlCkow hlStol1l Po]skl 
brah ten czynmk pod UWdg
 Moz 
1M by takze, JUZ na podst.l\\le cze 
kaJ
cego nas \\ da]szym CIl!gu lago 
dzem.l Sl
 khmatu polnocnego, snuc 


z.l)muJ
ce wmoskl n.l n.LJbhzsze \\Ie 
kl dZlslelszy bowlCm postl,!P techm 
kl ZolPOWI Lda trw.Lle podblcle I oSled 
leme Arktyku Ale 0 czym tu marzy
 
I po co' Wyzn.lwcy MlczUlma I 
Lyslenkl wyrl,!cz1! nas w hodowamu 
truskawek I brzoskwm Z.L kr
gIem 
polarnym, me czekaJ1!c wc.lle tak diu 
go 


. 


. 


. 


N.L krotko przed gw lazdkl! ub l' 
ukazdl.L Sll,! n.Lkl.ldem Ch.lrles SCrIb 
ner's W Nowym Jorku ub 1', pl
kme 
\\ yd.Lna antologIa poezJI swmtoweJ 
"A little Treasury of World Poetry". 
zaWleraJl!c.l wyll!czme przeklady na 
Il,!zyk .LngIelskl poetow me na]ezl!cych 
do hteratury anglo amerykansklcl 
Ten pokazny zblOr I wybor z dost
l' 
nego w tlumaczenllch sk.lrbc.l htela 
tur obcych, obeJmuJe okres od l' 2600 
pi zpd ChI' do l' 1950 n.lszel el y 
N.l 9'28 stron.lch reprezentow.Lnych 
tu Jest 400 poetow Wyboru dokona 
no wedlug upodoban mlodego redak 
tOla, tlum.lcza I poety, nazwiskiem 
Hubert Creekmore, z mnych antologn 
czy tez wydan poezJI tlumaczoneJ 11 I 
J
zyk anglelskl Dzml poezjl fran 
cUf;klel, rosYJskleJ I memlf'ckleJ zn.l 
].Lzl w tym tomle pol-azne mle)SCe, 
rloczekala go !I
 rowmez htel aturd 
llcmska I grecka, J.lponska I chmska, 
arabska I hebre]ska, .1 poza tym re 
prezentowana Jest poezJa np Jl,!zyko, 
anglo saksonsklego, wahJsklego, cel 
tycklego, staronorwesklCgo I t p 
Wybol, Jakim rozporzl!dzal redak 
tOI teJ .Lntologn, Jesh Idzle 0 Jl,!zyk 
pO]Skl, ogr.lDlcz.ll Sl
 do wyd Lneg
 
plZed \\oJn1! zblOrku przekl.ldo\\ 
Wdtson Klrckonnella p t "Golden 
TleasUIY of Pohsh Lyncs" (1936) 
omz do blbhofIlsklego wydaml po] 
skiego mtora, ktore ukazalo Sll,! w 
Amcryce w I 1947 Ubostwem plZe 
klldow poezJI polsklPJ oraz IgnOl Ln 
CI
 w spr.lwach hter.ltury tlumaczy 
Sl
 fakt ze .lutorzy polscy \\ tel anto 
logn wll!czem zost.lh do dZlllu pOP 
tow SIOWI.LnskICh, mll,!dzy ktory m 
zn.ljdu]e Sl
 rowmez Lltwm Putmas 
or.lZ Wl,!grzy Petofl, Ady I Juha"z 
PoezJ
 po]skl! reprezentuJI! w anto 
]ogn Koch.Lnowskl ("To Sleep '), 
MickiewIcz ("To a Pohsh Mother"), 
St.lff ("The Golden E]egy"), Tu vIm 
( Request for a Song", "Epos") I 
J
nta ("Psalm of the Smgmg 
Grave") 


. . . 
W o]brzymlm tomll
 wYPlsow z kro 
mk hlstorn Amerykl p t "HcrIta
e 
of Amenca" (Little, Brown - 1227 
stron), tylko Jedn.l osob]ma wzml.Ln 
ka n.lPomyka ze w hlstoln Stanow 
ZJednoczonych SPOtk.lC mozna t.lkze 
Po].Lkow Pochodzl on.l z p.lml
tmk.l 
Ehzy Frances Andrews, urodzonpJ w 
stame Georgl.l, ktor.l zostawII.1 wspo 
mmema z CZ.lSOW wOJny domoweJ 
przy zWledz.lDlU obozu Jencow, Yan 
kesow, znaJduJl!cyc.h Sll,! w r
kach 
konfcderatow w AndersonvllIe, w po 
ludmowo zachodmeJ Georgn I OplSU 
J'\C straszliwe warunkl, w Jaklch poz 
wolono 1m zyc, pam Andrews opo 
wmd.l ze slysz.lla 0 Polaku, ktorego 
c.lle ubr.lDlC skldd.L1o Sl
 z JedncJ 
koszuh Przywdzlll on JI!, wkl.ld.l]ac 
nogl w rl,!k.lwy I podwll!zuJI!C spod 
pod sZYJI! N.ICIl!g.lDO go z powodu 
tpgo osobhwego stroJu pewnego dm 1 
tak Sl
 tym przeJl!1 ze umyslme prze 
kroczyl strd
 z.lk.lZ.Ln
, aby go stIaz 
mk z.lstrzehl 
Czego me mo
 zrozumlec, - ko 
mpntu]e pam Andlews, Wlern.l sWOlm 
poludmowym PlzYWlaZ Imom, - to 
tego ze z wszystklch ludow na sWle 
cle - akurat on .UtdJ przybyl, aby 
odblerac nam nasze swobody, podczas 
gdy wlasny Jego kraJ zna)duJe Sl
 
w rl,!kach przes]adowcow Na]ezaloby 
spodzlewac Sl
, ze z wszystklch naIO 
dow na S\\ lecle Vi lasme Polacy po 
\\ mm sympatyzowac z ]udem, ktOl"} 
w.llczy 0 sWOJI! wo]nosc 
Nle kusz
 Sl
 0 komentarz do tych 
uwag, d]a ktorych post sClIptum do 
st.lrcz:v la hlstona Chclllbym ]edna] 
na Ich m.lrgmesle zauw.lZYC, ze w pod 
I I,!CZmk.lch hlstorn Amerykl, z kto 
I ych na t zw "kurs.lch obywatelstwa" 
doksztalcajl! Sl
 nowoprzybyh, me m.l 
nawet wzmmnkl swmdczl!ceJ ze 
wsrod OSOblStosCI I ludow roznego po 
chodzema, ktorzy zlozyh Sl
 na po" 
st Ime I rozwoJ tego kraJu, znaJdo 
wah Sl
 kledykolwlek t.lkze Polacy 


Aleksamlf'r 'anta 


PRZEDSTAWICIELSTWA "WIADOMOSCI" 
ARG";NT\:NA. T DII,browski, Ubrena Polaca, Av Leandro N Aiem 641 
Buenos Aires 
AUSTRALIA: Vistula (Awt) Pty Ltd 77. PUt St Sydney 
Roman Gronowski 506 a, King st, Newtown Sydney 


RF
LGlA 
· U.ONGO: 


BRAZYLIA 


CHICAGO: 
(LEVELANO 
I LAKEWOOD: 


DETROIT' 


I'RANCJA: 


IIOLANDIA 


KANADA. 


l\IAROKO. 


:\ULWAUKEE 
NIE:\lCY 


WLO
HY 
CTlCI\. NY' 


Bern 
Storg.ltan 16 IT, 


Via Corso Tneste 130/5 
Hem y St 


Roma 


W lADOMO
CI 


Z powodu urlopow letnich w drukarni nast
pny numer 
"Wiadomosci" (389) ukaze si
 7 wrzesnia b.r. 


W OCZACH ZACHODU 


RO:\IBY :Z'i\\NOA((O\\E 
Jesh trzeb.l bylo dowodu ze czy 
nem, noL \\ et skromnym I nlC orl,!znym, 
WII,!Cel mozna zdzmlac mz mlhonaml 
u]otek prop.lg.lDdowych, dost.lrczyl go 
sztunn p.lczk.lml zywnoscIOwyml 
JoLk pOdoLje "Time and Tide" z 8 slerp 
ma b I, byl to pomysl burmlstI Z.l 
Kreuzburga, Kres!';mann.l Prezydent 
Eisenhower od r LZU zrozumml ze 
humamtarn.l akCj.l zywnof;ClOw.l moze 
mlec podobne znaczeme, co uprzedmo 
slynny berhnskl "most ]otmczy", I 
\
 templC amerykansklm uruchomlO 
no dOSt.lWI,! I rozdzlll ZywnOSCI, pr"Tez 
naczoneJ d]a Nlemcow ze Wschodu 
Pohtyczne zn.lczeme teJ pomocy do 
nlOsloscll! s" I! przeszlo na] smlelsze 
oczeklw.lnl.l Ponadto uJay; mlo roz 
mmry glodu I n
dzy, p.lnuJ
ce pod so 
wlecklm z.Lborem Ok.lzalo Sl
 ze trzy 
mam w ryz.lch terroru mleszk.lDcy 
Niemiec Wschodmch gotowl Sl! n.l".l 
ZIC Sl
 n.l nalSUro\\sze nawet kary, 
pokonac pll,!trzl!ce Sll,! przed mml trud 
noscl, by]e wroclc do domu z blogo 
sl.lwlOnym d.l1em .lmeryk.lnsklm 
odrobml! zywnosci NlC me moglo ugo 
dZlc ce]meJ \\ POdSt.lWY tyr.lnn 


WOJNA PSY( HOLOGICZN,\. 
I JEJ HASLA 
Pomoc glodnym wedlug New 
Statesm.ln"a z 8 Slelpm.l b r - Jest 
mewl!tphwl! ozn.lkl! postl,!PU w WOJ 
me psychologlczneJ Paczkl zywnos 
ClOwe d]a Nlemcow Sl! ]epszc od bomb, 
ktOlyml kal"1l1lOnO ]udnosc cy\\ Ilnl! w 
Korel Gdyby zlmna wOJna przekszt.ll- 
CI.l Sl
 t1! drog1! \\ wysClg hum.LnI 
t.Lrny ml
dzy komumzmem a demo 
kracJl!, mozna by bylo myslec 0 
JeJ uzdrowlemu WI.ldomo Jednak 
ze me moze byc 0 tym mowy, bo zlm 
n L wo In.L me lest "t.lrClem \\ .L]cza 
cych ze sob
 u}el, a]e ,
zajemnych 
obaw przed n.lp.lSCII!, ktore rosna I 
SI! zarazhwe Za]ezne ud RosJI p.lrtlC 
komumstyczne dawno przest.lly byc 
forpocztl! rewolucJI, Sl! dZls narz
 
dZlem obronnym zagrozonego sowwc 
klCgO Imperllhzmu, natommst "An 
tykommfonn, ktory pows
:l W Euro 
pie zachodme] w l' 1948 me mysh 
o pomocy d]a n.lrodow Europy 
wschodmeJ, ale 0 osl Lbmmu leJ wiad 
cow w mteresle Stl ategIJ wOJenneJ 
Z.lchodu D]atego k.lZdy ObJ.LW wOjny 
psycho]oglczneJ Jest podeJrz.lnY, na 
w
t ]esh m I pozory I skutkl hum.L 
mtarne 
P.lDstwa atlantyckle od ].Lt szer- 
mu]
 haslem wyzwo]en1l I zJednocze 
ma Niemiec, podczas gdy wlasclwym 
lch ce]em, wbrew propal!..lndzle, Jest 
plZYPleCzl,!tow.lDlP podzmlu I uzbroje 
me repubhkl feder.l]neJ Jesh chce 
Sll,! naprawd
 wo]nych wyborow w 
Nlemczech Wschodmch lub Czecho 
slowacII, me mozn.l Jednoczesme do 
m.lgac SI
 uzbroJem 1 zJednoczon
 ch 
NiemIec I \\ll!czema Ich do pai:tu 
.ltlantyckLCgo "Wyzy;oleme - plsze 
..New St.Ltesman" - ty]ko wtedy b
 
dZle pohtykl!, .1 me zay; olamem w 
wo]me psycho]oglczneJ, Jesh bl,!dzwmy 
gOtOWl do posWlI,!Cen na rzecz Jego 
OSll!gnl
ll" SWIl,!te slowa I program 
tak Pll,!kny ze kazdy by Sl
 pod mm 
podplsal, ale oto ].lk m.l byc wyko 
nany cenl! "rozluzmem.l S
rono\\ 
Rosp n.ld wschodma Europl! Jest 
me tylko neutr.lhz.lcJa zJednoczonych 
NiemIec, 'lIe przede wszystklm wyco 
fame Sll,! Amerykl z Europy zachod 
meJ I wysp brytYIsklch" Cena przy 
stl,!pna - me wymaga zawrotnych 
POS\\ l
cen od Zachodu na rzecz wyz 
wolen1l n.lrodow podbltych Za t
 
cenl,! "Ne\\ Statesman" oSI1!gme na] 
wazmeJszv SWOI ccl exodus amery 
k'U1Skl z Europy Wraz z nIm szpony 
RosJI zaCIsnl! Sl
 n.l swym luple Jesz 
cze smle]eJ, Jeszcze bezk.lrnlel 


ClSZt\. \\ \\ARSZA\\lE 
"W CIl!gu pll,!CIU burzhwych mleSl1,! 
cy od !';mlerCI Stalma - pIsze "Eco 
nonnst" z 8 slerpma b r - wOJOW 
mcza Polska, w dosc dZ1wnv sposob, 
ok lzala mmel oznak mpokoIU, mz 
mne kraJe w sowleckleJ orblCle" 
Powstame berhnsk)(; przeszlo bez 
echa Obecm po]scy stermcy, w od 
rozmemu od Wl,!grow I Czechow, me 
posplCszyh z krytykl! zbyt posplesz 
nego tempa uprzemyslowlema czy ko 
lektyw Z.IC II, m
 przyznah Sll,! do z.ld 
nych bl
dow I wm NlC Sl
 me zmle 
mlo. przynajmmcJ na pozor, od 5 
m.lrca w W.lrszawle, bardzleJ St.l 
hnowskleJ mz S,lm Kreml zgodny 
cho.. slawil zmarlego wodza. J.lk Z.l 
Jego ZYCIa, a Blerut trwa nad.ll w 
sweJ wladczeJ roh z uchyblemem no 
wym przeplsom mosklewsklm 0 "'blO- 
rowym naczalst\\le Komumsci polscy 
n luczyh Sl
 z gorzklch dosw mdczen 
przeszlosci ze lepleJ SI
 me mleszac 
do swarow mosklewskle] gOlY Obec 
nI przywodcy polsklego komumzmu 
odgrywah przed wOJnl! \\ sweJ partIJ 
podrzl,!dnl! rol
 I mogh doJ'c do czo 
10" ych stano" Isk tylko dl Ltf'go ze Ich 
mlstrzow - eht
 partYJlI1! - zhkwi 
dOW.lOO w czystkach sowlCcklch D]a 
tego zapewne Gomulk.l, od da\\na w 
nIelasce me doczekal Sll,! slj.du pod 
CZ.lS gdy Kostow w BulgarIJ, R.l]k 
na W I,!grzech I Slansky w Pradze 
skazam zostah na smlerc DI.ltCgo 
Rlerut umka tematow dr.lzhwycn I 
mebezplecznych w ostatmel sweJ MO 
wle me wspommal 0 "zbrodmczel 
dzml.llnoscl" Bern, nw wspommal I 
o Gomulce, wolal mowlc 0 zywych 
w paml
cI okruclenstw.lch hltlerow 
SkICh, 0 nowym mebezpleczenstwle 
memlecklm I zagrozemu zlem zachod 
mch Poruszal sprawy, kt6re zapew 
m.lly mu pop.lrcle wszystklch POl.l 
kow, wll!czme z przeclwmkaml rezy 
mu "Poparclem dla rzl!du Sl! za 
fPwne I rumy Warsz.lwy St.lOOWII! 
one trw.lll! I tragIcznl! przestrog
 
przed losem czekaJl!cym powstame, 
pozbawlOne pomocy z zewnl!trz Zuch 
Vi .lle uCleczkl lotmkow pol skich wska 
ZUII!, ze duch haz.lrdu me wymarl 
wsrod plzeclwmkow rezymu, .1Ie 
w srod sWlezych Jeszcze wspommen 
krwaweJ kazm, czy zn.ll.lzlby Sl
 przy 
wodca gotow WZII!C odpowledzlllnosc 
Z,L posl.lnlC sWOlch ludzl na pewnl! 
rzez'l" 
KolektYWlzacJI,! w Polsce przepro 
,
adz I Sl
 ostrozme I bez \\ strz1!sow 
OstlOznosc, J lk Sll,! okazalo, popl.lC 1 
w k:lzd
J dZlcdzlme A]e me bl,!dzu 
on.l dostatecznl! ochronl! z chwI]1! gdy 
pohtyka Moskwy wobec Europy 


wschodme] zost.ln e ostateczme USt.L 
lona J ef;h w obr
ble calego b]oku 
ustah Sll,! zasada rZl!dow zblOrowych, 
me b
dzlP w mm mleJsca d]a Bleruta 
J.lko "WOdZ.l I wychowawcy" POI.1 
kow, Jesh sluzb.l bezpleczenstwa 
u]egme zas.ldmczym przeobr.lzemom, 
Radklewlcz moze p.LSC ofmr
 no"e
o 
kursu Na d.llsz
 metl,!, Po]ska musl 
podzlehc los \\ szystklch mnych kra 
JOW pod panowamem komumstycz 
nym 


Z:\I1 t\.
 A KURS(; 
..Jesh Kreml post.lnowll zlagodzlC 
metody mewoh, me moze to ogram 
czyc Sl
 do Jednego ty]ko z kraJow 
satehcklch" - podobme Jak w "Ef'o 
nomlst" brzml ocena K M Smogo 
rzewsklCgo, ktOlY w "T.lblet" z 8 
slerpma b l' szczpgolowo rozpatruJe 
ostatme zmmny n.l Wl,!grzech Ocena 
Jest podobna, a]e uzasadmema I wnlO 
skI bhzsze Istoty rzeczy mz bezna 
mll,!tne, akademlcklC wywody "Econo 
mlst"a RZl!dy komumstyczne - pi 
sze Smogorzewskl - Sl! zmen.lWI 
dzone 1Lko lIarzl,!dzm rosYJsklego UCI 
sku Wszystkw kraJe uClskane pragnl! 
uprzpmyslowlema, ale me w tryblC 
n.uzuconym przez Krem] Zmuszone 
!';
 dZls wytwarzac wI
ce] stah mz 1m 
potrzeba bo musz
 pracowac dl.l 
RO!';]1 W kraJach. kt6re przed druglj. 
wOln
 swmtowl! byly rolmczo sarno 
wystarcza]ne I wy\\ozlly zboze, mll,!so 
I nabl.II, panuJe dZls glOd I nl,!dzu, 
bo musza zy\\ IC swych "OS\\ obodzl 
cleh" M.lsowe alesztv I zsylkl "zy 
zmmn.l s ltr.lpow w kraJ lch U] lrz 
mlOnych me powll,!kszl! WytWOICZOSCI 
I me usPOkOJ.1 umv!';lo\\ Totez Mosk 
\\ a poszla na zlagodzeme kUl su I me 
ma powodu przypu"zczac zc go znow 
zmlcm, zllgodzl me wymklo me z 
tendenc]l wo]nosClOwych, ale z ko 
mecznosci 
Wobec obaw I trudnosci ZWIl!zku 
SowlecklCgo, kazde zmme]szeme na 
cisku ze strony ZoLchodu, kazde od 
prl,!zeme w stosunkach nn
dzyn.lrodo 
wych, \\zmacm 1 tylko ustrol komu 
mstyczny, zammst go OSI.lblc 


NIEZA WODNE REC" PTY 
Po zapewniemu Malenkowa ze Ro 
Sll zna taJmkl bomby \\odoroweJ 
"St Lr" z 10 slCrpma b l' doszedl do 
wmosku, ze "mUSI to natchnl!c ml,!zow 
st.mu do zdwoJema wysllkow celem 
10zstrzygml,!c1l zagadmen swmtowych 
I zapewmema, ze bez wzg]l,!du na to 
w cZYlm pos1ld mlu Jest bomb.l wo 
dorowa, pozost Lme on.l w ]aborato 
num" 
Sposob rozstrzygml,!cla zag.ldmpn 
sWlatowych zna].Lzl "Obsprvpr" z 9 
slelpma b l' Szkoda wprawdzlC ze 
porzucono wle]kl plan ChurchllI.l 
"rozmow na naJwyzszym szczeblu", 
.LIe mozn.l temu zoLradzlc, Jesh przy 
SZI.1 konferencJa mmlstrow zagr.lnlCZ 
nych odbl,!dzLC Sl
 sz:vbko, ta]me, bez 
uprzedmch uzg Ldman tematu I t P 
ceregleh "Znaczme wazme)sze od 
uzgodmpma zawczasu porzl!dku obr.ld 
takleJ konferencJI Jest uprzedme uz 
godmeme jeJ sClsle z.lmkm
tego f'h.l 
l' lkteru, z wyl1!czemem wszelklch 
konferencJI I komumkatow prasowych 
az do zakonczema obr.ld 
ml.llo moz 
n.l pozostawlc s.lmym uczestnlkom 
konferencJI wybor tem,ltu I ust.lleme 
porzadku, by]eby ty]ko mlmstrowle 
mleh pewnosc ze rozmowy Ich sl! 
poufne I ze plecz
c taJemmcy me b
 
dZle zprwana" R.lsn l.lt mmlOnych 
wabl swym czarem wldmo Teheranu 
ozylo I mocno dZllla na "pokoJo\\ e" 
umysly brytYJsklch pubhcystow 
Zn.lnY podrozmk I znawc.l duszy 
losv]skIe] John Gordon m.l mny plan 
odcIagn1!c od RosJI Chmy Ulaczego 
Kr m] - plsze w "Sunday Exple;s" 
z 9 sierpm
 b r - uchodzi
 ma za 
ledynego Ich przYJaclela' Byloby 
"strasznym Closem" d].l ROSJI, gdyby 
usamodzwlmly Sl
, gdyby Zachod no 
PIeral cele I dl!zema Chm DZIs Ros]a 
domaga Sl
 udz1llu Chm w przy 
szlych nar.ldach pokoJowych mll,!dzy 
mocarstw.lml Zam1lst oplerac Sll,!, 
Z.lchod powlDlen poprzec Chmy, oka 
za
 1m SWIj. przYJaZiI Prosto pomy 
slowo I bardzo chytrze I 



ZW AJC ,\.RSKIE ELDORADO 
Fehx Garas odbyl wycleczk
 do 
Caux, glowne] kwatery dr Buchm.ln.l 
I Jego ruchu "dozbroJenll mor.llnego" 
Olsmony, opowmda w "C.lrrefour" z 
5 slerpma b r 0 sp6Jm duchoweJ Ja 
ka panuJe ml
dzy roznol
zycznyml 
wyzn.lwc.lml mlstrza, zbleraJl!cyml 
Sll,! pod Jego skrzydl.lml \\ hotelu po 
lozonym wsrod CISZY gor Oto od ra 
zu buduIl!cy obraz "student z Ox 
fordu nosl w lhzkl, dam.l z arysto 
kracJI wloskleJ 
lC]e lozka, wlclkl 
przemyslowlec ameryk.lDskl poda)e do 
stolu Inm, skrommeJsl lub slawmeJ 
Sl, prolCuJI! w kuchm, splew.lJI! w 
chorze daJI! przedstaWlema am.ltor 
skle, ;obll! rachunkl" Przybyh tu by 
sluclMc n.lUk dr Buchm.lO.l - po 
slowo nadzwI, ktore przeksztalci Ich 
zycle Garas star.l Sl
 odkryc na czym 
polega slla I t.lJemmca tego 75 let 
mego amerykanskIego profesola teo 
logn, pochodzen1l szwaJc.lrsklego Co 
r.lnO przYJmuJe on w swel sypmlm, 
lezl!c w lozku I Jedzl!c smadame, gro 
madk
 uczm "stalych", ktorzy po 
dw6ch mleSlll,cach ruSZIj. w SWIat M6 
WI 0 pogodzle, 0 swych nocnych roz 
myslam.lch, 0 menu oblldu, 0 hstach 
ktore otrzymal ze wszystklch stron 
SWllta W cl1!gu ostatmeJ podrozy 
w Indmch wldzlll Pandlta Nehru I 
Mohammed.l Ah I przygotowal zbh 
zeme mll,!dzy Indmml a Paklstanem 
N'epokol go ze rokow.lnl.l Sl
 prze 
wlekaJI! A]e Jest dobra nowm.l wle] 
kl straJk w Ih .lzy]n, ktorym zaJl!1 Sl
 
Jeden z czlonkow ruchu, wreszcle zo 
st.11 zakonczony InDY hst !'\pada J.lk 
chmUl.l dr Moss.ldek upler.l Sl
 przy 
swym zbyt 
ztywnym stanowisku 
TI7.eba b
dZle do mcgo n.lpisac Na 
SZCZ
SCIC, gen NegUlb, gorl!cy zwolpn 
ml- ruchu, Ok.lzuJe wI
ceJ gll,!tko!';cl 
przy swych stanowczych pozorach 
Na szczl,!scle tez, John C, mlody 1'0 
botmk z Edynburg.l, ktory znow Pll, 
odnalazl WI.lSCIWI! dro
 Teraz JUz 
call! swI! pl.lcl,! b
dzle przynosll do 
domu Bezwladn
 sWI! rl,!kl! dr Ruch 
man dumme POWlP\\ a ] Istcm, wyd IJ( 
SIP zc ten wl.L!mIP splawll mu nil 

, ", 
w u:kszl! przYJemnosc 


('oll
tor 


SILVA 


l
OOSE\ ELT, ZAGLOBA 
I :\IACIEK Z BOGDANCA 
SienkieWICZ plsal "Try]ogl
" dla po- 
krzeplCma serc, .lle me myslal Z.l- 
pewne ze bl,!dzle on.l w cI
zklch chwI- 
lach krzepII.1 Jednego z naJznakomlt- 
szych amerykansklch m
z:ow stanu 
W hscle Theodore'a Rooseve]ta do 
Jeremllha Curtma z 19 hstop.lda 
1900 czyt.lmy ze w czasw k.lmpann 
wyborczeJ mer.lZ czcrp.ll otuch
 z Je 
go "cudownych" przekladow "wlel 
klch" powiesci SICnklewlcz.1 Nle mys 
h tu 0 "Quo v.ldIS'", ktorego me lu 
bl ale 0 mesmlertelneJ Trylogh' 
I 0 "Krzyzakach" Prosl Curtma by 
pow ledzl.LI Slenkle\\ ICZOWI ze podno 
sll na duchu (I wI!';h you would tell 
him how much comfort he gave) k.ln 
dyd.lta na wlceprezydenta w okresie 
bardzo wyczerpUJl!cel kampann I ze 
w czasle wOJny z HIszpaml! Roose 
ve]t dowodzll pulklem, ktory by zy 
Sk.ll uzname n.lwet towarzyszy Za 
globy I rycerz.l z Bogdanca.) (Jak 
wmdomo, pulk dowodzony przez 
Roosevelta w wOJme z HIszp.lnll! 
(Rough Riders) dZll,!kl swoJeJ walecz 
nosci przeszedl do legendy Na wlce 
prezydent.l St.mow kandydowal 
Roosevelt u boku McKmley.l w l' 
1900 Po z.lstrzelemu McKmley.l 
przez Po].lka Czolgosza, Rooseve]t zo 
st.LI autom.ltyczme Prezydentem W 
ten spos6b mozna by powiedzle
 ze Jed 
nemu Po].lkoWI z.lwdzll,!CZ 11 Roosevelt 
pokrzeplCme w CZ.lSle walkl 0 w Ice 
prezydenturl,! .1 druglemu - prezy 
denturl,!) 
"Quo v.ldIS'l" me lubll Roosevelt 
Zape\\ne ze wzg]l,!du n.l Ideologl
 po 
WleSCI DolI temu y; yraz w hSClC do 
Jacob.l Rns z 2 wrzesma 1897, PISZI!C 
ze me sprzeclwmme Sll,! zlu (non re 
slstance) ]udz, wartosclOwych przPJ 
mUle go zawsze gmewem To s.lmo 
dotyczy chrzescI]an w "Quo vadls'" 
I d].ltego tak W.l]CZY 0 sprawy mary 
narkl (N.l st.lnUW Isku podsekret.lrz.L 
stanu do spraw mdrynarkl Roosevplt 
wydatme poPler.11 zbroJema, bl,!dl!c 
zwolenmkwm wOJny z Hlszpaml!) 
Idcologm me sprzeClWlolm.l Sll,! zlu 
Irytow.ll.l Roosevelta t.lkze u Toisto 
Ja, skoro w hSClC z 13 ]utcgo 1908 
do F]orence Lockwood la Farge pod 
krcsl.l ze chocmz TolstoJ Jest wle] 
klm pow leSClOpI".Lrzem I Jego utwory 
mozna CZyt.lC z pozytklCm 0 lIe Sl
 
Je czyta tak Jak Sl
 czyta powiesci 
Slenklewlcza 0 !lredmowleczneJ Pol 
sce, ale Jako nauczyciel morahsta mo 
ze on sprowadzl
 prost.lczk6w n.l 
manowce 
Na hsty R(JO!';evelta zwrocil Silvie 
uwag
 prof Wlktor Wemtr.lUb 


i\1IE Z PRUSA NAD 
"OGNIE:\I I :\IIE( ZE:\I" 
Wsrod hcznych anglelsklch slowlll 
ko\\ cytat wyrozm.1 Sll,! wyd.my w l' 
1902 w Londynle gruby tom Wilhama 
Wale p t "What Great Men S.l1d of 
Gre.lt Men" Z.IWler.l on wYPowledzl 
wybltnych, znakomltych I wlelklch lu 
dZI 0 wybltnych, znakomltych I wlel 
klch ludzllch Sporzl!dzeme analo 
glcznego compendium w Jl,!zyku po]- 
skim byloby pozadane a przeor.lnle 
zapommanych kSll!zek I CZ.lsoplsm do 
starczyloby wlCle IewelacYJnego m.l 
ter1llu W compendIUm taklm me mo 
globy zabraknl!c wYll!tkow z clek.l 
weJ recenZl1 Ro]eslaw.l PruS.l z 
"Ogmem I mleczem", wydrukow.lneJ 
w l' 1884 w "KraJu", a przypomn1l 
ne] medaw'1o w warsz.lwsklm "Wy 
borze kromk I plsm pubhcystycznych" 
Prusa pod red.lkcJI! Zygmunt.l Szwey 
kowsklego (1948), me ddl JeJ Kazl 
mlerz Czachowskl w swolm apologe 
tycznym zest.lWlemu glosow 0 Swn 
kwwlczu Z l' 1931 
Przvst
puJI!C do charakterystykl bo 
h.lterow "Ogmem I mleczem" Prus 
wydzle].l od r.lZU grup
 postaci "me- 
I'€.llnych" zahcza do mch Podblpl
t
, 
Skrzetusklego I Z.lglobl,! 
Zlowroga to flgura - pIsze PrUS 
o Podbl pl
cle - Gdy czloWlek przy 
pomm Jego monomam
 scman1l glow, 
dZlewlczosc, lagodnosc I poboznosc, 
wtedy - przychodZl n.l mys] gl]oty 
na Zd.lje CI S'
 ze to potworne rusz 
tOW.lDlC przybralo ludzkle ksztalty I 
od czasu do czasu pOCI Sll,! westchme 
m.lml I modhtwaml, J.lklml mlmowo] 
me nasll!klo przy egzekucJach" WYI 
sCle ze Zbaraz.l, ostatma walka I 
smlCrc PodblPll,!ty naJez
 do n.lJPll,!k 
meJszych ust
pow powiesci Lecz "au 
tor na tym me poprzestal, chcml 
Jeszcze WI
ce] wycIsnl!c lez I - Sll,! 
gnl!l .IZ do meba "Amolowle meblescy 
wZI
h Jego dusz
 I polozyh JI! Jdko 
perIl,! Jasnl! u stop KroloweJ Amcl 
skleJ" Otoz, Jesh 0 rzeczach mebl"s 
klch wolno mlCC wlasne zd.lDle, to 
oSImehlbym Sl
 mmemac - pIsze 
Prus wrl,!cz po boyowsku - ze Kro 
Iowa Amelska na taka perelk
 spo 
gll!daf mUSllI.1 ostrozme I z d.lleka 
R.lcZe! wbltemu na pal Sucho ruce 
nalezalby Sl
 t.lm J.lkiS skromny k
 
clk" 
Rowme mere.lIny Jest Skrzetuskl 
"me dl.ltego ze dumny Jak krol z 
Chmlclmcklm, byl Jednoczesme wybor 
nym slugl! ks Wismowlecklego, me 
dl.ltego ze kochal Sl
 I byl waleczny, 
.lle ze do tego wszystklego byl Jesz 
cze studml! poswl
cen Jezeh ty]ko w 
powiesci znalazl.l Sl
 J.lka Golgota, z 
pewnoscll! n.l ]eJ szczycle krzyzow.L1 
Sl
 "powazny I smutny" p.lD Skrze 
tuskl Cz.lsem Jest on tylko chorem 
z grecklch tragedn, mekledy Z.IS S.l 
mym Jezusem Chrystusem Czlowle- 
klCm - lromzule Prus - staJe Sl
 
ty]ko WOWCZ.lS gdy trzeba zna]ezc Sl
 
w wm18rm Dopul.l I wyblc drzwi 
glow I! CzaplmskICgo, d]bo tez oble 
CYW.lC Hcleme dwunastu syn6w,,, dwa- 
nascle t.lklCh Jak on abstr.lkcJI 
Nlere.llnosc Zagloby, wedlug Pru 
sa po]eg.l na tym ze mozn.l "pOSIa 
d.;c w soble plerwI.lstkl z F.llst Iffa 
I z Uhssesa, .l]e - me mozna byc 
obydwom.l razem" 
"J.lk dalece - dodaJe Prus - 
sutor z.lpomnl.ll 0 z.lchow.lnIU mlary, 
dowodZI tego rzut oka na komplet 
czterech przYJacl61 Tworzl! om spol 
k
 do ktoreJ wchodzl smlertelme 
kl!
aJl!c.l osa ()ak mowl sam 0 W 010 
dYJowsklm), sfmks ze Ibem wleprz.l, 
ZW.lDY Z Iglob1!, gllotyn.l w ludzkleJ 
postacl, PodblPll,!t.l I - Jezus Chry 
stus w roh oflcer.l Jazdy, Skrzetu 
skiego I Takle zblegowisko I taklch 
ch.lr.lkterow moze zroblc sIlne wraze 
me, me mmeJ Jest one dZlwaczne" 


.) Tak, wedlug komektury K.IZI 
mIf'rZ.l Grocho]sklego, na]ezy odczy 
tac "Kmght of Bog]et [zmeksztalcone 
Bogdanets']" w wydamu harvardz 
kim IIstow RooseveIta 


5 


RERUM 


SPRA WY 
ROSYJSKIE 


Jamna Korab Brzozowska Csaky, 62 Rue Vanderkmdere 
Uccie, Bruxelles C C P 7315 20 
Wanda Czekanska, Rua Republica do Peru 305, apto 18 
Rio de Janeiro 
Zof1a Kiethnska Av Batel 1514 Cuntlba Parana 
J F Blalaslewicz, 1165 Milwaukee Ave, Chicago 22 III 


S.lrmacja c/o T Konop.lcki 1356 E 86 st Cleve- 
land Ohio, tel SW-I-2040 
K TroJ.lnowski, 8805 Ne.l) Str Detroit 14, Mich. 
tel W A 4-1890 
"Libella" 12 Rue St LoUiS en I lie. Paris IV, 
tel DAN 5109 
"Libralrle Polonaise", 123, Bd St Germain, Paris VI 
W A W S.lryusz Makowski, 32 Jacob Mosselstrnat 
Den Haag 
KALIFORNIA: A Plcszcz
skl, POBox 750, Santa Barbara CalifornJa 
Z Khszewskl, 1313 N Alexandna Ave, Hollywood 27 
CalIf 
Stan L. Lemanski 570 Aberdeen Ave, Winmpeg Man 
Canadian Mosaic PublIshers POBox 761 StatIOn B 
Montreal, P Q 
Ge()rge Newlin 1526, LanglOis Ave, Windsor, Ont 
H R Radomski 107 Rose Park Drive, Toronto Ont 
Fr Banasiak, BUll' Habich par Marchand, Maroc 
Zita Sikorska 5 Rue Laperouse Tanger 
,Libra' 2908 So 7th Street, MI]waukee 15 WISC 
S Mlklcluk (i3b) Munchen 54 Seehamerstr 4 
Block 16 B/2 
..Ostatnie Wladumo
c1". Mannhelm-Sandhofen, 
4094 Lbr Sv Co Schonau 
SPK (22a) Velbert, PostschlIessfach 291 
NOWY JORK: M Szyprowskl, 11 Cooper St, New York 34, NY 
PENSYLWANIA 

 FILADELJi"lA: S Sokolowski 4,850, E SUles St Philadelphia 37, Pa 
tel JE 3-5224 
SZWAJC,",RIA: L. Przybylski SeganUmstr 14, 
8ZWEUJA: W Hermanowskl, c/o Widell, 
Stockholm 
E Wlerusz Kowalska, 
Gryf PublIc llion. 615 


RozwazaJl!c stosunek SlCnklewlcz I 
do wOJen kOZ.lCkiCh PI!,;ZP Prus ze 
"wymalowal on tylko cyferbl.lt zeg.l 
ra, dIe kolek I spr
zyn me pokazal NA KRE:\1LU 
W Jego powiesci me wldzlmy am wy NowoJorskl "New Leader" z 20 hp 
zysklwanego ]udu, am pogardz.lnych ca b l' pod ogolnym tytulem "Krw.l 
popo" , .lm weteranow rozpamll,!tu W.l lazma n.l Kremlu" drukuJe dw.& 
I
cych CZ.lSY slawy I rownoupra\\me artykuly 0 upadku Rern Autorem 
ma pod sztand.lraml Rzeczypospoh Jednego Jest Rafall AbramowIcz 
teJ Nle wldzlmy am chclwych grosza przywodc.l rosYJskleJ partlI socJ..I' 
p mow I p.lnkow, .lm zgral zydow demokratyczneJ, druglego - Bertram 
oflcJahstow, am zydow pOdSUW.lJq D \Volfe, klerownlk dZI.llu progr,t 
cych nowe pl.lnY wyz
sku ]ub wyzy mow IdeologIcznych "VoJ(
e of Arne 
skuJ
cych na wlasnl! r
k
 Nle WI nca" 
dZlmy tych, ktorych blto, ktorym za Abr.lmowlCZ Uw.lza ze "Bena mogl 
blernno fortuny, zony ]ub corkl Sly Sl
 St.lC - zapewne meswladomle _ 
szymy ty]ko meklCdy lekklC wzmlln narzl,!dzlem hlstorlI w zburzemu total 
kl" Sprawledh\\osc .ultora Jest Jedy neJ dyktatury krem]owsklcJ I uwol 
me "pozorn.l N.lpr.lwd: SlCnklewlcz menlU Judzkosci od zmory trzecleJ 
Jest grzpczny tylko dla kllku flgur wOJny sWlatoweJ" AbramowICZ na 
kozacklch Mas
 traktuJC Jak stado poparcle sweJ tezy przytacza zarow 
\\ sClCklych ps6\\, kt6rym mleJ sce du no posuml,!cla Beln w CIl!gu cztercch 
szy zastl,!puJe Cuchnl!ca par.l wodkl" mlesl
cy po SIDlerCI Stahna Jak wy 
DaleJ zarZUC1\ Prus Sienklewlczowl sum
te obecme przecJw memu osk:ar- 
bezccremonM]ny stosunek do hlstorn zema BerM 1) wyd.ll rewolucYJny 
lego postaci }llstoryczne sl! to z m.l dekret w sprawle ]ekarzy, w ktorym 
Iyml wVJl!tkaml tylko "nazwIska" _ (po r.lZ plerwszy w dZleJ.lch) Kreml 
z rzpczyw IStosCllj. mewlele maJI! przyznal ze org.lnY .ldmmlstracYJne 
wspolnego Glowny rys char.lkteru stosowaly medopuszcz.llne metody ce 
Kislel.l Jest przedstawlOny prawdzl ]em wydobywama falszywych zeznan 
WlC, ale SlCnklewlcz nlf' sl!dzl ze "W od mewmnych osob, 2) byl ptmocny 
oweJ epoce KI!'\lel byl przl'dSt.lW ICle w oczYSZCZ.lnlU aparatu partYJnego I 
lem !'Ipr.L\\ ledhweJ pohtykl I ze w p.Lnstwowego n.l Lotwle I w GruzJI 
tym wypadku sercem I rozs
dklCm ze skorumpowanych I arbltra]nych 
przewyzszal swoJe otoczeme Idelllem przywodcow, 3) usunql z klerowmct- 
autora Sl! CI, ktorzv ChClCh "zetrzec wa Uk..Llny "m llego Stahna", Mlel 
bunt" Pll,!kny Ideal I" mkow.I, rusyflkdtora "ZachodmeJ 
Jedynyml za]etaml Wismowlecklego Ukr.uny" 
Sl! - dowodzl Prus - "meustraszo Pomew.lz Jasne bylo ze Ren.1 m- 
n.l Od\\.lga I energI.l", "me wystar gdy me zdolalby usunl!c M.Llenk)\\a 
czaJI! one Jednak do rehablhtowama w drodze nonn L1neJ procedury stah 
mordercy, .In.lrchlsty I buntowmk.1 nowskleJ "demokracJl part
JneJ", 
Trzeb.l wle]kleJ meostroznosci azeby AbramowIcz zywil n.ld./:ICII,! zc Sll,!gTlle 
podobnl! flgurl,! staW18C obok Chodkle on po wladz
, dokonywaJl!c "rewo]u 
WICZOW, zolklewsklch, Czarmecklcn I CJI p.llacowLJ" po rozmlCsZczemu 
ap"teoZ(1wa
 Jako jednego z naJ]ep czolgow M W D w punktach str.lte 
8zych syn6w OJczyzny czlowleka kt6 glcznych Kremla I po .lrl'Sztowamu 
ry byl Jednvm z naJgorszych JeJ pa n L)\\dZmeISzvch przywodcow, oglosl 
rlerbow W panstwie rZ1\dzonym program daleko Id1\cych reform 
przez RlchelIeu JUz w POIOWlC swoJeJ W rezultaclC "Z.Lchod b
dzle mml 
kariery zost Ilby 
CIl,!ty do czymema z M.l]enkowem - teraz 
Wismowlecki byl w glunclc l"Zeczy leszcze bardzl
J arbltr.l]nym mz do 
ambltnym do !';za]enstw 1 I ChCIWYIII tychczas" Z.lchOd me powlmen Sl
 
na m.I)1!tek okrutmklem P.lhl I dac ZWlCSC prop.lgandzle sowleckleJ 
mordowal Uk 1'.1 ml,!, .ll
 "me wygl,ll ,Dopokl cal.l struktura dyktatury me 
z.ldneJ powazneJ bltwy a tylko raz ulegTlle zmllme (a to moze byc doko- 
wstrzymal posuw.lJ
cego Sl
 meprzy nane ty]ko slll!), podstawowe zasady 
]aclel.L" Scen.l, w ktorel oJczyzna I metody Kremla pozostan,\ niezmle- 
wa]czy w sercu Wlsmowlecl-lCgo z mone, k.lZdy moze to wyczytac z przy- 
amblcJ
, naJb.lrdzlel r.lZI Prusa "Co plsywanego M.Ilenkowowl artykulu 
zn.lCZY t.1 konfldencja clchego ROgd wstl,!pncgo "Prawdy" z 10 hpC.l b l' " 
clerpl1!cych I mdluczklCh z rozhukd "D].l Malenkowa I Jego toW.lrzySZY 
nym magn.ltem - ukrzyzow.Lnego z lasne Jest ze komumzm odmeslC zwy- 
opr.lwCI! ," CIl,!stWO na c.llym sWlecle Zachod me 
ChmIelmckl n I]ezy, WI dlug Prus.l, powmlen hczyc na radyk.llnl! zmIan
 
"do naJtr Iglczm('Jszych postaci Jakl
 pohtykl sowleckleJ Zachodm m
zo- 
wydoLI.L ludzkosc Jest to ml!z buntu, wle stanu me mog
 zmlemc celow 
czlonek teJ wlelkleJ ruclzmy, w kto Krem] L, I me mogl! tez uczymc tego 
reJ skl.Ld \\chodzl! Lucyfer I Ad.Lm, narody ZWIl!zku Sowlecklego zywle- 
buntowmcy przeclw Bogu, br.ltoboJ me nadzlel wbrew nadzlei ze cos 
ca KaIn - MOJzesz g].Ldmtor Sp 11' Sll,! st.lnle" I uSllow.lnle wypersw
do- 
takus I patryc)usz Katy]m.l, Luter wama soble samemu - Jak to czym 
I WIlhe]m Tell, Cromwell, Robc Churchill - ze w Rosjl odbywa sw 
splerrt' .IZ do W lszyngton.l I wlclu a "zdrowa ewolucJa", Jest rzeczl! mebez- 
wle]u mnych", podczas gdy Chmiel IlIeczme d.lremnl!" 
mckl w UJ
CIU SlCnklewlcza, to pllak "Volfe dowodzi ze zapoCZ1\tkow'lna 
I brutdl, sl]ny I gwaltowny charakter, przez Ren
 pohtyk.l ust
pstw oraz 
ale me wodz rewolucJI W rozpr.l\\le ofensyw.1 pokoJowa b
dlj. kontynU3- 
hlstollOzoflcznel ze Skrzetusklm w.lne, albowlem walk a 0 nastl,!pstwo 
Chmlelmckl mp .Ltakule .llp brom Sl
 me Jest Jeszcze skonczona TysIa(,c 
I to klepsko RzeczYWlsty Chmu Imckl ludzl str.lcllo zycle, a mlhony wolnosc, 
m.lczpJ by rozm.lwIaI mm St.lhn skonsohdowal SWI! wladz
 
"Jak ty smlesz - rzeklby Chmld Ilu ludzl straci ZYClC, mm Malenkow, 
mckl - przem.lWllC do mme w 1m Ie czy zukow, czy Chruszczow, czy Mo- 
mu RzeczypospohteJ, slugo Wismo lotow, czy Kruglow czy ktokolwlek 
wlecklego' Krol mech dZls przem.l\\l.l Inny zostame wszechmadrym, wszech 
od mej, me JurgleItmcy Ale kro], wledzl!cym, wszechwldzl!cym, wszech 
choc uznal nasze krzywdy, m.l ZWII! mocnym'" 
zane rl,!ce I co to za Rzeczpospoht.l, "N.l razle przywodcy sowleccy 
 
w kt6reJ tw6J pan I Jemu podobni d
 nadal mowlh 0 "JednoSCI", 0 "ZblO- 
zdl.lWIlI chloPd, ubezwladmh szlach rowym przywodztwle" I nadal 
dlj. 
CIC.l, oglodzIlI .lnnll,! I rozblh albo spiskowah Jeden przeclw druglemu 
zgnOlh wsze]kl! wladz
' Czy me B
dl! nadal czymh ustl,!pStW.l w poh- 
om, z.lgarnl!wszy zlemll,!, chcl! mlec tyce wewn
trzneJ I z.lgramczneJ RZI! 
z nas robocze bydlo, czy me om woll! dZI mml Sl.lbosc, pomewaz meroz- 
pl.lCIC h.lracz Tatarom mz zold za strzygml,!te Jest zagadmeme Wl.ldzy 
porosklemu wOJsku' A co n.lm d.lh RZ1!dzl mml str.lch, pomewaz Impe 
Z.l Cecorl,! I Choclm, me hczac m rlum Jest wstrz,\sane przez mepokoJe 
nych pI.IC' R.lt I p.lnszczyznl,! I str.lJkl I demonstracJe Rz,\dzl nlml 
przed klm to ma ugll!C k.lrk wOJsko I
k Jednego przed druglm, ll,!k przed 
zaporoskle, komu oddac bron I sztan narodem, ktorym rZl!dz1! I ktory drl,! 
d.lry' NlC rycerzom - handl.lrzom cza, ]I,!
 przed uJarzmlonyml naroda- 
Juz 1m obmlCrzla wOJna, a pachme ml, ktore ograblaJI!, ll,!k przt'd sw 18- 
tylko dukat WI
C 8przedaJI! chlopa tern zewn
trznym, ktorcgo podblCll1 
zydom, SWInle I pszemcl,! Nlemcom, Sl
 spodzlewaJ1!" . 
swoJe glosy tym co lepieJ placlj. kr6 "Jedno Jest pewne V; alka 0 Wl.ldz
 
la w Gd.lllSku a Rzeczpospohtl! w toczy Sll,! na oczach wszystklch Trud 
Wledmu, Stockholm Ie, Konst.lntyno nosci totahzmu daJI! szans
 wolnosci 
po]u - gdzle Sll,! da TwoJ pan I ,emu D]1l obywatela sowlecklego oboJl,!tne 
podobm, to rak, co pozarl armll,! I Jest, ktory z krwawych slep.lczy Za 
wl.ldzl,!, a w koncu stoczy Rzeczpos morduJe mnpgo pomeWaz wszyscy 
pol1tlj. Jezeli ja go nJe wytnl,! I me S,\ ]ego clemll,!zcaml 
wyp.lll,! A ty, Skrzetuskl, wr.lcaJ "Wszyscy n I Kremlu - bcz wy- 
do twego pana, azeby mlal mu kto ]I!tku - M.llpnkow, Molotow, Ren.l, 
podac strzeml
, Jak b
dzle uClCkal Bulgamn, Chruszczow, Krug
ow - 
NlC dl.ltegom CI
 wykupll I wysluchal, nurz.lIl r
ce we krwi "czystek , zdr.l 
zes ]ego posel, ale zes ml oc.lhl zy dzah swych br.lcl, torturow.lh nll z 
ClC NlC lubl
 byc dluzmklem OfICJ.l hczone masy obywateh sowlCcklch 
hsty Wismowleckich" Jest to ledyn:v sposob, Z.t pomocl! kto 
Totez trzeba powledzlCc - konczy rego dyktatull tot,llna moze wybr.lc 
Prus - ze hlstol'la, przyJrzawszy Sl
 nowego wodza Jest to ledyny sposob, 
bohaterom Slenklewlcza, krzyczy wiel za pomocl! ktorego czlowlek moze Dyc 
klm glosem "Jestescle chmsklml Cle usuml,!ty, wysuml,!ty, przesum
ty Lu- 
maml me Wlsmowleckim I ChmlClmc dZle pazdzlernlka, tworcy rewoluCJl, 
klm I'" ludzlC, ktorzy bromh p.lllsty;a, ludzle, 
ktorzy Ich zhkwldow.lh, I ludzle, kto- 
rzy zhkwldowah hkwlduJl!cych - 
wszyscy zgInl,!h takl! saml! m.lrnl!, mp 
slawn1! smlerCII!" A "Malenkow ma 
na S\\ ych r
kdch akurat tyle krwi 
co Berm Lecz mmeJ Sl
 0 tym WlC" 


I 


SIJi ]'I; Kit \\I( Z A STRA I K 
RZKOI.SY 
W zw Il!zku Z UW.Lg Lml n.L tcmat 
przcclwmkow stralku szkolnego 
("Wmdomoscl", nr 377) w.lrto przy 
pommec hst Slenklewlcza do Adam.l 
Krasmsklego z 10 hpca 1905 
"W odpowlcdzl n.l hst p.lDskl z 
wlclklm zalem ozn.lJmlam ze me mo 
gl,! byc na dZlsleJszym posledzemu, 
.llbowlem w lznp I me c)('rpll!ce zwlo- 
kl spr.lWY powoluJI! mme do Klclc 
I do domu Artykul prof Askenazego 
czytalem I z.lsadmczo zgadzam sil,! z 
mm zupelme Zresztl! me ukryw.llem 
od poczl!tku mcgo pogll!du na boJkot 
szkolny I przy kazdel sposobnoscl Zd 
znacz.Llem mOle stanowisko c.llklem 
wyrazme Upomm.lc Sl
 z c.lll! slla, 
wsze]klml sposobaml I na wszelklch 
drogach 0 szkoly po]SkIC, a lednoczes 
me me dozwohc, aby calc mlode po 
koleme marnowalo Sll,! bez ratunku I 
me zacma
 Sll,! w wlelklm i meszcz
s 
nym narodowym bl
dzle - oto Jedy 
ne wYJscle z m.lDOWCOW 
"Nle mogl,! w teJ chwlh rozplsywac 
Sl
 szerzeJ w tel spr.lWle, ktora zresz 
t1! me powmna byc rozp.ltryW.lD.l 
odrl,!bme od calosci mteresow naro 
dowych - tWlerdz
 tylko ze me wol 
no nam mll,!dzy mnyml zgodzlc Sl
 
I n.1 io by C.L11 mlodzlez po]ska stdla 
Sll,! lupem propagandy an.lrchlstyu 
nym - ktorym St.lJI! Sl
 zawsze wy 
koleJem" 
"P S Kwcstn, 0 Ile prywatnc szkoly 
(gdyby byly dozwo]one) moglyby za 
poble(' powszechneJ k]l,!sce, me doty 
k.lm - przele wszystklm rozstrzvg 
n[\c Jq musl 016wek I cyfry 0 mnych 
stronach SpI.IWY mozna by dysputo 
V; ac doplero nast
pme" 


ZAG t\.DNIENIE 
NARODO\\ O
(,IOWE 
MOIMCh1jskl "ObJedmlonnYJ K lW- 
kaz" (nr 7) tWlerdzl ze "gll,!boko 
ukryte rozmce pogll!dow mll,!dzy tl'l- 
umwlraml uJawmly Sl!;' (wobec obsar- 
watorow zcwn
trznych) w Ich mo- 
w.Lch pogrzebowych Ben.l okreshl 
ustroJ Jako wlelondrodowe panstwo 
ZWIl!zku Sowlecklego, Jako "zwIl!zek 
sowlecklch rppubhk n.lrodowych", 
podczas gdy Malenkow I Molotow 
pomml,!h ten w.Lzny punkt" 
"Berm pragnl!l tchnl!c pewlen rea- 
hzm w pokoJowe oswI.ldczema Malen- 
kowa aby uchromc ZWIl!zek SowlCckl 
przed b.Lnkructwem pohtycznym w 
p.lnstwach okupowanych I podmesc 
lUtorytet Jego w wolnym sWlecle" 
"Przez usuml,!cle Bern zmkla ostat- 
ma mozhwosc przezwycI
zema wlas 
nyml sll.lml anarchn, wymkaJlj.ceJ z 
nl,!dzy I uClsku narodowego" "Krwa- 
W.l "Wa]ka krem]owsklch tyran6w 
przybral.l w ostatrum stadium cha- 
rakter narodowy - Malenkow I Mo- 
lotow reprezentowah rosYJskl Impe- 
l'lal.zm I szowlmzm, a Bel'la wykazy- 
wal sklonnosc do zI.lgodzema pohtykl 
rusyflkacJI I uCIsku narodowego po_ 
przez z.lrzl!dzone przez sleble "re- 
formy" w repubhkach n.lrodowych". 
PasuJl!c Bel'l
 na mezlomnego 
obroncl,! narodow uClsmonych, autor 
stwlerdza ze uWI
zleme Bel'll sWlad- 
czy ze w teJ walct' meuIruarkowany 
szowlmzm rosYJskl odm6s1 nft ra:zla 
ZWYCIf
StwO
>>>
Nr 387 j3HB 


WIADOMOSCI 


6 


SZESC 


KORESPONDENCJA 


NORWIDA 


WIERSZY 


POLSKA APTEKA 1\1. STAN KIEWICZA 
74. Deacon Street, London. S.E.l7. tel. ROD 1628 
Streptomycyna 10 gr. ... £2. 2.6 PenJcylina 3 mil. 01. £0.14.0 
Chloromecetyna 12 caps. £1.12.0 P.A.S. 500 tabl. ... ... ... £1.10,0 
Rimlfon W tabl, 100 szt. 9/-. 300 szt 16/6. 1000 szt. £2.120 
oraz w8zelkle inne lekl po cenach katalogowych 


"azJatyckleJ'" Czyz to me dowod 
abso]utnej meznajomosci :{Irzedmiotu. 
o kt6rym p. MackiewIcz pIsze? (Zda- 
rza mu Sl
 to zresztl! nie po raz pler- 
wszy). Tak to "AzJacI" uSllujl! zalat- 
wmc Sl
 od r
kl z pracl!. ktora po- 
chlon
a dlugie lata stud lOW. dlatego 
ze 1m Sl
 me podobaj1! jej rezultaty. 
demaskuJl!ce Ich duchow I! parantpl
. 
Bo gdybym mml wsrod mIliona Po- 
lakow na emlgnlCJI szukac najtypow- 
szego przedstawiclela' plerwiastk6w 
wschodnich. jakIe przesll!kn
ly do 
Polski (u mme' str. 191), me m6gl- 
bym zna]eic kogo innego niz wlasnie 
autora artykulu zamleszczonego przez 
"Wmdomoscl" . 
.\lichal Pawlikowski. 


HhARBY W A WELSKIE 


OjL'Zyzna moja n I est 
 d wstawa czolem; 
Ja clalem zza Eufratu. 
A dll('hem s(lonad Ohaosu sl
 w7.h)lt'm: 
Czynsz (lla
 snlatu. 


Jako 1. 28 "Blbhotekl Pisarzy PolsklCh i Obcych". 
wydawaneJ w Warszawle przez KSlqzk!,! i WlCdZl,!, uka- 
zaly SI!,! w l' 1951 "PoezJe wybrane" Cypnana Nor- 
wlda Tom ten przynosl min. trzy wlersze ("Testa- 
ment Marka Botzansa", "Z Byrona" i "SzcZl,!!lhwy"), 
kt6re raz ty]ko byly drukowane osobno w zbiorze 
"Gromy I pylkl", wydanym konspiracYJme W czaslC 
okupacJI w r. 1944. oraz trzy mne ("Moja ojczyzna". 
..Zdarza Sl!,! mme nlekledy .", "Nie mysi, me plSZ ....). 
po raz plerwszy obJ!,!te wydamem kSI1\zkowym. 


Do redaktom "Wladomo!lcl" 


Baruzo ciekawy byl artykul Janty 
w nr. 384 "Wmdomoscl" 0 skanda- 
hcznosCI wrzesmowych warunkow 
ewakuacJl skal'bow wawelskich. A]e 
lstotnl! skandahcznoscll! byl sam po- 
mysl teJ ewakuacjl 
Skarby wawe]skle nalezalo - \\ 
mmr
 moznosci - zabezpIeczyc na 
mlelSCU. Zapakowac je w ogmotrw'lle 
skIz
'me. zmesc do plwmc czy schro- 
now . I ty]e! 
NlCmcy zl'abowahby skal'by... Ral- 
dzo mozhwe. No to odebraloby si
 je 
od nich po wOJme (jak np. oltarz 
Wlta Stwosza). Ostateczme. po 150 
latach, zrewmd
'kowahsmy ]ednak z 
petersburskiego Enmtazu Szczel'bca 
LoklCtka. arrasy z Gatczyn
. Coz za 
obl!,!d taska
 hlstoryczne paml1\tki ga- 
larem, funnankami. To sto razy wl
k- 
sze Iyzyko. Jedna bomba lotnicza. 
kl]ka czolgow. jakas banda zolnier- 
ska i - bylby bezpowrotny komec 
I,amll!tek. Z palacu Goermga. ze 
szwabsklego muzeum - dZlela sztukl 
moglyby wroclc na \VaweI. Z dna 
Wisly - mgdy! 
Histona dZlel SZtUkl, to hlstor"m 
rabunku Wszystkle muzea (z Bntlsh 
Museum i Luwrem na czele). to glo- 
ty Ah-Baby I 40 rozbOjmkow. Wlel- 
ki Napoleon byl najwI!,!kszym zlodzle- 
]em arcydziel sztukl. Ale d].l sztukl 
nie kradzlez Jest katastrofl!. lecz 
zniszczenie. 
W I!,!ce J chy; .lly przyno!'i 'Vlochom. 
ze zr.lbowane w Ich mlastach obrazy 
mistrzow \\ losklch zdobll! ga]ene 
swmta, pro pubhco bono, mz gdyby 
te obrazy jacys wloscy patrlOci, uwo- 
ZI!C galaraml. zatoplh w jeziorze 
Como. 
Lepiej - z dWO]g.l zlego - by 
ChOrl!glew Soblpsklego wIsI.lla w mu- 
zeum w Rerhme mz by ja baby z 
Wlj.wolmcy zuzyly m' sClerkl 
Hitler zajl!l call! Europ!,!. Mogol 
OgOhIC.IC wszystkle muzea. Lecz zad- 
nl' ,medbale poZO!!tawlOne" w mch 
dZle1d sztu]d I pammtkl me by1y " 
taklm mebezpieczenstwlC zagml!,!cm 
na zawsze co "rato\\ane" i tak gorh- 
ww ,ewakuowane" skarby wawelskle. 
Rabu'nek by1 mmej groiny mz ra- 
tunek. 
Co za szcz!,!scle. ze rZ1!d ogramczo- 
nego Slawoja nie nakazal rowmez 
ewakuacji ("na tydzlen przed urz
- 
daml") gorobow kro]ewsklch z Wawclu. 
I Bibhotekl Jaglellonskl"J.. I 
Muzeum Czartorysklch i Koscio'a 
Marmckiego . i Kopca KO-ClUszkl . 
Nu' zablera Sl
 z sobl! Kraju na 
emlgracj
. 


Naroll mlt,
 zaden nle zbawU. nl stworzyl; 
Wiel'znosc pamlftam Ilrzed wleklem; 
Klucz Dawldo\\y usta mi ot\\orzyl, 
Rz
m naznal ('£Ipkiem. 


FRANCUSKIE 


NOTATKI 


wspolcz
sne pll!dy I mepokoJe. naj- 
bardzleJ "europeJskl". mmej jest po- 
czytny od swych zyjl!cych kolegow po 
plorze. W wlasnym kraJu. emlsanusz 
szlachetnych Idel tez me st.ll Sl
 pro- 
roklem. jak Glde czy C]audeI. W 
pOezJI byl tworcl! unammlzmu. plerw- 
szej wyrainej reakcJi przeclw sym- 
bohzmowl; jako poeta. jest zapom- 
many. W teatrze jego "Knock" zwy- 
cI
sko przeszedl krzyzowy ogien cza- 
su I zyskal powodzeme swiatowe; ja- 
ko autor dramatyczny. Romains za- 
ledwle si
 liczy. W powlesci cleszy 
si
 uznamem. ale nie uznany jest za 
pisarza wyzszej rangi niz Duhamel 
czy Martm du Gard. nad ktoryml 
mewl!tphwle goruje. Jako autor "Lu- 
dZI dobrej woh" nie doczekal Sl
 Sl.l- 
wy. Nle doczekal f'1
 nawet nagrody 
Nobla. 


JULES RO;\JAI1\S 1 
l'i IE\\ DZI t;;CZNI \\ SPOLCZEsNI 
Jules Romams - dlugo]l'tm pseu- 
domm znanego plsarza - stal Sl
 w 
tym roku jego Imlemem I naZWISkLCrtl 
JUZ urz!,!dowo. Pisma paryskle opa- 
trzyly t
 wmdomosc zabawnyml ko- 
mentarzaml. Wedlug Jednego z tygod- 
mkow. znakomlty plsarz wreszcle poz- 
byl Sl
 staleJ zmory przesladuJl!ceJ goo 
w hcznych podrozach po sWlecle: sluz- 
ba kolejowa. ce]na I hote]owa me 
mogla Sl
 przeclez zadn
 mlarl! do- 
myslac ze meJakl LouIs Fangou]e. to 
autor "Ludzi dobreJ woh". Romams 
cz!,!sto jest przedmlOtem docmkow. ko- 
ledzy dworuJI! soble z jego proznosci. 
WlClu dra:o:ni Jego ruchhwosc. uszcz!,!s- 
hwame swojl! osobl! przeroznych ma- 
mfesfacJI artystycznych I zawodo- 
wych. ce]ebrowame na zJazdach I 
kongresach. mestrudzone or
dowame 
wsze]klCgo rodzaju bracty,;om I hgom 
pokoJu, zbhzema ml
dzynarodowego I 
globalneJ walkl ze zlem, 
Romams jest pisarzem wlClkiej pra- 
COWltOSCI I 0 wle]klch amblClach, jest 
przy tym wszechstronny: tworczose 
J('go obeJmuJe poezl!,! I POWlCSC. szku;e 
krytycznl' I sztukl teatralne. skladaJ4 
Sl
 na ml! drobne opowiadama i ut- 
wory wlelotomowe. 
Jego "Ludzle doblej woh" Sl! OSII!- 
gom
clem mezwyklym. zamLCrzeme by- 
10 nawet wle]kw. Romams chclal do- 
rownac Halzakowl I Zoh. wlasnl! 
drogl! zmlerzaJ1!C do podobnego ce]u: 
om - stworzyh wwlklC cyk]e powles- 
CIOwe. on - post.mowll dac POWWSClO- 
WI! panOi am
. dZlelo jakwgo dotl!d 
me bylo. Llczy one 27 tomow i sta- 
nowl zamkm
t1! calosc: zwykll! po- 
\\ lCSC, ktora ma byc zarazem sWI.ldec- 
twem I obrazem epokl. To juz me po- 
\\ lesc-rzl'ka. to ocean. 
Akcja jej zaczyna Sl
 7 paidzier- 
mka 1908. k011CZY Sl
 6 paidzlCrmk.1 
19
3; sklada Sl
 z szeregu samodzle]- 
nych wl!tkow. blegnl!eych rownolegle: 
mektore z nich splataJ
 si
 z sobl!. m- 
nl' pozostajl! od sleble mezalezne. W 
POWWScI tej nie ma czolowych bohate- 
row - lest mezhczone mnostwo po- 
staci 0 rownorz
dnym znaczemu; me 
\\ szystkle Sl
 z sob
 stykaJI!; nieraz 
ocleraJ
 Sl
 0 slCbie na uhcach pary- 
za. me wlCdzl!c ze na]ezl! do tego sa- 
mego swmta - do sWlata ktory stwo- 
rzyl Romams. Jest to SWiat rozlegly 
i roznorodny. obeJmuje wszystkw sro- 
dO\\lska, zawody I warstwy. W "Lu- 
dZIach dobrej woh" Sl! postaci praw- 
dZlwe. jak BrIand, Jaures. Mandd 
czy poeta Moreas; Sl! takle ktore ma- 
Il! w zYClU swoj przejlZysty odpo- 
wlCdmk (Quinette. to Landru; Stn- 
gehus to Paul Valery). Sl! wreszcie po- 
staci ktore powolal do zycm sam 
autor. 
Ma on t
 zalet!,!. ze 11le narzuca si
, 
me przeplata toku POWlCSCI glosem 
zza sceny. wlasnyml dygresjami. me 
wyraza zadnych pogll!dow spolecz- 
nych (on - znany spoleczmk!) czy 
pohtycznych (pacyflsta I Obyw.ltcl 
swmta!). me g-Iosl zadnej metaflzykl 
(byly profesor fllozofn!). N w daJe 
on obrazow Plekla. jak Jouhandeau, 
ani czyscca jak Maunac. ani raju. 
jak ClaudeI. Chce ukazac tylko zle- 
ml
 w wlrze panujl!cych na meJ ustro- 
jO\\ spoleczno-pohtycznych i zalud- 
majl!cych jl! drobnoustroJow ]udzklch. 
Jesh mozna uslyszec wlasny Jego glos. 
do]dzw on nas czasem w dmlogach 
pary przYJaclol Jalleza I Jerphamo- 
na. ale Jako glos rownorz
dny w roz- 
nobrzmll!cym chorze ty]u mnych glo- 
sow. To me jPdyna zaleta autora. Czy- 
te]mk me gubl Sl
 w tym gl!szczu 
ludzl I spraw. jak me gubl Sl
 W 
nim autor Romams, stosUll!C tech- 
mk!,! wedlugo kmematogoraflcznych 
wzorow. kleruJe oblektyw raz na pra- 
wo. raz na lewo. cofa si
 wstecz, 
daJe zbhzema. podmalowuje coraz to 
mne tlo. mgdy me wypadajl!c z to- 
nu. zawsze utrzymuj
c lad I r6wno- 
wag
. 
W ogblnym wymku na pewno nie 
utwor chyblOny I na pewno - me 
arcydzlclo. Mlmo wledzy. mteligencjl 
i opanowama plsarza. wlelkw jego 
dZlplo pozostawm wrazeme medosy- 
tu. Sa w mm spra\\y ludzkle i Idee. 
pomyslane - niP przezyte. S1! w 
mm blyski - pozbawlOne zaru. SI! 
w mm obrazy sClsle i jasne - Ill' 
pada na me SWlatlo me z tego swiata 
i z zadnego ze swmtOw; jest to swmt- 
10 lampy kwarcowej. W tym zgiclku. 
ruchu. pl
tamme - brdk zywlOlu. 
POStdCI, ktore Romams przemosl z 
zycm. me sl! trwa]sze od Ich modch. 
postaci. ktore Barn stworzyl. pozba- 
WlOne sa pluwdy. Ich mechamzm 
dziala bf'z zarzutu, ale to ty]ko me- 
chamzm Gora tomow nie jest 
orl! 
czarorlzlejsk1!, all' paplero\\ I!. Zammst 
WIZJI epokl laboratorYJne zdJ!,!cie. 
Zdmmst oce:mu - ak\\allUm 
Mmm.l by z tpg-o wll']klego dzll'- 
la wykrOlc tom pi
knych fragml'n- 
tow; antologIa z "Ludzl dobrl'j woh" 
bylaby na'\\ct toml'm olsmewajl!cym. 
Jesh wybrano by do mego tylko Opl- 
sY. pomnajl!c dialog. bezkrwlsty I 
suchy. CZ
SCIOWO zostalo to juz zro- 
blOnp: ukazal Sl!,! tom OplSOW Paryza, 
wybranych z epopel Romamsa. Turn 
gdZlC .mtor daJe oPlsy kralu. pOl' 
roku, ,I zwlaszeza Paryza, Jest ar- 
tyst
. I to mepospohtym. 
NajamlJltmeJsze zamlerzeme pisar- 
skle stulecIa me spotkalo Sl
 z od- 
diwI
kwm. na ]akl - mlmo swych 
brakow - powmno byte zasluzyc. 
Poko]eme i epoka. ktore Romams 
chcial uWleczmc. me Sl! dla mego 
laska we. Poza gramcaml swego kra- 
jUt ten Francuz. czuly i chlonny na 


OJ('zy:Wy mOjej stollY okrwawlon.e 
Wlo!lami otrze
 na Ilia..ku 
Pallam: lecz znam Jej i tnar£, I koron
', 
Slon('a slonc hla'lku. 


TESTA:\lENT :\IARKA BOTZARISA 
Tam. kll Illkom trzy ptald zlecialo. 
Od wleczora ,WC7.:)c, a z jutrznh). m6n
c: 
"Dzlatwo! Tureckl Skodrasu 
"Ubernator 
Idzie no. was z duzyml sUami - 
:\Ia ze sollq. Tszeladlma BeJa. 
Niagjaf80 I renegata NlkotiheJa..... 
I spelnllo sl{\ (Jak rzekla IItak6w wleszczba) 
Skodras plsmo sle do naczelnlk6w: 
"PoddawaJcle sle! Ja warn 1)l'ZebaC7,f, 
Tyiko zwlllzanego zywcem !\Iarka Botzarlsa 
ChC{' miee. bym go tak poslal ('I'!'iarzowl 
Do Carogrodu!" - - - 
Na wleii
 t(' I\lal'kos Ilotarl WIlS I rzccze z dcha 
Do BejkO!l-Lampros kapltana SuUot(m: 
"Lampros! - wlare zblerz - wez celnych 
I pallkarow, 
Ru.;zymy n1eczorem w pal'ow Etolskl". 
I (lies-ro sam az kll g6rn;\' m dotarl Iq.kom. 
Tam. 
Iy ludzi w falang-: zwarl, ZIlJWoIa: 
"Pieri w Ilieri miprzy
 sl
 trndno 
[ze Skodrasem. 
Raczej closem go ublec bezllrzykladnym 
Zaire", sl
 - bo mala nas garstka!" . 
I dWIL.;tll wzbJ,n !lZ
' m('zow z dwochset szablaml 
Na Ob07 wlladl - dwanali('le set luda polozyl, 
R.mny('h w t:{' okl"q.glll nie klaili)e Uczbf . 
AUc Jellen Lat
nczyk (b0l'daj nle mial ramlenla!) 
Bmi.Jrtelnvm closem rani Botzarisa w glon f 
"NallblegaJ Konitanty! Bracie mOJ! krzycz 
nlech nle zatrz
'TIluj2) bltwy . 
Dla Jedn.ego zgonu, dl80 zgonll mego. nlech dzlli 
zanlechaj) mnte Suiioty... 
(Too cala po mnle z ('za8em zaplacze GrecJ3 . ) 
"'Yo prov.adzcie waik
 - a ty do zony 
I tylko plsz. 
Uo ni"..zc.zfJiliwej zony mojp,; w Ankonie. 
"'e francusklm kraJu - nle('h slf I ona 
I nie klollOC'Ze, 
Nlech 0 nl('zym nk mysU Ilrocz 0 synku .. 
Procz (I s
 nku, I aby si\' wyuC'Zyl bystro 
L czytac!" . 


Dzladov.le mol nle znall tez inneJ; 
Ja nOI;" jeJ r
'kq t
kalem; 
Sandalu rzemleii nleraz na nl('h gminny 
Ucalowalem. 


CZESI.A \\ JANKOWSKI 


Do redsktora ,,\VladomoScl" 


Nlechze nle IICZq, mi!,!. gdzle ma ojczyzna, 
Bo pola. slola. okopy 
I krew, I elato. I ta jego blb.na. 
To slad - lub - stollY, 


W nr 383 .,Wladomoscl" swietne 
wspommeme Macklewlcza 0 Czesla- 
wie Jankowsklm Byl to prawdzlwy 
EuropeJczyk bez zatracenia uroczeJ 
kresowosci polskleJ. W plsarstwle 
swolm mlal coB z Hemego bez wszyst- 
klego tego co w Hemem bylo obrzyd- 
hwosellj. Lubll koblety po wlelkopan- 
sku t.J Jak swoJIj. wlasnos
, troch!,! 
po turecku bez turecklego okruclen- 
stwa, czyU potrafll to co Jules Re- 
nard nazywal "przYJemnoacl!!, zrywa- 
mp,". Z esseJu Macklewlcza wldz!,! ze 
na lozu smlerci ostatm!!, przYJael6lk!,! 
pocz!,!stowal malzenstwem. Jak azam- 
pailsklm wmem na kolacJI 
Zdarzalo ml Sl!,! plsa
 0 mm w mlo- 
doset (na lamach "KurJera Poranne- 
go"). Przyslal ml wyb6r swotch poc- 
ZJI z wlerszowanlj. dedykacJ!!,. Kurtua- 
zYJme oswladczal, ze warto paS
 od 
takleJ szpady. Jak moja. 
Nle lublt go "KazlO" Zalewski. ale 
rozkoszny bon Vlveur, Kleszczynski, 
roztrwamaJlj.cy sw6J talent, zdroWle. 
sarno zycle (nie I1cz1\c ogromnych za- 
robk6w dZlenmkarsklCh), podZlwIaI 
przemlly styl w bUJnosel Jankowskw- 
go Rozmca tych dw6ch kochankow 
przemlJalnoscl po]egala na tym ze 
Zdzls Kleszczynskl pit wmo Jak ","0- 
d
 a J .mkowski umIaI piC I WOO!,! 
Jak wmo. 


SZ(;Zt;;BLlWY 
Do uczty gdy z gwarem sladano za !lt61, 
"Inle jednemu zbraklo sledzema. 
Tlumaczy to zwyczaj, bym 7.8, zle nie wZII)I. 
)Jowbl,c: lz takl traf ozenla... 


"'If,c toast llooniosiem - lecz stalo slf znon. 
Iz wlano ml ostatek nina - 
Tlumaczy to zwyczaj. jak fawor u wdow 
Lllh. ze mozna mloo Ilrzeto syna! 


HIONO I BOSCO 
DWlC, najwi
ksze piem
zme naglo- 
dy hteracklC. przypadly w tym roku 
pisarzom zamlCszkalym na Poludmu. 
ktorych dZlelo przepoJone jest aur1! 
rodzmnej Prowancjl plsarzom 
prawdzlwle srodzJemnomOlsklm. Na- 
grod
 ks Monaco (mlhon fr.) otrzy- 
mal Jean GlOno; pOpl zedmkaml jego 
w latach ubleglych byh Juhen Green 
I Henn Troyat. Panstwowl! nagrod
 
hterackl! (Le Grand PrIX Nahonal 
des Lettres) w '\\ysokosci 300.000 fl'. 
otrzymal HenrI Bosco; laureataml jeJ 
byli przed mm A]am I Valery Lar- 
baud. 
GlOno, ur. w r. 1895, uchodZl za jed- 
negoo z najswIl'tmejszych powlesclOpi- 
sarzy wspolczesnych. W plerwszych 
lego kSll!zkach byl powlew dZlklCj 
przyrody, bll od mch zapach zleml. 
wod I drzew. GlOno wyrastal na pro- 
wansa]sklego tworc
 mltow. Stopmo- 
'\\0. z kazdl! ko]ejnl! powleScII!, gro- 
zllo mu ze popadme w mamer!,!. czy- 
tclmka ogarmalo znuzeme monot011l1! 
srodkow I wyrazu. "swlezosc" zaczy- 
nala meclerphwlc swq monumental- 
nl! nalwnoscll!. Ta]ent plsarza mial 
znow odkwltn1!c po dluzszym mIlcze- 
mu. W ostatmch ]atach narodzil si
 
nowy GlOno w calej sellI PO\\ iesci. 
nawI:!zujl!cych do tradycjl Stendha- 
]a. W tych stpndhalowsklch echach 
jest i nuta bardzo y; spolczesnego me- 
pokoju. To Stendhal ktory czytal 
Bernanosa 
Bosco. ur w r. 1887. deblUtowal 
dOHC poino. bo maJ
c 37 lat. Wy- 
dal kllkanascle powiesci i kilka tomow 
wlerszy. POWlCSCI jego. znaczme od 
wierszy poczytmeJsze. majl! gl
bokl 
nurt IIryczny. Noel Devaulx w stu- 
dlUm 0 Dlsarzu nazwal go "podrozni- 
klem po dwu swiatach": Sl! to swmt 
p
zyrody I SWIat duszy IUdzklej. Pod- 
roznlk nlgdy nle opuszcza zadnego ze 
swych swmtOw na dluzej. Jest zaw- 
sze na gramcy ktora je l1!czy i dzieh. 


Ply
lem za morze. 'kll4l IlUszcza I.toa wlf"sc\ 
ze sit' I'ozbll okr
t I w Ilodrozy - 
TlumaC7.:) to r6znle. lecz jedna jest treiic 
I{tora dlugl I cny - zywot wrozy. 


Sens tego. Iz arcY-llrzev.Totn
'ln jest snlat. 
Bo g-dy nle ma mlejsca.. to c.I
 zen 111-... 
A kledy pogrzebbJ., dodajll s t 0 I at! 
A gcly zapoonlnajq. - to c e n I Q! 


NIE I\IYBL. NIE PISZ... 
Nle mys]. nle III'iz - podrysuJ, pfldze] c'h"yi' 
II namaz 
:\lIodzlen('.8, kt6ry w szidany Ilozlem kalamarz. 
('zarnoScI IIPlen I rdzy arc
 -wulkanl('I.Ilej. 
Nlech mloozlan Jasny bedzie. nlech ma mmlech 
LIiiUczny 
I n 10-1 lIon lany gornle... 
Nle("h to bfdzle niby 
Endymlon - a kalamarz nlt'eh ma m
tne 
Lszyhv. 
,J
Lko chmllraml kslfZYC osleplon chwllowo. 
I\lIodzlan nlech lilorem gest czynl, nle glowtl. 
.1ak mlody Iltak. gdy skrzydt'l \\ wla!cnym 
I clele szuka 
I, ze nle ]atal. nie zna. co sUa? ('0 f'ztllka? 
I osoblet tPI ]Iapler zmlfty daj do re- ki . 
A tlo nlech 
dzie ('ale z nut. ktore jak dzn If,'ki 
1'ilechaj sle- IlrzekrMlaj
 w gamy. w strofy. w jfkl. 
\V slecie IInll rzucanv(\h to w cleo. to we swlatlo, 
Tak. aby wyszla 110tt'm pla!korzeZba na tlo. 


\Vaclaw Gmbio kl. 


Z BYRON A 
zegnaj. - O! JesU ustawne modlenla 
Wyjeclnac mogly innym zm1ane w losach. 
T{) moze uJd
 moje zatracenla - 
BlJtdzIlc, w Imiemu Tnoim 110 nleblo!ladh. 


"KONTR:\IAJSTER" I INNI 


1)0 redaktora ,,\Viadomosel" 


1'.Ln Lech Pasz]wwskl ("Wmuo- 
mOSCI", m '36!», dopytuJ1!C Sl
 0 po- 
chodzcme slo\\a "kontlm.Ljster". po- 
I uszyl JednoczesnlP zasadmcz,! trud- 
nosc w przekladamu wyraz()\\. me 
majacych odpowledmkow w mnych 
]
zykach. 
Nlemleckl "General-Admiral" z ko- 
mpcznosci przy]mle pO]SklC brzmlC- 
nle "generala-admlla]a". gdyz zaden 
z trzech IstmeJacych stopm admlra]- 
skich w po]sklel marynarce wojen. 
nej temu okles]emu me odpowmda 
Z drugleJ strony no]skl dZlwoll!g 
slowny "chOiazy podchorl!zy" zapew- 
TIe sprawl me]ada trudno"c kuszl!ce- 
mu Sl
 0 jego plzeklad lIa Jaklko]wlek 
obc
' J!,!zyk. Slowmkowe przeklady 
moga melaz spowodowac bl'zemlenne 
w skutk. nast!,!pstW.I. PI"Z('mlanOwa- 
me w P.K P.R. polsklCgO "kaprala" 
na ungJe]skICgo "COJ pOlu]"a odebralo 
r.'1U zarazem prawa pouoflcerskie I 
plZemoslo do gIUPY ;zere
owcow. 
D]atego tez skuteczmcJsze bywa 
prze]l"Zeme encyk]opedn. pozwa]aJl)ce 
na wyszukame okreslen. odpowmdajl!- 
cych czynnosclOm I znaczemom prze- 
kl.ldanego wyrazu. Spolszczony "korltr- 
m.llstpr" oznacza oflceUI marynarki 
hand]oweJ. ktory na pewlen ok res 
CZ.ISU znaJdujl!c Sl!,! w pomocmczej 
fluzble wOJenno-morskleJ, podlega 
l'ozkazom oflc('ra mal ynarki wOJen- 
neJ. Stoplen ten spotyka Sl!,! w slui- 
ble kapersklel Angln. Francjl I HIsz- 
panll. W po]sklej marynarce z okre- 
su krolow e]ekcYlnych stanowisko 
"kontnTI'IJstIa" bylo meznane, I za- 
ppwne u]atego w naszeJ tennmologli 
morsklei brak rodzlmego odpowledm- 
ka Przyklad "kontl admlralh" poz- 
w.L1a na pO]SklC blznueme "kontnTIaj- 
stl a" cudz
zle
sklch "contramaster". 
"contre-maltre I "contramaestre". 
Pragn!,! takze zaznaczy
 iz "kontr- 
majster" me Jest mOlm wymys'em: 
znaleic go mozna u M. B. LepecklC- 
go ("DlOgl! korsarzy I zdobywcow". 
Warszawa 1933). Od polowy XIX w. 
kaperstwo zamka. a wraz z nim I 
"kontnna]ster". Dlatego tez trudno 
uslyszec 0 mm wsrod dZlsieJszych 
m:uynarzy i portowych "kundow", 
tak jak tl udno uslyszec 0 "n.lmlestni- 
ku" wsrod dZlsleJszych kawaleIZY- 
stow. 
Jezeh powyzsze wyjasmenie prze- 
kona p. Paszkowsklego, b
dzlC ml ml- 
10. gdy w szeregu znanych mu m
ll- 
stlow ]I!dowych zmlJdzle Sl
 i ..m lj- 
ster morskl". 


ponall iamenty PrrLecitYL. nad westcbnienla. 
Jest krew. co zbrodnl oko zarumlenla 
W skonanla chwiII - ale I to J{inle 
przy slon Ie "zegnaJ"' w r07J'Itanla godzlnie! 


WSl161czllcla zebra
 111 moze. nl raczy 
Dlleh moj - a fierce nieeh I
ka z I'ozllat'zy! 
.11\ tylko to wlem: ze :\lUosc tu proznll 
Jam tyiko :regnal I zegnal.. IlOdroz
!.. 


Karol Zbysze\\ ",kl. 


ZDAWA Sl
 :\11'in
 NIEKIEDY.. 
Zdawa si!,! mnle nlekledy. ze elenlom obla
 
Nle gdzie Imlzlej spra"owal Odysej wytworny, 
Lament, ze sam w powietrzu. eZfJSty I nlesforny. 
Nlebo mftne I chmury slotaml brodate; 
Niekledy 7Alrallny zeflr. blysk slonca. Ilozorny. 
By tym wrazllwlej uczu
 nlellowrot
 strate! 
_ Szukam rad. nawt't poszly oezy gOn)czkov; e. 
Kl:'lly jest mleJ-Ct" rytp mleczem czarownl('y. 
Az znuzony usladlem - I podllarlem gloWf: 
Zlialo ml "If. ze ("udzy mam wzrok II llranlcy. 
Kro!'7:}c w demnosci arcyg-('ste I grobowe. 


AZ,JATA 0 "DWOCH AWIATA{'H" 


1\I0JA OJCZYZNA 
Kto ml powlada. ze mO,;a 0Jczyzna: 
Pola, 7.lelonoSC, okOII;\'. 
(;haty I kwlaty. I sIola - nlech wyzna, 
Ze - to jej stO(lY. 


Do redaktora ,,\VladomoScl" 


W nr 382 "Wiadomosci" ukazal 
Sl!,! artykul p Stamslawa MacklewI- 
cza 0 mojej kSll!zce "Dw'l swmty". 
Po]emlzowac z p. Macklewlczem me 
mog
. nie tyle d]atego ze poza jego 
inwektywaml nie ma w ogo]e chwy- 
CI
 za cos co by fll!,! nadawalo do 
dyskusJl lIe d]atego ze po Jego ostat- 
mch wystl!pll'mach me znajduj
 z 
nim wspo]nego j!,!zyka. 
NlCmmej. chcialbym zwroclc uwag
 
czytelmkow jego artykulu, ktorzy by 
l!1ogh goo w'!:lac za dobr1! monet!,!. na 
pewllP rzeczy - I mam nadzlcj
 ze 
umozhwi ml to redakcja "Wmdomos- 
CI". ktora, jak wierz!,!. zawsze dbal.l 
o bezstronnosc. 
Podjl!wszy walk
 z tym co nazy- 
warn "Azjl!" h co nie jest tutaj po- 
]
clem geografl(
znYnl). musmlem byc 
przygotowany na jej zaf'ieUe kontra- 
taki. Wledzmlem tez z gory. z ktolel 
strony te kontratakl si
 rozwin1!. Ze 
kdnak nie mog
 Sl
 powtarzac, a me 
chc1\c zbyt wiele mleJsca zablera
 
"WmdomosclOm". musz
 odeslac czy- 
telmkow do mego wyczerpuj1!cego ar- 
tykulu p.t. "Nozyce Sl
 odezwaly" w 
nr. 20 "zycm". analIzuJl!cego psychlk
 
"AzJaty". Wszystko co tam wykazu- 
J!'! dotyczy takze p. Mackiewicza. Tak 
WI!,!C- 
1) Arbltra]na "bezczelnosc" Slo- 
wa tego me uzywam w sensle nIC- 
umotywow.Lnej obe]gl, ale Jako ter- 
mmu (lnso]ence. Unverschamthelt. 
FI echhelt), uzywaneg-o przez stron
 
.,azJ.ltyckl!" na okres]eme czegoos co 
dla meJ jest narz!,!dzwm dzmlama, ce- 
ch1! ]udzl w leI wyobrazemu "wyz- 
szych" I przedmIOtem amblcjl, jak to 
wykazalem w "Dwu swmtach" (plZy- 
tacz:lJac m m. chelpwme si
 Sch]egld 
"bezcze]noscl1!") . 
2) Dl!znosc do 1'0lJlema nastroJu 
I sugestJi przeclw komus obe]g-aml I 
ubocznynll wycleczk.1l11l (ponll]am tu 
m.m. humOlystyczny sl!d p. MacklC- 
WICZ.1 0 mOlm sty]u I WCI
g,lme w 
swoj1! gr
 megoo Imlenmka. ktory na 
pewno me b
dzle mu za to w dZI
cz- 
ny). 
3) System wykazywama IZl'komej 
nIPOOlZeCZnoscl mOlch wmoskow z 
zupplnym opuszczemem mego do
o- 
du I szczegolowej :Lnalizy psycholo- 

Ic
nej . (gdZlC. chodzl 0 kompleksy). 
ZblJa Sl!,! w Jednym zdamu to co 
bylo plZedml0tem PI!,!clusetstromcowej 
ksmzkl I szczegolowegoo wyw:du Ta 
taktyka sluzy p. MackICwlCZOWI pne- 
de ws
ystklm do obrony wszelklch i 
rozmmtego kahbl u wybrykow. wy- 
st!,!pkow i pommkow azjatycklCj psy- 
Chlkl sanacjl, ]ak l.lmama prawa 
]Jlzez mdywlduahzm w sprawlC kolej- 
kl na Kasprowy, jak wprowadzenm 
do konstytucji z r. 1935 zasady 
wschodmego abso]utyzmu, url!gajl!ce- 
go dziesi!,!clu wlekom ku]tury narodo- 
we] Polski. I t.p Wszystko to. co zo- 
stalo przeze mme przy pomocy szcz
- 
golowej anahzy konsekwentnie wy- 
wI
dzlOne . z kompleksu "azjatyckIe- 
go , uSlluJe p. Mackiewicz. me pro- 
bujac nawet podwazama moich argu- 
mentow. umcpstwmc sugestll! samej 
swoJej Iromcznej miny. 
4) Powolywame Sl
 na przypad- 
kowo mu dost
pne. a dogodne. autory- 
tety przeclw blbhografn autora. na 
ktorl! sklada si
 ponad pot tysil!ca 
pozycji, bez dyskutowama irOdel i 
arg-umentow. 
5) Pouczanie 0 metodach nauko- 
wych. przy braku Ich elementarnej 
znalomosci. Nlech wystarczy jeden 
dowod za wszystkie. Pan MackiewIcz 
powtarza uparclC ze pierwmstkowl 
"europejskiemu" plZeclwstawmm psy- 
chlk!,! "hetycko-azjatyckl!". podczas 
gdy wyrainie i wlelokrotme (slusznie 
czy bl!,!dmd staram Sl!,! wykazac 
eUlopejsklP plerwIastkI wnipslOne do 
AziI IHzez (plerwsze fa]e) Hetyt6w. 
przecl\vstawiaj
e je wlasme tradycji 


Dzlecka - nlkt z ramlon matkl nle odbiera; 
P8('hol
 - do kolan jej sl('ga; 
Syn - Illersl dorosl I ramie 110dplera: 
To - praw myclI kslfga. 


. 


Egerla III Republlkl. Slynna hrabl- 
na de Loynes. pl!,!kna. bogata I swia- 
towa. mlala burzhw
 przeszloB
. NI- 
skIego pochodzenia (ojclec niezna- 
ny), ur. w r. 1837. przechodzlla rozne 
koteJe losu I przeszla przez WIele r1\k, 
mm w l' 1872 zyskala m!,!za, tytul i 
pl!,!kne nazwisko Przez szereg lail 
byla kr610wlj. parysklego p61
wllltka. 
ale z czascm, Jeszcze przed slubem, 
zaez
la prowadzl
 salon towarzyskl. 
kt6ry skuplal naJwybltmeJszych 
przedstawlcieli hteratury I sztukl. 
Wyst!,!powala wtedy Jako Jeanne de 
Tourbey, nazywano JIj. ,DaID1\ FlOlko- 
w!!," i otoezona byla w!elblelelaml, c!o 
kt6rych nalezeh m In Samte-Beuve 
Flaubert, Glrardm,' Renan I Tame: 
Mlala amblcJ!'! patronowania literatu- 
rze I cz!,!sto wldywano J!!' w teatrze; 
tak uJrzel1 JIj, w nim Goncourtowle' 
"W lozy parteroweJ kr61uJe w p61- 
mroku Jeanne de Tourbay. zachwy- 
caJlj.ca w sweJ pozle wladezeJ nonsza- 
laneJl, otoczona calym dworem" . 
Flaubert zakoehal si!,! w niej z miej- 
sea, wldywal J!!, memal codzten w Cllj.- 
gu kUku lat I zasypywal jlj. nami!,!t- 
nyml llstaml. "Jestem zakochanv bez 
paml!,!cI - pisal w Jednym z mch - 
Juz od trzech lat serce mOJe lezy. Jak 
pwsek. u TWOlCh stoP. i nie chcesz 
go podmes
. SIj. dme, Jak dZIS, ze 
krzyczalbym z milosel . CaIuJ!'! obie 
r!,!ce az po ramlOna I oble nogl pol.lj,d 
ml wolno". . Byla to mllos
 platonicz- 
na Dama FlOlkowa byla meczul'l dla 
Flauberta. 
Proust znowu I zawsze. Co roku 
nowe kSI1\zkl 0 Prousele wzbogacaJ!!' 
wlelk
 JUz hteratur!,! 0 zYClU i tw6r- 
czosci pisarza, Ksllj.zka George Cat- 
taU! Jest obszernym i gl!,!boklm roz- 
blOrem. Wedlug Edmonda Ja]oux, 
Proust jest wlelklm hryklem. psycho- 
log I anahtyk, auto l' kt6ry mgdy me 
plS,11 wlerszy. kt6rego proZle zarzu- 
cano elluzyzny, brak lasnosCI I mm- 
ry. Jest przede wszystklm poetlj. 
Andre Gennmn daje klucz do postaci 
Proust a Jak wladomo, plerwowzorem 
Char]usa byl poeta-swlatowlec. hra- 
bm de MontesqUlou, Swann to zna- 
ny bywa]ec !-ollonow. czlonek Jockey 
Cluhu, zydowsklego pochodzema, 
Char]es Haas, kSl!,!zna de Guerm mtes 
Jest pollj.czemem hrabmy Greffuhle I 
hrabiny de Chevigne, Mme Verdurm 
to pam Arm,lD Caillavet, Odette to 
Laure Heymann Nle wszystklm Wla- 
domo kto byl plerwowzorem malarza 
Elstlre Ma on pewne rysy przypo- 
mma]1\ce Moneta. ale wlasclwle Jako 
model zyciowy posluzyl Proustowl 
malarz mzszeJ znacznie miary, Hel- 
leu nazywany juz wtedy "tamm 
Watteau d]a sfer towarzysklCh I ubo- 
glCh duchem". 
Rad,- dla mlodycb Illsarzy. Z bstu 
z r 1926, w kt6rym Valery pisze do 
przYJaclela, stykajlj.cego si!,! z mlody- 
ml pisarzami: "Moze SIj. wsr6d mch 
taey, kt6rych zaprzlj.ta zagadnienle 
stylu I fonny. kt6rzy mysllj. 0 dosko- 
na]emu Sl!,! Chelalbym utwlerdZl
 ich 
w teJ trosce I zapewm
 ze czas, zuzy- 
ty na szukanie w soble bl!,!d6w I mno- 
zeme przeszk6d, na pewno nie jest 
ezasem straconym WydaJe mi Sl!,! me- 
raz, ze utw6r chybiony. a kt6ry wy- 
magal wie]klego wysUku. Jest korzy- 
stme]szy d]a rozwoJu autora mz 
utw6r kt6ry mlal WI!,!cej szcz!,!scla a 
przyszedl mu latwo". 
Ocalony Utrlllo. Obraz Utnlla. 
ktory oma] me splonl!l w czasie po- 
zaru przed kl]koma laty. sprzedany 
zost:!1 w HotPl Drouot za 2 mIllOny 
fl'. T'1"Zedstawm on slynny kabal et 
na Montmartre "Lapin Agil p ". 


KANADZIE 


w 


UW AGA, 


PO LACY 


KSIt;;GARl'iIA WYSYLKO"A I PRZEDSTA"ICIELST\\O CZASOlIS:\1 


"R A D E GAS T" 


570. Abprdeen Avenue. \Vlnnlpeg. I\lanltoha, Canada 
poleca ksi1\zkl polskle I angle]skle na polskle tematy oraz zalatwla prenumerat!,! polsklCh CZ,lsoplsm 
Na skladzle naJPI!,!kmeJsze plyty polskle ORBIS-POLONIA oraz mnych wytworm. Duze rabaty na 
ply tach d]a zareJestrowanych u nas prenumerato r6w 
Kazdy nowy prenumerator, kt6ry zgloSI w tym roku calorocznlj. prenumerat!,! "Wladomoset". "Kul- 
tury", ..Orla Bmlego" lub "zycla". otrzyma od finny .,RADEGAST" bezplatme Jedn
 plyt!,! gramofonow1\ 
z
DAJCIE KATALOGOW I PROSPEKTOW 


Krytyka angielska 0 powiesci 


Pietrkiewicza 


Powles
 Jerzego Pletrlnewlcza "The 
Knotted Cord" (pOI'. "Wmdomosci". 
nr 380) , mauguruJlj,ca nowlj. serl!,! 
Hememann,l zdobylol. Jak sWladcz1\ 
mzPj przytoczone glosy. pI.lwdzl\ve 
uznanlC krytykl anglclskIeJ. 
,.Current Literature", czerwiec, 
1953 "KSllj.zkl wybrane do teJ nowcJ 
ser11 wydawnJczeJ maJIj. wyr6zmac SI!,! 
Jakoscllj., by
 ezytelne I nleeOOzlpnne: 
powies
 p. Pietrklewleza rzeczywiscle 
posmda wszystkle te cechv. . Autor 
odtwarza z mezwykl!!, gl
bllj. I wy- 
czuclem poeZJI urzekaJ!!'c!!, basmnw:], 
memal atmosfer!,! meznaneJ W;I po]- 
skleJ oraz psyehlk!,! JeJ mleszkallc6w. 
Jest to wysoce orygmalny talent, ob- 
d,lrzony prawdzlw
 sU1\ tw6rczlj.... 
"Observer", 14 czerwea: .. .. ]{SI:j.Z- 
ka t.l daJe Istotnc elementy czlowle- 
czenstwa" .. 
"Newcastle Journal". 15 czerwcll: 
" . wyrasta z meJ 2JdumlewaJlj.co zy- 
wy obraz zYCla, tak bardzo zWI!!,za- 
nego z zlemi!!,". 
..John O'London's Weekly", 19 
czerwca: "Jaka szkoda ze autor me 
zangbzowal swego nazwiska na 
George Peterson. Scena po sceme 
pelna dehkatnego pl!,!kna... kazda z 
mch wzbogaca opowies
". 
"Liverpool DaIly Post... 19 czerw- 
ca. "DZlwna slla przyellj.gaJ1\ca "The 
Knotted Cord" me tkwl w fabule .. 
ale raczeJ w sameJ atmosferze pol- 
skieJ WSI autora"... 
"Manchester Evemng News", 19 
czerwea' .,The Knotted Cord" Jest 
dZlelem niecodzlenneJ Jakoscl, napl- 
sal Je polski poetl, kt6ry przybyl do 
naszego kraJu W l' 1940. bez JakieJ- 
kolwlek zmlJomoscl angIelsklego. 
Rozwmlj.l on plynny I SWOlSty sty] 
w proZle anglelskleJ.. "The Knl)tted 
Cord" Jest deblUtem ukazuJ!!,cym bo- 
gaty talent". 
"Times Uterary Supplement", 19 
czerwea: "..."The Knotted Cord" Jest 
powiescilj. poety, kt6remu nalezy po- 
gratu]owa
 sposobu. Jakim poslu- 
gUJe si!,! angielszczyzn1\. Jego ma- 
tenal powlesclOwy Jest konsekwent- 
me "cudzoziemskl". ale - mlmo to 
- nakreshl ImponuJlj.co. czasem na- 
wet odpychaJ1\co reallstyczny 
obraz zycla chlopsklego w Polsce". 
"Press and Journal" , 20 czerwca: 
" znalazl Sl!,! on w tej sameJ !lytua- 
eji co Jego slawny rodak, Joseph 
Conrad. PletrklCwlcz w krotklm sto- 
sunkowo czasle zdolal tak opanowa
 
J!,!zyk anglelskl ze m6g1 wyposazy
 
sW:j, kSI\zkl;' w uderzaJ1\c:j, Jakos
 ar- 
tystyczn,\" .. . 


. Sphere", 2Q czerwca " przera- 
zaJ:],ca przedwczesnos
 Jego [Bronka 1 
dOJrzewanm w maleJ WSI polsklPJ LO- 
stala tu lJkazana w przeJmuJlj.eeJ olna- 
hZle, kt6ra m6wI nam wlCle I) nol- 
skich chlopcach. a Jeszcze WI!,!CCJ 0 
talcnc1e p Pletrklewlcza 
,Blrmmgham Mall", 24 czel \\ ca . 
" . .mezrozumwly mlstycyzm o1'az 
ukryty sens metaflzyczny zaskoczlj. 
tu pewnie przecI!,!tnego czytelmka, 
ktory szuka Jedyme przYJemno- 
SCI" 
"Irish Press", 27 czerwca: "Jest to 
wspamale osilj.gni!,!cle Temat po- 
traktowano tu bardzo subtelme, a s't- 
mfl uJ
cle wskazuJe na zupelne zro- 
zumleme psychlkl dZlecka. Jednd z 
naJdoskonalszych pOwlesci".. 
"New Statesman and Nation". 27 
czerwca: "Trzeba pogratulowac fll 
mle tego wyboru: "The Knotted 
Cord" Jest dZlelem wybitme Sl!,! wy- 
rozmaj1!cym... Powlesc ukazuje walk!,! 
wewn!,!trznl! Bronka. ktory pragme 
wyzwohc Sl!,! z narzuconych mu 
fonn.. [Autor] wyraza to wszystko 
bardzo efektowme w prozie klarow- 
nej. przejrzystej". . 
"Blnnmgham Post". 30 czerwc.l: 
"Dowmdujl!c si
 ze jegoo urodzemc 
prawlC zabilo matk!,!. chloplec plZe- 
zywa wm
 - tak ze I sznul habit a 
staje Sl
 symbo]em. Wszystko to zo- 
stalo doskona]e odtworzone: szcze- 
g-olme starzy ]udzie .. Poezja I rzeczy- 
WIStOSC zespohly Sl
 w tym malym 
s\Hecie utraconej Po]ski". 
"Llvprpoo] Evemng Express". 30 
czel'\\ ca: "Jest ty]e roznych cech w 
utworze Jerzeg-o Pietrkiewlcza "The 
Knotted Cord" ze juz same przez Sl
 
dalyby wybltn!!, powles
, gdyby na- 
wet byla 0 Anghkach. Ale jest ona 
podwojnym oSll!gm!,!clem. pomewaz 
ten mlody Polak. ktory ]I! naplsal. 
przyjechal po raz pierwszy do Anghi 
w r. 1940. me znajl!c zupelme ang-lCl- 
skiego... Folklor I wierzema rehgline 
ludzi WSI w tym zak
tku Europy. 
malo znanym wI!,!kszoscl turystow. 
tworz:j, barwne i pochlamaJlj.ce tlo" . 
"Western Mall". 1 lipca: "Po- 
wlpdzmy od razu: jest to bardzo do- 
bra powlesc Po drugle jpst to pwr- 
Wsza powlesc, naplsaml po angielsku 
przez po]sklego plsarza. I choCIaz j
- 
zykowo bezbl!,!dna. uzywa on zwro- 
tow ktore sprawiajl! pl"Zyjemnosc czy- 
telmkowl dZI!,!kl swej dZlwnoiici" 
"Yorkshll'p Observer", 7 IIpca: "Od- 
tworzyc odlegll' lata dzil'Cl11StW.1 tak 
plastyczme jest sarno w sobie udel'za- 


i
cym OSlagIH
clem. a]e uczymc to 
w obcym j
zyku. Jest rzeczl! ZaIste 
zdumll'waJl!cl!. Po anglC]sklch POWlcS- 
CIach Conr.leld jednak, nlc nas me 
powmno zadzlwlc w Po]aku... Matka 
- tak pl
kme nakres]ony portrf't 
J!,!zyk tych wlejsklch postacl.. jest 
bhzszy rzeczywistosci mz w nonnal- 
nych anglelskich opowleSciach z dZle- 
clnstwa. I dlatego wlasme ze kSll!zka 
daje tak barwny obraz zycm gluchej 
WSI przedwoJPnnej I zaWler.1 tak 
autentyczne portrety po]sklch WlCS- 
makow. Ich obyczaje. WlCrzema I t.d. 
UW.lzam Ja za fascynujl!cl!. 
Wszystk)(' wsie I krajobrazy. ktole 
sam paml
tam z Polski, powrocily 
do mme z teJ selcem pisand ksil!z- 
kit z jej t
sknoty za krajem". 
"Roulnl'mouth Dally Echo". 11 hp- 
ca ., w doda tku daJe on malownlCzy 
OplS postaci. ktore fascynuj1! nas 
swolm reahzmem". 
"Insh Times". 14 lipca: ".. jego 
wladzy nad j
zyklem moglby mu po- 
zazdrosclc kazdy. d]a kogo anglel
kl 
jest maclerzystl! mowl! fascy
uJI!- 
ca kSllj.zka Nle dZlwl nas ze p 
Pletrklewlcz jest poet1!. Chociaz me 
poslu!!:Uje si
 kWleclstym j
zyklem. 
to ]ednak, dzi!,!kl prostocie I bezpo- 
srcdmoSci w stosunku do swegoo te- 
matu. stwarZa swmt. ktory jest za- 
rowno rzeczywisty jak symbolIczny". 
"Age". Mdbourne. 18 IIpca: "J es- 
h "Wojna I pokoj" otrzymalaby 1000 
punktow, to "The Knotted Cord" - 
100. Na pierwszl! POWlC8C nowej seni. 
ktOrl! na]ezy podtrzymac I nas]ado- 
wac, Jest to wysoka ocena". 
"Tab]et". 18 hpca: "" mlmo dZlW- 
nosci [d]a nas] tla i kultury. nawet 
na ibardzlCj egzotyczne sposrod jego 
postaci si!,!gaJI! do naszych gl
boko 
ukrytych uczuc". 
"Tllbune", 24 hpca: "Dobra po- 
\\'lese. jak dobry obraz. jest mi
dzy- 
narodowa. ale zyskuje l'aczej niz tra- 
CI. kledy ma wyrainy posmak naro- 
dowy Chcialbym miec wI
cej mlej- 
sca. aby chwa]ic "The Knotted 
Corrl".. Psychika dZlecka zostala w 
mej naszklcowana z wyjl!tkowl! zr
cz- 
nosc11! i tkhwoscil!, a zafascynowal 
mme oblaz wwjsklej PolskI sprzed 
tlZydzlCStU lat . [Powiesc] jest do- 
skonale zbudowand .. Nawiasem 
wspommjmy ze p. Pietrklewlcz pisze 
po angole]sku, i tu ml' mozna Sl
 
]10\\ st I zymac lid pOlownania z Con- 
I.lell'm' j,lkze natula]nwj i plynniej 
pIsze on od Conrada". 


Jerzy Dittmar 
(B u e nos A I l' e s). 


. 


Czytplnlk. UW,lgl Pana przekazali- 
smy Collectorowl, 
J. 
,. w :\Jarlanneiund. Z,l kSlazk
 
uprzeJmle dZI!,!kuJemy. 
Alb. P. H. Nle b!,!dzlemy mog-h 
skorzyst.l
. 


CZYTELNICY 0 
" WIADOMOSCIACH" 


A. B,: Nle mog!,! Sl!,! powstrzymolc 
aby me wyraZlc swego zachwytll po 
przeczytamu wspommema Stamslaw.L 
MacklCwtcza 0 Czeslawle Jankow- 
skim w nr 384 To Jest sl1czne. Zdo- 
bl numer "WuldomoBcl". 
P. C. w 'Iaracaibo (\\'enezuela): 
Zofla BohdanowlCzowa sWletna 
poetka W nowszych numerach spe- 
cJa]me ulubHem soble ,.JeZlora" 
Blj.czkowskleJ (nr 371) za millj. sercu 
mlgawk!,! z ZagImonego SWlata (a 
moze Utraconego RaJu ?). 
J. }'. w DarjeeIlng: Nlech B6g c!a 
zdrowle Hemarowi za ,Order" w nr. 
376 · 
S. 
I.: Artykul Zofn KozarynoweJ z 
powscllj.gliwym w formle a sIlnym w 
tresci zakoiiczemem Jest wspaIllaly... 
Myb SI!,! ona tylko ze panna L!,!cka by- 
la Jedynie potencJalme niecnothwa .. 
Zapomma 0 tym co zobaczyl Wokul- 
ski w powozle gdy nagle zapahl za- 
pollk!,!, zapomma ze panna L!,!eka ra- 
zem ze Starsklm "szukala" Wokul- 
skiego blaszkl 


W poprzedmm numerze (386) "W'a- 
domosC'I" (2 IlustracJe): 
..d£lslaw 
BroO('t'1: Zmowa obecnych. - \Vitolll 
Nowosad: Louis Jouvet. - St.anlsla- 
\\80 Kus7.ele\\ska: WezoraJ Godzma 
pi!!,ta. EtlUda rewolucYJna Na cyp]u 
- \\anrzynlec ('zerpiinlewskl: .... 
- :\Ueczyslaw Lurczynskl: Prame 
skrzydcl aniehch - Alfred Zauber- 
man: Angoha i Polska w blegu dzie- 
J6w. 
 Zofia Bohdanowlczowa: Plo- 
mien I R6za - Pandora: Puszka 
Idylls. - Kazlmlerz Okullcz: S p 
Zygmunt JundZlIl - JuUusz Sakow- 
fioki: Struny I wlence. - Stanlodaw 
"'esUal: Tekll J!,!zykowa KUJawskie 
Zlarno, - Oollector: W oczach Za- 
chodu - Silva rerum, - Notatkl 
francuskif'. - Sprawy 10sYJskle. - 
Kronika. 


Pubhshed by "WIadomoscl". M Blooms- 
bury Strpet. London W C I, and prmtpd 
by Supel'lor Prmters Ltd (T D.), 11-13, 
New Road. London. E 1.
>>>